ایران پدیا

ازدواج موقت: تفاوت میان نسخه‌ها

دیداریویکی‌متن
project>عاطفه رحمانی
صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''ازدواج موقت'''</big>، ازدواج شرعی در موارد خاص با مدت معیّن و تعهدات کمتر از ازدواج دائم. ازدواج موقت یا متعه در فقه شیعه و قانون مدنی ایران نهاد قانونی و شرعی است که به­صورت عقدی با مدت و مهر معین میان زن و مرد برقرار می­شود و برخلاف ازدواج دا...» ایجاد کرد
 
ابرابزار
 
(۱۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''ازدواج موقت'''</big>، ازدواج شرعی در موارد خاص با مدت معیّن و تعهدات کمتر از ازدواج دائم.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =
| زیرنویس تصویر    =
|image_alt=
| فایل پادکست      =ازدواج موقت.ogg
| حجم فایلپادکست    =۲/۹۴
| تاریخ پادکست      =۲-۱۱-۱۴۰۴
| زیرنویس عنوان    =
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
{{درشت|'''ازدواج موقت'''}}، ازدواج شرعی در موارد خاص با مدت معیّن و تعهدات کمتر از ازدواج دائم.


ازدواج موقت یا متعه در فقه شیعه و قانون مدنی ایران نهاد قانونی و شرعی است که به­صورت عقدی با مدت و مهر معین میان زن و مرد برقرار می­شود و برخلاف ازدواج دائم پس از اتمام مدت خودبه­خود و بدون نیاز به طلاق منقضی می­شود. در ازدواج موقت، زن حق نفقه و ارث ندارد؛ مگر آنکه این موارد در ضمن عقد شرط شود. ارکان اصلی آن صیغه، مدت، مَهر و شرایط صحت بلوغ، عقل و رضایت است. این ازدواج برای پاسخگویی به نیازهای اجتماعی و جلوگیری از روابط نامشروع در اضطرار است؛ اما چالش­هایی مانند بی­ثباتی عاطفی و دشواری ثبت رسمی دارد. قوانین ایران آن را به رسمیت شناخته، ولی ثبت آن همیشه الزامی نیست.
ازدواج موقت یا متعه در فقه شیعه و قانون مدنی ایران نهاد قانونی و شرعی است که بهصورت عقدی با مدت و مهر معین میان زن و مرد برقرار می‌شود و برخلاف ازدواج دائم پس از اتمام مدت خودبه‌خود و بدون نیاز به طلاق منقضی می‌شود. در ازدواج موقت، زن حق نفقه و ارث ندارد؛ مگر آنکه این موارد در ضمن عقد شرط شود. ارکان اصلی آن صیغه، مدت، مَهر و شرایط صحت بلوغ، عقل و رضایت است. این ازدواج برای پاسخگویی به نیازهای اجتماعی و جلوگیری از روابط نامشروع در اضطرار است؛ اما چالش‌هایی مانند بی‌ثباتی عاطفی و دشواری ثبت رسمی دارد. قوانین ایران آن را به رسمیت شناخته، ولی ثبت آن همیشه الزامی نیست.


== تعریف ازدواج موقت ==
== مفهوم‌شناسی ==
ازدواج موقت که در زبان فارسی به صیغه نیز معروف است، نوعی ازدواج است که در آن عقد ازدواج برای مدت معین و محدود با مهریه‌ای معلوم، بین زن و مرد بسته می‌شود.<ref>مودی، گرایلی، «بررسی ازدواج موقت از دیدگاه فقه و حقوق»، ۱۳۹۵ش، ص 3</ref> عقد موقت، یکی از عقود شرعی در فقه امامیه<ref>- [https://lib.eshia.ir/11177/2/308 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308]؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1075الی 1077 قانون مدنی؛ مواد 1095 الی 1098 قانون مدنی و ماده­ 1152 قانون مدنی].</ref> و قانونی در قانون مدنی ایران است که میان زن و مردی که مانعی برای نکاح ندارند،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد قانون مدنی 1045 الی 1061] ؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/309 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.]</ref> با تعیین مدت مشخص<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/309 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.]</ref> و مهریه معین<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/308 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308.]</ref> برقرار می‌شود.<ref>- [https://lib.eshia.ir/86875/1/469 مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469]؛ مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۹۹.</ref> در متون فقهی و روایی واژه‌های «متعة»،<ref>- [https://lib.eshia.ir/11177/2/258 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص258]؛ [https://lib.eshia.ir/86875/1/469 مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469].</ref> «نکاح متعه»،<ref>- مسلم ابن حجاج، صحیح مسلم، 1412ق، ج5، ص18.</ref> «متعه زنان»<ref>- مجلسی، مرآهٔ العقول فی شرح اخبار آل الرسول، 1363ش، ج1، ص273.</ref> و «نکاح منقطع»<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/ویقال خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج2، ص310].</ref> معادل ازدواج موقت به‌کار رفته است. ازدواج موقت منطبق بر مذهب جعفری - مذهب رسمی ایران - بوده و از ویژگی‌های منحصر به فرد قوانین نظام خانواده در این کشور است، امتیازی که قوانین سایر کشورها از آن بی‌بهره‌اند.<ref>- صفایی، مختصر حقوق خانواده، 1384ش، ص2.</ref>


عقد موقت، یکی از عقود شرعی<ref>- [https://lib.eshia.ir/11177/2/308 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308]؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1075الی 1077 قانون مدنی؛ مواد 1095 الی 1098 قانون مدنی و ماده­ 1152 قانون مدنی].</ref> و قانونی در فقه امامیه و قانون مدنی ایران است که میان زن و مردی که مانعی برای نکاح ندارند،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد قانون مدنی 1045 الی 1061] ؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/309 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.]</ref> با تعیین مدت مشخص<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/309 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.]</ref> و مهریه معین<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/308 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308.]</ref> برقرار می‌شود.<ref>- [https://lib.eshia.ir/86875/1/469 مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469]؛ مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۹۹.</ref> در متون فقهی و روایی واژه­های «متعة»<ref>- [https://lib.eshia.ir/11177/2/258 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص258]؛ [https://lib.eshia.ir/86875/1/469 مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469].</ref>، «نکاح متعه»<ref>- مسلم ابن حجاج، صحیح مسلم، 1412ق، ج5، ص18.</ref>، «متعه زنان»<ref>- مجلسی، مرآۀ العقول فی شرح اخبار آل الرسول، 1363ش، ج1، ص273.</ref> و «نکاح منقطع»<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/%D9%88%DB%8C%D9%82%D8%A7%D9%84 خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج2، ص310].</ref> معادل ازدواج موقت به‌کار رفته­است. ازدواج موقت منطبق بر مذهب جعفری - مذهب رسمی ایران - بوده و از ویژگی­های منحصر به فرد قوانین نظام خانواده در این کشور است، امتیازی که قوانین سایر کشورها از آن بی‌بهره‌اند.<ref>- صفایی، مختصر حقوق خانواده، 1384ش، ص2.</ref>  
تعیین مدت، در ازدواج موقت بر اساس توافق دو طرف ازدواج صورت می‌گیرد<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، مادۀ 1075.]</ref> و با پایان مدت، رابطه [[زوجیت]] خودبه‌خود منقضی می‌شود. متعه یعنی تمتع، درحالی‌که هدف از ازدواج، تشکیل خانواده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/834297/fa مودی؛ گرایلی؛ « بررسی ازدواج موقت از دیدگاه فقه و حقوق»، ۱۳۹۵ش، ص3]</ref> ازدواج موقت، در چارچوب آموزه‌های [[اسلام]] دارای شرایط روشنی است که آن را به‌عنوان گونه‌ای از [[ازدواج]]، رسمیت می‌بخشد و کاملاً متفاوت از جایگزین‌های ازدواج مانند [[هم‌خانگی]] یا همباشی است.<ref>[https://jss.tabriz.iau.ir/article%20525726.html خیری و حاجی‌آقا، «بررسی آسیب‌شناختی اجتماعی بالا رفتن سن ازدواج از دیدگاه دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه»، 1396ش، ص137.]</ref>


== پیشینه تاریخی ازدواج موقت ==
== پیشینه ==
براساس مطالعات جامعه‌شناختی و تاریخی، ازدواج موقت یا اشکال مشابهی از همسری موقت، پیش از اسلام در برخی فرهنگ‌های عربی و حتی ایران باستان وجود داشته است و اسلام با اعمال مقررات جدید، آن را ضابطه‌مند کرد. مطالعات تاریخی نشان می‌دهد که ازدواج موقت در طول زمان، چهار دوره مشخص را پشت سر گذاشته است:
* آغاز تشریع در عصر رسول: ازدواج موقت در زمان پیامبر اسلام مشروع و رایج بود. صحابه و عموم مسلمانان در زمان پیامبر و خلافت ابوبکر آن را انجام می‌دادند و احکامش نزد همگان پذیرفته شده بود.
* خلافت خلیفه دوم: بر اساس منابع تاریخی، عمر بن خطاب ازدواج موقت را نه به‌دلیل نسخ آیه قرآنی، بلکه با تکیه بر ملاحظات اجتماعی و حکومتی ممنوع اعلام کرد و برای کسانی که مرتکب آن می‌شدند، مجازات سنگینی تعیین کرد.
* استمرار در فقه امامیه و کمرنگ شدن میان اهل‌سنت: شیعیان مبنی بر اجماع فقهای امامیه همواره ازدواج موقت را مشروع و از احکام مسلّم اسلامی و تحریم آن را بدعت می‌دانستند.
* دوران معاصر در ایران: با گسترش مذهب شیعه در ایران، ازدواج موقت جایگاه شرعی و حقوقی خود را حفظ کرد و از دوره صفویه به بعد بار دیگر رسمیت یافت؛ جایگاهی که در قانون مدنی معاصر نیز تثبیت شده است.


براساس مطالعات جامعه­شناختی و تاریخی، ازدواج موقت یا اشکال مشابهی از همسری موقت، پیش از اسلام در برخی فرهنگ­های عربی و حتی ایران باستان وجود داشته است و اسلام با اعمال مقررات جدید، آن را ضابطه­مند کرد.<ref>- [https://qjss.atu.ac.ir/article_8977.html زمانی مقدم، «مطالعۀ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)» 1397ش، ص139.]</ref>
== در فقه اسلامی ==
ازدواج موقت نزد فقهای امامیه مشروع است؛ اما اهل سنت، زیدیه، اسماعیلیه و اباضیه آن را جایز نمی‌دانند و به تحریم یا نسخ ازدواج موقت پس از پیامبر استناد می‌کنند، برخی نیز آن را محدود به ضرورت دانسته‌اند. امامیه برای جایز بودن ازدواج موقت به آیهٔ ۲۴ نساءو روایات متواتر، استناد می‌کنند و با تکیه بر لزوم نسخ قرآن به قرآن یا روایات متواتر، نسخ آن را نپذیرفته‌اند.


== تطورات تاریخی ازدواج موقت ==
روایات ائمهٔ شیعه در مورد حلیت و حتی استحباب متعه از یک‌سو و منع از انجام آن در برخی روایات، از سوی فقهای شیعه این گونه تفسیر شده است که اصل ازدواج موقت، در موارد خاص و ضرورت‌هایی چون مسافرت، عدم توانایی بر ازدواج دایم و مانند آن مباح شده است و در مواردی که مانع از انجام وظایف نسبت به‌همسر دایمی شود، منع شده است. برخی از فقهای امامیه حتی بر این اعتقاد هستند که حکم به حلیت ازدواج موقت از احکام ثانویه است و تنها برای موارد ضروری مشروعیت یافته است و خواستهٔ اصلی شارع مقدس ازدواج دایم است.<ref>[https://article.tebyan.net/88107/ازدواج-موقت-فرصتی-که-تهدید-شد «ازدواج موقت، فرصتی که تهدید شد»، وب‌سایت تبیان.]</ref>


مطالعات تاریخی نشان می‌دهد که ازدواج موقت در طول زمان، چهار دوره مشخص را پشت سر گذاشته است:
=== ارکان و شروط صحت ===
 
ازدواج موقت چهار رکن دارد: صیغه، زوجین، مهر و تعیین مدت:
=== آغاز تشریع در عصر رسول ===
* صیغه: ازدواج موقت همانند عقد دائم با ایجاب و قبول صحیح منعقد می‌شود.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/154/وألفاظ نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج3، ص154].</ref>
 
* زوجین: مرد مسلمان می‌تواند با زن مسلمان و اهل کتاب ازدواج کند؛ ولی زن مسلمان با غیرکتابی نمی‌تواند.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/27/السادس نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۲۷-۲۸]؛ [https://lib.eshia.ir/11176/2/310 خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲،ص310.]</ref> احکام نکاح دائم (مانند منع جمع بین دو خواهر)<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/یتمتّع خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۰.]</ref> در آن جاری است. ازدواج با زن مؤمن و عفیف مستحب است.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/157/کل نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۱۵۷-۱۶۰]</ref>
ازدواج موقت در زمان پیامبر اسلام مشروع و رایج بود. صحابه و عموم مسلمانان در زمان پیامبر و خلافت ابوبکر آن را انجام می­دادند و احکامش نزد همگان پذیرفته شده بود.<ref>- قرطبی، تفسیر القرطبی، ۱۳۸۴ق، ج۵، ص۱۳۲؛ سبحانی، متعة النساء فی الکتاب و السنة، ۱۴۲۳ق، ص۱۵؛ [https://qjss.atu.ac.ir/article_8977.html زمانی مقدم، «مطالعه­ جامعه­شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، 1397ش، ص139.]</ref>
* مهر: تعیین آن شرط صحت عقد بوده،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1095 قانون مدنی]؛ [http://lib.eshia.ir/10088/30/162/وأما نجفی جواهری، جواهر الکلام،1362، ج۳۰، ص۱۶۲].</ref> و مهریه باید مالیت داشته و مشخص باشد.<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/ذکر خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ص۳۱۰]</ref> زن در زمان انعقاد عقد مالک مهر می‌شود؛ اما استقرار آن به دخول و تمکین وابسته است.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/164/کیف نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۱۶۴و167-168].</ref> درصورت بخشش مدت پیش از دخول، زن تنها نصف مهر را مالک می‌شود.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1097 قانون مدنی].</ref> نشوز زن موجب کسر مهر به همان میزان است.<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/311/المتمتّعة خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق،، ج۲، ص۳۱۱.]</ref>
 
* مدت: در ازدواج موقت باید معیّن و بدون ابهام باشد.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/10088/30/176/حال نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج30، ص 176].</ref> اگر مدت عقد ذکر نشود عقد باطل است،<ref>- کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، ۱۳۸۲ش، ص۶۶۵.</ref> و اگر محدود نباشد عقد دائم محسوب می‌شود.<ref>- کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، ۱۳۸۲ش، ص۶۶۵؛ [https://lib.eshia.ir/11176/2/311/وتقدیر خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۱].</ref>
=== خلافت خلیفه دوم ===
 
بر اساس منابع تاریخی،<ref>- موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بی­تا، ص124.</ref> عمر بن خطاب ازدواج موقت را نه به‌دلیل نسخ آیه قرآنی،<ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳-۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد ابن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶-۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳-۳۵۴.</ref> بلکه با تکیه بر ملاحظات اجتماعی و حکومتی ممنوع اعلام کرد<ref>- موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بی­تا، ص124.</ref> و برای کسانی که مرتکب آن می‌شدند، مجازات سنگینی تعیین کرد.<ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳-۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶-۸۷۷.</ref>
 
=== استمرار در فقه امامیه و کمرنگ شدن میان اهل‌سنت ===
 
شیعیان مبنی بر اجماع فقهای امامیه<ref>- شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳</ref> همواره ازدواج موقت را مشروع و از احکام مسلّم اسلامی و تحریم آن را بدعت می­دانستند.<ref>- شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳.</ref>
 
=== دوران معاصر در ایران ===
 
با گسترش مذهب شیعه در ایران، ازدواج موقت جایگاه شرعی و حقوقی خود را حفظ کرد و از دوره صفویه به بعد بار دیگر رسمیت یافت؛ جایگاهی که در قانون مدنی معاصر نیز تثبیت شده است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۰۷۵ تا ۱۰۷۷ قانون مدنی].</ref>
 
== مبانی فقهی و حقوقی ازدواج موقت  ==
 
ازدواج موقت نزد فقهای امامیه مشروع است؛<ref>- شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳؛ شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳.</ref> اما اهل سنت<ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳-۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷.</ref>، زیدیه<ref>- احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶-۸۷۷.</ref>، اسماعیلیه<ref>- نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹.</ref> و اباضیه<ref>- جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳-۳۵۴.</ref> آن را جایز نمی­دانند و به تحریم<ref>- آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۷.</ref> یا نسخ ازدواج موقت پس از پیامبر<ref>- به جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳-۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶-۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳-۳۵۴؛ برای نمونه نگاه کنید به جصاص، احکام القرآن، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۵۲؛ ماوردی، الحاوی الکبیر، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۳۲۸؛ سرخسی، المبسوط، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۲۷.</ref> استناد می­کنند، برخی نیز آن را محدود به ضرورت دانسته­اند.<ref>- ابن‌عاشور، التحریر و التنویر، ۱۴۲۰ق، ج۴، ص۸۹.</ref> امامیه برای جایز بودن ازدواج موقت به آیۀ ۲۴ نساء<ref>- فاضل مقداد، کنز العرفان فی فقه القرآن، ۱۳۷۳ش، ج۲، ص۱۴۹-۱۵۳؛ سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹-۸۰؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۰.</ref>و روایات متواتر،<ref>- سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۵؛ بحرانی، البرهان، 1415 ق، ج2، ص58؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۵۳.</ref> استناد می­کنند و با تکیه بر لزوم نسخ قرآن به قرآن یا روایات متواتر، نسخ آن را نپذیرفته‌اند.<ref>- مغنیه، الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۲۹۷.</ref>
 
=== ارکان و شروط صحت ازدواج موقت ===
 
ازدواج موقت چهار رکن دارد: صیغه، زوجین، مهر و تعیین مدت.
 
* صیغه: ازدواج موقت همانند عقد دائم با ایجاب و قبول صحیح منعقد می­شود.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/154/%D9%88%D8%A3%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%B8 نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج3، ص154].</ref>  
* زوجین: مرد مسلمان می­تواند با زن مسلمان و اهل کتاب ازدواج کند؛ ولی زن مسلمان با غیرکتابی نمی­تواند.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/27/السادس نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۲۷-۲۸]؛ [https://lib.eshia.ir/11176/2/310 خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲،ص310.]</ref> احکام نکاح دائم (مانند منع جمع بین دو خواهر)<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/یتمتّع خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۰.]</ref> در آن جاری است. ازدواج با زن مومن و عفیف مستحب است.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/157/کل نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۱۵۷-۱۶۰]</ref>  
* مهر: تعیین آن شرط صحت عقد بوده،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1095 قانون مدنی]؛ [http://lib.eshia.ir/10088/30/162/وأما نجفی جواهری، جواهر الکلام،1362، ج۳۰، ص۱۶۲].</ref> و مهریه باید مالیت داشته و مشخص باشد.<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/ذکر خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ص۳۱۰]</ref> زن در زمان انعقاد عقد مالک مهر می­شود؛ اما استقرار آن به دخول و تمکین وابسته است.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/164/کیف نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۱۶۴و167-168].</ref> درصورت بخشش مدت پیش از دخول، زن تنها نصف مهر را مالک می­شود.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1097 قانون مدنی].</ref> نشوز زن موجب کسر مهر به همان میزان است.<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/311/المتمتّعة خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق،، ج۲، ص۳۱۱.]</ref>
* مدت: در ازدواج موقت باید معیّن و بدون ابهام باشد.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/10088/30/176/%D8%AD%D8%A7%D9%84 نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج30، ص 176].</ref> اگر مدت عقد ذکر نشود عقد باطل است،<ref>- کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، ۱۳۸۲ش، ص۶۶۵.</ref> و اگر محدود نباشد عقد دائم محسوب می­شود.<ref>- کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، ۱۳۸۲ش، ص۶۶۵؛ [https://lib.eshia.ir/11176/2/311/وتقدیر خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۱].</ref>


شرایط عمومی صحت ازدواج موقت، عبارت است از:
شرایط عمومی صحت ازدواج موقت، عبارت است از:
* بلوغ،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1041 قانون مدنی].</ref>عقل،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۶۴ قانون مدنی].</ref> اختیار<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۹۱ قانون مدنی].</ref> و قصد انشاء:<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1062 قانون مدنی].</ref> زوجین باید بالغ، عاقل و مختار باشند و حتماً قصد انعقاد عقد داشته باشند.
* بلوغ،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1041 قانون مدنی].</ref>عقل،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۶۴ قانون مدنی].</ref> اختیار<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۹۱ قانون مدنی].</ref> و قصد انشاء:<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1062 قانون مدنی].</ref> زوجین باید بالغ، عاقل و مختار باشند و حتماً قصد انعقاد عقد داشته باشند.
* نبودن موانع نکاح: محرمیت نسبی یا سببی، زن شوهردار و زنی که در عده است، از موانع قانونی برای انعقاد ازدواج موقت محسوب می‌شوند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1045-1061 قانون مدنی].</ref>
* نبودن موانع نکاح: محرمیت نسبی یا سببی، زن شوهردار و زنی که در عده است، از موانع قانونی برای انعقاد ازدواج موقت محسوب می‌شوند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1045-1061 قانون مدنی].</ref>
خط ۵۲: خط ۶۲:


شرایط اختصاصی صحت ازدواج موقت نیز عبارت است از:
شرایط اختصاصی صحت ازدواج موقت نیز عبارت است از:
 
* مدت: در این نوع ازدواج، مدت باید معین باشد و عدم تعیین آن موجب بطلان عقد است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1095 قانون مدنی].</ref>
* مدت: در این نوع ازدواج، مدت باید معین باشد و عدم تعیین آن موجب بطلان عقد است. <ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1095 قانون مدنی].</ref>
* مهریه: در ازدواج موقت، تعیین مهریه به‌صورت مشخص و معین ضروری است و در صورت عدم تعیین، عقد باطل می‌شود.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی].</ref> برخلاف عقد دائم، ابهام در مَهر نیز موجب بطلان عقد موقت است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی].</ref>
* مهریه: در ازدواج موقت، تعیین مهریه به‌صورت مشخص و معین ضروری است و در صورت عدم تعیین، عقد باطل می‌شود.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی].</ref> برخلاف عقد دائم، ابهام در مَهر نیز موجب بطلان عقد موقت است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی].</ref>


== آثار حقوقی ازدواج موقت ==
=== فلسفه ازدواج موقت ===
 
اسلام پیشنهاد می‌دهد که برای برداشت فساد از جامعه کسانی که توان و شرایط ازدواج دائم را ندارند، ازدواج موقت انجام بدهند.<ref>رمضان نیا سماکوش، متعه در نگاه شیعه، ۱۳۹۷ش، ص117. شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص10</ref> ازدواج موقت، بر اساس احکام دینی و به صورتی کاملاً قانونمند، انجام می‌شود و حق و حقوق افراد به ویژه زنان، حفظ می‌شود. ازدواج موقت، به معنی ولنگاری جنسی نیست و زن نمی‌تواند خود را بدون ضابطه هر روز در اختیار مردی دیگر قرار دهد، بلکه باید احکام [[عده]] را رعایت نماید؛ بنابراین پیامدهای منفی و زشتی‌هایی '''[[زنا]]''' در آن نیست. نکبت [[گناه]] را ندارد، انسان تحقیر هوای نفس نشده و اگر فرزند متولد شود؛ [[حلال‌زاده]] و [[نفقه]] بر پدرش [[واجب]] است. ازدواج موقت در جلوگیری از فساد و فحشا مؤثر است و لذا ائمه افراد دارای شرایط را به آن تشویق و مردان متأهل را از آن نهی می‌کردند.<ref>رمضان نیا سماکوش، متعه در نگاه شیعه، ۱۳۹۷ش، ص118</ref>
* '''ارث''': در عقد موقت، زن و مرد فقط از طریق وصیت می‌توانند برای یکدیگر ارث بگذارند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۸۴۳ و940 قانون مدنی].</ref>
* '''نفقه''': زن در متعه حق نفقه ندارد مگر با توافق،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی]؛ محقق داماد، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، 1388ش،ج1،ص195؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/335 خمینی، تحریرالوسیله، 1258ش، ج2، ص335.]</ref>یا درصورت بارداری.<ref>- بند 14، ماده 4 از لایحه اصلاحی قانون حمایت خانواده از سوی قوه قضاییه، ذیل عنوان «نفقۀ اقارب»</ref>
* '''فرزندان''': فرزندان حاصل از ازدواج موقت، تمام حقوق فرزندان عقد دائم را دارند؛<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1158 قانون مدنی]؛ انعام،151؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی]؛ مریم،2 ؛ نمل،16؛ ماده ۹۰۷ قانون مدنی؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1180 و 1181 قانون مدنی]؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶] و همچنین [https://www.google.com/search?client=firefox-b-d&q=%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86+%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA+%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87&mstk=AUtExfAoW8vJaHXcRc5Ol4S8DzyugkVuRO-fmYNFxJLX_KB_KzRJ78ZieSWfzasKwuW4bfGnu5t1fklX86frF-8mbqiKajWSJ86BFuDq9dNsIvAtHWCBeOhl1NObZOzXM2Xc7nwgwrr3YlDue6sKRvO3lOc6K_a8Y9dgq5qqLIuqlHmyT2mxFdItib1Ti5yI5-_8MTdQxoQH_5wXhMPZrLOzKegRZXjfR7r4sbbciv9a7uMoMkn7XrvQo5hPFN8gssVqK-kNuEyuqNtHga189sOL06pk105vaJoozg1EhlOuvcgufg&csui=3&ved=2ahUKEwjlp-_H7OOOAxW6RfEDHfuGE8cQgK4QegQIABAF قانون حمایت خانواده] (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1173، 1174، 1178 و1158 قانون مدنی].</ref> و ثبت ازدواج موقت در صورت بارداری الزامی است.<ref>- ماده 21 قانون حمایت از خانواده مصوب 1391.</ref>
* '''پایان عقد''': در ازدواج موقت طلاق مطرح نیست و این ازدواج با پایان مدت تعیین‌شده یا بخشش مدت توسط مرد پایان می‌یابد.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/188/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%B3 نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362 ش، ج30، ص188].</ref> تبدیل ازدواج موقت به دائم یا تمدید آن قبل از پایان مدت یا بخشش آن توسط مرد، صحیح نیست.<ref>- [https://lib.eshia.ir/10088/30/202/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%B9 نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362 ش، ج30، ص201].</ref>


== تفاوت­ها و شباهت­های ازدواج موقت با دائم ==
تأسیس ازدواج موقت در [[فقه اسلامی]] بر اساس [[طهارت فکری]]، [[عفت]] و [[پاکی نفس]] و نسل، پایه‌گذاری شده و ارضای نیازهای انسانی با پرهیز از آلودگی و رفتن به‌سوی پاکی در نظر گرفته شده است.<ref>[http://ijtihadnet.ir/از-مرزبندی‌های-ازدواج-موقت-تا-برپای/ «از مرزبندی‌های ازدواج موقت تا برپایی مراکز صیغه‌ای مجاز در جامعه»، شبکۀ اجتهاد.]</ref> سفارش‌ها و تأییدات بسیاری از سوی پیشوایان [[مذهب شیعه]] وجود دارد که با تأکید بر مشروعیت این گونه از ازدواج، افراد را به بهره‌گیری از آن در هنگام ضرورت، ترغیب کرده‌اند.<ref>[http://ijtihadnet.ir/از-مرزبندی‌های-ازدواج-موقت-تا-برپای/ میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> برای افرادی که امکان تشکیل [[خانواده]] و [[ازدواج دایم]] وجود ندارد یا در [[مسافرت‌های]] طولانی به سر می‌برند، رهایی از فشارهای جنسی با ازدواج موقت ممکن می‌شود.<ref>[https://article.tebyan.net/88107/ازدواج-موقت-فرصتی-که-تهدید-شد «ازدواج موقت، فرصتی که تهدید شد»، وب‌سایت تبیان.]</ref> کسانی که به هر دلیلی از توانایی ازدواج دایم برخوردار نیستند یا در موقعیتی قرار گرفته است که نیازمند رابطهٔ مشروع و قانونی با جنس مخالف است، این فرصت در چارچوب ازدواج موقت شکل می‌گیرد.<ref>[https://article.tebyan.net/88107/ازدواج-موقت-فرصتی-که-تهدید-شد «ازدواج موقت، فرصتی که تهدید شد»، وب‌سایت تبیان.]</ref> با ازدواج موقت، بخشی از نیازهای اقتصادی زنان برآورده می‌شود. زنانی که توانایی تأمین نیازهای مالی خود را ندارند با ازدواج مشروع مدت‌دار، می‌توانند این مشکل را حل کنند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1309654/%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D «انگیزه‌های زن‌ها و مردها از ازدواج موقت چیست/ مزایا و معایب صیغه»، خبرآنلاین.]</ref>


* '''عزل''': عزل<ref>- بیرون ریختن مایۀ منی از رحم زن؛ الزاوی، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، 1399 ش، ص217؛ طوسی، المبسوط فی فقه الامامیه، 1387ق، ص266-267.</ref> نزد همسر آزاد و دائم تنها با رضایت او<ref>- علامه حلی، مختلف الشیعة، 1418ق، ج۷، ص۳۰۲؛ [http://lib.eshia.ir/10088/29/111/المسألة نجفی جوااهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۲۹، ص۱۱۱ - ۱۱۲.]</ref> و درمورد همسر موقت یا کنیز بدون اجازۀ او جایز است.<ref>- مطهری، مجموعه آثار، قم، بی‌تا، ص73.</ref>
== مسائل حقوقی ==
* '''نفی ولد''': درصورت انکار نسب توسط پدر در ازدواج موقت نیازی به لعان نیست؛<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/312/13 خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۲].</ref>و اثبات نسب فرزند به عهدۀ زن است.<ref>- [https://makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=529&mid=263177 مکارم شیرازی، «نفی ولد در صورت مواقعه در عقد موقت»، پایگاه اطلاع­رسانی دفتر حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی].</ref>
ازدواج موقت در قانون مدنی ایران به رسمیت شناخته شده و در موادی<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1075 تا 1077 قانون مدنی].</ref> دربارهٔ تعیین مدت،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی].</ref>تعیین مهریه،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی].</ref> انحلال عقد،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۳۹قانون مدنی].</ref>نفقه،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/7098412/ماده-1113-قانون-مدنی ماده 1113 قانون مدنی].</ref>عده،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۵۲ قانون مدنی].</ref> اجازه ولی برای دختر باکره،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6403189/ماده-1070-قانون-مدنی ماده 1070 قانون مدنی].</ref> ارث،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۹۴۰ قانون مدنی].</ref> حقوق فرزندان،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1199، 1180، 1181، ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶ ، 1178 ، 1174 و ۱۱۷۳ قانون مدنی] و همچنین [https://www.google.com/search?client=firefox-b-d&q=قانون+حمایت+خانواده&mstk=AUtExfAoW8vJaHXcRc5Ol4S8DzyugkVuRO-fmYNFxJLX_KB_KzRJ78ZieSWfzasKwuW4bfGnu5t1fklX86frF-8mbqiKajWSJ86BFuDq9dNsIvAtHWCBeOhl1NObZOzXM2Xc7nwgwrr3YlDue6sKRvO3lOc6K_a8Y9dgq5qqLIuqlHmyT2mxFdItib1Ti5yI5-_8MTdQxoQH_5wXhMPZrLOzKegRZXjfR7r4sbbciv9a7uMoMkn7XrvQo5hPFN8gssVqK-kNuEyuqNtHga189sOL06pk105vaJoozg1EhlOuvcgufg&csui=3&ved=2ahUKEwjlp-_H7OOOAxW6RfEDHfuGE8cQgK4QegQIABAF قانون حمایت خانواده] (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)،</ref> موارد الزام به ثبت<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6731859/ماده-21-قانون-حمایت-خانواده-1391 ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391ش].</ref>و شرایط بطلان آن سخن گفته است.
* '''پایان ازدواج''': پایان ازدواج دائم با فوت، فسخ<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۱۰۱، ۱۱۲۰ تا ۱۱۲۸ و ۱۱۳۱ قانون مدنی]</ref>یا طلاق<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی]</ref> است. در ازدواج موقت طلاق وجود ندارد،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی]</ref>و زوجیت از طریق فسخ،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 بر اساس ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی]</ref> فوت و اتمام یا بخشیدن مدت اتفاق می­افتد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 - ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی]</ref>
* '''عده''': عده<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۵۰ قانون مدنی]</ref> در ازدواج موقت<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1152 قانون مدنی]</ref> دو پاکی از حیض و در ازدواج دائم<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1151 قانون مدنی]</ref> سه پاکی است. در هر دو ازدواج عدۀ زن باردار و عدۀ وفات شوهر<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1054 قانون مدنی]</ref> یکسان است.


== کارکردهای ازدواج موقت ==
=== آثار حقوقی ازدواج موقت ===
* '''ارث''': در عقد موقت، زن و مرد فقط از طریق وصیت می‌توانند برای یکدیگر ارث بگذارند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۸۴۳ و940 قانون مدنی].</ref>
* '''نفقه''': زن در متعه حق نفقه ندارد مگر با توافق،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی]؛ محقق داماد، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، 1388ش، ج1، ص195؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/335 خمینی، تحریرالوسیله، 1258ش، ج2، ص335.]</ref>یا درصورت بارداری.<ref>- بند 14، ماده 4 از لایحه اصلاحی قانون حمایت خانواده از سوی قوه قضاییه، ذیل عنوان «نفقهٔ اقارب»</ref>
* '''فرزندان''': فرزندان حاصل از ازدواج موقت، تمام حقوق فرزندان عقد دائم را دارند؛<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1158 قانون مدنی]؛ انعام،151؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی]؛ مریم،2؛ نمل،16؛ ماده ۹۰۷ قانون مدنی؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1180 و 1181 قانون مدنی]؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶] و همچنین [https://www.google.com/search?client=firefox-b-d&q=قانون+حمایت+خانواده&mstk=AUtExfAoW8vJaHXcRc5Ol4S8DzyugkVuRO-fmYNFxJLX_KB_KzRJ78ZieSWfzasKwuW4bfGnu5t1fklX86frF-8mbqiKajWSJ86BFuDq9dNsIvAtHWCBeOhl1NObZOzXM2Xc7nwgwrr3YlDue6sKRvO3lOc6K_a8Y9dgq5qqLIuqlHmyT2mxFdItib1Ti5yI5-_8MTdQxoQH_5wXhMPZrLOzKegRZXjfR7r4sbbciv9a7uMoMkn7XrvQo5hPFN8gssVqK-kNuEyuqNtHga189sOL06pk105vaJoozg1EhlOuvcgufg&csui=3&ved=2ahUKEwjlp-_H7OOOAxW6RfEDHfuGE8cQgK4QegQIABAF قانون حمایت خانواده] (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1173، 1174، 1178 و1158 قانون مدنی].</ref> و ثبت ازدواج موقت در صورت بارداری الزامی است.<ref>- ماده 21 قانون حمایت از خانواده مصوب 1391.</ref>
* '''پایان عقد''': در ازدواج موقت طلاق مطرح نیست و این ازدواج با پایان مدت تعیین‌شده یا بخشش مدت توسط مرد پایان می‌یابد.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/188/السادس نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362 ش، ج30، ص188].</ref> تبدیل ازدواج موقت به دائم یا تمدید آن قبل از پایان مدت یا بخشش آن توسط مرد، صحیح نیست.<ref>- [https://lib.eshia.ir/10088/30/202/التاسع نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362 ش، ج30، ص201].</ref>
تفاوتها و شباهتهای ازدواج موقت با دائم:
* '''عزل''': عزل<ref>- بیرون ریختن مایهٔ منی از رحم زن؛ الزاوی، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، 1399 ش، ص217؛ طوسی، المبسوط فی فقه الامامیه، 1387ق، ص266-267.</ref> نزد همسر آزاد و دائم تنها با رضایت او<ref>- علامه حلی، مختلف الشیعة، 1418ق، ج۷، ص۳۰۲؛ [http://lib.eshia.ir/10088/29/111/المسألة نجفی جوااهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۲۹، ص۱۱۱ - ۱۱۲.]</ref> و درمورد همسر موقت یا کنیز بدون اجازهٔ او جایز است.<ref>- مطهری، مجموعه آثار، قم، بی‌تا، ص73.</ref>
* '''نفی ولد''': درصورت انکار نسب توسط پدر در ازدواج موقت نیازی به لعان نیست؛<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/312/13 خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۲].</ref>و اثبات نسب فرزند به عهدهٔ زن است.<ref>- [https://makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=529&mid=263177 مکارم شیرازی، «نفی ولد در صورت مواقعه در عقد موقت»، پایگاه اطلاع­رسانی دفتر حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی].</ref>
* '''پایان ازدواج''': پایان ازدواج دائم با فوت، فسخ<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۱۰۱، ۱۱۲۰ تا ۱۱۲۸ و ۱۱۳۱ قانون مدنی]</ref>یا طلاق<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی]</ref> است. در ازدواج موقت طلاق وجود ندارد،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی]</ref>و زوجیت از طریق فسخ،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 بر اساس ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی]</ref> فوت و اتمام یا بخشیدن مدت اتفاق می‌افتد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 - ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی]</ref>
* '''عده''': عده<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۵۰ قانون مدنی]</ref> در ازدواج موقت<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1152 قانون مدنی]</ref> دو پاکی از حیض و در ازدواج دائم<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1151 قانون مدنی]</ref> سه پاکی است. در هر دو ازدواج عدهٔ زن باردار و عدهٔ وفات شوهر<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1054 قانون مدنی]</ref> یکسان است.


=== پاسخ مشروع به نیاز جنسی در موارد خاص ===
== در فرهنگ و ملل ==
در فرهنگ مسلمانان، ازدواج دایم به‌عنوان یک ضرورت انسانی و ارزش‌مدار از جایگاه مثبت و همراه با کارکردهای اساسی مانند تأمین پایدار نیازهای طبیعی همسران، فرزندآوری و مشارکت در تأمین و تربیت نیروی انسانی جامعه و عمل به‌توصیه‌ها و الزامات دینی و فرهنگی، برخوردار است و بر حفظ آن از سوی آحاد جامعه تأکید می‌شود. هر قرارداد دیگر، حتی اگر موقت باشد، اگر در تعارض با نهاد ازدواج دایم قرار بگیرد یا آن را تضعیف کند، لازم است که با مرزبندی‌های مشخص و قانونی، تعدیل و تحدید شود. در همین چارچوب توصیه شده است که خانواده‌ها فرزندان خود را به ازدواج دائم در دورهٔ جوانی، ترغیب کنند و زمینهٔ ازدواج آسان آنها را فراهم سازند و ازدواج موقت در چارچوب شریعت و با توجه به‌مرزبندی‌های قانونی، فقط برای شرایط خاص و اضطراری و به‌عنوان نسخهٔ موقت پاسخ به‌نیازهای جنسی، مورد توجه باشد.<ref>[http://ijtihadnet.ir/از-مرزبندی‌های-ازدواج-موقت-تا-برپای/ «از مرزبندی‌های ازدواج موقت تا برپایی مراکز صیغه‌ای مجاز در جامعه»، شبکۀ اجتهاد.]</ref>


اسلام برای نیاز جنسی، تشکیل خانواده و حفظ نسل، اصل را بر ازدواج دائم می­داند،<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/152 نجفی جواهری، جواهرالکلام، 1362ش، ج30، ص152.]</ref> و ازدواج موقت تنها در موارد ضرورت مجاز است.<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص103.]</ref> ازدواج موقت در کنترل غرایز جنسی، جلوگیری از زنا و صیانت جامعه از فحشا کارکرد مثبت دارد.<ref>- محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص211.</ref>  
مذهب و فرهنگ قومیتی در تمایل به ازدواج موقت تأثیرگذار است؛ به‌طور مثال، قوم‌های بلوچ و ترکمن نسبت به فارس‌ها تمایل کمتری به این نوع ازدواج دارند.<ref>- [https://jwdp.ut.ac.ir/article_19255.html صادقی و همکاران، «واکاوی مسئله ازدواج و اعتبارسنجی یک راه حل»، 1386ش، ص93].</ref>


=== پیشگیری از اختلاط نسل و سامان­دهی روابط ===
=== در ایران ===
بر اساس پژوهشی که در مورد ازدواج موقت در سه شهر [[تهران]]، اصفهان و [[مشهد]] انجام شده است، گرایش مردان به ازدواج غیر دایم تا ۶۱ درصد به‌دلیل نیازهای جنسی، تا ۳۱ درصد به‌دلیل نیازهای عاطفی و تا ۸ درصد به‌دلیل نیازهای مادی اعلام شده است. در سوی دیگر، زنان با دغدغه‌ها و نگرانی‌های متفاوت قرار دارند که رفع نیازهای عاطفی و اقتصادی با ۸۱ درصد، مهم‌ترین عامل گرایش آنان به ازدواج موقت دانسته شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83288770/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%8 «تحلیل جامعه‌شناسانۀ مخاطرات ازدواج‌های موقت، سفید و صیغه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>


بر خلاف روابط بی­چارچوب جنسی، ازدواج موقت زن را ملزم به رعایت عده می­کند،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/9215648/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-1152-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C ماده 1152 قانون مدنی]؛ [http://www.parsquran.com/data/showall.php?sura=4&ayat=24&user=far&lang=far نسا،24].</ref>رعایت عده موجب جلوگیری از هم­باشی بی­ضابطه، مقید شدن افراد در چارچوب­ قاعده­مند<ref>- محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص213.</ref> و حفظ طهارت نسل خواهد شد.<ref>- شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص213</ref>  
== ازدواج دائم ==
از جمله مشترکات ازدواج دائم و موقت عبارتند از:
# خواستگاری کردن زوجه دائم بر دیگران حرام است در ازدواج موقت هم، همین‌طور است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏3، ص516</ref>
# در ازدواج دائم؛ زنای با زن شوهردار، موجب حرمت ابدی می‌شود. زنای با زوجه موقت دیگری، نیز موجب حرمت ابدی می‌شود.<ref>صافی، جامع الاحکام، 1385ش، ج2، ص 49</ref>
# در ازدواج دائم و موقت جمع میان دو خواهر جایز نیست.<ref>موسوی خوئی، احکام ازدواج موقت و دائم، ۱۳۸۳ش، ص 91</ref>
# برای هر دو عقد می‌بایست مهر تعیین شود.<ref>موسوی خوئی، احکام ازدواج موقت و دائم، ۱۳۸۳ش، ص 93</ref>
# هر دو عقد شامل عده زوجه می‌شوند.<ref>موسوی خوئی، احکام ازدواج موقت و دائم، ۱۳۸۳ش، ص95</ref>
از جمله تفاوت‌های ازدواج موقت و دائم عبارتند از:
# در ازدواج دائم مرد باید عهده‌دار نفقه زن بشود، ولی در ازدواج موقت بستگی به توافق طرفین دارد ممکن است مرد نخواهد یا نتواند متحمل این مخارج بشود یا زن نخواهد از پول مرد استفاده کند.<ref>مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، 1372ش، ج19، ص 62</ref>
# در ازدواج دائم، زن باید مرد را به عنوان رئیس خانواده بپذیرد و نظام سلسله مراتبی در خانواده رعایت شود. زن باید امر مرد را در حدود و مصالح خانواده اطاعت کند، اما در ازدواج موقت بسته قراردادی از میان آنها منعقد می‌گردد.<ref>مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، 1372ش، ج19، ص 62</ref>
# در ازدواج موقت زن و شوهر از یکدیگر ارث نمی‌برند ولی در ازدواج دائم از یکدیگر '''[[ارث]]''' می‌برند.<ref>شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص57</ref>
# در ازدواج دائم هیچ‌کدام از زوجین بدون جلب رضایت دیگری حق ندارد از بچه‌دار شدن جلوگیری کند. ولی در ازدواج موقت جلب رضایت طرف دیگر ضرورت ندارد. در حقیقت این نیز نوعی آزادی دیگر است که به زوجین داده شده است.<ref>مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، 1372ش، ج19، ص 62</ref>
# مهر در هر دو ازدواج لازم است با این تفاوت که در ازدواج موقت عدم ذکر مهر موجب بطلان عقد است. ولی در ازدواج دائم عقد باطل نیست، مهرالمثل تعیین می‌شود.<ref>شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص۵۹</ref>
# عده زن دائم بعد از [[طلاق]] سه طهر است، اما عدّه زن غیر دائم دو نوبت عادت ماهانه یا چهل و پنج روز است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج30، ص200</ref>
# مهم‌ترین تفاوت ازدواج موقت و دائم در مدت دارا بودن ازدواج موقت و لزوم بیان مدت آن در صیغه عقد است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج30، ص172</ref>
# عقد موقت با پایان زمان صیغه عقد به اتمام می‌رسد اما برای پایان عقد دائم می‌بایست طلاق جاری شود.<ref>طباطبایی حکیم، توضیح المسائل، 1391ش، ص633</ref>


=== حمایت و ایجاد مسئولیت در قبال فرزندان احتمالی ===
== کارکردها ==
=== ایجاد محرمیت ===
صیغه محرمیّت به معنای ازدواج موقّت با هدف حصول محرمیت است. تزویج دختر یا پسر نابالغ توسط ولیّ به قصد حصول محرمیت است که از آن در باب نکاح سخن گفته‌اند. گاهی هدف از اجرای عقد نکاح موقت، بهره جنسی نیست؛ بلکه صرف ایجاد محرمیّت است. به عنوان مثال، مردی جهت محرم‌شدن با زنی، با دختر او که به‌طور معمول در این‌گونه موارد دختر بچه انتخاب می‌شود با اذن ولیّ دختر، برای مدتی کوتاه مثلاً یک ساعت صیغه ازدواج موقت می‌خواند تا مادر این دختر، مادر زن او به‌شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد، یا بین پسر بچه‌ای توسط ولیّ یا با اذن او و زنی برای مدتی کوتاه صیغه خوانده می‌شود تا آن زن، عروس پدر بچه به‌شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125</ref> از آن‌جا که محرمیت مادر زن و عروس به صرف عقد ازدواج؛ اعم از دائم و موقت حاصل می‌شود و پس از انحلالِ نکاح نیز به قوت خود باقی است، در دو مورد یاد شده، ازدواج موقت تنها با هدف ایجاد محرمیت صورت می‌گیرد و مقصود اصلی در این‌گونه ازدواج خود ازدواج نیست. بلکه محرمیتی است که به تبع ازدواج حاصل می‌شود؛ از این‌رو، به آن صیغه محرمیّت اطلاق می‌شود. البته در عرف بر ازدواج موقتی که میان دختر و پسر، پیش از ازدواج دائم به منظور آشنایی بیشتر صورت می‌گیرد نیز صیغه محرمیت اطلاق می‌شود که در واقع همان ازدواج موقّت است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125</ref> در فرهنگ مسلمانان گاهی با استفاده از عقد موقت، روابطی رسمیت می‌یابد که نیازمند وجود محرمیت میان دو نفر است. در این موارد، تکالیف وتعهدات ازدواج با شرط ضمن عقد ساقط می‌شود و تنها کارکردهای تنقیص شدهٔ آن مورد توجه قرار می‌گیرد.
# محرمیت در دوران نامزادی؛ امروزه بسیاری از خانواده‌های ایرانی برای دختر و پسر در دوران نامزدی، عقد موقت می‌خوانند تا آنها به یکدیگر مَحرَم شوند و آشنایی عروس و داماد و خانواده‌های آنها در چارچوب شرعی، شکل بگیرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/83288770/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%8 تحلیل جامعه‌شناسانۀ مخاطرات ازدواج‌های موقت، سفید وصیغه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>
# محرمیت دو خانواده؛ در فرهنگ شیعیان، گاهی از طریق عقد موقت [[کودک]]، دو خانواده که به‌ضرورت، نیازمند تعامل نزدیک هستند، به یکدیگر محرم می‌شوند تا معاشرت دو خانواده با محدودیت‌های کمتری انجام شود.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1309654/%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D «انگیزه‌های زن‌ها و مردها از ازدواج موقت چیست/ مزایا و معایب صیغه»، خبرآنلاین.]</ref>


فرزندان متولد از ازدواج موقت مشروع و ملحق به زوجین و دارای تمام حقوق فرزندی هستند.<ref>- [https://wikihoghoogh.net/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87_%DB%B1%DB%B1%DB%B5%DB%B8_%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C ماده ۱۱۵۸ قانون مدنی]</ref>
=== نیاز جنسی ===
اسلام برای نیاز جنسی، تشکیل خانواده و حفظ نسل، اصل را بر ازدواج دائم می‌داند، و ازدواج موقت تنها در موارد ضرورت مجاز است. ازدواج موقت در کنترل غرایز جنسی، جلوگیری از زنا و صیانت جامعه از فحشا کارکرد مثبت دارد.


=== انعطاف نسبی در تعهدات زوجین نسبت به یکدیگر ===
در ازدواج موقت، بر خلاف روابط آزاد، افراد نسبت به حقوق یکدیگر متعهد می‌شوند.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1075 قانون مدنی]؛ [https://davoudabadi.ir/page/8172046/ماده-1103-قانون-مدنی ماده 1103 قانون مدنی].</ref> تعیین مهریه<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی]</ref> و مدت،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> فضای سالم و ضابطه‌مند حقوقی_اخلاقی در روابط جنسی حکمفرما می‌کند؛ که موجب حفظ کرامت انسانی است.<ref>- [https://hawzah.net/fa/Article/View/113240/ازدواج_موقت_و_کرامت_زن «ازدواج موقت و کرامت زن»، پایگاه اطلاع­رسانی حوزه.]</ref>


در ازدواج موقت، زن و مرد می‌توانند درباره برخی موارد مانند مدت ازدواج<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> و حق نفقه زن با یکدیگر توافق کنند؛<ref>- -[https://davoudabadi.ir/page/7098412/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-1113-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C ماده 1113 قانون مدنی]</ref> امری که برای افراد با شرایط خاص مفید است.
=== ساماندهی روابط ===
بر خلاف روابط بیچارچوب جنسی، ازدواج موقت زن را ملزم به رعایت عده می‌کند،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/9215648/ماده-1152-قانون-مدنی ماده 1152 قانون مدنی]؛ [http://www.parsquran.com/data/showall.php?sura=4&ayat=24&user=far&lang=far نسا،24].</ref> رعایت عده موجب جلوگیری از همباشی بی‌ضابطه، مقید شدن افراد در چارچوب قاعده‌مند<ref>- محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص213.</ref> و حفظ طهارت نسل خواهد شد.<ref>- شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص213</ref>


=== تقویت کرامت انسانی در روابط جنسی ===
فرزندان متولد از ازدواج موقت مشروع و ملحق به زوجین و دارای تمام حقوق فرزندی هستند.<ref>- [https://wikihoghoogh.net/wiki/ماده_۱۱۵۸_قانون_مدنی ماده ۱۱۵۸ قانون مدنی]</ref>


در ازدواج موقت، بر خلاف روابط آزاد، افراد نسبت به حقوق یکدیگر متعهد می­شوند.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1075 قانون مدنی]؛ [https://davoudabadi.ir/page/8172046/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-1103-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C ماده 1103 قانون مدنی].</ref>تعیین مهریه<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی]</ref>و مدت،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> فضای سالم و ضابطه­مند حقوقی_اخلاقی در روابط جنسی حکم­فرما می­کند؛ که موجب حفظ کرامت انسانی است.<ref>- [https://hawzah.net/fa/Article/View/113240/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC_%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA_%D9%88_%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA_%D8%B2%D9%86 «ازدواج موقت و کرامت زن»، پایگاه اطلاع­رسانی حوزه.]</ref>
در ازدواج موقت، زن و مرد می‌توانند دربارهٔ برخی موارد مانند مدت ازدواج<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> و حق نفقه زن با یکدیگر توافق کنند؛<ref>- -[https://davoudabadi.ir/page/7098412/ماده-1113-قانون-مدنی ماده 1113 قانون مدنی]</ref> امری که برای افراد با شرایط خاص مفید است.


=== نقش حمایتی نسبت به زنان بی‌همسر یا بیوه ===
ازدواج موقت با وضع محدودیت‌های قانونی و شرعی در روابط جنسی، امیال جنسی را در مسیر مشروع و امن هدایت کرده و از بروز رفتارهایی مانند [[خودارضایی]]، روابط نامشروع و سوءاستفاده جنسی جلوگیری می‌کند<ref>- [https://feqh.semnan.ac.ir/article_5419.html الهی و دیگران، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، 1399ش، 1400ش، ص.62.]</ref> و به حفظ سلامت روانی، کاهش جرایم جنسی و پیشگیری از [[انحرافات جنسی]] کمک می‌کند.<ref>- جورکویه، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، 1388ش، ص98.</ref>


برای زنان، نیاز جنسی جنبه فرعی دارد و آن‌ها بیشتر به منظور تأمین نیازهای عاطفی و احساس امنیت به ازدواج موقت روی می‌آورند؛<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص68.</ref> لذا می­تواند پشتوانۀ مالی، عاطفی و اجتماعی موقت برای زنان بیوه یا بی­همسر فراهم کند.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص69.</ref>
=== حمایتگری ===
برای زنان، نیاز جنسی جنبه فرعی دارد و آن‌ها بیشتر به منظور تأمین نیازهای عاطفی و احساس امنیت به ازدواج موقت روی می‌آورند؛<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص68.</ref> لذا می‌تواند پشتوانهٔ مالی، عاطفی و اجتماعی موقت برای زنان بیوه یا بی‌همسر فراهم کند.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص69.</ref>


=== جلوگیری از انحرافات اخلاقی و جرایم جنسی ===
== چالش‌ها ==
=== بی‌ضابطگی ===
ثبت ازدواج موقت الزام عمومی ندارد؛<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6731859/ماده-21-قانون-حمایت-خانواده-1391 ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391]</ref> لذا اثبات زوجیت در صورت انکار و خودداری مرد از ثبت دشوار می‌شود.<ref>- [https://edalatsara.com/rules/قانون-حمایت-خانواده/ماده-49 ماده 49 قانون حمایت از خانواده] مصوب 1391</ref> همین امر منجر به مشکلاتی شده است. ازدواج موقت با هدف حفظ کرامت انسان، سلامت اخلاقی و جنسی جامعه و جلوگیری از سوءاستفاده از زن، تنها در شرایط اضطراری مجاز است<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان، 11379ش، شماره9].</ref> و رواج بی‌ضابطه آن خطر سوءاستفاده هوسرانان را افزایش می‌دهد.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref>


ازدواج موقت با وضع محدودیت­های قانونی و شرعی در روابط جنسی، امیال جنسی را در مسیر مشروع و امن هدایت کرده و از بروز رفتارهایی مانند خودارضایی، روابط نامشروع و سوءاستفاده جنسی جلوگیری می­کند<ref>- [https://feqh.semnan.ac.ir/article_5419.html الهی و دیگران، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، 1399ش، 1400ش، ص.62.]</ref> و به حفظ سلامت روانی، کاهش جرایم جنسی و پیشگیری از انحرافات جنسی کمک می‌کند.<ref>- جورکویه، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، 1388ش، ص98.</ref>  
=== چالش‌های عاطفی ===
علی‌رغم اینکه ازدواج موقت در مواردی نیازهای مشروع عاطفی و جنسی را تأمین می‌کند؛ اما بواسطهٔ محدودیت زمان و تعهدات،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> موجب چالش‌های عاطفی،<ref>-[https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص101].</ref> استرس، افسردگی و احساس انزوا و ناامنی روانی (به‌ویژه در دختران مجرد) می‌شود.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص81..</ref>


== چالش‌های ازدواج موقت ==
=== آسیب به خانواده ===
ازدواج موقت مرد متأهل، حتی اگر با هدف ثواب یا حمایت مالی از زنان انجام شود، می‌تواند موجب کاهش مودت و رحمت در خانواده، سردی روابط زناشویی، کاهش مسئولیت‌پذیری و تعهد خانوادگی، افزایش تعارضات، کاهش جایگاه اجتماعی مرد و ایجاد تنش‌های روانی و عاطفی برای زن و فرزندان شود؛ بنابراین، این نوع ازدواج با حسن معاشرت زوجین در تعارض است. علاوه بر این، عدم الزام به ثبت ازدواج موقت، ممکن است ناعدالتی بین همسران ایجاد کند. فقها با وجود مشروعیت ازدواج موقت، با استناد به احادیثی که تک‌همسری را برتر می‌دانند، استفاده از این حکم شرعی را تنها در شرایط اضطرار واقعی مجاز می‌دانند تا سوءاستفاده رخ ندهد.


=== محدود بودن موارد الزام به ثبت ===
=== مسئولیت‌پذیری ===
کاهش مسئولیت‌پذیری برخی مردان<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref> و محدودیت‌های مالی کمتر در ازدواج موقت، آنها را به پرهیز از ازدواج دائم و گرایش به تنوع‌طلبی سوق می‌دهد.<ref>- [https://jwdp.ut.ac.ir/article_54532.html کلانتری و دیگران، «مطالعه کیفی شرایط و زمینه­های شکل­گیری ازدواج موقت زنان»، 1394ش، ص518-519].</ref> تجربه‌های جنسی متنوع نیز تمایل مردان به تعهد بلندمدت در ازدواج دائم را کاهش می‌دهد.<ref>- [https://ssoss.ui.ac.ir/article_23736.html قنبری برزیان و دیگران، «تأملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1397ش،ص41؛ حسینی، روان‌شناسی خانواده اسلامی، 1395ش، ص35.]</ref> این عوامل همراه با رواج شهوت‌رانی<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.]</ref> و افزایش سن ازدواج، شکل‌گیری خانواده‌های پایدار را به تأخیر می‌اندازد.<ref>- [https://ssoss.ui.ac.ir/article_23736.html قنبری برزیان و همکاران، «تأملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه:دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1398ش، ص36.]</ref> در نتیجه، زنانی که تجربه ارتباط جنسی و عاطفی دارند، اغلب با تمایل کمتر مردان برای ازدواج دائم مواجه می‌شوند<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref> و شانس آن‌ها برای ازدواج کاهش می‌یابد.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، شماره 17، ص68.]</ref>


ثبت ازدواج موقت الزام عمومی ندارد؛<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6731859/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-21-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-1391 ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391]</ref> لذا اثبات زوجیت در صورت انکار و خودداری مرد از ثبت دشوار می­شود.<ref>- [https://edalatsara.com/rules/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-49 ماده 49 قانون حمایت از خانواده] مصوب 1391</ref>
همچنین در سبک زندگی معاصر، به‌ویژه تحت تأثیر فشارهای هنجاری و رسانه‌ها،<ref>- [https://jas.ui.ac.ir/article_22262.html قاسمی، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحی­های زیبایی»، 1395ش، ص175].</ref> بدن و زیبایی زنان اهمیت زیادی یافته و جنبه جنسی روابط بیش از پیش کالایی شده است.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_3084.html - صادقی و همکاران، «مطالعۀ جامعه­شناختی رابطۀ مدیریت بدن و ارزش سرمایۀ جنسی در بین زنان»، 1396ش، ص121].</ref> این نگرش می‌تواند زمینه‌ساز استفاده ابزاری از زنان شود و در بلندمدت، آنان را در سالخوردگی بدون حمایت و سرپرست باقی بگذارد.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.]</ref>


=== ناپایداری عواطف و تعادل روانی ناشی از پیوند موقت برای زنان ===
== دیدگاه‌ها ==
=== منتقدان ===
از دیدگاه موافقان، ازدواج موقت می‌تواند به پیشگیری از انحراف جنسی، کاهش فشار مالی و فراهم شدن فرصت برای شناخت پیش از ازدواج دائم کمک کند. در مقابل، مخالفان بر این باورند که این نوع ازدواج ممکن است موجب تأخیر در ازدواج دائم، تضعیف بنیان خانواده و ترویج فساد جنسی شود. به‌طور کلی سه دیدگاه در مواجهه با ازدواج موقت وجود دارد:
# متعه مشروعیت نداشته و حرام است، این رویکرد در میان اهل سنت وجود دارد.<ref>شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص۹</ref>
# متعه مشروعیّت دارد، اما ظالمانه و مخالف با حقوق و شخصیت زنان است و معقول نیست. این رویکرد بین متجددان متمایل به فمینیسم رواج دارد.<ref>شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص۹</ref>
# متعه مشروعیت دارد و تشریعش عادلانه است، اما به لحاظ آثار و پیامدهای اجتماعی‌اش در عصر حاضر عملی نیست و در واقع معمول نیست. این دیدگاه در میان برخی شیعیان مطرح است.<ref>شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص۹</ref>


علی­رغم اینکه ازدواج موقت در مواردی نیازهای مشروع عاطفی و جنسی را تأمین می­کند، اما بواسطۀ محدودیت زمان و تعهدات،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> موجب چالش‌های عاطفی،<ref>-[https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص101].</ref> استرس، افسردگی و احساس انزوا و ناامنی روانی (به­ویژه در دختران مجرد) می‌شود.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص81..</ref>
== پانویس ==
 
=== استفادۀ عمومی و بی­توجهی به محدودبودن موارد استفاده ===
 
ازدواج موقت با هدف حفظ کرامت انسان، سلامت اخلاقی و جنسی جامعه و جلوگیری از سوءاستفاده از زن، تنها در شرایط اضطراری مجاز است<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان، 11379ش، شماره9].</ref> و رواج بی‌ضابطه آن خطر سوءاستفاده هوسرانان را افزایش می‌دهد.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref>
 
=== کاهش شانس تشکیل خانواده در قالب ازدواج دائم ===
 
کاهش مسئولیت‌پذیری برخی مردان<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref>  و محدودیت‌های مالی کمتر در ازدواج موقت، آنها را به پرهیز از ازدواج دائم و گرایش به تنوع‌طلبی سوق می‌دهد.<ref>- [https://jwdp.ut.ac.ir/article_54532.html کلانتری و دیگران، «مطالعه کیفی شرایط و زمینه­های شکل­گیری ازدواج موقت زنان»، 1394ش، ص518-519].</ref> تجربه‌های جنسی متنوع نیز تمایل مردان به تعهد بلندمدت در ازدواج دائم را کاهش می‌دهد.<ref>- [https://ssoss.ui.ac.ir/article_23736.html قنبری برزیان و دیگران، «تاملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1397ش،ص41؛ حسینی، روان‌شناسی خانواده اسلامی، 1395ش، ص35.]</ref> این عوامل همراه با رواج شهوت‌رانی<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.]</ref> و افزایش سن ازدواج، شکل‌گیری خانواده‌های پایدار را به تأخیر می‌اندازد. <ref>- [https://ssoss.ui.ac.ir/article_23736.html قنبری برزیان و همکاران، «تاملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه:دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1398ش، ص36.]</ref> در نتیجه، زنانی که تجربه ارتباط جنسی و عاطفی دارند، اغلب با تمایل کمتر مردان برای ازدواج دائم مواجه می‌شوند<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref> و شانس آن‌ها برای ازدواج کاهش می‌یابد. <ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، شماره 17، ص68.]</ref>
 
=== عدم حمایت از زنان در سالخوردگی ===
 
در سبک زندگی معاصر، به‌ویژه تحت تأثیر فشارهای هنجاری و رسانه‌ها،<ref>- [https://jas.ui.ac.ir/article_22262.html قاسمی، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تاکید بر جراحی­های زیبایی»، 1395ش، ص175].</ref> بدن و زیبایی زنان اهمیت زیادی یافته و جنبه جنسی روابط بیش از پیش کالایی شده است.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_3084.html - صادقی و همکاران، «مطالعۀ جامعه­شناختی رابطۀ مدیریت بدن و ارزش سرمایۀ جنسی در بین زنان»، 1396ش، ص121].</ref> این نگرش می‌تواند زمینه‌ساز استفاده ابزاری از زنان شود و در بلندمدت، آنان را در سالخوردگی بدون حمایت و سرپرست باقی بگذارد.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.]</ref>
 
=== آسیب دیدن نهاد خانواده ===
 
ازدواج موقت مرد متأهل، حتی اگر با هدف ثواب یا حمایت مالی از زنان انجام شود، می‌تواند موجب کاهش مودت و رحمت در خانواده، سردی روابط زناشویی، کاهش مسئولیت‌پذیری و تعهد خانوادگی، افزایش تعارضات،<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص103].</ref> کاهش جایگاه اجتماعی مرد و ایجاد تنش‌های روانی و عاطفی برای زن و فرزندان شود.<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص101]؛ [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص72.]</ref> بنابراین، این نوع ازدواج با حسن معاشرت زوجین در تعارض است.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص79.]</ref> علاوه بر این، عدم الزام به ثبت ازدواج موقت،<ref>- جز درمواردی که ذکر شد.</ref> ممکن است ناعدالتی بین همسران ایجاد کند.<ref>- مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1402ش، ص278.</ref> فقها با وجود مشروعیت ازدواج موقت، با استناد به احادیثی که تک‌همسری را برتر می‌دانند، استفاده از این حکم شرعی را تنها در شرایط اضطرار واقعی مجاز می‌دانند تا سوءاستفاده رخ ندهد.<ref>- مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، 1224ق، ص236.</ref>
 
== دیدگاه‌های موافق و مخالف درباره ازدواج موقت ==
 
از دیدگاه موافقان، ازدواج موقت می‌تواند به پیشگیری از انحراف جنسی، کاهش فشار مالی و فراهم شدن فرصت برای شناخت پیش از ازدواج دائم کمک کند. در مقابل، مخالفان بر این باورند که این نوع ازدواج ممکن است موجب تأخیر در ازدواج دائم، تضعیف بنیان خانواده و ترویج فساد جنسی شود.<ref>- [https://jfr.sbu.ac.ir/article_96190.html ریاحی، «شناسایی همبسته­های اجتماعی میزان و دلایل موافقت یا مخالفت با ازدواج موقت»، 1391ش، ص493].</ref> همچنین، مذهب و فرهنگ قومیتی در تمایل به ازدواج موقت تأثیرگذار است؛ به‌طور مثال، قوم‌های بلوچ و ترکمن نسبت به فارس‌ها تمایل کمتری به این نوع ازدواج دارند. <ref>- [https://jwdp.ut.ac.ir/article_19255.html صادقی و همکاران، «واکاوی مسئله ازدواج و اعتبارسنجی یک راه حل»، 1386ش، ص93].</ref>
 
== ازدواج موقت در قوانین جمهوری اسلامی ایران ==
 
ازدواج موقت در قانون مدنی ایران به رسمیت شناخته شده و در موادی<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1075 تا 1077 قانون مدنی].</ref> دربارۀ تعیین مدت،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی].</ref>تعیین مهریه،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی].</ref> انحلال عقد،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۳۹قانون مدنی].</ref>نفقه،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/7098412/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-1113-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C ماده 1113 قانون مدنی].</ref>عده،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۵۲ قانون مدنی].</ref>اجازه ولی برای دختر باکره،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6403189/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-1070-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C ماده 1070 قانون مدنی].</ref> ارث،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۹۴۰ قانون مدنی].</ref> حقوق فرزندان،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1199، 1180، 1181، ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶ ، 1178 ، 1174 و ۱۱۷۳ قانون مدنی] و همچنین [https://www.google.com/search?client=firefox-b-d&q=%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86+%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA+%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87&mstk=AUtExfAoW8vJaHXcRc5Ol4S8DzyugkVuRO-fmYNFxJLX_KB_KzRJ78ZieSWfzasKwuW4bfGnu5t1fklX86frF-8mbqiKajWSJ86BFuDq9dNsIvAtHWCBeOhl1NObZOzXM2Xc7nwgwrr3YlDue6sKRvO3lOc6K_a8Y9dgq5qqLIuqlHmyT2mxFdItib1Ti5yI5-_8MTdQxoQH_5wXhMPZrLOzKegRZXjfR7r4sbbciv9a7uMoMkn7XrvQo5hPFN8gssVqK-kNuEyuqNtHga189sOL06pk105vaJoozg1EhlOuvcgufg&csui=3&ved=2ahUKEwjlp-_H7OOOAxW6RfEDHfuGE8cQgK4QegQIABAF قانون حمایت خانواده] (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)،</ref> موارد الزام به ثبت<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6731859/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-21-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-1391 ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391ش].</ref>و شرایط بطلان آن سخن گفته است.
 
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}


==منابع==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
 
* * «از مرزبندی‌های ازدواج موقت تا برپایی مراکز صیغه‌ای مجاز در جامعه»، شبکهٔ اجتهاد، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
* «ازدواج موقت و کرامت زن، پرسش‌ها و پاسخ‌های دانشجویی، دفتر۳۹ (حقوق خانوادگی زن)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، ۲۱ فروردین ۱۳۹۷ش.
* «ازدواج موقت و کرامت زن، پرسش‌ها و پاسخ‌های دانشجویی، دفتر۳۹ (حقوق خانوادگی زن)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۲۱ فروردین ۱۳۹۷ش.
*  
* «ازدواج موقت، فرصتی که تهدید شد»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۳۸۷ش.
* «انگیزه‌های زن‌ها و مردها از ازدواج موقت چیست/ مزایا و معایب صیغه»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۳۹۸ش.
* «تحلیل جامعه‌شناسانهٔ مخاطرات ازدواج‌های موقت، سفید و صیغه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
* «صیغهٔ ازدواج»، ویکی زندگی، تاریخ درج مطلب: ۱۴ مارس ۲۰۲۳م.
* آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون، ۱۴۱۵ق.
* احمد بن عیسی، رأب الصدع، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۱۴۲۸ق.
* احمد بن عیسی، رأب الصدع، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۱۴۲۸ق.
*  
* الزاوی، احمد، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، بیروت، دارالکتب علمیه، ۱۳۹۹ق.
* آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون، ۱۴۱۵ق.
* الهی، محمد علی، حیدری، محمد علی و شکرچی زاده، محسن، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۴۰۰ش.
*  
* امینی، عبدالحسین، الغدیر، ترجمه محمدباقر بهبودی، تهران، کتابخانه بزرگ اسلامی، ۱۳۶۸ ش.
* امینی، عبدالحسین، الغدیر، ترجمه محمدباقر بهبودی، تهران، کتابخانه بزرگ اسلامی، ۱۳۶۸ ش.
*  
* انیس، ابراهیم؛ خلف احمد، محمد؛ صوالحی، عطیه؛ منتصر، عبدالرحیم؛ فرهنگ المعجم الوسیط، ترجمه: محد بندرریگی، قم، انتشارات اسلامی، قم، ۱۳۸۶ش.
* بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة البعثه، ۱۴۱۵ق.
* بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة البعثه، ۱۴۱۵ق.
*  
* بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضره فی احکام العترة الطاهرة، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۶۳ش.
* بشیری خطیبی، بهنام و دیگران، «بررسی جامعه­شناختی نگرش جوانان مجرد به مسئله ازدواج موقت: ارائه یک نظریۀ مبنایی»، مطالعات جامعه­شناختی، ش۴۸، ۱۳۹۹ش.
* بشیری خطیبی، بهنام و دیگران، «بررسی جامعهشناختی نگرش جوانان مجرد به مسئله ازدواج موقت: ارائه یک نظریهٔ مبنایی»، مطالعات جامعهشناختی، ش۴۸، ۱۳۹۹ش.
*
* بن‌عاشور، محمدطاهر، تفسیر التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
* بن‌عاشور، محمدطاهر، تفسیر التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
*
* ترجمان‌زاده، م، فقه و روان‌شناسی خانواده، قم، حوزوی، ۱۳۹۹ش.
* ترجمان‌زاده، م، فقه و روان‌شناسی خانواده، قم، حوزوی، ۱۳۹۹ش.
*
* ثمنی، لیلا و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطهمندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبکزندگی اسلامی»، پژوهشنامه سبک زندگی، ش۱۷، ۱۴۰۲ش.
* ثمنی، لیلا و دیگران، «امکان سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، پژوهشنامه سبک زندگی، ش۱۷، ۱۴۰۲ش.
*
* ثمنی، لیلا، برقعی، مریم، سدیدپور، سمانه سادات، «آثار حق زوجه نسبت به منع از عزل در روابط زناشویی»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ش۲۰، ۱۴۰۳ش.
* ثمنی، لیلا، برقعی، مریم، سدیدپور، سمانه سادات، «آثار حق زوجه نسبت به منع از عزل در روابط زناشویی»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ش۲۰، ۱۴۰۳ش.
*
* جصاص، ابوبکر احمد بن علی، احکام القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
* جصاص، ابوبکر احمد بن علی، احکام القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
*
* جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، کویت، دارالسلاسل، ۱۴۲۷ق.
* جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، کویت، دارالسلاسل، ۱۴۲۷ق.
*
* جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، عمان، وزارة الاوقاف و الشؤون الدینیة، ۱۴۳۸ق.
* جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، عمان، وزارة الاوقاف و الشؤون الدینیة، ۱۴۳۸ق.
*
* جورکویه، علی محمد، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۳۸۸ش.
* جورکویه، علی محمد، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۳۸۸ش.
*  
* حاجی‌آقا، مرضیه، خیری، مهدی، «بررسی آسیب‌شناختی اجتماعی بالا رفتن سن ازدواج از دیدگاه دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه»، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، مجلهٔ مطالعات جامعه‌شناسی، شمارهٔ ۳۰، بهار ۱۳۹۵ش.
* حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، بی‌تا.
* حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، بی‌تا.
*
* خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیلة (ترجمه فارسی)، مترجم مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
* خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیلة (ترجمه فارسی)، مترجم موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
*
* خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی ۲۲ و ۲۳)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ق.
* خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی ۲۲ و ۲۳)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ق.
*  
* دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، تهران، مؤسسه لغت نامه دهخدا، ۱۳۶۵ش.
* الزاوی، احمد، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، بیروت، دارالکتب علمیه، ۱۳۹۹ق.
* رمضان نیا سماکوش، لیلا، متعه در نگاه شیعه، مازندران، انتشارات درسا قلم، چاپ اول، ۱۳۹۷ش.
*  
* زمانی مقدم، مسعود، «مطالعهٔ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، فصلنامه علوم اجتماعی، ش۸۲، ۱۳۹۷ش.
* زمانی مقدم، مسعود، «مطالعۀ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، فصلنامه علوم اجتماعی، ش۸۲، ۱۳۹۷ش.
*
* زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
* زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
*
* سبزواری، سید عبدالاعلی، مهذب الاحکام، قم، دارالتفسیر، بی‌تا.
* سبزواری، سید عبدالاعلی، مهذب الاحکام، قم، دارالتفسیر، بی‌تا.
*
* سجادی امین، «اذن ولی در عقد موقت باکره رشیده». مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده، سال اول، ش۱، ۱۳۹۷ش.
* سجادی امین، «اذن ولی در عقد موقت باکره رشیده». مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده، سال اول، ش۱، ۱۳۹۷ش.
*
* سرخسی، محمد بن احمد، المبسوط، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۴ق.
* سرخسی، محمد بن احمد، المبسوط، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۴ق.
*  
* سیاح، احمد، فرهنگ جامع نوین؛ ترجمه المنجد، تهران، انتشارات الفتح، جلد دوم، ۱۳۸۴ش.
* شرف الدین، عبدالحسین، النص و الاجتهاد، بیروت، ابومجتبی، ۱۴۰۴ق.
* شرف الدین، عبدالحسین، النص و الاجتهاد، بیروت، ابومجتبی، ۱۴۰۴ق.
*  
* شریفی، حسن، ازدواج موقت و چالش‌ها، قم، مؤسسه بوستان کتاب، چاپ چهارم، ۱۳۹۳ش.
* شهید ثانی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تحقیق: سید محمد کلانتر، بی‌جا، بی‌نا، ۱۳۸۶–۱۳۹۸ش.
* شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، سلطان العلماء، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۴۱۲ق.
* شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، سلطان العلماء، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۴۱۲ق.
*
* شهید ثانی، زینالدین، مسالک الافهام، قم، بنیاد المعارف اسلامی، ۱۴۱۳ق.
* شهید ثانی، زین­الدین، مسالک الافهام، قم، بنیاد المعارف اسلامی،۱۴۱۳ق.
*
* شهیدی، مهدی، ارث، تهران، مجد، ۱۳۸۵ش.
* شهیدی، مهدی، ارث، تهران، مجد، ۱۳۸۵ش.
*
* صابونی، محمدعلی، روائع‌البیان تفسیر آیات الاحکام، دمشق، مناهل العرفان، ۱۴۰۰ق.
* صابونی، محمدعلی، روائع‌البیان تفسیر آیات الاحکام، دمشق، مناهل العرفان، ۱۴۰۰ق.
*
* صادقی فسایی، سهیلا و دیگران، «مطالعهٔ جامعهشناختی رابطهٔ مدیریت بدن و ارزش سرمایهٔ جنسی در بین زنان»، مطالعات اجتماعی-روانشناختی زنان، ش۳، ۱۳۹۶ش.
* صادقی فسایی، سهیلا و دیگران، «مطالعۀ جامعه­شناختی رابطۀ مدیریت بدن و ارزش سرمایۀ جنسی در بین زنان»، مطالعات اجتماعی-روان­شناختی زنان، ش۳، ۱۳۹۶ش.
* صافی، لطف‌الله، جامع الاحکام، قم، دفتر تنظیم و نشر آثار آیت الله العظمی صافی گلپایگانی، ۱۳۸۵ش.
*  
* صالحی، زینب، بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین، پایاننامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه الزهرا (س)، ۱۴۰۰ش.
* صالحی، زینب، بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجیـن، پایان­نامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه الزهرا (س)، ۱۴۰۰ش.
* طباطبایی حکیم، محمد سعید، توضیح المسائل، قم، مهر ثامن الائمه (علیه السلام)، ۱۳۹۱ش.
*  
* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
*
* طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، ۱۳۸۷ق.
* طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، ۱۳۸۷ق.
*
* عاملی، سیدجعفر مرتضی، زواج المتعة، بیروت، المرکز الإسلامی لدراسات، ۱۴۲۳ق.
* عاملی، سیدجعفر مرتضی، زواج المتعة، بیروت، المرکز الإسلامی لدراسات، ۱۴۲۳ق.
*
* عبداللهی، ک، پژوهش‌های روان‌شناسی خانواده. تهران، انتشارات علمی، ۱۳۹۷ش.
* عبداللهی، ک، پژوهش‌های روان‌شناسی خانواده. تهران، انتشارات علمی، ۱۳۹۷ش.
*
* عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۷۹ق.
* عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۷۹ق.
*
* علامه حلی، مختلف الشیعه، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۸ق.
* علامه حلی، مختلف الشیعه، قم، موسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۸ق.
*
* علی محمدی، طاهر، ازدواج موقت در فقه امامیه، تهران، دانشگاه پیام نور، ۱۳۸۹ ش.
* علی محمدی، طاهر، ازدواج موقت در فقه امامیه، تهران، دانشگاه پیام نور، ۱۳۸۹ ش.
*
* فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۳ش.
* فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۳ش.
*
* قاسمی، افسانه، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحیهای زیبایی»، جامعه‌شناسی کاربردی، ش۴، ۱۳۹۵ش.
* قاسمی، افسانه، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحی­های زیبایی»، جامعه‌شناسی کاربردی، ش۴، ۱۳۹۵ش.
* قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، مصوب ۱۳۰۷ش.
*  
* قرطبی، شمس الدین، تفسیر القرطبی، قاهره، دار الکتب المصریة، چاپ دوم، ۱۳۸۴ق.
* قرطبی، شمس الدین، تفسیر القرطبی، قاهره، دار الکتب المصریة، چاپ دوم، ۱۳۸۴ق.
*  
* قریشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب اسلامیه، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش.
* قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، محمدفواد عبدالباقی، قاهره، دارالحدیث، ۱۴۱۲ق.
* قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، محمدفواد عبدالباقی، قاهره، دارالحدیث، ۱۴۱۲ق.
*
* کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران، میزان، ۱۳۸۲ش.
* کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران، میزان، ۱۳۸۲ش.
*
* کلانتر، سیدمحمد، «حاشیه»، در کتاب الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تألیف شهید ثانی، قم، داوری، ۱۴۱۰ق.
* کلانتر، سیدمحمد، «حاشیه»، در کتاب الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تألیف شهید ثانی، قم، داوری، ۱۴۱۰ق.
*
* گوهررستمی، فریبا، «بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی بر ازدواج موقت دختران جوام شهر رامسر»، مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، ۱۴۰۱ش.
* گوهررستمی، فریبا، «بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی بر ازدواج موقت دختران جوام شهر رامسر»، مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، ۱۴۰۱ش.
*  
* مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، قم، دایرة المعارف الفقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش.
* ماوردی، علی بن محمد، الحاوی الکبیر، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
* ماوردی، علی بن محمد، الحاوی الکبیر، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
*
* مجلسی، محمدباقر، مرآهٔ العقول فی شرح آخبار آل رسول، تهران، دارالکتب اسلامی، ۱۳۶۳ش.
* مجلسی، محمدباقر، مرآۀ العقول فی شرح آخبار آل رسول، تهران، دارالکتب اسلامی، ۱۳۶۳ش.
*
* محقق داماد، سید مصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده - نکاح و انحلال آن''،'' قم''،'' بی‌تا''.''
* محقق داماد، سید مصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده - نکاح و انحلال آن''،'' قم''،'' بی‌تا''.''
*
* محقق داماد، سیدمصطفی، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، ج۱، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۸۸ش.
* محقق داماد، سیدمصطفی، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، ج۱، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۸۸ش.
*
* محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، قم، مؤسسه آل البیت (ع)، ۱۴۱۴ق.
* محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، قم، مؤسسه آل البیت (ع)، ۱۴۱۴ق.
*
* مشکینی، علی، مصطلحات الفقه، احمدی جلفایی، حمید، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۴۳۴ق.
* مشکینی، علی، مصطلحات الفقه، احمدی جلفایی، حمید، قم، موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۴۳۴ق.
* مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، قم، صدرا، چاپ هشتم، ۱۳۷۲ش.
*  
* مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.
* مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام ، تهران، صدرا،۱۴۰۲ش.
* مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.
*  
* مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
* مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
* مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
*
* مکارم شیرازی، ناصر، احکام بانوان، تحقیق ابوالقاسم علیان‌ژادی، قم، مدرسه امام امیرالمؤمنین (ع)، ۱۳۸۶ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، احکام بانوان، تحقیق ابوالقاسم علیان‌ژادی، قم، مدرسه امام امیرالمؤمنین (ع)، ۱۳۸۶ش.
*
* مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، قم، مدرسة الامام علی بن ابی طالب (ع)، ۱۴۲۴ق.
* مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، قم، مدرسة الامام علی بن ابی طالب (ع)، ۱۴۲۴ق.
*  
* مودی، ملیحه؛ گرایلی، علی؛ «بررسی ازدواج موقت از دیدگاه فقه و حقوق»، کنگره بین‌المللی علوم اسلامی، علوم انسانی، تهران، آذرماه ۱۳۹۵ش.
* موراتا، ساچیکو، ''متعه''، تهران، همدمی، ۱۳۵۸ش.
* موراتا، ساچیکو، ''متعه''، تهران، همدمی، ۱۳۵۸ش.
*  
* موسوی خمینی، سید روح‌الله، توضیح المسائل امام و مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، ۱۳۸۱ش.
* مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، قم، دایرة المعارف الفقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش.
* موسوی خوئی، سید حجت، احکام ازدواج موقت و دائم، قم، انتشارات نسیم انتظار، ۱۳۸۳ش.
*
* موسوی، موسی. الشیعة و التصحیح، تهذیب سعد بن عبدالرحمن حصین، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* موسوی، موسی. الشیعة و التصحیح، تهذیب سعد بن عبدالرحمن حصین، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
*  
* میرخانی، عزت‌السادات، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۲۶ تیر ۱۴۰۲ش.
* نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، محمود قوچانی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۲۶۲ش.
* نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، محمود قوچانی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۲۶۲ش.
*  
* نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت- لبنان، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
* نعمان مغربی، محمد، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام عن اهل‌بیت رسول‌الله علیه‌وعلیهم افضل‌السلام، تحقیق آصف بن علی اصغر فیضی، قاهره، دارالمعارف، ۱۳۸۳ق.
* نعمان مغربی، محمد، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام عن اهل‌بیت رسول‌الله علیه‌وعلیهم افضل‌السلام، تحقیق آصف بن علی اصغر فیضی، قاهره، دارالمعارف، ۱۳۸۳ق.
*  
* هاشمی شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام‏، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، قم، مرکز پژوهش‌های فارسی الغدیر، ۱۴۲۶ق.
* الهی، محمد علی، حیدری، محمد علی و شکرچی زاده، محسن، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۴۰۰ش.
* یزدی، محمد کاظم بن عبدالعظیم، العروة الوثقی، بیروت- لبنان، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۹ق.
* «ازدواج موقت و کرامت زن، پرسش‌ها و پاسخ‌های دانشجویی، دفتر۳۹ (حقوق خانوادگی زن)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۲۱ فروردین ۱۳۹۷ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}


[[رده: ویکی‌رز]]
{{ازدواج}}
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/ازدواج_موقت»