پرش به محتوا

کارتن‌خوابی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
دیداریویکی‌متن
صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''کارتن‌خوابی'''</big>؛ زندگی در شرایط و مکان‌های نامساعد به‌دلیل نداشتن سرپناه. کارتن‌خوابی به‌عنوان یکی از معضلات اجتماعی در سطح فردی و اجتماعی دارای آسیب‌هایی مانند مشکلات جسمی و بیماری‌های روانی، ناامنی معابر شهری، خشونت، اعتیاد، ت...» ایجاد کرد
 
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۱۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''کارتن‌خوابی'''</big>؛ زندگی در شرایط و مکان‌های نامساعد به‌دلیل نداشتن سرپناه.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =کارتن-خوابی.jpg
| زیرنویس تصویر    =کارتن‌خوابی یکی از پیامدهای جوامع در حال توسعه و مدرن است
| image_alt        =
| فایل پادکست      =کارتن‌خوابی.ogg
| حجم فایلپادکست    =۷/۷۹
| تاریخ پادکست      =۱۱-۲-۱۴۰۵
| زیرنویس عنوان    =
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
{{درشت|'''کارتن‌خوابی'''}}؛ زندگی در شرایط و مکان‌های نامساعد به‌دلیل نداشتن سرپناه.


کارتن‌خوابی به‌عنوان یکی از معضلات اجتماعی در سطح فردی و اجتماعی دارای آسیب‌هایی مانند مشکلات جسمی و بیماری‌های روانی، ناامنی معابر شهری، خشونت، اعتیاد، توزیع و فروش مواد مخدر، تجاوز و تکدی‌گری است.
کارتن‌خوابی به‌عنوان یکی از معضلات اجتماعی در سطح فردی و اجتماعی دارای آسیب‌هایی مانند مشکلات جسمی و بیماری‌های روانی، ناامنی معابر شهری، خشونت، اعتیاد، توزیع و فروش مواد مخدر، تجاوز و تکدی‌گری است.
==مفهوم‌شناسی==
کارتن‌خوابی، به‌عنوان بارزترین شکل بی‌خانمانی،<ref>[https://www.sid.ir/paper/1060141/fa اعتمادی‌فرد و اکرامی حصاری، «تجربۀ زیستۀ زنان بی‌خانمان از خانوادۀ مورد مطالعه: زنان بی‌خانمان مقیم مرکز اقامتی مهر»، 1400ش، ص31.]</ref>  یکی از پیامدهای جوامع در حال توسعه و مدرن است<ref> [https://dmngo.ir/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A2%D9%86/ «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان.]</ref>  و به وضعی اشاره دارد که افراد در اماکن و معابر عمومی به‌صورت شبانه‌روزی یا صرفاً شبانه زندگی می‌کنند. افراد کارتن‌خواب با نام‌های بی‌سرپناه، خیابان‌خواب و معتاد خیابانی<ref> [https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص16.]</ref>  در کوچه، جاده، گاراژها، کنار سطل زباله، رودخانه و وسایل نقلیه، خیابان، پارک، انبارها، کپرها، مکان‌های گرم، ایستگاه‌های اتوبوس و در اماکنی که سکونت‌گاه انسانی نیست، می‌خوابند.<ref> [https://www.sid.ir/paper/956917/fa دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص31.]</ref> 
==دسته‌بندی افراد کارتن‌خواب==
* بی‌سرپناهان؛ افراد فاقد هر نوع سرپناه.
* بی‌خانگان؛ افرادی که در یک مکان موقت اقامت دارند.
* افراد ساکن در اماکن ناامن، خطرناک و غیرقانونی؛ 
* افرادی که به‌دلیل ناتوانی در تهیۀ مکان مستقل، به‌صورت جبری، در اماکن جمعی زندگی می‌کنند.<ref>  [https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref>
==دلایل کارتن‌خوابی==
گسترش فرهنگ سرمایه‌داری،<ref>[https://rasekhoon.net/media/show/1274775/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%B3%D «جهان‌آرا- کارتن‌خواب و راهکارهای رفع این آسیب با حضور دکتر ابراهیم رزاقی»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  ازبین‌رفتن مشاغل سنتی، همخوانی نداشتن هزینه‌های زندگی با درآمد، افزایش جمعیت، گسست رابطه‌های خویشاوندی، معوقات پرداخت اجاره، نیاز مالکان به منزل خود، بیکاری، ازدست‌دادن خانه،<ref> [https://sanad.iau.ir/journal/jss/Article/537914?jid=537914 آقایی و دیگران، «نقش فضاهای شهری بر زندگی روزمرۀ کارتن‌خواب‌های شهر تهران» 1396ش، ص9.]</ref>  تبعیت نکردن از هنجارهای جامعه، <ref>  [https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref> کم‌کاری مسئولان، شرایط ناکارآمد و ناسالم محیط بومی، مشکلات خانوادگی، بیماری‌های اسکیزوفرنی، دوقطبی ژنتیکی، <ref>  [https://www.imna.ir/news/521886/%D8%AF%D9%88-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%B3%DA%A9%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> کار در شهرستان، مشاغل فصلی، <ref> [https://sobherouyesh.com/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت صبح رویش.]</ref> مهاجرت، فقر، بیکاری، اعتیاد خانواده، ناامیدی، نبود امکانات اولیۀ زندگی،<ref> [https://dmngo.ir/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A2%D9%86/ «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان.]</ref>  ورشکستگی مالی، اوضاع اقتصادی جامعه،<ref>  [https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref> معیوب بودن سیستم اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، شکاف طبقاتی، <ref>[https://ana.ir/fa/news/587507/%D9%85%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B2 «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.]</ref> کمرنگ‌ بودن سیستم رفاه اجتماعی، حمایت نشدن دهک‌های پایین، سوءمصرف الکل و مواد مخدر،<ref>  [https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-132/562691-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D «کشورها با پدیدۀ کارتن‌خوابی چگونه برخورد می‌کنند؟»، وب‌سایت جی‌پلاس.]</ref> تکدی‌گری، گم‌شدن، درراه‌ماندن، بی‌سرپرستی و طردشدن از سوی خانواده موجب کارتن‌خوابی می‌شود.<ref> [https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref>
==کارتن‌خوابی در ایران==
عواملی مانند مدرن‌سازی، افزایش شکاف طبقاتی و گسترش مهاجرت موجب کپرنشینی، گودنشینی و حاشیه‌نشینی در شهرهای بزرگ ایران شد؛ ولی پدیدۀ کارتن‌خوابی به شکل امروزی، یک مسئلۀ جدید اجتماعی است <ref>[https://sid.ir/fA/Journal/SearchPaper.aspx?journal=&subject=&writer=108835&year=1400&PDF=Y&Filter= سبزی خوشنامی و دیگران، «از جدایی تا هویت‌باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص67.]</ref> و در سال 1382ش با فوت چند کارتن‌خواب در اثر سرمای زمستان در تهران، به‌عنوان یک معضل اجتماعی مطرح شد.<ref> [https://www.sid.ir/paper/215502/fa فتحی و دیگران، «تبیین عدم تمایل کارتن‌خوابان شهر تهران در استفاده از گرم‌خانه‌های شهرداری: یک مطالعۀ کیفی»، 1397ش، ص280.]</ref>  بر اساس آمار ارائه شده از سوی مدیران شهری در سال 1400ش، پایتخت بیش از 24 هزار کارتن‌خواب داشته که بیش از نیمی از آنها شهرستانی هستند <ref> «24 [https://snn.ir/fa/news/986984/%DB%B2%DB%B4-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%B3%E2%80%8 هزار کارتن‌خواب و بی‌خانمان داریم/ «اتوبوس‌خوابی» از کجا آب می‌خورد؟»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> و دو هزار نفر آنان را زنان تشکیل می‌دهند. <ref>  [https://sid.ir/fA/Journal/SearchPaper.aspx?journal=&subject=&writer=108835&year=1400&PDF=Y&Filter= سبزی خوشنامی و دیگران، «از جدایی تا هویت‌باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص67.]</ref>
==شناسایی کارتن‌خواب‌ها==
براساس قانون ایران، شناسایی و اسکان کارتن‌خواب‌ها در تهران بر عهدۀ شوای شهر، نیروی انتظامی و بهزیستی است. <ref> [https://sobherouyesh.com/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت صبح رویش.]</ref> نگهبانان بوستان‌ها در مواجهه با افراد در راه‌مانده، بی‌سرپناه و بی‌خانمان، موضوع را به شهرداری اطلاع می‌دهند و بعد از انتقال آنها به محل موردنظر و شناسایی، مشاوره انجام می‌شود. <ref>[https://www.mehrnews.com/news/5663070/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%A7%D8%B4%D9%86%DA%AF%D8%AA%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «کارتن‌خوابی؛ از واشنگتن تا تهران + فیلم»، خبرگزاری مهر.] </ref>
==کارتن‌خوابی زنان==
براساس آمار، زنان بین 5 تا 10درصد جمعیت کارتن‌خواب‌ها را شامل می‌شوند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/501637/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9 «روایتی تلخ از کارتن‌خوابی و اعتیاد زنان/ بهتر است بگوییم پناهگاه، کمپ و یا زندان؟»، خبرآنلاین.]</ref>
 
دختران به‌دلیل شرایط اقتصادی، خشونت خانوادگی، بی‌سرپرستی، بدسرپرستی، فقر فرهنگی، اثرپذیری از دوستان و نابسامانی خانواده به فرار از خانواده و کارتن‌خوابی روی می‌آورند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/587507/%D9%85%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B2 «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.]</ref>
 
تن‌فروشی،<ref> [https://www.imna.ir/news/521886/%D8%AF%D9%88-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%B3%DA%A9%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>  مشکلات خانوادگی و اجتماعی، افزایش طلاق و افزایش زنان سرپرست خانواده موجب افزایش کارتن‌خوابی در زنان شده است. <ref> [https://www.tabnak.ir/fa/news/144953/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%83%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B2%D9%8A%D8%B1-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1 «زنان کارتن‌خواب زیر پوست شهر»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
==تشکیل خانواده و یا شبه‌خانواده در حین بی‌خانمانی==
برخی زنان و مردان کارتن‌خواب در خیابان‌ها و پاتوق‌ها بدون انجام دادن مراسم رسمی ازدواج با هم زندگی می‌کنند. بسیاری نیز بر اساس قراردادهای رفاقتی و یا عاطفی و بازآفرینی نقش‌های دختر، خواهر، همسر و مادر، نهاد شبه‌خانواده را به‌عنوان جایگزین خانواده تشکیل می‌دهند. <ref> [https://www.sid.ir/paper/1060141/fa اعتمادی‌فرد و اکرامی حصاری، «تجربۀ زیستۀ زنان بی‌خانمان از خانوادۀ مورد مطالعه: زنان بی‌خانمان مقیم مرکز اقامتی مهر»، 1400ش، ص43.]</ref>
==کنش‌های جنسی کارتن‌خواب‌ها==
نیازهای جنسی، عاطفی و مادی موجب برقراری روابط بین افراد بی‌خانمان شده است. وقایعی مانند روابط جنسی متعدد، متوسل شدن به زور، طلاق عاطفی، روابط فرازناشویی، طلاق، ازدواج مجدد، مصرف مواد برای رابطۀ جنسی بهتر، خودارضایی، برقراری رابطۀ جنسی با مردان و زنان، روسپی‌گری، رابطۀ جنسی دوبه‌دو و گروهی، معاشقه‌های گذرا و موردی و مبادلۀ جنسی اعضای خانواده در میان کارتن‌خواب‌ها ‌مشهود است. <ref> [https://www.sid.ir/paper/956917/fa دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص35-38 و 27.]</ref>
==کودکان کارتن‌خواب==
افزایش تولد کودکان کارتن‌خواب موجب تهدید آیندۀ جامعه می‌شود. به‌دلیل هویت نامشخص پدر کودکان کارتن‌خواب و ناتوانی و فقدان صلاحیت مادر در نگهداری آنها، این کودکان در شیرخوارگاه‌ها بزرگ می‌شوند و با به بهای اندک فروخته می‌شوند تا در آینده کودکان کار شوند.<ref>[https://farsnews.ir/news/13950122000663/%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C--2-%D9%85 «تازه‌‌واردانی به دنیا از ریشۀ کارتن‌خوابی/ 2 میلیون تومان بهای کودکان کار آینده»، فارس‌نیوز.]</ref>
 
کودکان کارتن‌خواب، معتاد به دنیا می‌آیند و با مصرف اولین مشروب یا کدئین معتاد می‌شوند و تا پایان عمر باید ایزوله زندگی کنند. احتمال دارا بودن بیماری ایدز در آنها بالا است <ref> [https://life.shafaqna.com/FA/5924/%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%9B-%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%88%D9%84%D9%86%D8%A7%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA «کودکان کارتن‌خواب: پدیده‌های هولناک در تهران»، وب‌سایت شفقنا.]</ref> و به‌علت نوع و شرایط زندگی مورد تجاوز واقع می‌شوند. <ref>  [https://ana.ir/fa/news/587507/%D9%85%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B2 «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.]</ref>
==پیامدهای کارتن‌خوابی==
افراد کارتن‌خواب دچار هویت‌باختگی فردی و اجتماعی می‌شوند.<ref>[https://sid.ir/fA/Journal/SearchPaper.aspx?journal=&subject=&writer=108835&year=1400&PDF=Y&Filter= سبزی خوشنامی و دیگران، «از جدایی تا هویت‌باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص73.]</ref>  سبک زندگی، کردار و رفتار و نوع تعاملات کارتن‌خواب‌ها در سطح فردی و اجتماعی آسیب‌زا است.<ref>  [https://ensani.ir/fa/article/518703/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D فتحی و درویشی، «مطالعۀ کیفی پیامدهای کارتن‌خوابی در شهر تهران»، 1401ش، ص151.]</ref>
* در سطح فردی
* مرگ به‌دلیل ناتوانی، بیماری و تزریق مکرر مواد، استفاده از وسایل تزریق مشترک، ابتلا به بیماری‌های واگیردار، خودکشی، <ref>[https://www.isna.ir/news/mazandaran-40455/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D علیوردی‌‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> مشکلات روانی و بیماری‌های پوستی، دهان و دندان، ایدز، <ref> [https://dmngo.ir/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A2%D9%86/ «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان.]</ref> گال، هپاتیت و شپش، <ref> [https://www.tabnak.ir/fa/news/144953/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%83%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B2%D9%8A%D8%B1-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1 «زنان کارتن‌خواب زیر پوست شهر»، وب‌سایت تابناک.]</ref> آلودگی به مواد، اعتیاد، سوءتغذیه، بیماری‌های ذهنی و جسمی، مصرف الکل و مرگ به‌دلیل تغذیۀ ناکافی، سرما و بیماری از پیامدهای کارتن‌خوابی است. <ref> [https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص16.]</ref> 
* در سطح اجتماع 
* زیرپاگذاشتن مداوم هنجارهای جامعه توسط مردان کارتن‌خواب، موجب برچسب‌زنی جامعه به آنها و در نتیجه ایجاد خودپندارۀ منفی، درونی‌شدن هویت انحرافی و استمرار رفتارهای انحرافی می‌شود؛ به‌عبارتی برچسب‌زنی‌ و انتظار سایرین برای ادامۀ رفتارهای کارتن‌خواب، موجب محدود کردن فرصت‌های فردی و ابقای نقش پایدار می‌شود. 
* تجارب فشارآور فرد بی‌خانمان، درک نادیده گرفته ‌شدن از سوی جامعه و امکان اشتغال نداشتن برای برآوردن نیازهای ضروری موجب تخطی از هنجارهای جامعه می‌شود. درگیری، زندان، شیوع بیماری‌های پرخطر در جامعه، نارضایتی و ناامنی در محلات شهری، خفت‌گیری، <ref> [https://ensani.ir/fa/article/518703/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D فتحی و درویشی، «مطالعۀ کیفی پیامدهای کارتن‌خوابی در شهر تهران»، 1401ش، ص150 و 151.]</ref> گسیختگی خانواده، <ref> [https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص16.]</ref> روابط نامشروع، <ref>[https://www.isna.ir/news/mazandaran-40455/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D علیوردی‌‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> سرقت، توزیع و فروش مواد مخدر، تجاوز، تکدی‌گری،<ref> [https://sobherouyesh.com/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت صبح رویش.]</ref>  بزه‌های اجتماعی، <ref>  [https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر].</ref> تحقیر و توهین در روابط اجتماعی، تروما، هیجانات منفی، خشونت، محرومیت از دسترسی به منابع لازم، بلامکانی و طرد اجتماعی از آسیب‌های اجتماعی کارتن‌خوابی است. <ref> [https://ensani.ir/fa/article/518703/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D فتحی و درویشی، «مطالعۀ کیفی پیامدهای کارتن‌خوابی در شهر تهران»، 1401ش، ص150.]</ref> 
* در زنان
* زنان جوان برای تأمین غذا، لباس و پول به برقراری رابطۀ جنسی بدون استفاده از وسایل پیشگیری می‌پردازند و با این کار چرخۀ حاملگی ادامه می‌یابد. <ref> [https://www.sid.ir/paper/956917/fa دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص28.]</ref> تن‌دادن به انواع کارها برای رفع نیازهای روزانه، مورد تجاوز قرارگرفتن، <ref>  [https://ana.ir/fa/news/587507/%D9%85%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B2 «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.]</ref> ترویج کارتن‌خوابی، مشهود شدن بیشتر آن، تولد فرزندان نامشروع، <ref> [https://www.imna.ir/news/521886/%D8%AF%D9%88-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%B3%DA%A9%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> خشونت جنسی، شیوع بیماری‌های مقاربتی و فروش نوزادان پیامدهای کارتن‌خوابی در زنان است. <ref>[https://www.sid.ir/paper/956917/fa دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص29.]</ref>
==راهکار ایران برای مقابله با کارتن‌خوابی==
در ایران، با توجه به رواج بیشتر کارتن‌خوابی بین مردان، راهبردهای پیشگیری و ارائۀ خدمات بر آنها تمرکز بیشتر دارد <ref>[https://www.isna.ir/news/mazandaran-40455/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D علیوردی‌‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> و سازمان‌های عام‌المنفعه و مردم‌نهاد زیادی برای ایجاد راهکار موقت و دایم برای کمک به افراد کارتن‌خواب فعالیت دارند. <ref> [https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref>


طرح سامان‌دهی افراد بی‌سرپناه و متکدیان و طرح توانمندسازی بهاران از طرح‌های توانمندسازی کارتن‌خواب‌ها بوده است.<ref> [https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص23.]</ref> مراکزی به‌ نام گرم‌خانه با امکان اقامت موقت و شبانۀ کارتن‌خواب‌ها، موجب مصونیت موقت آنها از آسیب‌های اجتماعی و جلوگیری از آسیب‌رسانی آنها می‌شود.<ref> [https://www.isna.ir/news/mazandaran-40455/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D علیوردی‌‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>   عواملی مانند قوانین غیرمنعطف، وضع نامناسب و رفتار عداوت‌آمیز و دید منفی عوامل گرم‌خانه باعث تمایل نداشتن کارتن‌خواب‌ها به استفاده از گرم‌خانه شده است. <ref> [https://www.sid.ir/paper/215502/fa فتحی و دیگران، «تبیین عدم تمایل کارتن‌خوابان شهر تهران در استفاده از گرم‌خانه‌های شهرداری: یک مطالعۀ کیفی»، 1397ش، ص280.]</ref>  
== مفهوم‌شناسی ==
==راهکارهای ریشه‌کن کردن کارتن‌خوابی==
کارتن‌خوابی، به‌عنوان بارزترین شکل بی‌خانمانی،<ref>[https://www.sid.ir/paper/1060141/fa اعتمادی‌فرد و اکرامی حصاری، «تجربۀ زیستۀ زنان بی‌خانمان از خانوادۀ مورد مطالعه: زنان بی‌خانمان مقیم مرکز اقامتی مهر»، 1400ش، ص31.]</ref> یکی از پیامدهای جوامع در حال توسعه و مدرن است<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان.]</ref> و به وضعی اشاره دارد که افراد در اماکن و معابر عمومی به‌صورت شبانه‌روزی یا صرفاً شبانه زندگی می‌کنند. افراد کارتن‌خواب با نام‌های بی‌سرپناه، خیابان‌خواب و معتاد خیابانی<ref>[https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص16.]</ref> در کوچه، جاده، گاراژها، کنار سطل زباله، رودخانه و وسایل نقلیه، خیابان، پارک، انبارها، کپرها، مکان‌های گرم، ایستگاه‌های اتوبوس و در اماکنی که سکونت‌گاه انسانی نیست، می‌خوابند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/956917/fa دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص31.]</ref>
* ساخت مسکن‌های ارزان‌قیمت با متراژ کم؛<ref> [https://snn.ir/fa/news/763956/%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%DB%B8%DB%B0-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C% «در آمریکا از عایدی معاملات مسکن ۸۰ درصد مالیات می‌گیرند/ طبق قانون اساسی همه باید صاحب‌خانه باشند»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>  
 
== دسته‌بندی افراد کارتن‌خواب ==
* بی‌سرپناهان؛ افراد فاقد هر نوع سرپناه.
* بی‌خانگان؛ افرادی که در یک مکان موقت اقامت دارند.
* افراد ساکن در اماکن ناامن، خطرناک و غیرقانونی؛
* افرادی که به‌دلیل ناتوانی در تهیهٔ مکان مستقل، به‌صورت جبری، در اماکن جمعی زندگی می‌کنند.<ref>[https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref>
 
== دلایل کارتن‌خوابی ==
گسترش فرهنگ سرمایه‌داری،<ref>[https://rasekhoon.net/media/show/1274775/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%B3%D «جهان‌آرا- کارتن‌خواب و راهکارهای رفع این آسیب با حضور دکتر ابراهیم رزاقی»، وب‌سایت راسخون.]</ref> ازبین‌رفتن مشاغل سنتی، همخوانی نداشتن هزینه‌های زندگی با درآمد، افزایش جمعیت، گسست رابطه‌های خویشاوندی، معوقات پرداخت اجاره، نیاز مالکان به منزل خود، بیکاری، ازدست‌دادن خانه،<ref>[https://sanad.iau.ir/journal/jss/Article/537914?jid=537914 آقایی و دیگران، «نقش فضاهای شهری بر زندگی روزمرۀ کارتن‌خواب‌های شهر تهران» 1396ش، ص9.]</ref> تبعیت نکردن از هنجارهای جامعه،<ref>[https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref> کم‌کاری مسئولان، شرایط ناکارآمد و ناسالم محیط بومی، مشکلات خانوادگی، بیماری‌های اسکیزوفرنی، دوقطبی ژنتیکی،<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> کار در شهرستان، مشاغل فصلی،<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت صبح رویش.]</ref> مهاجرت، فقر، بیکاری، اعتیاد خانواده، ناامیدی، نبود امکانات اولیهٔ زندگی،<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان.]</ref> ورشکستگی مالی، اوضاع اقتصادی جامعه،<ref>[https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref> معیوب بودن سیستم اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، شکاف طبقاتی،<ref>[https://ana.ir/fa/news/587507/مهمترین-عامل-اصلی-کارتن‌خوابی-در-شهرهای-بز «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.]</ref> کمرنگ بودن سیستم رفاه اجتماعی، حمایت نشدن دهک‌های پایین، سوءمصرف الکل و مواد مخدر،<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-132/562691-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D «کشورها با پدیدۀ کارتن‌خوابی چگونه برخورد می‌کنند؟»، وب‌سایت جی‌پلاس.]</ref> تکدی‌گری، گم‌شدن، درراه‌ماندن، بی‌سرپرستی و طردشدن از سوی خانواده موجب کارتن‌خوابی می‌شود.<ref>[https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref>
 
== کارتن‌خوابی در ایران ==
[[پرونده:حاشیه-نشینی.jpg|بندانگشتی|385x385px|عواملی مانند مدرن‌سازی و افزایش شکاف طبقاتی موجب حاشیه‌نشینی در شهرهای بزرگ ایران شد]]
عواملی مانند مدرن‌سازی، افزایش شکاف طبقاتی و گسترش مهاجرت موجب کپرنشینی، گودنشینی و حاشیه‌نشینی در شهرهای بزرگ ایران شد؛ ولی پدیدهٔ کارتن‌خوابی به شکل امروزی، یک مسئلهٔ جدید اجتماعی است<ref>[https://sid.ir/fA/Journal/SearchPaper.aspx?journal=&subject=&writer=108835&year=1400&PDF=Y&Filter= سبزی خوشنامی و دیگران، «از جدایی تا هویت‌باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص67.]</ref> و در سال ۱۳۸۲ش با فوت چند کارتن‌خواب در اثر سرمای زمستان در تهران، به‌عنوان یک معضل اجتماعی مطرح شد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/215502/fa فتحی و دیگران، «تبیین عدم تمایل کارتن‌خوابان شهر تهران در استفاده از گرم‌خانه‌های شهرداری: یک مطالعۀ کیفی»، 1397ش، ص280.]</ref> بر اساس آمار ارائه شده از سوی مدیران شهری در سال ۱۴۰۰ش، پایتخت بیش از ۲۴ هزار کارتن‌خواب داشته که بیش از نیمی از آنها شهرستانی هستند<ref>«24 [https://snn.ir/fa/news/986984/%DB%B2%DB%B4-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%B3%E2%80%8 هزار کارتن‌خواب و بی‌خانمان داریم/ «اتوبوس‌خوابی» از کجا آب می‌خورد؟»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> و دو هزار نفر آنان را زنان تشکیل می‌دهند.<ref>[https://sid.ir/fA/Journal/SearchPaper.aspx?journal=&subject=&writer=108835&year=1400&PDF=Y&Filter= سبزی خوشنامی و دیگران، «از جدایی تا هویت‌باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص67.]</ref>
 
== شناسایی کارتن‌خواب‌ها ==
براساس قانون ایران، شناسایی و اسکان کارتن‌خواب‌ها در تهران بر عهدهٔ شوای شهر، نیروی انتظامی و بهزیستی است.<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت صبح رویش.]</ref> نگهبانان بوستان‌ها در مواجهه با افراد در راه‌مانده، بی‌سرپناه و بی‌خانمان، موضوع را به شهرداری اطلاع می‌دهند و بعد از انتقال آنها به محل موردنظر و شناسایی، مشاوره انجام می‌شود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5663070/کارتن-خوابی-از-واشنگتن-تا-تهران-فیلم «کارتن‌خوابی؛ از واشینگتن تا تهران + فیلم»، خبرگزاری مهر.]</ref>
 
== کارتن‌خوابی زنان ==
[[پرونده:بی‌خانمان.jpg|بندانگشتی|383x383پیکسل|بی‌خانمان]]
براساس آمار، زنان بین ۵ تا ۱۰درصد جمعیت کارتن‌خواب‌ها را شامل می‌شوند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/501637/روایت-هایی-تلخ-از-کارتن-خوابی-و-اعتیاد-زنا٠«روایتی تلخ از کارتن‌خوابی و اعتیاد زنان/ بهتر است بگوییم پناهگاه، کمپ و یا زندان؟»، خبرآنلاین.]</ref>
 
دختران به‌دلیل شرایط اقتصادی، خشونت خانوادگی، بی‌سرپرستی، بدسرپرستی، فقر فرهنگی، اثرپذیری از دوستان و نابسامانی خانواده به فرار از خانواده و کارتن‌خوابی روی می‌آورند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/587507/مهمترین-عامل-اصلی-کارتن‌خوابی-در-شهرهای-بز «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.]</ref>
 
تن‌فروشی،<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> مشکلات خانوادگی و اجتماعی، افزایش طلاق و افزایش زنان سرپرست خانواده موجب افزایش کارتن‌خوابی در زنان شده است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/144953/زنان-كارتن-خواب-زير-پوست-شهر «زنان کارتن‌خواب زیر پوست شهر»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
 
== تشکیل خانواده یا شبه‌خانواده در حین بی‌خانمانی ==
برخی زنان و مردان کارتن‌خواب در خیابان‌ها و پاتوق‌ها بدون انجام دادن مراسم رسمی ازدواج با هم زندگی می‌کنند. بسیاری نیز بر اساس قراردادهای رفاقتی یا عاطفی و بازآفرینی نقش‌های دختر، خواهر، همسر و مادر، نهاد شبه‌خانواده را به‌عنوان جایگزین خانواده تشکیل می‌دهند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1060141/fa اعتمادی‌فرد و اکرامی حصاری، «تجربۀ زیستۀ زنان بی‌خانمان از خانوادۀ مورد مطالعه: زنان بی‌خانمان مقیم مرکز اقامتی مهر»، 1400ش، ص43.]</ref>
 
== کنش‌های جنسی کارتن‌خواب‌ها ==
نیازهای جنسی، عاطفی و مادی موجب برقراری روابط بین افراد بی‌خانمان شده است. وقایعی مانند روابط جنسی متعدد، متوسل شدن به زور، [[طلاق عاطفی]]، روابط فرازناشویی، طلاق، ازدواج مجدد، مصرف مواد برای رابطهٔ جنسی بهتر، [[خودارضایی]]، برقراری رابطهٔ جنسی با مردان و زنان، [[روسپی‌گری]]، رابطهٔ جنسی دوبه‌دو و گروهی، معاشقه‌های گذرا و موردی و [[رابطه جنسی ضربدری|مبادلهٔ جنسی اعضای خانواده]] در میان کارتن‌خواب‌ها مشهود است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/956917/fa دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص35-38 و 27.]</ref>
 
== کودکان کارتن‌خواب ==
افزایش تولد کودکان کارتن‌خواب موجب تهدید آیندهٔ جامعه می‌شود. به‌دلیل هویت نامشخص پدر کودکان کارتن‌خواب و ناتوانی و فقدان صلاحیت مادر در نگهداری آنها، این کودکان در شیرخوارگاه‌ها بزرگ می‌شوند و با به بهای اندک فروخته می‌شوند تا در آینده کودکان کار شوند.<ref>[https://farsnews.ir/news/13950122000663/تازه-واردانی-به-دنیا-از-ریشه-کارتن-خوابی--2-م «تازه‌واردانی به دنیا از ریشۀ کارتن‌خوابی/ 2 میلیون تومان بهای کودکان کار آینده»، فارس‌نیوز.]</ref>
 
کودکان کارتن‌خواب، معتاد به دنیا می‌آیند و با مصرف اولین مشروب یا کدئین معتاد می‌شوند و تا پایان عمر باید ایزوله زندگی کنند. احتمال دارا بودن بیماری ایدز در آنها بالا است<ref>[https://life.shafaqna.com/FA/5924/کودکان-کارتن-خواب؛-پدیده-ای-هولناک-در-ت «کودکان کارتن‌خواب: پدیده‌های هولناک در تهران»، وب‌سایت شفقنا.]</ref> و به‌علت نوع و شرایط زندگی مورد تجاوز واقع می‌شوند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/587507/مهمترین-عامل-اصلی-کارتن‌خوابی-در-شهرهای-بز «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.]</ref>
 
== پیامدهای کارتن‌خوابی ==
افراد کارتن‌خواب دچار هویت‌باختگی فردی و اجتماعی می‌شوند.<ref>[https://sid.ir/fA/Journal/SearchPaper.aspx?journal=&subject=&writer=108835&year=1400&PDF=Y&Filter= سبزی خوشنامی و دیگران، «از جدایی تا هویت‌باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص73.]</ref> سبک زندگی، کردار و رفتار و نوع تعاملات کارتن‌خواب‌ها در سطح فردی و اجتماعی آسیب‌زا است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/518703/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D فتحی و درویشی، «مطالعۀ کیفی پیامدهای کارتن‌خوابی در شهر تهران»، 1401ش، ص151.]</ref>
* در سطح فردی
مرگ به‌دلیل ناتوانی، بیماری و تزریق مکرر مواد، استفاده از وسایل تزریق مشترک، ابتلا به بیماری‌های واگیردار، خودکشی،<ref>[https://www.isna.ir/news/mazandaran-40455/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D علیوردی‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> مشکلات روانی و بیماری‌های پوستی، دهان و دندان، [[ایدز]]،<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان.]</ref> گال، هپاتیت و شپش،<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/144953/زنان-كارتن-خواب-زير-پوست-شهر «زنان کارتن‌خواب زیر پوست شهر»، وب‌سایت تابناک.]</ref> آلودگی به مواد، اعتیاد، سوءتغذیه، بیماری‌های ذهنی و جسمی، مصرف الکل و مرگ به‌دلیل تغذیهٔ ناکافی، سرما و بیماری از پیامدهای کارتن‌خوابی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص16.]</ref>
* در سطح اجتماع
زیرپاگذاشتن مداوم هنجارهای جامعه توسط مردان کارتن‌خواب، موجب برچسب‌زنی جامعه به آنها و در نتیجه ایجاد خودپندارهٔ منفی، درونی‌شدن هویت انحرافی و استمرار رفتارهای انحرافی می‌شود؛ به‌عبارتی برچسب‌زنی و انتظار سایرین برای ادامهٔ رفتارهای کارتن‌خواب، موجب محدود کردن فرصت‌های فردی و ابقای نقش پایدار می‌شود.
 
تجارب فشارآور فرد بی‌خانمان، درک نادیده گرفته شدن از سوی جامعه و امکان اشتغال نداشتن برای برآوردن نیازهای ضروری موجب تخطی از هنجارهای جامعه می‌شود. درگیری، زندان، شیوع بیماری‌های پرخطر در جامعه، نارضایتی و ناامنی در محلات شهری، خفت‌گیری،<ref>[https://ensani.ir/fa/article/518703/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D فتحی و درویشی، «مطالعۀ کیفی پیامدهای کارتن‌خوابی در شهر تهران»، 1401ش، ص150 و 151.]</ref> گسیختگی خانواده،<ref>[https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص16.]</ref> [[رابطه جنسی پیش از ازدواج|روابط نامشروع]]،<ref>[https://www.isna.ir/news/mazandaran-40455/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D علیوردی‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> سرقت، توزیع و فروش مواد مخدر، تجاوز، تکدی‌گری،<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت صبح رویش.]</ref> بزه‌های اجتماعی،<ref>[https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر].</ref> تحقیر و توهین در روابط اجتماعی، تروما، هیجانات منفی، [[خشونت علیه زنان|خشونت]]، محرومیت از دسترسی به منابع لازم، بلامکانی و طرد اجتماعی از آسیب‌های اجتماعی کارتن‌خوابی است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/518703/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D فتحی و درویشی، «مطالعۀ کیفی پیامدهای کارتن‌خوابی در شهر تهران»، 1401ش، ص150.]</ref>
* در زنان
زنان جوان برای تأمین غذا، لباس و پول به برقراری [[رابطه جنسی پیش از ازدواج|رابطهٔ جنسی]] بدون استفاده از وسایل پیشگیری می‌پردازند و با این کار چرخهٔ حاملگی ادامه می‌یابد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/956917/fa دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص28.]</ref> تن‌دادن به انواع کارها برای رفع نیازهای روزانه، مورد تجاوز قرارگرفتن،<ref>[https://ana.ir/fa/news/587507/مهمترین-عامل-اصلی-کارتن‌خوابی-در-شهرهای-بز «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.]</ref> ترویج کارتن‌خوابی، مشهود شدن بیشتر آن، تولد فرزندان نامشروع،<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> خشونت جنسی، شیوع بیماری‌های مقاربتی و فروش نوزادان پیامدهای کارتن‌خوابی در زنان است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/956917/fa دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص29.]</ref>
 
== راهکار ایران برای مقابله با کارتن‌خوابی ==
[[پرونده:گرمخانه.jpg|بندانگشتی|393x393پیکسل|طرح اسکان موقت بی‌خانمان‌های پایتخت]]
در ایران، با توجه به رواج بیشتر کارتن‌خوابی بین مردان، راهبردهای پیشگیری و ارائهٔ خدمات بر آنها تمرکز بیشتر دارد<ref>[https://www.isna.ir/news/mazandaran-40455/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D علیوردی‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> و سازمان‌های عام‌المنفعه و مردم‌نهاد زیادی برای ایجاد راهکار موقت و دایم برای کمک به افراد کارتن‌خواب فعالیت دارند.<ref>[https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref>
 
طرح سامان‌دهی افراد بی‌سرپناه و متکدیان و طرح توانمندسازی بهاران از طرح‌های توانمندسازی کارتن‌خواب‌ها بوده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص23.]</ref> مراکزی به نام گرم‌خانه با امکان اقامت موقت و شبانهٔ کارتن‌خواب‌ها، موجب مصونیت موقت آنها از آسیب‌های اجتماعی و جلوگیری از آسیب‌رسانی آنها می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/mazandaran-40455/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D علیوردی‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> عواملی مانند قوانین غیرمنعطف، وضع نامناسب و رفتار عداوت‌آمیز و دید منفی عوامل گرم‌خانه باعث تمایل نداشتن کارتن‌خواب‌ها به استفاده از گرم‌خانه شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/215502/fa فتحی و دیگران، «تبیین عدم تمایل کارتن‌خوابان شهر تهران در استفاده از گرم‌خانه‌های شهرداری: یک مطالعۀ کیفی»، 1397ش، ص280.]</ref>
 
== راهکارهای ریشه‌کن کردن کارتن‌خوابی ==
* ساخت مسکن‌های ارزان‌قیمت با متراژ کم؛<ref>[https://snn.ir/fa/news/763956/%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86-%DB%B8%DB%B0-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C% «در آمریکا از عایدی معاملات مسکن ۸۰ درصد مالیات می‌گیرند/ طبق قانون اساسی همه باید صاحب‌خانه باشند»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>
* توانمندسازی کارتن‌خواب‌ها با راهکارهایی مانند اسکان اولیه، رفع نیازهای اولیه مانند بهداشت، درمان، نظافت و تغذیه، بازسازی شخصیتی، توانمندسازی روانی، ارتباطی، شغلی و زندگی مستقلانه در اجتماع؛
* توانمندسازی کارتن‌خواب‌ها با راهکارهایی مانند اسکان اولیه، رفع نیازهای اولیه مانند بهداشت، درمان، نظافت و تغذیه، بازسازی شخصیتی، توانمندسازی روانی، ارتباطی، شغلی و زندگی مستقلانه در اجتماع؛
* آموزش؛ آموزش کسب مهارت‌های اجتماعی و ارتباطی، حرفه‌آموزی، بازسازی شخصیتی و اجتماعی‌سازی مجدد. <ref> [https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص23-25.]</ref>  
* آموزش؛ آموزش کسب مهارت‌های اجتماعی و ارتباطی، حرفه‌آموزی، بازسازی شخصیتی و اجتماعی‌سازی مجدد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/966430/fa بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص23-25.]</ref>
* درمان تخصصی با ارائۀ روان‌شناسی و ایجاد بسترهایی برای درمان مشکلات جسمی و روحی؛
* درمان تخصصی با ارائهٔ روان‌شناسی و ایجاد بسترهایی برای درمان مشکلات جسمی و روحی؛
* حمایت نهادهای اجتماعی، خانواده، آشنایان و اقوام؛ <ref> [https://www.imna.ir/news/521886/%D8%AF%D9%88-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%B3%DA%A9%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
* حمایت نهادهای اجتماعی، خانواده، آشنایان و اقوام؛<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
* اِعمال سیاست بنیادی توسط همۀ سازمان‌های کشور؛
* اِعمال سیاست بنیادی توسط همهٔ سازمان‌های کشور؛
* ازبین‌بردن محرومیت بین حاشیه‌نشینان؛
* ازبین‌بردن محرومیت بین حاشیه‌نشینان؛
* پذیرش آنها توسط اماکن رفاهی و درمانی؛ <ref> [https://dmngo.ir/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A2%D9%86/ «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان.]</ref>
* پذیرش آنها توسط اماکن رفاهی و درمانی؛<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان.]</ref>
* آماده‌سازی برای برگشت مجدد به جامعه؛ برگزاری کلاس‌های گروهی و کارگاه آموزش نحوۀ درآوردن نان، به جای تغذیه و اسکان آنها.
* آماده‌سازی برای برگشت مجدد به جامعه؛ برگزاری کلاس‌های گروهی و کارگاه آموزش نحوهٔ درآوردن نان، به جای تغذیه و اسکان آنها.
تقویت باورهای مذهبی، ترویج فرهنگِ تغییر نگرش مردم برای ایجاد بستری برای پرورش مجدد آنها، <ref>[https://www.socialwork2015.ir/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C/ مهدوی، «راه‌های درمان کارتن‌خوابی»، مجلۀ اینترنتی مددکاری اجتماعی ایران.]</ref> ارتقای کیفی زیرساخت بهداشت و آموزش‌وپرورش، اشتغال‌زایی در روستا و شهرهای کوچک، <ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/10/21/1293273/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B4-%DA%86%D9%87-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84% «روایت یک کارتن‌خواب از زندگی‌اش/ چه عواملی باعث کارتن‌خوابی افراد می‌شود؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> تخصیص تسهیلات مالی، محدود و مشخص کردن دورۀ اسکان،<ref> [https://www.socialwork2015.ir/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C/ مهدوی، «راه‌های درمان کارتن‌خوابی»، مجلۀ اینترنتی مددکاری اجتماعی ایران.]</ref> کار اجباری با پرداخت حق‌الزحمه، ارائۀ تسهیلات <ref>[https://ana.ir/fa/news/587507/%D9%85%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B2 «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.]</ref> و کارآفرینی از راه‌های ریشه‌کن کردن کارتن‌خوابی است. <ref> [https://www.isna.ir/news/mazandaran-40455/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D علیوردی‌‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>  
تقویت باورهای مذهبی، ترویج فرهنگِ تغییر نگرش مردم برای ایجاد بستری برای پرورش مجدد آنها،<ref>[https://www.socialwork2015.ir/راههای-درمان-کارتن-خوابی/ مهدوی، «راه‌های درمان کارتن‌خوابی»، مجلۀ اینترنتی مددکاری اجتماعی ایران.]</ref> ارتقای کیفی زیرساخت بهداشت و آموزش‌وپرورش، اشتغال‌زایی در روستا و شهرهای کوچک،<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/10/21/1293273/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B4-%DA%86%D9%87-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84% «روایت یک کارتن‌خواب از زندگی‌اش/ چه عواملی باعث کارتن‌خوابی افراد می‌شود؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> تخصیص تسهیلات مالی، محدود و مشخص کردن دورهٔ اسکان،<ref>[https://www.socialwork2015.ir/راههای-درمان-کارتن-خوابی/ مهدوی، «راه‌های درمان کارتن‌خوابی»، مجلۀ اینترنتی مددکاری اجتماعی ایران.]</ref> کار اجباری با پرداخت حق‌الزحمه، ارائهٔ تسهیلات<ref>[https://ana.ir/fa/news/587507/مهمترین-عامل-اصلی-کارتن‌خوابی-در-شهرهای-بز «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.]</ref> و کارآفرینی از راه‌های ریشه‌کن کردن کارتن‌خوابی است.<ref>[https://www.isna.ir/news/mazandaran-40455/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D علیوردی‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
==کارتن‌خوابی در آمریکا و اروپا==
 
معضل بی‌خانمانی در آمریکا بحرانی ناتمام است. میزان افراد بی‌خانمان در 2018م از 553 هزار به 68 هزار در 2019م رسیده است که بیشتر آنها غیر سفیدپوست هستند. عواملی مانند تبعیض، نابرابری در سیستم ارائۀ خدمات بهداشتی و مسکن، در کارتن‌خوابی آمریکاییِ آفریقایی‌تبار نقش دارد. در فرانسه، بیش از دوازده هزار نفر بی‌خانمان هستند. در 2018م، 566 کارتن‌خواب که صد نفر آنها به پاریس تعلق داشتند، در فرانسه جان باختند. آمار انگلیس حاکی از این است که حداقل 280 هزار کارتن‌خواب در این کشور وجود دارد و از هر دویست شهروند انگلیسی، یک نفر کارتن‌خواب است. در آلمان، شمار افراد کارتن‌خواب در 2017 و 2018م افزایش 4درصدی داشته است. <ref> [https://www.mizanonline.ir/fa/news/590196/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D9%87- «وضعیت بی‌خانمانی در اروپا و آمریکا در آینۀ آمار»، خبرگزاری میزان.]</ref>  
== کارتن‌خوابی در آمریکا و اروپا ==
[[پرونده:بی‌خانمان-فرانسوی.jpg|بندانگشتی|396x396پیکسل|بی‌خانمان فرانسوی]]
[[پرونده:بی‌خانمان‌های-برزیلی.jpg|راست|بندانگشتی|301x301پیکسل|بی‌خانمان‌های برزیلی]]
معضل بی‌خانمانی در آمریکا بحرانی ناتمام است. میزان افراد بی‌خانمان در ۲۰۱۸م از ۵۵۳ هزار به ۶۸ هزار در ۲۰۱۹م رسیده است که بیشتر آنها غیر سفیدپوست هستند. عواملی مانند تبعیض، نابرابری در سیستم ارائهٔ خدمات بهداشتی و مسکن، در کارتن‌خوابی آمریکاییِ آفریقایی‌تبار نقش دارد. در فرانسه، بیش از دوازده هزار نفر بی‌خانمان هستند. در ۲۰۱۸م، ۵۶۶ کارتن‌خواب که صد نفر آنها به پاریس تعلق داشتند، در فرانسه جان باختند. آمار انگلیس حاکی از این است که حداقل ۲۸۰ هزار کارتن‌خواب در این کشور وجود دارد و از هر دویست شهروند انگلیسی، یک نفر کارتن‌خواب است. در آلمان، شمار افراد کارتن‌خواب در ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸م افزایش ۴درصدی داشته است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/590196/وضعیت-بی-خانمانی-در-اروپا-و-آمریکا-در-آینه- «وضعیت بی‌خانمانی در اروپا و آمریکا در آینۀ آمار»، خبرگزاری میزان.]</ref>
 
آمریکا در سال ۲۰۱۶م، اعلام کرد که حدود ۱۵درصد بی‌خانمان‌های این کشور دارای معلولیت و تجربهٔ بیش از یک سال کارتن‌خوابی هستند و در مسکن موقت یارانه‌ای، خودروی شخصی، پناهگاه‌های ویژه و خیابان‌ها زندگی می‌کنند. سازمان‌های غیرانتفاعی فعال آمریکا با کمبود بودجه برای تهیهٔ مسکن برای کارتن‌خواب‌ها مواجه شده‌اند.<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-132/562691-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D «کشورها با پدیدۀ کارتن‌خوابی چگونه برخورد می‌کنند؟»، وب‌سایت جی‌پلاس.]</ref>
 
در غرب، آشفتگی و نابسامانی خانواده، خشونت، تضاد و تنش و طرد، از عوامل اساسی بی‌خانمانی جوانان است و جوانان برای محافظت از خود مقابل سوءاستفادهٔ جنسی، خشونت و تعرض فیزیکی خانه و خانواده را ترک می‌کنند. بر اساس آمار، نیمی از جوانان بی‌خانمان تجربهٔ سوءاستفادهٔ جنسی و آزار فیزیکی را داشته‌اند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1060141/fa اعتمادی‌فرد و اکرامی حصاری، «تجربۀ زیستۀ زنان بی‌خانمان از خانوادۀ مورد مطالعه: زنان بی‌خانمان مقیم مرکز اقامتی مهر»، 1400ش، ص34.]</ref> طبق مطالعات ملی آمریکا، ۳۰ تا ۶۰درصد زنان جوان کارتن‌خواب، بارداری را تجربه کرده‌اند که ۷۳درصد آن به‌صورت ناخواسته بوده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/956917/fa دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص28.]</ref>
در ۲۰۲۰م بیش از ۷۸۰۰ بی‌خانمان در آمریکا بر اثر سرما جان باختند. در سرمای قطبی واشینگتن، بی‌خانمان‌ها، در چند قدمی کاخ سفید قادر به گرم کردن خود نیستند. بنابر گزارش سازمان ملل، وضع بی‌خانمان‌های فرانسه غیرقابل قبول و با قانون و سخنرانی مقامات آن در تضاد است و دو هزار کودک با معضل بی‌خانمانی در این کشور مواجه هستند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5663070/کارتن-خوابی-از-واشنگتن-تا-تهران-فیلم «کارتن‌خوابی؛ از واشینگتن تا تهران + فیلم»، خبرگزاری مهر.]</ref>
 
== راهکار سایر کشورها برای کارتن‌خوابی ==
[[پرونده:بی‌خانمان-آمریکایی.jpg|بندانگشتی|400x400پیکسل|بی‌خانمان آمریکایی]]
تفاوت عملکرد کشورهای گوناگون نسبت به پدیده کارتن‌خوابی به دیدگاه آنها در مورد منشأ این پدیده و نحوهٔ برخورد با آن ارتباط دارد. کشورهایی که مسئولیت کارتن‌خوابی را به‌عنوان نتیجهٔ عملکرد افراد و بخش‌های جامعه پذیرفته‌اند، به‌دنبال راه‌های مهار و کاهش آسیب‌های آن هستند.<ref>[https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref>
ساخت پناهگاه اضطراری برای مقابله با کارتن‌خوابی نخستین واکنش غرب به این معضل بود. اخیراً کشورهای پیشرفته، روش‌های مؤثر و متنوع‌تری برای کاهش آسیب‌های کارتن‌خوابی تعبیه کرده‌اند.<ref>[https://www.isna.ir/news/mazandaran-40455/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D علیوردی‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
بیمه و ارائهٔ خدمات سلامت و بهداشت رایگان از جمله خدمات دانمارک به کارتن‌خواب‌ها است. در ایتالیا، سازمان‌های مردم‌نهاد و مذهبی با ایجاد مراکز نگهداری و تهیهٔ غذای گرم، از افراد کارتن‌خواب حمایت می‌کنند.<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> فنلاند، با اِسکان کارتن‌خواب‌ها در خانه‌های دولتی، رونق اشتغال، کاهش اجارهٔ مسکن و ایجاد مراکزی برای مشاوره و حمایت از بی‌خانمان‌ها به مقابله با کارتن‌خوابی می‌پردازد.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6460588/پایان-بحران-بی‌خانمان‌ها-در-فنلاند «پایان بحران بی‌خانمان‌ها در فنلاند»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
 
== پانویس ==
{{پانویس}}
 
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* «۲۴ هزار کارتن‌خواب و بی‌خانمان داریم/ «اتوبوس‌خوابی» از کجا آب می‌خورد؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۱ دی ۱۴۰۰ش.
* اعتمادی‌فرد، سید مهدی و اکرامی حصاری، معصومه، «تجربهٔ زیستهٔ زنان بی‌خانمان از خانوادهٔ مورد مطالعه: زنان بی‌خانمان مقیم مرکز اقامتی مهر»، جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، دورهٔ سه، ۱۴۰۰ش.
* آقایی، سیدسعید و دیگران، «نقش فضاهای شهری بر زندگی روزمرهٔ کارتن‌خواب‌های شهر تهران»، مطالعات جامعه‌شناسی، شمارهٔ ۳۷، زمستان ۱۳۹۶ش.
* «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت صبح رویش، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آبان ۱۴۰۱ش.
* بخشی‌نیا، اکبر و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، مددکاری اجتماعی، شمارهٔ چهار، ۱۳۹۸ش.
* «پایان بحران بی‌خانمان‌ها در فنلاند»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۳ اسفند ۱۳۹۶ش.
* «تازه‌واردانی به دنیا از ریشهٔ کارتن‌خوابی/ ۲ میلیون تومان بهای کودکان کار آینده»، فارس‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۳۹۵ش.
* «جهان‌آرا- کارتن‌خواب و راهکارهای رفع این آسیب با حضور دکتر ابراهیم رزاقی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۱۰ شهریور ۱۳۹۶ش.
* «در آمریکا از عایدی معاملات مسکن ۸۰ درصد مالیات می‌گیرند/ طبق قانون اساسی همه باید صاحب‌خانه باشند»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
* «دو روی سکهٔ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ شهریور ۱۴۰۰ش.
* دیاری، مرتضی و کرمانی، مهدی، «مطالعهٔ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورهٔ نه، ۱۳۹۹ش.
* «روایت یک کارتن‌خواب از زندگی‌اش/ چه عواملی باعث کارتن‌خوابی افراد می‌شود؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۳۹۵ش.
* «روایتی تلخ از کارتن‌خوابی و اعتیاد زنان/ بهتر است بگوییم پناهگاه، کمپ یا زندان؟»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ۱۳۹۴ش.
* «زنان کارتن‌خواب زیر پوست شهر»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۳۸۹ش.
* سبزی خوشنامی، محمد و دیگران، «از جدایی تا هویت‌باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، مجلهٔ روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، شمارهٔ یک، ۱۴۰۰ش.
* علیوردی‌نیا، اکبر، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۳۹۵ش.
* فتحی، منصور و درویشی، علی‌اصغر، «مطالعهٔ کیفی پیامدهای کارتن‌خوابی در شهر تهران»، نشریهٔ علمی انتظام اجتماعی، شمارهٔ اول، بهار ۱۴۰۱ش.
* فتحی، منصور و دیگران، «تبیین عدم تمایل کارتن‌خوابان شهر تهران در استفاده از گرم‌خانه‌های شهرداری: یک مطالعهٔ کیفی»، تحقیقات کیفی در علوم سلامت، شمارهٔ سوم، ۱۳۹۷ش.
* «فروش کودکان زنان کارتن‌خواب در اینستاگرام و تلگرام»، وب‌سایت آپارات، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۲ش.
* «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان، تاریخ بازدید: ۲۶ اسفند ۱۴۰۲ش.
* «کارتن‌خوابی؛ از واشینگتن تا تهران+ فیلم» خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۱ش.
* «کشورها با پدیدهٔ کارتن‌خوابی چگونه برخورد می‌کنند؟»، وب‌سایت جی‌پلاس، ۲۰ بهمن ۱۳۹۵ش.
* «کودکان کارتن‌خواب: پدیده‌های هولناک در تهران»، وب‌سایت شفقنا، تاریخ بازدید: ۲۷ اسفند ۱۴۰۲ش.
* منظم، الهه، «شناخت صحیح از پدیدهٔ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر، تاریخ درج مطلب: ۱۷ شهریور ۱۴۰۰ش.
* مهدوی، سمیرا، «راه‌های درمان کارتن‌خوابی»، مجلهٔ اینترنتی مددکاری اجتماعی ایران، تاریخ درج مطلب: ۵ اسفند ۱۳۹۵ش.
* «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟ /خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ خرداد ۱۴۰۰ش.
* «وضعیت بی‌خانمانی در اروپا و آمریکا در آینهٔ آمار»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۳ بهمن ۱۳۹۸ش.
{{پایان منابع}}
 
{{خواب}}
خانم کریمی
 
++++
 
[[پرونده:کارتن-خوابی۱.jpg|بندانگشتی|کارتن‌خوابی، شیوهٔ زندگی رایج میان افراد بی‌سرپناه است|325x325پیکسل]]
{{درشت|'''کارتن خوابی؛'''}} شب‌خوابی افراد بی‌خانمان در فضاهای عمومی.
 
کارتن‌خوابی، شیوهٔ زندگی رایج میان افراد بی‌سرپناه است که برای استراحت و خوابیدن به فضاهای عمومی شهری، مناطق حاشیه‌ای و گورستان‌ها روی می‌آورند. این افراد که از [[خانواده]] یا جامعه طرد شده‌اند با آسیب‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی متعدد روبرو هستند. گسترش زندگی شهرنشینی و افزایش فاصلهٔ طبقاتی حاصل از دگرگونی سبک زندگی بر گسترش پدیدهٔ کارتن‌خوابی اثرگذار بوده است.
 
== مفهوم‌شناسی ==
کارتن‌خوابی، مفهوم برساخته و محصول زندگی شهری جدید است. این اصطلاح دربارهٔ افراد بی‌خانمانی به‌کار می‌رود که به‌صورت موقتی یا دائمی به زندگی و خوابیدن در مکان‌های عمومی روی آورده‌اند.<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ . «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت مدرسۀ صبح رویش.]</ref> کارتن‌خوابی، سبکی از زندگی است که در آن افراد بی‌سرپناه، شب را در فضاهای عمومی مانند خیابان‌ها، پارک‌ها یا زیر پل‌ها به‌سر می‌برند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/992812/fa . سبزی خوشنامی و همکاران، «از جدایی تا هویت باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص64-65.]</ref> بسیاری از افراد کارتن‌خواب به‌دلیل گرفتاری در دام اعتیاد یا رفتارهای نابهنجار مانند سرقت، قتل و [[طلاق]]، از خانواده طرد شده‌اند. گونه‌هایی از کارتن‌خوابی، مصداق ولگردی بوده و جرم به حساب می‌آیند.<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ . «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت مدرسۀ صبح رویش.]</ref>
 
== کارتن‌خوابی در جهان ==
کارتن‌خوابی در کشور آمریکا بسیار رایج است، به‌طوری که امروزه به یک معضل اجتماعی گسترده تبدیل شده است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/984644/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%88%D8%AD%D8%B4%D8%AA%D9%86%D8%A7%DA%A9-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D . «آمار یک شبکۀ آمریکایی از تعداد وحشتناک کارتن‌خواب‌ها در آمریکا»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> به‌دنبال گسترش فقر و افزایش بزهکاری در آمریکا، روزبه‌روز به آمار کارتن‌خواب‌های آمریکایی اضافه می‌شود. این درحالی است که آمریکا سالانه میلیارها دلار برای جنگ‌افروزی در نقاط مختلف دنیا هزینه می‌کند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/728242/ببینید-نمایی-از-وضعیت-کارتن-خواب-های-لس-آن . «نمایی از وضعیت کارتن‌خواب‌های لس‌آنجلس»، وب‌سایت همشهری آنلاین.]</ref> کارتن‌خوابی در کشورهای دیگر مانند سوئد، دانمارک، ایتالیا<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> و افغانستان نیز رایج است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/213927/جهان-کارتن-خواب‌ها-به-روایت-تصویر . «جهان کارتن‌خواب‌ها به روایت تصویر»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
 
== کارتن‌خوابی در ایران ==
[[پرونده:حاشیه-نشینی۱.jpg|بندانگشتی|حاشیه‌نشینی]]
در فرهنگ اصیل ایرانی، بسیاری از آسیب‌ها و معضلات اجتماعیِ فرهنگ غرب، شکل نمی‌گیرد. پدیدهٔ خانه‌به‌دوشی در گذشتهٔ تاریخی ایرانیان به‌صورت موقت یا محدود وجود داشته است،<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ . «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد خیریل دستان مهربان.]</ref> اما کارتن‌خوابی یک آسیب اجتماعیِ نوپدید در ایران به‌شمار می‌رود که خاستگاه آن، فرهنگ بیگانه است<ref>[https://www.sid.ir/paper/992812/fa . سبزی خوشنامی و همکاران، «از جدایی تا هویت باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص64-65.]</ref> و با توسعهٔ نظام سرمایه‌داری و افزایش فاصلهٔ طبقاتی میان اقشار جامعه،<ref>[https://journals.shahed.ac.ir/article_3721_4e400ea1cb202bfa2b76097f3217e250.pdf . سهیلی، «صورت‌بندی نسبت آسیب‌های اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، ص35.]</ref> برخی اقشار اجتماعی را به حاشیه‌نشینی سوق داده است. در این چارچوب، بسیاری از افراد آسیب‌پذیر جامعه، به‌دلیل عدم دسترسی به امکانات اولیه زندگی، به کارتن‌خوابی روی می‌آورند.<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ . «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد خیریل دستان مهربان.]</ref> برخی گزارش‌ها، از وجود ۲۴ هزار کارتن‌خواب در کشور حکایت می‌کند<ref>[https://snn.ir/fa/news/986984/%DB%B2%DB%B4-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%B3%E2%80%8 . «بیست و چهار هزار کارتن‌خواب و بی‌خانمان داریم»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> که شامل مردان، زنان، کودکان، مهاجرین روستایی و اتباع خارجی مهاجر می‌شود.<ref>[https://37080434.khabarban.com/ . «بخشی از کارتن‌خواب‌ها اتباع خارجی هستند»، وب‌سایت باشگاه خبربان.]</ref> امروزه پدیدهٔ کارتن‌خوابی در [[تهران]] و کلان‌شهرها رایج شده<ref>[https://www.sid.ir/paper/966430/fa . بخشی‌نیا و همکاران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص14.]</ref>و برچسب انحراف و آسیب نیز آن را همراهی می‌کند.<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
 
== گور خوابی ==
برخی به‌دلیل فقدان سرپناه، در گورستان‌ها و حتی در قبر می‌خوابند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3861533/زندگی-در-گور . «زندگی در گور»، خبرگزاری مهر.]</ref> این گروه از افراد به‌دلیل اعتیاد یا فرار از خانه، با چالش‌های بسیاری در جامعه روبرو هستند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4030950/%DA%AF%D9%88%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%DB%B8%DB%B0-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8% . «گور خواب‌ها، نی‌نشین شدند/ بازگشت ۸۰ درصد گورخواب‌ها»، خبرگزاری مهر.]</ref>آنها بیشتر در فصول سرد سال به درون قبرهای خالی در کلانشهرها رفته و با مقوا یا ضایعات، روی گورها را می‌پوشانند تا سرپناهی برای خود درست کنند و از سرما در امان باشند. این گورها عموماً برای خواب مورد استفاده قرار می‌گیرند و در طول روز که این افراد مشغول تهیهٔ پول، مواد مخدر، غذا، جمع کردن ضایعات یا گدایی هستند، خالی است.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/883044/گورخوابی-که-دانشجوی-دکترا-شد-عکس . «گورخوابی که دانشجوی دکترا شد»، وب‌سایت مشرق نیوز.]</ref>
 
== عوامل کارتن‌خوابی ==
عوامل متعددی در گرایش افراد به کارتن‌خوابی دخیل است، از جمله:
# افزایش آمار [[طلاق]] و کاهش حمایت [[خانواده]] از زن مطلقه؛<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-جامعه-220/878465-از-کارتن-خواب-ها-نترسید . فرخه، «از کارتن‌خواب‌ها نترسید»، وب‌سایت شبکۀ شرق.]</ref>
# کاهش همدلی برای رفع محرومیت‌های اجتماعی؛
# گسترش شهرنشینی و زیست مدرن که خاستگاه شکاف اجتماعی، فساد اخلاقی، فحشا، ارتکاب جرم، فروپاشی نظام خانواده، افزایش هزینه‌های اقتصادی در شهر و عدم پذیرش افراد حاشیه‌نشین است.<ref>[https://journals.shahed.ac.ir/article_3721_4e400ea1cb202bfa2b76097f3217e250.pdf . سهیلی، «صورت‌بندی نسبت آسیب‌های اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، ص31.]</ref>
# تضعیف باورهای دینی در جامعه و کاهش سلامت اخلاقی و روانی و [[عزت نفس]] و خودباوری؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/244739/fa . بشیریان، «ارتباط نگرش مذهبی و سلامت روانی دانشجویان دانشگاه‌های شهر همدان»، 1397ش، ص37-38.]</ref>
# افزایش افراد بی‌خانمان،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4030950/%DA%AF%D9%88%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%DB%B8%DB%B0-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8% . «گور خواب‌ها، نی‌نشین شدند/ بازگشت ۸۰ درصد گورخواب‌ها»، خبرگزاری مهر.]</ref> اعتیاد به مواد مخدر<ref>[https://journals.shahed.ac.ir/article_3721_4e400ea1cb202bfa2b76097f3217e250.pdf . سهیلی، «صورت‌بندی نسبت آسیب‌های اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، ص29-30.]</ref> و ناتوانی‌های جسمی و روانی در بین نسل جدید؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/477037/fa . صدیق سروستانی و نصراصفهانی، «اعتیاد، طرد اجتماعی و کارتن‌خوابی در شهر تهران؛ پژوهشی کیفی»، 1389ش، ص1-2.]</ref>
# گسترش تنبلی و تن‌پروری و فرافکنی دربارهٔ فقر مادی؛<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
# ناکامی در دستیابی به جذابیت‌های زندگی شهری؛
# کم‌رنگ شدن روحیهٔ عزم ملی و امید میان نسل جدید؛<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ . «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد خیریل دستان مهربان.]</ref>
از منظر جامعه‌شناسی، مجموعه این شرایط، افراد را ناچار به‌سوی کارتن‌خوابی سوق می‌دهد. روانشناسان در بررسی عوامل کارتن‌خوابی به مشکلات خانوادگی، ابتلای به بیماری دوقطبی و اسکیزوفرنی یا حتی دوقطبی ژنتیکی نیز توجه کرده‌اند.<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
 
== زنان کارتن‌خواب ==
[[پرونده:بی_خانمان.jpg|بندانگشتی|314x314پیکسل|یشتر زنان کارتن‌خواب مصرف‌کنندهٔ مواد مخدر هستند]]
کارتن‌خوابی در دههٔ اخیر گریبان‌گیر زنان نیز شده است و آمار آنها رو به افزایش است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1011276/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%8 . «آمار زنان کارتن‌خواب رو به افزایش است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> بسیاری از زنان کارتن‌خواب علاقه‌ای به پذیرش یا بازگشت به زندگی جدید و سالم و کار کردن برای امرار معاش، ندارند و کارتن‌خوابی را ترجیح می‌دهند. بیشتر زنان کارتن‌خواب مصرف‌کنندهٔ مواد مخدر بوده و برخی دارای فرزند هستند.<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> کارتن‌خوابی زنان، سبب افزایش [[آزار جنسی]] آنها و تولد کودکان نامشروع می‌شود.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1011276/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%8 . «آمار زنان کارتن‌خواب رو به افزایش است»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> کارشناسان، ایجاد مراکز نگهداری از زنان کارتن‌خواب به‌همراه فرزندان آنها را توصیه می‌کنند تا بستر مناسبی برای درمان بیماری‌های روانی و ترک اعتیاد مادران) و ملاقات آنها با خانواده‌شان فراهم شود. این امر در ایجاد انگیزه برای بازگشتن آنها به زندگی عادی و سالم خانوادگی و اجتماعی نقش مؤثری دارد.<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
 
== پیامدهای کارتن‌خوابی ==
از جمله مهم‌ترین پیامدهای زندگی کارتن‌خوابی عبارت‌اند از:
# تهدید امنیت اجتماعی؛
# گسترش آسیب‌ها و معضلات اجتماعی؛
# افزایش اعتیاد؛
# تضعیف بنیان خانواده‌ها؛
# افزایش روابط نامشروع و تولد فرزندان حاصل از این روابط؛<ref>[https://www.imna.ir/news/521886/دو-روی-سکه-کارتن-خوابی . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
# افزایش ناباروری؛
# انزواگزینی و گذران زندگی به‌صورت معلق؛
# تضعیف کنترل اجتماعی؛
# افزایش ناهنجاری‌های اخلاقی و اجتماعی مانند اعتیاد، فساد، خشونت،<ref>[https://journals.shahed.ac.ir/article_3721_4e400ea1cb202bfa2b76097f3217e250.pdf . سهیلی، «صورت‌بندی نسبت آسیب‌های اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، ص31-32.]</ref> تکدی‌گری و سرقت؛<ref>[https://dmngo.ir/کارتن-خوابی-و-دلایل-آن/ . «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد خیریل دستان مهربان.]</ref>
# افزایش آسیب به کودکان کار به‌دلیل اشتراک فضای زندگی آنها با کارتن‌خواب‌ها؛<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ . «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت مدرسۀ صبح رویش.]</ref>
# افزایش بیماری‌های پوستی، دهان و دندان،<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-جامعه-220/878465-از-کارتن-خواب-ها-نترسید . فرخه، «از کارتن‌خواب‌ها نترسید»، وب‌سایت شبکۀ شرق.]</ref> ایدز و هپاتیت.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/184125/معتادان-و-کارتن-خواب-ها-مبتلا-به-ایدز-و-هپا . «معتادان و کارتن‌خواب‌ها مبتلا به ایدز و هپاتیت/طراحی مراقبت‌های ویژه»، خبرگزاری میزان.]</ref>
 
== زمینه‌سازی جرم ==
کارتن‌خوابی به تنهایی جرم محسوب نمی‌شود و در قانون، جرم‌انگاری نشده است؛<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ . «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت مدرسۀ صبح رویش.]</ref> اما زندگی کارتن‌خوابی زمینه را برای ارتکاب جرم و افزایش بزهکاری فراهم می‌کند.<ref>[https://journals.shahed.ac.ir/article_3721_4e400ea1cb202bfa2b76097f3217e250.pdf . سهیلی، «صورت‌بندی نسبت آسیب‌های اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، 29.]</ref> بسیاری از کارتن‌خواب‌ها به‌دلیل سرقت، اخاذی، گدایی، تجاوز، توزیع و فروش مواد مخدر، مجازات می‌شوند.<ref>[https://sobherouyesh.com/آیا-کارتن-خوابی-جرم-است؟/ . «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت مدرسۀ صبح رویش.]</ref> سازمان بهزیستی، نیروی انتظامی و شهرداری‌ها در اقداماتی مانند اسکان گورخواب‌ها در مراکز نگهداری و گرمخانه‌ها یا انتقال آنها به کمپ‌های ترک اعتیاد، فعال هستند؛ اما بسیاری از این افراد در بازگشت به اجتماع با چالش‌های پیشین مانند آوارگی و فقر، روبرو می‌شوند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4030950/%DA%AF%D9%88%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%DB%B8%DB%B0-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8% . «گور خواب‌ها، نی‌نشین شدند/ بازگشت ۸۰ درصد گورخواب‌ها»، خبرگزاری مهر.]</ref>
 
== شرایط کمک‌رسانی به کارتن‌خواب‌ها ==
شیوهٔ کمک‌رسانی به کارتن‌خواب‌ها شرایطی دارد که عبارت‌اند از:
# نداشتن نگاه ترحم‌آمیز به آنها؛<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-جامعه-220/878465-از-کارتن-خواب-ها-نترسید . فرخه، «از کارتن‌خواب‌ها نترسید»، وب‌سایت شبکۀ شرق.]</ref>
# کنجکاوی نکردن و نرفتن به پاتوق کارتن‌خواب‌ها؛ پاتوق‌ها، حس حمایت، تأمین نیاز عاطفی و جمع‌گرایی را به کارتن‌خواب‌ها می‌دهد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/965129/fa . دیاری و همکاران، «زیست کارتن‌خوابی؛ از تلاش ناگزیر برای بقا تا بازسازمان یابی اجتماعی»، 1399ش، ص127-128.]</ref> به شهروندانی که قصد کمک یا توزیع غذا دارند توصیه شده است که خودسرانه وارد پاتوق کارتن‌خواب‌ها نشوند؛ گاهی این گونه از حضور موجب اخاذی، درگیری یا خفت‌گیری می‌شود. برای چنین کمک‌هایی مراکز ویژه‌ای وجود دارد و تماس با شمارهٔ ۱۳۷ راهگشا است.<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-جامعه-220/878465-از-کارتن-خواب-ها-نترسید . فرخه، «از کارتن‌خواب‌ها نترسید»، وب‌سایت شبکۀ شرق.]</ref>
# تصویر نگرفتن از چهرهٔ کارتن‌خواب‌ها و احترام به کرامت انسانی آنها.<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-جامعه-220/878465-از-کارتن-خواب-ها-نترسید . فرخه، «از کارتن‌خواب‌ها نترسید»، وب‌سایت شبکۀ شرق.]</ref>


آمریکا در سال 2016م، اعلام کرد که حدود 15درصد بی‌خانمان‌های این کشور دارای معلولیت و تجربۀ بیش از یک‌ سال کارتن‌خوابی هستند و در مسکن موقت یارانه‌ای، خودروی شخصی، پناهگاه‌های ویژه و خیابان‌ها زندگی می‌کنند. سازمان‌های غیرانتفاعی فعال آمریکا با کمبود بودجه برای تهیۀ مسکن برای کارتن‌خواب‌ها مواجه شده‌اند. <ref>  [https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-132/562691-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D «کشورها با پدیدۀ کارتن‌خوابی چگونه برخورد می‌کنند؟»، وب‌سایت جی‌پلاس.]</ref> در غرب، آشفتگی و نابسامانی خانواده، خشونت، تضاد و تنش و طرد، از عوامل اساسی بی‌خانمانی جوانان است و جوانان برای محافظت از خود مقابل سوءاستفادۀ جنسی، خشونت و تعرض فیزیکی خانه و خانواده را ترک می‌کنند. بر اساس آمار، نیمی از جوانان بی‌خانمان تجربۀ سوءاستفادۀ جنسی و آزار فیزیکی را داشته‌اند.<ref> [https://www.sid.ir/paper/1060141/fa اعتمادی‌فرد و اکرامی حصاری، «تجربۀ زیستۀ زنان بی‌خانمان از خانوادۀ مورد مطالعه: زنان بی‌خانمان مقیم مرکز اقامتی مهر»، 1400ش، ص34.]</ref>  طبق مطالعات ملی آمریکا، 30 تا 60درصد زنان جوان کارتن‌خواب، بارداری را تجربه کرده‌اند که 73درصد آن به‌صورت ناخواسته بوده است. <ref> [https://www.sid.ir/paper/956917/fa دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص28.]</ref>
== پانویس ==
در 2020م بیش از 7800 بی‌خانمان در آمریکا بر اثر سرما جان باختند. در سرمای قطبی واشنگتن، بی‌خانمان‌ها، در چند قدمی کاخ سفید قادر به گرم کردن خود نیستند. بنابر گزارش سازمان ملل، وضع بی‌خانمان‌های فرانسه غیرقابل قبول و با قانون و سخنرانی مقامات آن در تضاد است و دو هزار کودک با معضل بی‌خانمانی در این کشور مواجه هستند. <ref>[https://www.mehrnews.com/news/5663070/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%A7%D8%B4%D9%86%DA%AF%D8%AA%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «کارتن‌خوابی؛ از واشنگتن تا تهران + فیلم»، خبرگزاری مهر.]</ref>
==راهکار سایر کشورها برای کارتن‌خوابی==
تفاوت عملکرد کشورهای گوناگون نسبت به پدیده کارتن‌خوابی به دیدگاه آنها در مورد منشأ این پدیده و نحوۀ برخورد با آن ارتباط دارد. کشورهایی که مسئولیت کارتن‌خوابی را به‌عنوان نتیجۀ عملکرد افراد و بخش‌های جامعه پذیرفته‌اند، به‌دنبال راه‌های مهار و کاهش آسیب‌های آن هستند.<ref>[https://ac.kheir.ir/about-homelessness منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.]</ref> 
ساخت پناهگاه اضطراری برای مقابله با کارتن‌خوابی نخستین واکنش غرب به این معضل بود. اخیرا کشورهای پیشرفته، روش‌های مؤثر و متنوع‌تری برای کاهش آسیب‌های کارتن‌خوابی تعبیه کرده‌اند. <ref> [https://www.isna.ir/news/mazandaran-40455/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D علیوردی‌‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
بیمه و ارائۀ خدمات سلامت و بهداشت رایگان از جمله خدمات دانمارک به کارتن‌خواب‌ها است. در ایتالیا، سازمان‌های مردم‌نهاد و مذهبی با ایجاد مراکز نگهداری و تهیۀ غذای گرم، از افراد کارتن‌خواب حمایت می‌کنند. <ref> [https://www.imna.ir/news/521886/%D8%AF%D9%88-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%B3%DA%A9%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8%DB%8C «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> فنلاند، با اِسکان کارتن‌خواب‌ها در خانه‌های دولتی، رونق اشتغال، کاهش اجارۀ مسکن و ایجاد مراکزی برای مشاوره و حمایت از بی‌خانمان‌ها به مقابله با کارتن‌خوابی می‌پردازد.<ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/6460588/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%86%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AF «پایان بحران بی‌خانمان‌ها در فنلاند»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}


==منابع==
== منابع ==
* «24 هزار کارتن‌خواب و بی‌خانمان داریم/ «اتوبوس‌خوابی» از کجا آب می‌خورد؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 11 دی 1400ش.
* «آمار زنان کارتن‌خواب رو به افزایش است»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲ خرداد ۱۴۰۱ش.
* اعتمادی‌فرد، سید مهدی و اکرامی حصاری، معصومه، «تجربۀ زیستۀ زنان بی‌خانمان از خانوادۀ مورد مطالعه: زنان بی‌خانمان مقیم مرکز اقامتی مهر»، جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، دورۀ سه، 1400ش.
* «آمار یک شبکهٔ آمریکایی از تعداد وحشتناک کارتن‌خواب‌ها در آمریکا»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲۹ آذر ۱۴۰۰ش.
* آقایی، سیدسعید و دیگران، «نقش فضاهای شهری بر زندگی روزمرۀ کارتن‌خواب‌های شهر تهران»، مطالعات جامعه‌شناسی، شمارۀ 37، زمستان 1396ش. 
* «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت مدرسهٔ صبح رویش، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آبان ۱۴۰۱ش.
* «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت صبح رویش، تاریخ درج مطلب: 28 آبان 1401ش.
* «بخشی از کارتن‌خواب‌ها اتباع خارجی هستند»، وب‌سایت باشگاه خبربان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
* بخشی‌نیا، اکبر و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، مددکاری اجتماعی، شمارۀ چهار، 1398ش.
* بخشی‌نیا، اکبر و همکاران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، فصلنامهٔ مددکاری اجتماعی، فصلنامهٔ مددکاری اجتماعی، شمارهٔ ۴، ۱۳۹۸ش.
* «پایان بحران بی‌خانمان‌ها در فنلاند»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 13 اسفند 1396ش.
* بشیریان، سعید، «ارتباط نگرش مذهبی و سلامت روانی دانشجویان دانشگاه‌های شهر همدان»، نشریهٔ دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۷ش.
* «تازه‌‌واردانی به دنیا از ریشۀ کارتن‌خوابی/ 2 میلیون تومان بهای کودکان کار آینده»، فارس‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 23 فروردین 1395ش. 
* «جهان کارتن‌خواب‌ها به روایت تصویر»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۵ دی ۱۳۹۰ش.
* «جهان‌آرا- کارتن‌خواب و راهکارهای رفع این آسیب با حضور دکتر ابراهیم رزاقی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 10 شهریور 1396ش. 
* «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ شهریور ۱۴۰۰ش.
* «در آمریکا از عایدی معاملات مسکن ۸۰ درصد مالیات می‌گیرند/ طبق قانون اساسی همه باید صاحب‌خانه باشند»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 24 اردیبهشت 1398ش.  
* دیاری، مرتضی و همکاران، «زیست کارتن‌خوابی؛ از تلاش ناگزیر برای بقا تا بازسازمان‌یابی اجتماعی»، نشریهٔ توسعه محلی، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۹ش.
* «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: 24 شهریور 1400ش.
* «زندگی در گور»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۷ دی ۱۳۹۵ش.
* دیاری، مرتضی و کرمانی، مهدی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورۀ نه، 1399ش.
* سبزی خوشنامی، محمد و همکاران، «از جدایی تا هویت باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، نشریهٔ روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، شمارهٔ ۱، ۱۴۰۰ش.
* «روایت یک کارتن‌خواب از زندگی‌اش/ چه عواملی باعث کارتن‌خوابی افراد می‌شود؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 21 دی 1395ش. 
* سهیلی، محمدوحید، «صورت‌بندی نسبت آسیب‌های اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، فصلنامهٔ مطالعات اسلامی آسیب‌های اجتماعی، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۹ش.
* «روایتی تلخ از کارتن‌خوابی و اعتیاد زنان/ بهتر است بگوییم پناهگاه، کمپ و یا زندان؟»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 1 بهمن 1394ش.
* صدیق سروستانی، رحمت‌اله و نصراصفهانی، آرش، «اعتیاد، طرد اجتماعی و کارتن‌خوابی در شهر تهران؛ پژوهشی کیفی»، نشریهٔ یررسی مسائل اجتماعی ایران، شمارهٔ ۴، ۱۳۸۹ش.
* «زنان کارتن‌خواب زیر پوست شهر»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 9 بهمن 1389ش. 
* فرخه، نسترن، «از کارتن‌خواب‌ها نترسید»، وب‌سایت شبکهٔ شرق، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* سبزی خوشنامی، محمد و دیگران، «از جدایی تا هویت‌باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، مجلۀ روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، شمارۀ یک، 1400ش.
* «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد خیریل دستان مهربان، تاریخ بازدید: ۲۳ خرداد ۱۴۰۳ش.
* علیوردی‌نیا، اکبر، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1395ش.
* «گورخواب‌ها، نی‌نشین شدند/ بازگشت ۸۰ درصد گور خواب‌ها»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۳۹۶ش.
* فتحی، منصور و درویشی، علی‌اصغر، «مطالعۀ کیفی پیامدهای کارتن‌خوابی در شهر تهران»، نشریۀ علمی انتظام اجتماعی، شمارۀ اول، بهار 1401ش. 
* «گورخوابی که دانشجوی دکترا شد»، وب‌سایت مشرق نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مرداد ۱۳۹۷ش.
* فتحی، منصور و دیگران، «تبیین عدم تمایل کارتن‌خوابان شهر تهران در استفاده از گرم‌خانه‌های شهرداری: یک مطالعۀ کیفی»، تحقیقات کیفی در علوم سلامت، شمارۀ سوم، 1397ش.
* «معتادان و کارتن‌خواب‌ها مبتلا به ایدز و هپاتیت/ طراحی مراقبت‌های ویژه»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۱ خرداد ۱۳۹۵ش.
* «فروش کودکان زنان کارتن‌خواب در اینستاگرام و تلگرام»، وب‌سایت آپارات، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1402ش.
* «نمایی از وضعیت کارتن‌خواب‌های لس‌آنجلس»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آذر ۱۴۰۱ش.
* «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان، تاریخ بازدید: 26 اسفند 1402ش.
* «۲۴ هزار کارتن‌خواب و بی‌خانمان داریم»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۱ دی ۱۴۰۰ش.
* «کارتن‌خوابی؛ از واشنگتن تا تهران+ فیلم» خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 3 دی 1401ش.  
خانم بستاکچی
* «کشورها با پدیدۀ کارتن‌خوابی چگونه برخورد می‌کنند؟»، وب‌سایت جی‌پلاس، 20 بهمن 1395ش.
* «کودکان کارتن‌خواب: پدیده‌های هولناک در تهران»، وب‌سایت شفقنا، تاریخ بازدید: 27 اسفند 1402ش.
* منظم، الهه، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر، تاریخ درج مطلب: 17 شهریور 1400ش.
* مهدوی، سمیرا، «راه‌های درمان کارتن‌خوابی»، مجلۀ اینترنتی مددکاری اجتماعی ایران، تاریخ درج مطلب: 5 اسفند 1395ش.
* «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: 23 خرداد 1400ش. 
* «وضعیت بی‌خانمانی در اروپا و آمریکا در آینۀ آمار»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 23 بهمن 1398ش.  
[[رده: ویکی‌رز]]

نسخهٔ کنونی تا ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۴۲

کارتن‌خوابی
کارتن‌خوابی یکی از پیامدهای جوامع در حال توسعه و مدرن است


کارتن‌خوابی؛ زندگی در شرایط و مکان‌های نامساعد به‌دلیل نداشتن سرپناه.

کارتن‌خوابی به‌عنوان یکی از معضلات اجتماعی در سطح فردی و اجتماعی دارای آسیب‌هایی مانند مشکلات جسمی و بیماری‌های روانی، ناامنی معابر شهری، خشونت، اعتیاد، توزیع و فروش مواد مخدر، تجاوز و تکدی‌گری است.

مفهوم‌شناسی

کارتن‌خوابی، به‌عنوان بارزترین شکل بی‌خانمانی،[۱] یکی از پیامدهای جوامع در حال توسعه و مدرن است[۲] و به وضعی اشاره دارد که افراد در اماکن و معابر عمومی به‌صورت شبانه‌روزی یا صرفاً شبانه زندگی می‌کنند. افراد کارتن‌خواب با نام‌های بی‌سرپناه، خیابان‌خواب و معتاد خیابانی[۳] در کوچه، جاده، گاراژها، کنار سطل زباله، رودخانه و وسایل نقلیه، خیابان، پارک، انبارها، کپرها، مکان‌های گرم، ایستگاه‌های اتوبوس و در اماکنی که سکونت‌گاه انسانی نیست، می‌خوابند.[۴]

دسته‌بندی افراد کارتن‌خواب

  • بی‌سرپناهان؛ افراد فاقد هر نوع سرپناه.
  • بی‌خانگان؛ افرادی که در یک مکان موقت اقامت دارند.
  • افراد ساکن در اماکن ناامن، خطرناک و غیرقانونی؛
  • افرادی که به‌دلیل ناتوانی در تهیهٔ مکان مستقل، به‌صورت جبری، در اماکن جمعی زندگی می‌کنند.[۵]

دلایل کارتن‌خوابی

گسترش فرهنگ سرمایه‌داری،[۶] ازبین‌رفتن مشاغل سنتی، همخوانی نداشتن هزینه‌های زندگی با درآمد، افزایش جمعیت، گسست رابطه‌های خویشاوندی، معوقات پرداخت اجاره، نیاز مالکان به منزل خود، بیکاری، ازدست‌دادن خانه،[۷] تبعیت نکردن از هنجارهای جامعه،[۸] کم‌کاری مسئولان، شرایط ناکارآمد و ناسالم محیط بومی، مشکلات خانوادگی، بیماری‌های اسکیزوفرنی، دوقطبی ژنتیکی،[۹] کار در شهرستان، مشاغل فصلی،[۱۰] مهاجرت، فقر، بیکاری، اعتیاد خانواده، ناامیدی، نبود امکانات اولیهٔ زندگی،[۱۱] ورشکستگی مالی، اوضاع اقتصادی جامعه،[۱۲] معیوب بودن سیستم اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، شکاف طبقاتی،[۱۳] کمرنگ بودن سیستم رفاه اجتماعی، حمایت نشدن دهک‌های پایین، سوءمصرف الکل و مواد مخدر،[۱۴] تکدی‌گری، گم‌شدن، درراه‌ماندن، بی‌سرپرستی و طردشدن از سوی خانواده موجب کارتن‌خوابی می‌شود.[۱۵]

کارتن‌خوابی در ایران

عواملی مانند مدرن‌سازی و افزایش شکاف طبقاتی موجب حاشیه‌نشینی در شهرهای بزرگ ایران شد

عواملی مانند مدرن‌سازی، افزایش شکاف طبقاتی و گسترش مهاجرت موجب کپرنشینی، گودنشینی و حاشیه‌نشینی در شهرهای بزرگ ایران شد؛ ولی پدیدهٔ کارتن‌خوابی به شکل امروزی، یک مسئلهٔ جدید اجتماعی است[۱۶] و در سال ۱۳۸۲ش با فوت چند کارتن‌خواب در اثر سرمای زمستان در تهران، به‌عنوان یک معضل اجتماعی مطرح شد.[۱۷] بر اساس آمار ارائه شده از سوی مدیران شهری در سال ۱۴۰۰ش، پایتخت بیش از ۲۴ هزار کارتن‌خواب داشته که بیش از نیمی از آنها شهرستانی هستند[۱۸] و دو هزار نفر آنان را زنان تشکیل می‌دهند.[۱۹]

شناسایی کارتن‌خواب‌ها

براساس قانون ایران، شناسایی و اسکان کارتن‌خواب‌ها در تهران بر عهدهٔ شوای شهر، نیروی انتظامی و بهزیستی است.[۲۰] نگهبانان بوستان‌ها در مواجهه با افراد در راه‌مانده، بی‌سرپناه و بی‌خانمان، موضوع را به شهرداری اطلاع می‌دهند و بعد از انتقال آنها به محل موردنظر و شناسایی، مشاوره انجام می‌شود.[۲۱]

کارتن‌خوابی زنان

بی‌خانمان

براساس آمار، زنان بین ۵ تا ۱۰درصد جمعیت کارتن‌خواب‌ها را شامل می‌شوند.[۲۲]

دختران به‌دلیل شرایط اقتصادی، خشونت خانوادگی، بی‌سرپرستی، بدسرپرستی، فقر فرهنگی، اثرپذیری از دوستان و نابسامانی خانواده به فرار از خانواده و کارتن‌خوابی روی می‌آورند.[۲۳]

تن‌فروشی،[۲۴] مشکلات خانوادگی و اجتماعی، افزایش طلاق و افزایش زنان سرپرست خانواده موجب افزایش کارتن‌خوابی در زنان شده است.[۲۵]

تشکیل خانواده یا شبه‌خانواده در حین بی‌خانمانی

برخی زنان و مردان کارتن‌خواب در خیابان‌ها و پاتوق‌ها بدون انجام دادن مراسم رسمی ازدواج با هم زندگی می‌کنند. بسیاری نیز بر اساس قراردادهای رفاقتی یا عاطفی و بازآفرینی نقش‌های دختر، خواهر، همسر و مادر، نهاد شبه‌خانواده را به‌عنوان جایگزین خانواده تشکیل می‌دهند.[۲۶]

کنش‌های جنسی کارتن‌خواب‌ها

نیازهای جنسی، عاطفی و مادی موجب برقراری روابط بین افراد بی‌خانمان شده است. وقایعی مانند روابط جنسی متعدد، متوسل شدن به زور، طلاق عاطفی، روابط فرازناشویی، طلاق، ازدواج مجدد، مصرف مواد برای رابطهٔ جنسی بهتر، خودارضایی، برقراری رابطهٔ جنسی با مردان و زنان، روسپی‌گری، رابطهٔ جنسی دوبه‌دو و گروهی، معاشقه‌های گذرا و موردی و مبادلهٔ جنسی اعضای خانواده در میان کارتن‌خواب‌ها مشهود است.[۲۷]

کودکان کارتن‌خواب

افزایش تولد کودکان کارتن‌خواب موجب تهدید آیندهٔ جامعه می‌شود. به‌دلیل هویت نامشخص پدر کودکان کارتن‌خواب و ناتوانی و فقدان صلاحیت مادر در نگهداری آنها، این کودکان در شیرخوارگاه‌ها بزرگ می‌شوند و با به بهای اندک فروخته می‌شوند تا در آینده کودکان کار شوند.[۲۸]

کودکان کارتن‌خواب، معتاد به دنیا می‌آیند و با مصرف اولین مشروب یا کدئین معتاد می‌شوند و تا پایان عمر باید ایزوله زندگی کنند. احتمال دارا بودن بیماری ایدز در آنها بالا است[۲۹] و به‌علت نوع و شرایط زندگی مورد تجاوز واقع می‌شوند.[۳۰]

پیامدهای کارتن‌خوابی

افراد کارتن‌خواب دچار هویت‌باختگی فردی و اجتماعی می‌شوند.[۳۱] سبک زندگی، کردار و رفتار و نوع تعاملات کارتن‌خواب‌ها در سطح فردی و اجتماعی آسیب‌زا است.[۳۲]

  • در سطح فردی

مرگ به‌دلیل ناتوانی، بیماری و تزریق مکرر مواد، استفاده از وسایل تزریق مشترک، ابتلا به بیماری‌های واگیردار، خودکشی،[۳۳] مشکلات روانی و بیماری‌های پوستی، دهان و دندان، ایدز،[۳۴] گال، هپاتیت و شپش،[۳۵] آلودگی به مواد، اعتیاد، سوءتغذیه، بیماری‌های ذهنی و جسمی، مصرف الکل و مرگ به‌دلیل تغذیهٔ ناکافی، سرما و بیماری از پیامدهای کارتن‌خوابی است.[۳۶]

  • در سطح اجتماع

زیرپاگذاشتن مداوم هنجارهای جامعه توسط مردان کارتن‌خواب، موجب برچسب‌زنی جامعه به آنها و در نتیجه ایجاد خودپندارهٔ منفی، درونی‌شدن هویت انحرافی و استمرار رفتارهای انحرافی می‌شود؛ به‌عبارتی برچسب‌زنی و انتظار سایرین برای ادامهٔ رفتارهای کارتن‌خواب، موجب محدود کردن فرصت‌های فردی و ابقای نقش پایدار می‌شود.

تجارب فشارآور فرد بی‌خانمان، درک نادیده گرفته شدن از سوی جامعه و امکان اشتغال نداشتن برای برآوردن نیازهای ضروری موجب تخطی از هنجارهای جامعه می‌شود. درگیری، زندان، شیوع بیماری‌های پرخطر در جامعه، نارضایتی و ناامنی در محلات شهری، خفت‌گیری،[۳۷] گسیختگی خانواده،[۳۸] روابط نامشروع،[۳۹] سرقت، توزیع و فروش مواد مخدر، تجاوز، تکدی‌گری،[۴۰] بزه‌های اجتماعی،[۴۱] تحقیر و توهین در روابط اجتماعی، تروما، هیجانات منفی، خشونت، محرومیت از دسترسی به منابع لازم، بلامکانی و طرد اجتماعی از آسیب‌های اجتماعی کارتن‌خوابی است.[۴۲]

  • در زنان

زنان جوان برای تأمین غذا، لباس و پول به برقراری رابطهٔ جنسی بدون استفاده از وسایل پیشگیری می‌پردازند و با این کار چرخهٔ حاملگی ادامه می‌یابد.[۴۳] تن‌دادن به انواع کارها برای رفع نیازهای روزانه، مورد تجاوز قرارگرفتن،[۴۴] ترویج کارتن‌خوابی، مشهود شدن بیشتر آن، تولد فرزندان نامشروع،[۴۵] خشونت جنسی، شیوع بیماری‌های مقاربتی و فروش نوزادان پیامدهای کارتن‌خوابی در زنان است.[۴۶]

راهکار ایران برای مقابله با کارتن‌خوابی

طرح اسکان موقت بی‌خانمان‌های پایتخت

در ایران، با توجه به رواج بیشتر کارتن‌خوابی بین مردان، راهبردهای پیشگیری و ارائهٔ خدمات بر آنها تمرکز بیشتر دارد[۴۷] و سازمان‌های عام‌المنفعه و مردم‌نهاد زیادی برای ایجاد راهکار موقت و دایم برای کمک به افراد کارتن‌خواب فعالیت دارند.[۴۸]

طرح سامان‌دهی افراد بی‌سرپناه و متکدیان و طرح توانمندسازی بهاران از طرح‌های توانمندسازی کارتن‌خواب‌ها بوده است.[۴۹] مراکزی به نام گرم‌خانه با امکان اقامت موقت و شبانهٔ کارتن‌خواب‌ها، موجب مصونیت موقت آنها از آسیب‌های اجتماعی و جلوگیری از آسیب‌رسانی آنها می‌شود.[۵۰] عواملی مانند قوانین غیرمنعطف، وضع نامناسب و رفتار عداوت‌آمیز و دید منفی عوامل گرم‌خانه باعث تمایل نداشتن کارتن‌خواب‌ها به استفاده از گرم‌خانه شده است.[۵۱]

راهکارهای ریشه‌کن کردن کارتن‌خوابی

  • ساخت مسکن‌های ارزان‌قیمت با متراژ کم؛[۵۲]
  • توانمندسازی کارتن‌خواب‌ها با راهکارهایی مانند اسکان اولیه، رفع نیازهای اولیه مانند بهداشت، درمان، نظافت و تغذیه، بازسازی شخصیتی، توانمندسازی روانی، ارتباطی، شغلی و زندگی مستقلانه در اجتماع؛
  • آموزش؛ آموزش کسب مهارت‌های اجتماعی و ارتباطی، حرفه‌آموزی، بازسازی شخصیتی و اجتماعی‌سازی مجدد.[۵۳]
  • درمان تخصصی با ارائهٔ روان‌شناسی و ایجاد بسترهایی برای درمان مشکلات جسمی و روحی؛
  • حمایت نهادهای اجتماعی، خانواده، آشنایان و اقوام؛[۵۴]
  • اِعمال سیاست بنیادی توسط همهٔ سازمان‌های کشور؛
  • ازبین‌بردن محرومیت بین حاشیه‌نشینان؛
  • پذیرش آنها توسط اماکن رفاهی و درمانی؛[۵۵]
  • آماده‌سازی برای برگشت مجدد به جامعه؛ برگزاری کلاس‌های گروهی و کارگاه آموزش نحوهٔ درآوردن نان، به جای تغذیه و اسکان آنها.

تقویت باورهای مذهبی، ترویج فرهنگِ تغییر نگرش مردم برای ایجاد بستری برای پرورش مجدد آنها،[۵۶] ارتقای کیفی زیرساخت بهداشت و آموزش‌وپرورش، اشتغال‌زایی در روستا و شهرهای کوچک،[۵۷] تخصیص تسهیلات مالی، محدود و مشخص کردن دورهٔ اسکان،[۵۸] کار اجباری با پرداخت حق‌الزحمه، ارائهٔ تسهیلات[۵۹] و کارآفرینی از راه‌های ریشه‌کن کردن کارتن‌خوابی است.[۶۰]

کارتن‌خوابی در آمریکا و اروپا

بی‌خانمان فرانسوی
بی‌خانمان‌های برزیلی

معضل بی‌خانمانی در آمریکا بحرانی ناتمام است. میزان افراد بی‌خانمان در ۲۰۱۸م از ۵۵۳ هزار به ۶۸ هزار در ۲۰۱۹م رسیده است که بیشتر آنها غیر سفیدپوست هستند. عواملی مانند تبعیض، نابرابری در سیستم ارائهٔ خدمات بهداشتی و مسکن، در کارتن‌خوابی آمریکاییِ آفریقایی‌تبار نقش دارد. در فرانسه، بیش از دوازده هزار نفر بی‌خانمان هستند. در ۲۰۱۸م، ۵۶۶ کارتن‌خواب که صد نفر آنها به پاریس تعلق داشتند، در فرانسه جان باختند. آمار انگلیس حاکی از این است که حداقل ۲۸۰ هزار کارتن‌خواب در این کشور وجود دارد و از هر دویست شهروند انگلیسی، یک نفر کارتن‌خواب است. در آلمان، شمار افراد کارتن‌خواب در ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸م افزایش ۴درصدی داشته است.[۶۱]

آمریکا در سال ۲۰۱۶م، اعلام کرد که حدود ۱۵درصد بی‌خانمان‌های این کشور دارای معلولیت و تجربهٔ بیش از یک سال کارتن‌خوابی هستند و در مسکن موقت یارانه‌ای، خودروی شخصی، پناهگاه‌های ویژه و خیابان‌ها زندگی می‌کنند. سازمان‌های غیرانتفاعی فعال آمریکا با کمبود بودجه برای تهیهٔ مسکن برای کارتن‌خواب‌ها مواجه شده‌اند.[۶۲]

در غرب، آشفتگی و نابسامانی خانواده، خشونت، تضاد و تنش و طرد، از عوامل اساسی بی‌خانمانی جوانان است و جوانان برای محافظت از خود مقابل سوءاستفادهٔ جنسی، خشونت و تعرض فیزیکی خانه و خانواده را ترک می‌کنند. بر اساس آمار، نیمی از جوانان بی‌خانمان تجربهٔ سوءاستفادهٔ جنسی و آزار فیزیکی را داشته‌اند.[۶۳] طبق مطالعات ملی آمریکا، ۳۰ تا ۶۰درصد زنان جوان کارتن‌خواب، بارداری را تجربه کرده‌اند که ۷۳درصد آن به‌صورت ناخواسته بوده است.[۶۴] در ۲۰۲۰م بیش از ۷۸۰۰ بی‌خانمان در آمریکا بر اثر سرما جان باختند. در سرمای قطبی واشینگتن، بی‌خانمان‌ها، در چند قدمی کاخ سفید قادر به گرم کردن خود نیستند. بنابر گزارش سازمان ملل، وضع بی‌خانمان‌های فرانسه غیرقابل قبول و با قانون و سخنرانی مقامات آن در تضاد است و دو هزار کودک با معضل بی‌خانمانی در این کشور مواجه هستند.[۶۵]

راهکار سایر کشورها برای کارتن‌خوابی

بی‌خانمان آمریکایی

تفاوت عملکرد کشورهای گوناگون نسبت به پدیده کارتن‌خوابی به دیدگاه آنها در مورد منشأ این پدیده و نحوهٔ برخورد با آن ارتباط دارد. کشورهایی که مسئولیت کارتن‌خوابی را به‌عنوان نتیجهٔ عملکرد افراد و بخش‌های جامعه پذیرفته‌اند، به‌دنبال راه‌های مهار و کاهش آسیب‌های آن هستند.[۶۶] ساخت پناهگاه اضطراری برای مقابله با کارتن‌خوابی نخستین واکنش غرب به این معضل بود. اخیراً کشورهای پیشرفته، روش‌های مؤثر و متنوع‌تری برای کاهش آسیب‌های کارتن‌خوابی تعبیه کرده‌اند.[۶۷] بیمه و ارائهٔ خدمات سلامت و بهداشت رایگان از جمله خدمات دانمارک به کارتن‌خواب‌ها است. در ایتالیا، سازمان‌های مردم‌نهاد و مذهبی با ایجاد مراکز نگهداری و تهیهٔ غذای گرم، از افراد کارتن‌خواب حمایت می‌کنند.[۶۸] فنلاند، با اِسکان کارتن‌خواب‌ها در خانه‌های دولتی، رونق اشتغال، کاهش اجارهٔ مسکن و ایجاد مراکزی برای مشاوره و حمایت از بی‌خانمان‌ها به مقابله با کارتن‌خوابی می‌پردازد.[۶۹]

پانویس

  1. ↑ اعتمادی‌فرد و اکرامی حصاری، «تجربۀ زیستۀ زنان بی‌خانمان از خانوادۀ مورد مطالعه: زنان بی‌خانمان مقیم مرکز اقامتی مهر»، 1400ش، ص31.
  2. ↑ «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان.
  3. ↑ بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص16.
  4. ↑ دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص31.
  5. ↑ منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.
  6. ↑ «جهان‌آرا- کارتن‌خواب و راهکارهای رفع این آسیب با حضور دکتر ابراهیم رزاقی»، وب‌سایت راسخون.
  7. ↑ آقایی و دیگران، «نقش فضاهای شهری بر زندگی روزمرۀ کارتن‌خواب‌های شهر تهران» 1396ش، ص9.
  8. ↑ منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.
  9. ↑ «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.
  10. ↑ «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت صبح رویش.
  11. ↑ «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان.
  12. ↑ منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.
  13. ↑ «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.
  14. ↑ «کشورها با پدیدۀ کارتن‌خوابی چگونه برخورد می‌کنند؟»، وب‌سایت جی‌پلاس.
  15. ↑ منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.
  16. ↑ سبزی خوشنامی و دیگران، «از جدایی تا هویت‌باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص67.
  17. ↑ فتحی و دیگران، «تبیین عدم تمایل کارتن‌خوابان شهر تهران در استفاده از گرم‌خانه‌های شهرداری: یک مطالعۀ کیفی»، 1397ش، ص280.
  18. ↑ «24 هزار کارتن‌خواب و بی‌خانمان داریم/ «اتوبوس‌خوابی» از کجا آب می‌خورد؟»، خبرگزاری دانشجو.
  19. ↑ سبزی خوشنامی و دیگران، «از جدایی تا هویت‌باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص67.
  20. ↑ «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت صبح رویش.
  21. ↑ «کارتن‌خوابی؛ از واشینگتن تا تهران + فیلم»، خبرگزاری مهر.
  22. ↑ «روایتی تلخ از کارتن‌خوابی و اعتیاد زنان/ بهتر است بگوییم پناهگاه، کمپ و یا زندان؟»، خبرآنلاین.
  23. ↑ «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.
  24. ↑ «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.
  25. ↑ «زنان کارتن‌خواب زیر پوست شهر»، وب‌سایت تابناک.
  26. ↑ اعتمادی‌فرد و اکرامی حصاری، «تجربۀ زیستۀ زنان بی‌خانمان از خانوادۀ مورد مطالعه: زنان بی‌خانمان مقیم مرکز اقامتی مهر»، 1400ش، ص43.
  27. ↑ دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص35-38 و 27.
  28. ↑ «تازه‌واردانی به دنیا از ریشۀ کارتن‌خوابی/ 2 میلیون تومان بهای کودکان کار آینده»، فارس‌نیوز.
  29. ↑ «کودکان کارتن‌خواب: پدیده‌های هولناک در تهران»، وب‌سایت شفقنا.
  30. ↑ «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.
  31. ↑ سبزی خوشنامی و دیگران، «از جدایی تا هویت‌باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص73.
  32. ↑ فتحی و درویشی، «مطالعۀ کیفی پیامدهای کارتن‌خوابی در شهر تهران»، 1401ش، ص151.
  33. ↑ علیوردی‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.
  34. ↑ «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان.
  35. ↑ «زنان کارتن‌خواب زیر پوست شهر»، وب‌سایت تابناک.
  36. ↑ بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص16.
  37. ↑ فتحی و درویشی، «مطالعۀ کیفی پیامدهای کارتن‌خوابی در شهر تهران»، 1401ش، ص150 و 151.
  38. ↑ بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص16.
  39. ↑ علیوردی‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.
  40. ↑ «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت صبح رویش.
  41. ↑ منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.
  42. ↑ فتحی و درویشی، «مطالعۀ کیفی پیامدهای کارتن‌خوابی در شهر تهران»، 1401ش، ص150.
  43. ↑ دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص28.
  44. ↑ «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.
  45. ↑ «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.
  46. ↑ دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص29.
  47. ↑ علیوردی‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.
  48. ↑ منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.
  49. ↑ بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص23.
  50. ↑ علیوردی‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.
  51. ↑ فتحی و دیگران، «تبیین عدم تمایل کارتن‌خوابان شهر تهران در استفاده از گرم‌خانه‌های شهرداری: یک مطالعۀ کیفی»، 1397ش، ص280.
  52. ↑ «در آمریکا از عایدی معاملات مسکن ۸۰ درصد مالیات می‌گیرند/ طبق قانون اساسی همه باید صاحب‌خانه باشند»، خبرگزاری دانشجو.
  53. ↑ بخشی‌نیا و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص23-25.
  54. ↑ «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.
  55. ↑ «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان.
  56. ↑ مهدوی، «راه‌های درمان کارتن‌خوابی»، مجلۀ اینترنتی مددکاری اجتماعی ایران.
  57. ↑ «روایت یک کارتن‌خواب از زندگی‌اش/ چه عواملی باعث کارتن‌خوابی افراد می‌شود؟»، خبرگزاری تسنیم.
  58. ↑ مهدوی، «راه‌های درمان کارتن‌خوابی»، مجلۀ اینترنتی مددکاری اجتماعی ایران.
  59. ↑ «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟/ خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا.
  60. ↑ علیوردی‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.
  61. ↑ «وضعیت بی‌خانمانی در اروپا و آمریکا در آینۀ آمار»، خبرگزاری میزان.
  62. ↑ «کشورها با پدیدۀ کارتن‌خوابی چگونه برخورد می‌کنند؟»، وب‌سایت جی‌پلاس.
  63. ↑ اعتمادی‌فرد و اکرامی حصاری، «تجربۀ زیستۀ زنان بی‌خانمان از خانوادۀ مورد مطالعه: زنان بی‌خانمان مقیم مرکز اقامتی مهر»، 1400ش، ص34.
  64. ↑ دیاری و کرمانی، «مطالعۀ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، 1399ش، ص28.
  65. ↑ «کارتن‌خوابی؛ از واشینگتن تا تهران + فیلم»، خبرگزاری مهر.
  66. ↑ منظم، «شناخت صحیح از پدیدۀ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر.
  67. ↑ علیوردی‌نیا، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا.
  68. ↑ «دو روی سکۀ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا.
  69. ↑ «پایان بحران بی‌خانمان‌ها در فنلاند»، باشگاه خبرنگاران جوان.

منابع

  • «۲۴ هزار کارتن‌خواب و بی‌خانمان داریم/ «اتوبوس‌خوابی» از کجا آب می‌خورد؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۱ دی ۱۴۰۰ش.
  • اعتمادی‌فرد، سید مهدی و اکرامی حصاری، معصومه، «تجربهٔ زیستهٔ زنان بی‌خانمان از خانوادهٔ مورد مطالعه: زنان بی‌خانمان مقیم مرکز اقامتی مهر»، جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، دورهٔ سه، ۱۴۰۰ش.
  • آقایی، سیدسعید و دیگران، «نقش فضاهای شهری بر زندگی روزمرهٔ کارتن‌خواب‌های شهر تهران»، مطالعات جامعه‌شناسی، شمارهٔ ۳۷، زمستان ۱۳۹۶ش.
  • «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت صبح رویش، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آبان ۱۴۰۱ش.
  • بخشی‌نیا، اکبر و دیگران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، مددکاری اجتماعی، شمارهٔ چهار، ۱۳۹۸ش.
  • «پایان بحران بی‌خانمان‌ها در فنلاند»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۳ اسفند ۱۳۹۶ش.
  • «تازه‌واردانی به دنیا از ریشهٔ کارتن‌خوابی/ ۲ میلیون تومان بهای کودکان کار آینده»، فارس‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۳۹۵ش.
  • «جهان‌آرا- کارتن‌خواب و راهکارهای رفع این آسیب با حضور دکتر ابراهیم رزاقی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۱۰ شهریور ۱۳۹۶ش.
  • «در آمریکا از عایدی معاملات مسکن ۸۰ درصد مالیات می‌گیرند/ طبق قانون اساسی همه باید صاحب‌خانه باشند»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
  • «دو روی سکهٔ «کارتن‌خوابی»»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ شهریور ۱۴۰۰ش.
  • دیاری، مرتضی و کرمانی، مهدی، «مطالعهٔ جامعه‌شناختی ناهنجاری‌های جنسی در پاتوق‌های کارتن‌خوابی شهرهای تهران و مشهد»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورهٔ نه، ۱۳۹۹ش.
  • «روایت یک کارتن‌خواب از زندگی‌اش/ چه عواملی باعث کارتن‌خوابی افراد می‌شود؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۳۹۵ش.
  • «روایتی تلخ از کارتن‌خوابی و اعتیاد زنان/ بهتر است بگوییم پناهگاه، کمپ یا زندان؟»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ۱۳۹۴ش.
  • «زنان کارتن‌خواب زیر پوست شهر»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۳۸۹ش.
  • سبزی خوشنامی، محمد و دیگران، «از جدایی تا هویت‌باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، مجلهٔ روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، شمارهٔ یک، ۱۴۰۰ش.
  • علیوردی‌نیا، اکبر، «کارتن‌خوابی و موانع مدیریت علمی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در ایران»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۳۹۵ش.
  • فتحی، منصور و درویشی، علی‌اصغر، «مطالعهٔ کیفی پیامدهای کارتن‌خوابی در شهر تهران»، نشریهٔ علمی انتظام اجتماعی، شمارهٔ اول، بهار ۱۴۰۱ش.
  • فتحی، منصور و دیگران، «تبیین عدم تمایل کارتن‌خوابان شهر تهران در استفاده از گرم‌خانه‌های شهرداری: یک مطالعهٔ کیفی»، تحقیقات کیفی در علوم سلامت، شمارهٔ سوم، ۱۳۹۷ش.
  • «فروش کودکان زنان کارتن‌خواب در اینستاگرام و تلگرام»، وب‌سایت آپارات، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۲ش.
  • «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد دستان مهربان، تاریخ بازدید: ۲۶ اسفند ۱۴۰۲ش.
  • «کارتن‌خوابی؛ از واشینگتن تا تهران+ فیلم» خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۱ش.
  • «کشورها با پدیدهٔ کارتن‌خوابی چگونه برخورد می‌کنند؟»، وب‌سایت جی‌پلاس، ۲۰ بهمن ۱۳۹۵ش.
  • «کودکان کارتن‌خواب: پدیده‌های هولناک در تهران»، وب‌سایت شفقنا، تاریخ بازدید: ۲۷ اسفند ۱۴۰۲ش.
  • منظم، الهه، «شناخت صحیح از پدیدهٔ کارتن‌خوابی و ابعاد آن»، وب‌سایت خیر، تاریخ درج مطلب: ۱۷ شهریور ۱۴۰۰ش.
  • مهدوی، سمیرا، «راه‌های درمان کارتن‌خوابی»، مجلهٔ اینترنتی مددکاری اجتماعی ایران، تاریخ درج مطلب: ۵ اسفند ۱۳۹۵ش.
  • «مهم‌ترین عامل اصلی کارتن‌خوابی در شهرهای بزرگ چیست؟ /خطری که دختران کارتن‌خواب را تهدید می‌کند»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ خرداد ۱۴۰۰ش.
  • «وضعیت بی‌خانمانی در اروپا و آمریکا در آینهٔ آمار»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۳ بهمن ۱۳۹۸ش.

خانم کریمی

++++

پرونده:کارتن-خوابی۱.jpg
کارتن‌خوابی، شیوهٔ زندگی رایج میان افراد بی‌سرپناه است

کارتن خوابی؛ شب‌خوابی افراد بی‌خانمان در فضاهای عمومی.

کارتن‌خوابی، شیوهٔ زندگی رایج میان افراد بی‌سرپناه است که برای استراحت و خوابیدن به فضاهای عمومی شهری، مناطق حاشیه‌ای و گورستان‌ها روی می‌آورند. این افراد که از خانواده یا جامعه طرد شده‌اند با آسیب‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی متعدد روبرو هستند. گسترش زندگی شهرنشینی و افزایش فاصلهٔ طبقاتی حاصل از دگرگونی سبک زندگی بر گسترش پدیدهٔ کارتن‌خوابی اثرگذار بوده است.

مفهوم‌شناسی

کارتن‌خوابی، مفهوم برساخته و محصول زندگی شهری جدید است. این اصطلاح دربارهٔ افراد بی‌خانمانی به‌کار می‌رود که به‌صورت موقتی یا دائمی به زندگی و خوابیدن در مکان‌های عمومی روی آورده‌اند.[۱] کارتن‌خوابی، سبکی از زندگی است که در آن افراد بی‌سرپناه، شب را در فضاهای عمومی مانند خیابان‌ها، پارک‌ها یا زیر پل‌ها به‌سر می‌برند.[۲] بسیاری از افراد کارتن‌خواب به‌دلیل گرفتاری در دام اعتیاد یا رفتارهای نابهنجار مانند سرقت، قتل و طلاق، از خانواده طرد شده‌اند. گونه‌هایی از کارتن‌خوابی، مصداق ولگردی بوده و جرم به حساب می‌آیند.[۳]

کارتن‌خوابی در جهان

کارتن‌خوابی در کشور آمریکا بسیار رایج است، به‌طوری که امروزه به یک معضل اجتماعی گسترده تبدیل شده است.[۴] به‌دنبال گسترش فقر و افزایش بزهکاری در آمریکا، روزبه‌روز به آمار کارتن‌خواب‌های آمریکایی اضافه می‌شود. این درحالی است که آمریکا سالانه میلیارها دلار برای جنگ‌افروزی در نقاط مختلف دنیا هزینه می‌کند.[۵] کارتن‌خوابی در کشورهای دیگر مانند سوئد، دانمارک، ایتالیا[۶] و افغانستان نیز رایج است.[۷]

کارتن‌خوابی در ایران

پرونده:حاشیه-نشینی۱.jpg
حاشیه‌نشینی

در فرهنگ اصیل ایرانی، بسیاری از آسیب‌ها و معضلات اجتماعیِ فرهنگ غرب، شکل نمی‌گیرد. پدیدهٔ خانه‌به‌دوشی در گذشتهٔ تاریخی ایرانیان به‌صورت موقت یا محدود وجود داشته است،[۸] اما کارتن‌خوابی یک آسیب اجتماعیِ نوپدید در ایران به‌شمار می‌رود که خاستگاه آن، فرهنگ بیگانه است[۹] و با توسعهٔ نظام سرمایه‌داری و افزایش فاصلهٔ طبقاتی میان اقشار جامعه،[۱۰] برخی اقشار اجتماعی را به حاشیه‌نشینی سوق داده است. در این چارچوب، بسیاری از افراد آسیب‌پذیر جامعه، به‌دلیل عدم دسترسی به امکانات اولیه زندگی، به کارتن‌خوابی روی می‌آورند.[۱۱] برخی گزارش‌ها، از وجود ۲۴ هزار کارتن‌خواب در کشور حکایت می‌کند[۱۲] که شامل مردان، زنان، کودکان، مهاجرین روستایی و اتباع خارجی مهاجر می‌شود.[۱۳] امروزه پدیدهٔ کارتن‌خوابی در تهران و کلان‌شهرها رایج شده[۱۴]و برچسب انحراف و آسیب نیز آن را همراهی می‌کند.[۱۵]

گور خوابی

برخی به‌دلیل فقدان سرپناه، در گورستان‌ها و حتی در قبر می‌خوابند.[۱۶] این گروه از افراد به‌دلیل اعتیاد یا فرار از خانه، با چالش‌های بسیاری در جامعه روبرو هستند.[۱۷]آنها بیشتر در فصول سرد سال به درون قبرهای خالی در کلانشهرها رفته و با مقوا یا ضایعات، روی گورها را می‌پوشانند تا سرپناهی برای خود درست کنند و از سرما در امان باشند. این گورها عموماً برای خواب مورد استفاده قرار می‌گیرند و در طول روز که این افراد مشغول تهیهٔ پول، مواد مخدر، غذا، جمع کردن ضایعات یا گدایی هستند، خالی است.[۱۸]

عوامل کارتن‌خوابی

عوامل متعددی در گرایش افراد به کارتن‌خوابی دخیل است، از جمله:

  1. افزایش آمار طلاق و کاهش حمایت خانواده از زن مطلقه؛[۱۹]
  2. کاهش همدلی برای رفع محرومیت‌های اجتماعی؛
  3. گسترش شهرنشینی و زیست مدرن که خاستگاه شکاف اجتماعی، فساد اخلاقی، فحشا، ارتکاب جرم، فروپاشی نظام خانواده، افزایش هزینه‌های اقتصادی در شهر و عدم پذیرش افراد حاشیه‌نشین است.[۲۰]
  4. تضعیف باورهای دینی در جامعه و کاهش سلامت اخلاقی و روانی و عزت نفس و خودباوری؛[۲۱]
  5. افزایش افراد بی‌خانمان،[۲۲] اعتیاد به مواد مخدر[۲۳] و ناتوانی‌های جسمی و روانی در بین نسل جدید؛[۲۴]
  6. گسترش تنبلی و تن‌پروری و فرافکنی دربارهٔ فقر مادی؛[۲۵]
  7. ناکامی در دستیابی به جذابیت‌های زندگی شهری؛
  8. کم‌رنگ شدن روحیهٔ عزم ملی و امید میان نسل جدید؛[۲۶]

از منظر جامعه‌شناسی، مجموعه این شرایط، افراد را ناچار به‌سوی کارتن‌خوابی سوق می‌دهد. روانشناسان در بررسی عوامل کارتن‌خوابی به مشکلات خانوادگی، ابتلای به بیماری دوقطبی و اسکیزوفرنی یا حتی دوقطبی ژنتیکی نیز توجه کرده‌اند.[۲۷]

زنان کارتن‌خواب

پرونده:بی خانمان.jpg
یشتر زنان کارتن‌خواب مصرف‌کنندهٔ مواد مخدر هستند

کارتن‌خوابی در دههٔ اخیر گریبان‌گیر زنان نیز شده است و آمار آنها رو به افزایش است.[۲۸] بسیاری از زنان کارتن‌خواب علاقه‌ای به پذیرش یا بازگشت به زندگی جدید و سالم و کار کردن برای امرار معاش، ندارند و کارتن‌خوابی را ترجیح می‌دهند. بیشتر زنان کارتن‌خواب مصرف‌کنندهٔ مواد مخدر بوده و برخی دارای فرزند هستند.[۲۹] کارتن‌خوابی زنان، سبب افزایش آزار جنسی آنها و تولد کودکان نامشروع می‌شود.[۳۰] کارشناسان، ایجاد مراکز نگهداری از زنان کارتن‌خواب به‌همراه فرزندان آنها را توصیه می‌کنند تا بستر مناسبی برای درمان بیماری‌های روانی و ترک اعتیاد مادران) و ملاقات آنها با خانواده‌شان فراهم شود. این امر در ایجاد انگیزه برای بازگشتن آنها به زندگی عادی و سالم خانوادگی و اجتماعی نقش مؤثری دارد.[۳۱]

پیامدهای کارتن‌خوابی

از جمله مهم‌ترین پیامدهای زندگی کارتن‌خوابی عبارت‌اند از:

  1. تهدید امنیت اجتماعی؛
  2. گسترش آسیب‌ها و معضلات اجتماعی؛
  3. افزایش اعتیاد؛
  4. تضعیف بنیان خانواده‌ها؛
  5. افزایش روابط نامشروع و تولد فرزندان حاصل از این روابط؛[۳۲]
  6. افزایش ناباروری؛
  7. انزواگزینی و گذران زندگی به‌صورت معلق؛
  8. تضعیف کنترل اجتماعی؛
  9. افزایش ناهنجاری‌های اخلاقی و اجتماعی مانند اعتیاد، فساد، خشونت،[۳۳] تکدی‌گری و سرقت؛[۳۴]
  10. افزایش آسیب به کودکان کار به‌دلیل اشتراک فضای زندگی آنها با کارتن‌خواب‌ها؛[۳۵]
  11. افزایش بیماری‌های پوستی، دهان و دندان،[۳۶] ایدز و هپاتیت.[۳۷]

زمینه‌سازی جرم

کارتن‌خوابی به تنهایی جرم محسوب نمی‌شود و در قانون، جرم‌انگاری نشده است؛[۳۸] اما زندگی کارتن‌خوابی زمینه را برای ارتکاب جرم و افزایش بزهکاری فراهم می‌کند.[۳۹] بسیاری از کارتن‌خواب‌ها به‌دلیل سرقت، اخاذی، گدایی، تجاوز، توزیع و فروش مواد مخدر، مجازات می‌شوند.[۴۰] سازمان بهزیستی، نیروی انتظامی و شهرداری‌ها در اقداماتی مانند اسکان گورخواب‌ها در مراکز نگهداری و گرمخانه‌ها یا انتقال آنها به کمپ‌های ترک اعتیاد، فعال هستند؛ اما بسیاری از این افراد در بازگشت به اجتماع با چالش‌های پیشین مانند آوارگی و فقر، روبرو می‌شوند.[۴۱]

شرایط کمک‌رسانی به کارتن‌خواب‌ها

شیوهٔ کمک‌رسانی به کارتن‌خواب‌ها شرایطی دارد که عبارت‌اند از:

  1. نداشتن نگاه ترحم‌آمیز به آنها؛[۴۲]
  2. کنجکاوی نکردن و نرفتن به پاتوق کارتن‌خواب‌ها؛ پاتوق‌ها، حس حمایت، تأمین نیاز عاطفی و جمع‌گرایی را به کارتن‌خواب‌ها می‌دهد.[۴۳] به شهروندانی که قصد کمک یا توزیع غذا دارند توصیه شده است که خودسرانه وارد پاتوق کارتن‌خواب‌ها نشوند؛ گاهی این گونه از حضور موجب اخاذی، درگیری یا خفت‌گیری می‌شود. برای چنین کمک‌هایی مراکز ویژه‌ای وجود دارد و تماس با شمارهٔ ۱۳۷ راهگشا است.[۴۴]
  3. تصویر نگرفتن از چهرهٔ کارتن‌خواب‌ها و احترام به کرامت انسانی آنها.[۴۵]

پانویس

  1. ↑ . «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت مدرسۀ صبح رویش.
  2. ↑ . سبزی خوشنامی و همکاران، «از جدایی تا هویت باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص64-65.
  3. ↑ . «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت مدرسۀ صبح رویش.
  4. ↑ . «آمار یک شبکۀ آمریکایی از تعداد وحشتناک کارتن‌خواب‌ها در آمریکا»، خبرگزاری دانشجو.
  5. ↑ . «نمایی از وضعیت کارتن‌خواب‌های لس‌آنجلس»، وب‌سایت همشهری آنلاین.
  6. ↑ . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.
  7. ↑ . «جهان کارتن‌خواب‌ها به روایت تصویر»، وب‌سایت تابناک.
  8. ↑ . «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد خیریل دستان مهربان.
  9. ↑ . سبزی خوشنامی و همکاران، «از جدایی تا هویت باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، 1400ش، ص64-65.
  10. ↑ . سهیلی، «صورت‌بندی نسبت آسیب‌های اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، ص35.
  11. ↑ . «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد خیریل دستان مهربان.
  12. ↑ . «بیست و چهار هزار کارتن‌خواب و بی‌خانمان داریم»، خبرگزاری دانشجو.
  13. ↑ . «بخشی از کارتن‌خواب‌ها اتباع خارجی هستند»، وب‌سایت باشگاه خبربان.
  14. ↑ . بخشی‌نیا و همکاران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، 1398ش، ص14.
  15. ↑ . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.
  16. ↑ . «زندگی در گور»، خبرگزاری مهر.
  17. ↑ . «گور خواب‌ها، نی‌نشین شدند/ بازگشت ۸۰ درصد گورخواب‌ها»، خبرگزاری مهر.
  18. ↑ . «گورخوابی که دانشجوی دکترا شد»، وب‌سایت مشرق نیوز.
  19. ↑ . فرخه، «از کارتن‌خواب‌ها نترسید»، وب‌سایت شبکۀ شرق.
  20. ↑ . سهیلی، «صورت‌بندی نسبت آسیب‌های اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، ص31.
  21. ↑ . بشیریان، «ارتباط نگرش مذهبی و سلامت روانی دانشجویان دانشگاه‌های شهر همدان»، 1397ش، ص37-38.
  22. ↑ . «گور خواب‌ها، نی‌نشین شدند/ بازگشت ۸۰ درصد گورخواب‌ها»، خبرگزاری مهر.
  23. ↑ . سهیلی، «صورت‌بندی نسبت آسیب‌های اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، ص29-30.
  24. ↑ . صدیق سروستانی و نصراصفهانی، «اعتیاد، طرد اجتماعی و کارتن‌خوابی در شهر تهران؛ پژوهشی کیفی»، 1389ش، ص1-2.
  25. ↑ . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.
  26. ↑ . «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد خیریل دستان مهربان.
  27. ↑ . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.
  28. ↑ . «آمار زنان کارتن‌خواب رو به افزایش است»، خبرگزاری دانشجو.
  29. ↑ . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.
  30. ↑ . «آمار زنان کارتن‌خواب رو به افزایش است»، خبرگزاری دانشجو.
  31. ↑ . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.
  32. ↑ . «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا.
  33. ↑ . سهیلی، «صورت‌بندی نسبت آسیب‌های اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، ص31-32.
  34. ↑ . «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد خیریل دستان مهربان.
  35. ↑ . «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت مدرسۀ صبح رویش.
  36. ↑ . فرخه، «از کارتن‌خواب‌ها نترسید»، وب‌سایت شبکۀ شرق.
  37. ↑ . «معتادان و کارتن‌خواب‌ها مبتلا به ایدز و هپاتیت/طراحی مراقبت‌های ویژه»، خبرگزاری میزان.
  38. ↑ . «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت مدرسۀ صبح رویش.
  39. ↑ . سهیلی، «صورت‌بندی نسبت آسیب‌های اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، 1399ش، 29.
  40. ↑ . «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت مدرسۀ صبح رویش.
  41. ↑ . «گور خواب‌ها، نی‌نشین شدند/ بازگشت ۸۰ درصد گورخواب‌ها»، خبرگزاری مهر.
  42. ↑ . فرخه، «از کارتن‌خواب‌ها نترسید»، وب‌سایت شبکۀ شرق.
  43. ↑ . دیاری و همکاران، «زیست کارتن‌خوابی؛ از تلاش ناگزیر برای بقا تا بازسازمان یابی اجتماعی»، 1399ش، ص127-128.
  44. ↑ . فرخه، «از کارتن‌خواب‌ها نترسید»، وب‌سایت شبکۀ شرق.
  45. ↑ . فرخه، «از کارتن‌خواب‌ها نترسید»، وب‌سایت شبکۀ شرق.

منابع

  • «آمار زنان کارتن‌خواب رو به افزایش است»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲ خرداد ۱۴۰۱ش.
  • «آمار یک شبکهٔ آمریکایی از تعداد وحشتناک کارتن‌خواب‌ها در آمریکا»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲۹ آذر ۱۴۰۰ش.
  • «آیا کارتن‌خوابی جرم است؟»، وب‌سایت مدرسهٔ صبح رویش، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «بخشی از کارتن‌خواب‌ها اتباع خارجی هستند»، وب‌سایت باشگاه خبربان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
  • بخشی‌نیا، اکبر و همکاران، «الگوی توانمندسازی افراد کارتن‌خواب با رویکرد مددکاری اجتماعی»، فصلنامهٔ مددکاری اجتماعی، فصلنامهٔ مددکاری اجتماعی، شمارهٔ ۴، ۱۳۹۸ش.
  • بشیریان، سعید، «ارتباط نگرش مذهبی و سلامت روانی دانشجویان دانشگاه‌های شهر همدان»، نشریهٔ دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۷ش.
  • «جهان کارتن‌خواب‌ها به روایت تصویر»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۵ دی ۱۳۹۰ش.
  • «دو روی سکه کارتن‌خوابی»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ شهریور ۱۴۰۰ش.
  • دیاری، مرتضی و همکاران، «زیست کارتن‌خوابی؛ از تلاش ناگزیر برای بقا تا بازسازمان‌یابی اجتماعی»، نشریهٔ توسعه محلی، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۹ش.
  • «زندگی در گور»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۷ دی ۱۳۹۵ش.
  • سبزی خوشنامی، محمد و همکاران، «از جدایی تا هویت باختگی: تبیین کیفی کارتن‌خوابی در معتادان شهر تهران»، نشریهٔ روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، شمارهٔ ۱، ۱۴۰۰ش.
  • سهیلی، محمدوحید، «صورت‌بندی نسبت آسیب‌های اجتماعی ذیل مفهوم مدرن شهر از منظر حکمت متعالیه»، فصلنامهٔ مطالعات اسلامی آسیب‌های اجتماعی، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۹ش.
  • صدیق سروستانی، رحمت‌اله و نصراصفهانی، آرش، «اعتیاد، طرد اجتماعی و کارتن‌خوابی در شهر تهران؛ پژوهشی کیفی»، نشریهٔ یررسی مسائل اجتماعی ایران، شمارهٔ ۴، ۱۳۸۹ش.
  • فرخه، نسترن، «از کارتن‌خواب‌ها نترسید»، وب‌سایت شبکهٔ شرق، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
  • «کارتن‌خوابی و دلایل کارتن‌خواب شدن افراد»، وب‌سایت بنیاد خیریل دستان مهربان، تاریخ بازدید: ۲۳ خرداد ۱۴۰۳ش.
  • «گورخواب‌ها، نی‌نشین شدند/ بازگشت ۸۰ درصد گور خواب‌ها»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۳۹۶ش.
  • «گورخوابی که دانشجوی دکترا شد»، وب‌سایت مشرق نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مرداد ۱۳۹۷ش.
  • «معتادان و کارتن‌خواب‌ها مبتلا به ایدز و هپاتیت/ طراحی مراقبت‌های ویژه»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۱ خرداد ۱۳۹۵ش.
  • «نمایی از وضعیت کارتن‌خواب‌های لس‌آنجلس»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آذر ۱۴۰۱ش.
  • «۲۴ هزار کارتن‌خواب و بی‌خانمان داریم»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۱ دی ۱۴۰۰ش.

خانم بستاکچی

برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=کارتن‌خوابی&oldid=49047»