جز ویکی سازی و تمیزکاری |
|||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر = | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
|image_alt= | |||
| فایل پادکست =سرپوش دوران هخامنشی.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =4/06 | |||
| تاریخ پادکست =7-12-1404 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''<big>سرپوش دوران هخامنشی</big>'''؛ سرپوش مردم ایران در دوره هخامنشی. | '''<big>سرپوش دوران هخامنشی</big>'''؛ سرپوش مردم ایران در دوره هخامنشی. | ||
سرپوش | در دوران [[هخامنشیان|هخامنشی]]، سرپوش بخش مهمی از پوشاک بود که افزون بر کارکرد پوششی، جایگاه اجتماعی، قومیت، و باورهای مذهبی فرد را بازتاب میداد. سرپوش مردان شامل انواع گوناگونی بود، ازجمله: تاجهای کنگرهدار ویژهٔ شاهان، کلاه راستهٔ نمدی برای مراسم رسمی، تیارا یا متیر برای اشراف و سرداران، کلاه ترکدار مخصوص پارسیان و باشلق که از [[پوشاک دوران مادها|جامهٔ مادی]] اقتباس شده بود و گردن و چانه را میپوشاند. کلاه آشوری بلند با تزیینات پر و ستاره نیز در نقشبرجستهها دیده شده، اما کاربرد عملی آن محل تردید است. پوشش سر زنان عمدتاً شامل تاجی کوچک بود که چادر یا پارچهای نازک و تزیینی به آن متصل میشد و تا کمر یا زانو آویزان بود. همچنین خدمه از دستار استفاده میکردند که کلاهی نمدی یا پارچهای با دو گوشبلند آویخته در پشت بود. این تنوع در سرپوشها نه تنها نشاندهندهٔ سلسلهمراتب اجتماعی، بلکه پیوستگی فرهنگی با دورههای بعدی مانند اشکانیان را نیز آشکار میسازد. | ||
==ارزش و کاربرد سرپوش== | ==ارزش و کاربرد سرپوش== | ||
| خط ۱۱: | خط ۳۹: | ||
#'''تیارا'''؛ در یکی از نقاشیهای کاخ شاوور تصویری دیده شده که شامل صورت، پشتسر، قسمت موها همراه با یک کلاه گرد دنبالهدار است که دنبالۀ کلاه تا انتهای موها آمده است. نام این کلاه که شباهت به یک نوع کلاه مادی دارد، تیار، تیارا یا متیر است و نشاندهندۀ موقعیت اجتماعی صاحب آن است که در شکلهای متنوع در کاخ آپادانا دیده شده است. از این کلاه نگهبانان، اشرافزادگان، گماردگان درباری، سرداران و رئیس نمایندگان خراجگزار استفاده میکردند. فرمهایی نزدیک به این نوع کلاه هنوز در قسمتهایی از ایران مشاهده میشود. | #'''تیارا'''؛ در یکی از نقاشیهای کاخ شاوور تصویری دیده شده که شامل صورت، پشتسر، قسمت موها همراه با یک کلاه گرد دنبالهدار است که دنبالۀ کلاه تا انتهای موها آمده است. نام این کلاه که شباهت به یک نوع کلاه مادی دارد، تیار، تیارا یا متیر است و نشاندهندۀ موقعیت اجتماعی صاحب آن است که در شکلهای متنوع در کاخ آپادانا دیده شده است. از این کلاه نگهبانان، اشرافزادگان، گماردگان درباری، سرداران و رئیس نمایندگان خراجگزار استفاده میکردند. فرمهایی نزدیک به این نوع کلاه هنوز در قسمتهایی از ایران مشاهده میشود. | ||
#'''کلاه ترکدا'''ر؛ نمونه دیگری از کلاه در نقوش تخت جمشید دیده شده که مخصوص پارسیان است. این نوع کلاه، بلند و ترکدار و از جنس نمد ساخته شده است و 22 تا 24 ترک در دور کلاه وجود دارد. کلاه ترکدار مانند کلاه راسته، لبه بالایی آن از لبه پایینی مقداری بزرگتر است. عمق شیارهای این کلاه در قسمت بالایی کلاه نسبت به قسمت پایینی بیشتر است و همچنین یک نوار باریک دورتادور کلاه کشیده شده است. | #'''کلاه ترکدا'''ر؛ نمونه دیگری از کلاه در نقوش تخت جمشید دیده شده که مخصوص پارسیان است. این نوع کلاه، بلند و ترکدار و از جنس نمد ساخته شده است و 22 تا 24 ترک در دور کلاه وجود دارد. کلاه ترکدار مانند کلاه راسته، لبه بالایی آن از لبه پایینی مقداری بزرگتر است. عمق شیارهای این کلاه در قسمت بالایی کلاه نسبت به قسمت پایینی بیشتر است و همچنین یک نوار باریک دورتادور کلاه کشیده شده است. | ||
#'''باشلق'''؛ باشلق نوعی کلاه هخامنشی است که پس از اقتباس از جامه مادی در میان پارسیان رواج پیدا کرد. این نوع کلاه مربوط به | #'''باشلق'''؛ باشلق نوعی کلاه هخامنشی است که پس از اقتباس از جامه مادی در میان پارسیان رواج پیدا کرد. این نوع کلاه مربوط به [[مادها]]، ارمنیها، پارتها و مردم قفقاز بوده و از جنس کتان یا نمد است. باشلق در قسمت پشت و همچنین در طرفین صورت دو قسمت بلندتر بهدلیل پوشاندن دورگردن و چانه داشته است و قسمت بالای کلاه که بالای سر قرار میگرفت، گاهی بهشکل مخروط و گاهی صاف و نیز گاهی بهدلیل آزاد بودن، چین پیدا میکرده است.<ref>غیبی، تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص167 و 32.</ref> | ||
#'''کلاه آشوری'''؛ این نوع کلاه در نقشبرجستهها و تصویرها و همچنین تندیسهای این دوره دیده میشود؛ اما مشخص نیست که این نوع کلاه را همچون کلاههای دیگر بر سر مینهادند و یا تنها در نقشها و تندیسهای تزئینی بناها به کار میرفته است. کلاه آشوری بسیار بلند بوده و در دور لبه بالایی آن یک ردیف پر نصب شده است و در زیر آنها یک حاشیه تزئینی با گلها یا ستارههای هشتپر قرار دارد. اولین نمونه از کلاه آشوری در آثار هخامنشی در سنگنگاره بیستون و در تخت جمشید دیده شده است؛ اما هیچ مدرکی مبنی بر اینکه از این کلاه در آن دوران استفاده میشد، وجود ندارد.<ref>[https://aoi.shoushtar.iau.ir/article_690190_1b89b62d2a2eba01dc4633ee40907f9d.pdf ذوالریاستین و روحانی، «مروری بر پارچهها، پوشاک، نقوش و نمادهای آنها در دوره هخامنشی»، 1400ش، ص32.]</ref> | #'''کلاه آشوری'''؛ این نوع کلاه در نقشبرجستهها و تصویرها و همچنین تندیسهای این دوره دیده میشود؛ اما مشخص نیست که این نوع کلاه را همچون کلاههای دیگر بر سر مینهادند و یا تنها در نقشها و تندیسهای تزئینی بناها به کار میرفته است. کلاه آشوری بسیار بلند بوده و در دور لبه بالایی آن یک ردیف پر نصب شده است و در زیر آنها یک حاشیه تزئینی با گلها یا ستارههای هشتپر قرار دارد. اولین نمونه از کلاه آشوری در آثار هخامنشی در سنگنگاره بیستون و در تخت جمشید دیده شده است؛ اما هیچ مدرکی مبنی بر اینکه از این کلاه در آن دوران استفاده میشد، وجود ندارد.<ref>[https://aoi.shoushtar.iau.ir/article_690190_1b89b62d2a2eba01dc4633ee40907f9d.pdf ذوالریاستین و روحانی، «مروری بر پارچهها، پوشاک، نقوش و نمادهای آنها در دوره هخامنشی»، 1400ش، ص32.]</ref> | ||
| خط ۲۱: | خط ۴۹: | ||
==شباهت سرپوش اشکانی با سرپوش دوره هخامنشی== | ==شباهت سرپوش اشکانی با سرپوش دوره هخامنشی== | ||
سرپوش قائمی که بر سر شاه قرار دارد، از وجوه مشترک سکههای هخامنشی و سکههای اشکانی از ارشک تا مهرداد یکم است. روی سکه، شاه با سرپوشی بر سر یا [[دیهیم|دیهیمی]] به دور سرش رسم شده است. این نوع سرپوش علاوه بر قسمت بالای سر، گردن و گوشها را نیز میپوشاند و در قسمت زیر چانه بسته میشود. در پشت سکه، شاه با همان کلاه بر سر با کمانی در دست و بر اورنگ نشسته، نقش شده است و تا پایان حکومت اشکانی در سده سوم میلادی تصویر شاه با همان سرپوش در پشت سکه دیده میشود.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_74930.html افکنده و افشاری، «خاستگاه سرپوش در نخستین سکههای اشکانی از ارشک یکم تا مهرداد یکم»، 1398ش، ص23.]</ref> | سرپوش قائمی که بر سر شاه قرار دارد، از وجوه مشترک سکههای هخامنشی و سکههای اشکانی از ارشک تا مهرداد یکم است. روی سکه، شاه با سرپوشی بر سر یا [[دیهیم|دیهیمی]] به دور سرش رسم شده است. این نوع سرپوش علاوه بر قسمت بالای سر، گردن و گوشها را نیز میپوشاند و در قسمت زیر چانه بسته میشود. در پشت سکه، شاه با همان کلاه بر سر با کمانی در دست و بر اورنگ نشسته، نقش شده است و تا پایان حکومت اشکانی در سده سوم میلادی تصویر شاه با همان سرپوش در پشت سکه دیده میشود.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_74930.html افکنده و افشاری، «خاستگاه سرپوش در نخستین سکههای اشکانی از ارشک یکم تا مهرداد یکم»، 1398ش، ص23.]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
{{آغاز منابع}} | |||
*افکنده، احسان و افشاری، فاطمه، «خاستگاه سرپوش در نخستین سکههای اشکانی از ارشک یکم تا مهرداد یکم»، پژوهشهای علوم تاریخی، دانشگاه تهران، 1398ش. | *افکنده، احسان و افشاری، فاطمه، «خاستگاه سرپوش در نخستین سکههای اشکانی از ارشک یکم تا مهرداد یکم»، پژوهشهای علوم تاریخی، دانشگاه تهران، 1398ش. | ||
*پرتوی، مسعود، «پژوهش در پوشاک باستانی ایرانیان»، همشهری، 1379ش. | *پرتوی، مسعود، «پژوهش در پوشاک باستانی ایرانیان»، همشهری، 1379ش. | ||
| خط ۳۲: | خط ۶۳: | ||
*غیبی، مهرآسا، تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، دانشگاه تهران، 1384ش. | *غیبی، مهرآسا، تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، دانشگاه تهران، 1384ش. | ||
*محسنی، فاطمه، «بررسی تطبیقی نقش دیوارنگاره دوره هخامنشی کاخ شاوور»، نشریه پیام باستانشناس، سال ششم، شماره دوازدهم، پاییز و زمستان 1388ش. | *محسنی، فاطمه، «بررسی تطبیقی نقش دیوارنگاره دوره هخامنشی کاخ شاوور»، نشریه پیام باستانشناس، سال ششم، شماره دوازدهم، پاییز و زمستان 1388ش. | ||
*ولیزاده افروزی، علیاصغر و ماهوتی، نیلوفر، «شناسایی و تحلیل تاثیر پوشاک دوره هخامنشی بر پوشاک دوران اسلامی با رویکرد نظریه بازتاب»، تهران، کنفرانس ملی مهندسی نساجی، پوشاک و مد، 1398ش. | *ولیزاده افروزی، علیاصغر و ماهوتی، نیلوفر، «شناسایی و تحلیل تاثیر پوشاک دوره هخامنشی بر پوشاک دوران اسلامی با رویکرد نظریه بازتاب»، تهران، کنفرانس ملی مهندسی نساجی، پوشاک و مد، 1398ش. | ||
{{پایان منابع}} | |||
