پرش به محتوا

رحلت سید روح‌الله خمینی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''رحلت سید روح الله خمینی''' '''؛''' درگذشت بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران در ۱۳ خرداد ۱۳۶۸.<ref group="دیدگاه">به نظرم یک عنوان مستقل در انتهای مقاله میتواند به مراسم بزرگداشت هر ساله رحلت امام در 14 خرداد اختصاص یابد و سخنرانی های مهم رهبر شهید در آن مراسم.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =رحلت سید روح‌الله خمینی.jpg 
| زیرنویس تصویر    =سوگواری مردم در حسینیه جماران بعد از شنیدن خبر رحلت سید روح‌الله خمینی
| image_alt        =خبر رحلت سید روح‌الله خمینی
| فایل پادکست      =رحلت سید روح‌الله خمینی.ogg
| حجم فایلپادکست    =9/78
| تاریخ پادکست      =15-2-1405
| زیرنویس عنوان    = 


حضور مردم از سراسر کشور در حرم امام و و از کشورهای مختلف سفیر و... </ref><ref group="دیدگاه">برخی شعر معروف امام «انتظار فرج از نیمه خرداد کشم» را به رحلت ایشان هم پیوند داده اند:
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =  


https://www.porseman.com/article/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%AC-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%8A%D9%85%D9%87-%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF/201649</ref>
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
'''{{درشت|رحلت سید روح‌الله خمینی؛}}''' درگذشت بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران در ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ش.


رحلت سید روح‌الله خمینی در ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ش یکی از رویدادهای سیاسی و اجتماعی مهم در تاریخ معاصر ایران به شمار می‌آید. وی که بنیان‌گذار و نخستین رهبر جمهوری اسلامی ایران بود، پس از دوره‌ای بیماری در تهران درگذشت. خبر رحلت او با واکنش گستردهٔ داخلی و بین‌المللی همراه شد و میلیون‌ها نفر در مراسم تشییع پیکر او شرکت کردند؛ مراسمی که از نظر شمار جمعیت از بزرگ‌ترین آیین‌های تشییع در جهان به شمار آمده است. پس از درگذشت او، مجلس خبرگان رهبری با تشکیل جلسه‌ای برای تعیین جانشین، سید علی خامنه‌ای را به عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران انتخاب کرد. این رویداد علاوه بر سوگواری گستردهٔ مردمی، بحث‌ها و تحولات سیاسی متعددی درباره آیندهٔ رهبری و تداوم اندیشه‌های سید روح الله خمینی در فضای سیاسی ایران به دنبال داشت.
رحلت سید روح‌الله خمینی در [[۱۳ خرداد]] ۱۳۶۸ش یکی از رویدادهای سیاسی و اجتماعی مهم در تاریخ معاصر ایران به‌شمار می‌آید. وی که بنیان‌گذار و نخستین رهبر [[جمهوری اسلامی ایران]] بود، پس از دوره‌ای بیماری در [[تهران]] درگذشت. خبر رحلت او با واکنش گستردهٔ داخلی و بین‌المللی همراه شد و میلیون‌ها نفر در مراسم تشییع پیکر او شرکت کردند؛ مراسمی که از نظر شمار جمعیت از بزرگ‌ترین آیین‌های تشییع در جهان به‌شمار آمده است. پس از درگذشت او، [[مجلس خبرگان رهبری]] با تشکیل جلسه‌ای برای تعیین جانشین، [[سید علی خامنه‌ای]] را به‌عنوان [[رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران]] انتخاب کرد. این رویداد علاوه بر سوگواری گستردهٔ مردمی، بحث‌ها و تحولات سیاسی متعددی دربارهٔ آیندهٔ رهبری و تداوم اندیشه‌های [[سید روح الله خمینی]] در فضای سیاسی ایران به دنبال داشت.


== بیماری و درگذشت سید روح الله خمینی ==
== بیماری و درگذشت ==
سید روح الله خمینی در 20 جمادی الثانی 1320ق مطابق اول مهر 1281ش و در روز ولادت حضرت زهرا در خمین متولد شد.<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-431/1502834-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87%D8%A7 «تاریخ تولد امام خمینی | همزمانی با ولادت حضرت زهرا سلام الله علیها»، وب‌سایت جماران.]</ref><ref group="دیدگاه">خوب است که در همنیجا یک جمله با منبع بیاورید که بنیانگذار و رهبر اول جمهوری اسلامی بوده است.  
سید روح‌الله خمینی که در [[۲۰ جمادی الثانی]] ۱۳۲۰ق مطابق [[۱ مهر]] ۱۲۸۱ش به دنیا آمده بود<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-زندگینامه-امام-خمینی-431/1502834-تاریخ-تولد-امام-خمینی-همزمانی-با-ولادت-حضرت-زهرا-سلام-الله-علیها «تاریخ تولد امام خمینی | همزمانی با ولادت حضرت زهرا سلام الله علیها»، وب‌سایت جماران.]</ref> در اواخر عمر به سرطان پیشرفته معده مبتلا شد. تیم پزشکی پس از مشاهده علائم و خون‌ریزی تصمیم به عمل جراحی گرفتند که با موافقت وی انجام شد. با این حال روند درمان موفقیت‌آمیز نبود و او در در ساعت ۲۲:۲۰ روز شنبه [[۱۳ خرداد]] ۱۳۶۸ش بر اثر سکته قلبی درگذشت.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-زندگینامه-امام-خمینی-431/1503018-رحلت-امام-خمینی-علت-اصلی-فوت-امام-خمینی-چه-بود «رحلت امام خمینی | علت اصلی فوت امام خمینی چه بود؟»، وب‌سایت جماران.]</ref> پیش از اعلام عمومی درگذشت او [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] تأکید داشت تا برای اندیشیدن تدابیر امنیتی و پیشگیری از بروز مشکلات در جبهه‌ها این خبر برای مدتی پنهان بماند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3770038-خاطرات-موسوی-خوئینی-ها-از-لحظه-رحلت-امام-خمینی-هاشمی-گفت-نباید-این-خبر-به-بیرون-برسد «خاطرات موسوی خوئینی‌ها از لحظه رحلت امام خمینی/ هاشمی گفت نباید این خبر به بیرون برسد»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref> در نهایت خبر درگذشت در بامداد روز بعد از رادیو سراسری ایران اعلام شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/14832/1/ارتحال-امام-خمینی «در مورد ارتحال امام خمینی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وب‌سایت تابناک.]</ref>


خصوصا که در هندسه و شناسه تمرکز بر این حیثیت ایشان است</ref> او در اواخر عمر به سرطان پیشرفته معده مبتلا شد. تیم پزشکی پس از مشاهده علائم و خونریزی تصمیم به عمل جراحی گرفتند که با موافقت وی انجام شد. با این حال روند درمان موفقیت‌آمیز نبود و او در در ساعت 22:20 روز شنبه 13 خرداد 1368ش ماه بر اثر سکته قلبی درگذشت.<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-431/1503018-%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF «رحلت امام خمینی | علت اصلی فوت امام خمینی چه بود؟»، وب‌سایت جماران.]</ref> پیش از اعلام عمومی درگذشت او اکبر هاشمی رفسنجانی تأکید داشت تا برای اندیشیدن تدابیر امنیتی و پیشگیری از بروز مشکلات در جبهه‌ها این خبر برای مدتی پنهان بماند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3770038-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A6%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%84%D8%AD%D8%B8%D9%87-%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D8%AF «خاطرات موسوی خوئینی ها از لحظه رحلت امام خمینی/ هاشمی گفت نباید این خبر به بیرون برسد»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref> در نهایت خبر درگذشت در بامداد روز بعد از رادیو سراسری ایران اعلام شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/14832/1/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C «در مورد ارتحال امام خمینی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
در یکی از سروده‌های سید روح‌الله خمینی، آمده است که: «سال‌ها می‌گذرد، حادثه‌ها می‌آید / انتظار فرج از نیمهٔ خرداد کشم»؛ برخی منابع این شعر را اشاره‌ای نمادین به رویدادهای نیمهٔ خرداد، از جمله [[قیام ۱۵ خرداد]] در سال ۱۳۴۲ش و نیز زمان درگذشت او در ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ش دانسته‌اند.<ref>[https://www.porseman.com/article/انتظار-فرج-از-نيمه-خرداد/201649 «انتظار فرج از نیمه خرداد»، وب‌سایت پرسمان.]</ref>


== تشییع و خاک‌سپاری سید روح الله خمینی ==
== تشییع و خاک‌سپاری ==
برای وداع مردمی پیکر سید روح‌الله خمینی به مصلای تهران منتقل شد و درون محفظه‌ای شیشه‌ای قرار گرفت. سید محمدرضا گلپایگانی بر پیکر او نماز خواند. مراسم تشییع با حضور انبوهی از مردم که رکوردی جهانی را ثبت کرد برگزار شد. گستردگی و هجوم جمعیت به حدی بود که انتقال پیکر با کامیون و بالگرد با مشکل مواجه شد و تابوت آسیب دید و در پی آن پیکر برای تکفین مجدد به جماران بازگردانده شد. خاک‌سپاری به روز بعد موکول گردید و در نهایت پیکر وی توسط احمد خمینی و اکبر هاشمی رفسنجانی در مکانی نزدیک بهشت زهرا به خاک سپرده شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/903408/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%A2%D9%86 «مراسم تشییع امام خمینی و حواشی آن»، وب‌سایت تابناک.]</ref><ref group="دیدگاه">درباره حضور میلیونی و تخمین میزان جمعیت مطالب خوبی وجود دارد لطفا در دو سه خط اضافه کنید.
[[پرونده:رحلت سید روح‌الله خمینی۱.jpg|جایگزین=انتقال پیکر سید روح‌الله خمینی به بهشت‌زهرا با بالگرد|بندانگشتی|انتقال پیکر سید روح‌الله خمینی به بهشت‌زهرا با بالگرد جهت خاک‌سپاری]]
پس از اعلام خبر رحلت، پیکر سید روح‌الله خمینی برای وداع مردمی به [[مصلای تهران]] منتقل شد و درون محفظه‌ای شیشه‌ای قرار گرفت. [[سیدمحمدرضا گلپایگانی|سید محمدرضا گلپایگانی]] بر پیکر او [[نماز میت|نماز]] خواند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/903408/مراسم-تشییع-امام-خمینی-و-حواشی-آن «مراسم تشییع امام خمینی و حواشی آن»، وب‌سایت تابناک.]</ref> مراسم تشییع با حضور انبوهی از مردم برگزار شد و بنا بر برخی برآوردها حدود ۱۰ میلیون نفر از نقاط مختلف [[ایران]] برای شرکت در آن به [[تهران]] آمدند؛ تجمعی که از آن به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌ها و بزرگ‌ترین مراسم تشییع در تاریخ معاصر یاد شده است. ازدحام شدید جمعیت در این مراسم موجب بروز بی‌نظمی‌هایی شد و گزارش‌هایی از جان‌باختن چند نفر در میان جمعیت منتشر گردید.<ref>[https://www.55online.news/بخش-اخبار-2/28320-تشییع-پیکر-امام-ره-بزر «تشییع پیکر امام خمینی (ره) بزرگ‌ترین مراسم تشییع و سومین تجمع انسانی در تاریخ بشر»، وب‌سایت 55 آنلاین.]</ref> گستردگی و هجوم جمعیت به حدی بود که انتقال پیکر با کامیون و بالگرد با مشکل مواجه شد و تابوت آسیب دید و در پی آن پیکر برای تکفین مجدد به [[حسینیه جماران]] بازگردانده شد. خاک‌سپاری به روز بعد موکول گردید و در نهایت پیکر وی در نزدیکی [[بهشت زهرا]] و با حضور انبوه جمعیت عزادار به خاک سپرده شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/903408/مراسم-تشییع-امام-خمینی-و-حواشی-آن «مراسم تشییع امام خمینی و حواشی آن»، وب‌سایت تابناک.]</ref>


خصوصا که در هندسه اولیه هم به تشییع میلیونی و رکورد جهانی آن اشاره شده است</ref><ref group="دیدگاه">محل امروزی حرم امام را هم در یکی دو جمله معرفی کنید خالی از لطف نیست</ref>
بر اساس روایت‌های منتشرشده، دربارهٔ محل دفن [[امام خمینی]] در شب درگذشت او جلسه‌ای در حسینیه جماران با حضور جمعی از مسئولان و نزدیکان برگزار شد و گزینه‌هایی مانند مصلای تهران، قطعه‌ای در بهشت زهرا، [[حرم حضرت معصومه]] در [[قم]] و [[مسجد جمکران]] مطرح گردید، اما تصمیم نهایی به [[سید احمد خمینی]] واگذار شد. صبح روز بعد منطقه‌ای در نزدیکی بهشت زهرا برای دفن انتخاب شد؛ زمینی که متعلق به یکی از ساکنان منطقه بود و پس از توافق با مالک و پرداخت هزینۀ آن، برای این منظور در نظر گرفته شد و مجموعه [[حرم امام خمینی]] در همان محل شکل گرفت.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3326951-ماجرای-خواندنی-تعیین-محل-دفن-امام «ماجرای خواندنی تعیین محل دفن امام»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref>


== واکنش‌ها به رحلت سید روح الله خمینی ==
== واکنش‌ها به خبر رحلت ==
درگذشت سید روح‌الله خمینی موج گسترده‌ای از اندوه را در داخل کشور به همراه داشت به گونه‌ای که انبوهی از مردم سیاه‌پوش شدند و آوای قرآن از مساجد و مراکز مختلف به گوش می‌رسید.<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-431/1503018-%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF «رحلت امام خمینی | علت اصلی فوت امام خمینی چه بود؟»، وب‌سایت جماران.]</ref><ref group="دیدگاه">عزای عمومی اعلام نشده بود؟
درگذشت سید روح‌الله خمینی موج گسترده‌ای از اندوه را در داخل کشور به همراه داشت به گونه‌ای که انبوهی از مردم سیاه‌پوش شدند و آوای [[تلاوت قرآن]] از [[مسجد|مساجد]] و مراکز مختلف به گوش می‌رسید.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-زندگینامه-امام-خمینی-431/1503018-رحلت-امام-خمینی-علت-اصلی-فوت-امام-خمینی-چه-بود «رحلت امام خمینی | علت اصلی فوت امام خمینی چه بود؟»، وب‌سایت جماران.]</ref> پس از اعلام رسمی درگذشت سید روح‌الله خمینی در بامداد [[۱۴ خرداد]] ۱۳۶۸ از رادیو و [[تلویزیون]]، دولت ایران در اطلاعیه‌ای یک هفته را [[تعطیل رسمی]] و چهل روز را [[عزای عمومی]] اعلام کرد.<ref>[https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2061887/اعلام-عزای-عمومی-۴۰-روزه-از-صداوسیما-یک-هفته-تعطیل-رسمی-شد «اعلام عزای عمومی ۴۰ روزه از صداوسیما / یک هفته تعطیل رسمی شد»، وب‌سایت اقتصاد آنلاین.]</ref>


واکنش و عزاداری مردم نیاز به بسط بیشتری دارد. در حد یکی دو خط از منابع موجود فضای مردم را بیشتر ترسیم کنید.</ref> در سطح بین‌المللی نیز پیام‌های تسلیت از سوی مقامات جهانی صادر شد. دبیرکل وقت سازمان ملل متحد مراتب تأسف خود را اعلام کرد و مقامات کشورهایی نظیر آلمان شرقی و اتحاد جماهیر شوروی پیام‌های تسلیت ارسال کردند. مجله اشپیگل آلمان نیز در مطلبی به ساده‌زیستی او اشاره کرد.<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-431/1503018-%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF «رحلت امام خمینی | علت اصلی فوت امام خمینی چه بود؟»، وب‌سایت جماران.]</ref><ref group="دیدگاه">همین قدر بود؟ به نظرم خیلی گسترده تر بوده
در سطح بین‌المللی نیز درگذشت او بازتاب گسترده‌ای داشت. شماری از کشورها از جمله [[پاکستان]]، [[کوبا]] و [[نیکاراگوئه]] چند روز عزای عمومی اعلام کردند و در برخی کشورها مانند [[هند]] و [[سریلانکا]] پرچم‌ها به حالت نیمه‌افراشته درآمد.<ref>[https://sahebnews.ir/97809/بازتابهاي-خواندني-رحلت-امام-در-سال-68-از.htm «از عزای عمومی 10 روزه در پاکستان و کوبا تا اعترافات غرب درباره امام»، پایگاه خبری صاحب نیوز.]</ref> رئیس‌جمهوری دموکراتیک خلق کره، رئیس‌جمهور گابن، سلطان [[عمان]]، رئیس و نائب رئیس دولت [[امارات عربی متحده]]، امیر [[بحرین]]، رئیس وزراء دولت بحرین، دبیرکل [[سازمان کنفرانس اسلامی]]،<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=11059 «ارسال پیام‌های تسلیت رؤسای کشورها خطاب به رهبر انقلاب در پی ارتحال امام خمینی(ره)»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای.]</ref> دبیرکل وقت [[سازمان ملل متحد]]، مقامات کشورهایی نظیر [[آلمان|آلمان شرقی]] و [[اتحاد جماهیر شوروی]] پیام‌های تسلیت ارسال کردند.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-زندگینامه-امام-خمینی-431/1503018-رحلت-امام-خمینی-علت-اصلی-فوت-امام-خمینی-چه-بود «رحلت امام خمینی | علت اصلی فوت امام خمینی چه بود؟»، وب‌سایت جماران.]</ref> همچنین در بسیاری از کشورها مقام‌های سیاسی و مذهبی با حضور در سفارتخانه‌های ایران یا صدور پیام‌های رسمی، درگذشت او را تسلیت گفتند.<ref>[https://sahebnews.ir/97809/بازتابهاي-خواندني-رحلت-امام-در-سال-68-از.htm «از عزای عمومی 10 روزه در پاکستان و کوبا تا اعترافات غرب درباره امام»، پایگاه خبری صاحب نیوز.]</ref>
 
مثلا:
 
https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=11059</ref>


=== واکنش برخی رسانه‌های خارجی ===
=== واکنش برخی رسانه‌های خارجی ===
* '''رادیو دولتی آمریکا''': این رسانه اعلام کرد که هم‌زمان با تشکیل مجلس خبرگان برای تعیین جانشین آیت‌الله خمینی و قرائت وصیت‌نامه سیاسی وی، بسیاری از تحلیلگران غربی معتقدند این وصیت‌نامه احتمالاً مسئله جانشینی را حل نخواهد کرد و ایران ممکن است وارد دوره‌ای نامشخص در مسئله رهبری شود.
* '''رادیو دولتی آمریکا''': این رسانه اعلام کرد که هم‌زمان با تشکیل مجلس خبرگان برای تعیین جانشین آیت‌الله خمینی و قرائت وصیت‌نامه سیاسی وی، بسیاری از تحلیلگران غربی معتقدند این وصیت‌نامه احتمالاً مسئله جانشینی را حل نخواهد کرد و ایران ممکن است وارد دوره‌ای نامشخص در مسئله رهبری شود.
* '''رادیو دولتی انگلیس''': بی‌بی‌سی اظهار داشت خلأیی که در پی درگذشت آیت‌الله خمینی در سطح رهبری ایران پدید آمده، به دشواری قابل جبران خواهد بود.
* '''رادیو دولتی انگلیس''': بی‌بی‌سی اظهار داشت خلأی که در پی درگذشت آیت‌الله خمینی در سطح رهبری ایران پدید آمده، به دشواری قابل جبران خواهد بود.
* '''رادیو اسرائیل''': این رادیو در ۲۷ اردیبهشت ۱۳۶۸ش پیش‌بینی کرد که جدال قدرت در ایران ممکن است به گسترش عملیات تروریستی بینجامد.
* '''رادیو رژیم اسرائیل''': این رادیو در [[۲۷ اردیبهشت]] ۱۳۶۸ش پیش‌بینی کرد که جدال قدرت در ایران ممکن است به گسترش عملیات تروریستی بینجامد.
* '''روزنامه تایمز لندن''': این روزنامه انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای را اقدامی مصالحه‌آمیز برای پر کردن خلأ قدرت در دوران عزاداری دانست و نوشت که جدال واقعی قدرت در آینده رخ خواهد داد.<ref>[https://www.islamtimes.com/fa/article/1139756/%D9%86%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C «ناکامی تحلیل‌گران غربی بعد از رحلت امام خمینی»، وب‌سایت اسلام تایمز.]</ref>
* '''روزنامه تایمز لندن''': این روزنامه انتخاب [[سید علی خامنه‌ای|آیت‌الله خامنه‌ای]] را اقدامی مصالحه‌آمیز برای پر کردن خلأ قدرت در دوران [[عزاداری]] دانست و نوشت که جدال واقعی قدرت در آینده رخ خواهد داد.<ref>[https://www.islamtimes.com/fa/article/1139756/ناکامی-تحلیل-گران-غربی-بعد-رحلت-امام-خمینی «ناکامی تحلیل‌گران غربی بعد از رحلت امام خمینی»، وب‌سایت اسلام تایمز.]</ref>


== نگرانی‌های مردم و مسئولان پس از رحلت سید روح الله خمینی ==
== نگرانی‌های مردم و مسئولان پس از رحلت سید روح‌الله خمینی ==
در کنار سوگواری، بخش‌هایی از مردم و به ویژه گروه‌های فکری، سیاسی و جناحی نسبت به آینده کشور، تعیین جانشین و احتمال حمله مجدد عراق دچار نگرانی و اضطراب بودند. این التهاب تنها به داخل کشور محدود نبود و مسلمانان در سایر نقاط جهان نیز نسبت به از دست دادن رهبر و سرنوشت جمهوری اسلامی دچار نگرانی شدند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/401455/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87 مسعود، «روایت یک خبرنگار از روز تشییع پیکر امام خمینی (ره)»، وب‌سایت فرارو.]</ref> برخی منابع از افزایش فعالیت نیروهای سازمان مجاهدین خلق در مناطق مرزی و احتمال بهره‌برداری از شرایط پس از رحلت خمینی خبر دادند. در همان زمان نیروهای نظامی جمهوری اسلامی در برخی مناطق مرزی در حالت آماده‌باش قرار گرفتند، هرچند در نهایت درگیری گسترده‌ای گزارش نشد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/109301/%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%22%D8%B1%D9%87%22 «نقشه منافقین بعد از رحلت امام (ره)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref>
در کنار سوگواری، بخش‌هایی از مردم و به‌ویژه گروه‌های فکری، سیاسی و جناحی درباره آیندۀ کشور، تعیین جانشین و احتمال حمله مجدد [[عراق]] دچار نگرانی و اضطراب بودند. این التهاب تنها به داخل کشور محدود نبود و مسلمانان در سایر نقاط جهان نیز با رحلت رهبر ایران درباره سرنوشت [[جمهوری اسلامی ایران|جمهوری اسلامی]] دچار نگرانی شدند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/401455/روایت-یک-خبرنگار-از-روز-تشییع-پیکر-امام-خمینی-ره مسعود، «روایت یک خبرنگار از روز تشییع پیکر امام خمینی (ره)»، وب‌سایت فرارو.]</ref> برخی منابع از افزایش فعالیت نیروهای [[سازمان مجاهدین خلق ایران|سازمان مجاهدین خلق]] در مناطق مرزی و احتمال بهره‌برداری از شرایط پس از [[رحلت سید روح‌الله خمینی]] خبر دادند. در همان زمان نیروهای نظامی جمهوری اسلامی در برخی مناطق مرزی در حالت آماده‌باش قرار گرفتند؛  هرچند در نهایت درگیری گسترده‌ای گزارش نشد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/109301/نقشه-منافقین-بعد-از-رحلت-امام-%22ره%22 «نقشه منافقین بعد از رحلت امام (ره)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>


سید علی خامنه‌ای در سخنرانی خود پس از رحلت سید روح‌الله خمینی اظهار داشت که دشمنان انقلاب اسلامی امیدوار بودند با این رخداد، مردم ایران دچار سردی، اختلاف و ناامیدی شوند تا از شرایط سوءاستفاده کنند. به گفتهٔ او، حضور و موضع‌گیری یکپارچهٔ مردم ایران این پیش‌بینی‌ها را ناکام گذاشت و نشان داد که انقلاب در جامعه ریشه‌دار شده است؛ امری که به گفتهٔ وی موجب ناامیدی دشمنان و بازگشت امید به مسلمانان و حامیان انقلاب در سراسر جهان شد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2121 خامنه‌ای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم»، ۱۳۶۸/۰۴/۱۰، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
[[سید علی خامنه‌ای]] در سخنرانی خود پس از رحلت سید روح‌الله خمینی اظهار داشت که دشمنان [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] امیدوار بودند با این رخداد، مردم ایران دچار سردی، اختلاف و ناامیدی شوند تا از شرایط سوءاستفاده کنند. به گفتهٔ او، حضور و موضع‌گیری یکپارچهٔ مردم ایران این پیش‌بینی‌ها را ناکام گذاشت و نشان داد که انقلاب در جامعه ریشه‌دار شده است؛ امری که به گفتهٔ وی موجب ناامیدی دشمنان و بازگشت امید به مسلمانان و حامیان انقلاب در سراسر جهان شد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2121 خامنه‌ای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم»، ۱۳۶۸/۰۴/۱۰، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>


== جانشین سید روح الله خمینی بعد از رحلت او ==
== تعیین جانشین سید روح‌الله خمینی ==
پس از رحلت سید روح الله خمینی جلسه مجلس خبرگان رهبری برای تعیین جانشین تشکیل شد. در این نشست ابتدا وصیت‌نامه سید روح‌الله خمینی توسط سید علی خامنه‌ای برای اعضای مجلس خوانده شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/102244/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%87 «تصاویر و خاطرات رحلت امام خمینی(ره)»، وب‌سایت تابناک.]</ref> سپس پیشنهادهایی درباره رهبری شورایی مطرح گردید که مورد پذیرش اکثریت قرار نگرفت. در نهایت پس از بحث و بررسی، مجلس خبرگان سید علی خامنه‌ای را به عنوان رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران انتخاب کرد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/102244/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%87 «تصاویر و خاطرات رحلت امام خمینی(ره)»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
[[پرونده:رحلت سید روح‌الله خمینی۲.jpg|جایگزین=قرائت وصیت‌نامه روح‌الله خمینی در مجلس خبرگان|بندانگشتی|علی خامنه‌ای، رئیس‌جمهور وقت، در حال قرائت وصیت‌نامه روح‌الله خمینی در جلسه مجلس خبرگان رهبری برای انتخاب رهبر جدید، ۱۴ خرداد ۱۳۶۸]]
پس از رحلت سید روح‌الله خمینی جلسه [[مجلس خبرگان رهبری]] برای تعیین جانشین تشکیل شد. در این نشست ابتدا [[وصیت‌نامه سید روح‌الله خمینی]] توسط سید علی خامنه‌ای برای اعضای مجلس خوانده شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/102244/تصاویر-و-خاطرات-رحلت-امام-خمینیره «تصاویر و خاطرات رحلت امام خمینی(ره)»، وب‌سایت تابناک.]</ref> سپس پیشنهادهایی دربارهٔ رهبری شورایی مطرح گردید که مورد پذیرش اکثریت قرار نگرفت. در نهایت پس از بحث و بررسی، مجلس خبرگان سید علی خامنه‌ای را به عنوان [[رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران]] انتخاب کرد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/102244/تصاویر-و-خاطرات-رحلت-امام-خمینیره «تصاویر و خاطرات رحلت امام خمینی(ره)»، وب‌سایت تابناک.]</ref>


== جریان‌های سیاسی پس از رحلت سید روح الله خمینی ==
== جریان‌های سیاسی پس از رحلت سید روح‌الله خمینی ==
پس از رحلت سید روح‌الله خمینی بحث درباره تفسیر و استمرار اندیشه‌ها و آرمان‌های او به یکی از موضوعات مهم در فضای سیاسی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد. در این دوره، جریان‌های سیاسی مختلف برداشت‌های متفاوتی از خط امام و اصول فکری او ارائه کردند.  
پس از رحلت سید روح‌الله خمینی بحث دربارهٔ تفسیر و استمرار اندیشه‌ها و آرمان‌های او به یکی از موضوعات مهم در فضای سیاسی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد. در این دوره، جریان‌های سیاسی مختلف برداشت‌های متفاوتی از خط امام و اصول فکری او ارائه کردند.
* برخی از جریان‌ها بر تداوم مفاهیمی مانند [[اسلام ناب محمدی]]، نقش محوری [[ولایت فقیه]] در ساختار سیاسی، ضرورت مقاومت در برابر قدرت‌های خارجی و تأکید بر دشمن‌شناسی در سیاست خارجی تأکید کردند و این اصول را از ارکان اندیشه سیاسی [[امام خمینی]] دانستند.
* دیدگاه‌هایی نیز مطرح شد که به بازتعریف برخی از این مفاهیم می‌پرداخت؛ از جمله این موارد می‌توان به طرح دیدگاه‌هایی دربارهٔ [[جدایی دین از سیاست|جدایی نسبی دین از سیاست]]، نقد یا محدودسازی جایگاه ولایت فقیه، تأکید بر الگوهای دموکراسی غربی و حمایت از سیاست تعامل گسترده‌تر با قدرت‌های جهانی اشاره کرد.
* منتقدان این رویکردها این تحولات را نوعی فاصله گرفتن از مبانی اولیه انقلاب اسلامی و اندیشه‌های امام خمینی دانسته‌اند. این اختلاف دیدگاه‌ها در دهه‌های بعد در قالب رقابت‌ها و منازعات سیاسی میان جریان‌های مختلف در [[جمهوری اسلامی ایران]] بروز یافت و در برخی رویدادهای سیاسی مهم نیز بازتاب پیدا کرد.<ref>[https://sahebnews.ir/96284/جریان-های-سیاسی-پس-از-رحلت-امام-خمینی-چه.htm نصری، «جریان‌های سیاسی پس از رحلت امام خمینی چه کردند؟/ انحرافات تحمیل شده بر مکتب امام»، پایگاه خبری صاحب نیوز.]</ref>


* برخی از جریان‌ها بر تداوم مفاهیمی مانند اسلام ناب محمدی، نقش محوری ولایت فقیه در ساختار سیاسی، ضرورت مقاومت در برابر قدرت‌های خارجی و تأکید بر دشمن‌شناسی در سیاست خارجی تأکید کردند و این اصول را از ارکان اندیشه سیاسی خمینی دانستند.  
== برگزاری مراسم سالگرد رحلت سید روح‌الله خمینی ==
* دیدگاه‌هایی نیز مطرح شد که به بازتعریف برخی از این مفاهیم می‌پرداخت؛ از جمله این موارد می‌توان به طرح دیدگاه‌هایی درباره جدایی نسبی دین از سیاست، نقد یا محدودسازی جایگاه ولایت فقیه، تأکید بر الگوهای دموکراسی غربی و حمایت از سیاست تعامل گسترده‌تر با قدرت‌های جهانی اشاره کرد.  
[[پرونده:رحلت سید روح‌الله خمینی۳.png|جایگزین=سخنرانی سید علی خامنه‌ای در حرم امام خمینی|بندانگشتی|سخنرانی سید علی خامنه‌ای در حرم امام خمینی؛ 14 خرداد 1396ش]]
* منتقدان این رویکردها این تحولات را نوعی فاصله گرفتن از مبانی اولیه انقلاب اسلامی و اندیشه‌های خمینی دانسته‌اند. این اختلاف دیدگاه‌ها در دهه‌های بعد در قالب رقابت‌ها و منازعات سیاسی میان جریان‌های مختلف در جمهوری اسلامی ایران بروز یافت و در برخی رویدادهای سیاسی مهم نیز بازتاب پیدا کرد.<ref>[https://sahebnews.ir/96284/%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87.htm نصری، «جریان های سیاسی پس از رحلت امام خمینی چه کردند؟/ انحرافات تحمیل شده بر مکتب امام»، پایگاه خبری صاحب نیوز.]</ref>
هر سال در سالگرد رحلت سید روح‌الله خمینی در [[۱۴ خرداد]]، مراسم بزرگداشتی در [[حرم امام خمینی|حرم]] او در تهران برگزار می‌شود. این مراسم با حضور اقشار مختلف مردم از سراسر کشور برگزار می‌گردد و از برنامه‌های اصلی آن سخنرانی رهبر جمهوری اسلامی ایران است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6479794/مراسم-مرکزی-ارتحال-امام-ره-از-ساعت-۸-صبح-۱۴-خرداد-آغاز-می-شود «مراسم رسمی ارتحال امام(ره) از ساعت ۸ صبح ۱۴ خرداد آغاز می‌شود»، خبرگزاری مهر.]</ref> حضور گستردهٔ مردم در این مراسم نشانه‌ای از وفاداری آنها به آرمان‌ها و اندیشه‌های خمینی<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6479794/مراسم-مرکزی-ارتحال-امام-ره-از-ساعت-۸-صبح-۱۴-خرداد-آغاز-می-شود «مراسم رسمی ارتحال امام(ره) از ساعت ۸ صبح ۱۴ خرداد آغاز می‌شود»، خبرگزاری مهر.]</ref> و تجدید میثاق با رهبری جمهوری اسلامی عنوان شده است.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1301016/جزئیات-مراسم-بزرگداشت-سالگرد-ارتحال-امام-خمینی-ره «جزئیات مراسم بزرگداشت سالگرد ارتحال امام خمینی (ره)»، وب‌سایت جوان آنلاین.]</ref>


==پانویس==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
{{پانویس پیش‌نویس}}
==منابع==
«تاریخ تولد امام خمینی | همزمانی با ولادت حضرت زهرا سلام الله علیها»، وب‌سایت جماران، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۰ش.
«تصاویر و خاطرات رحلت امام خمینی(ره)»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۸۹ش.
«خاطرات موسوی خوئینی ها از لحظه رحلت امام خمینی/ هاشمی گفت نباید این خبر به بیرون برسد»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۴ خرداد ۱۴۰۰ش.
خامنه‌ای، سید علی، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم»، ۱۳۶۸/۰۴/۱۰، وب‌سایت خامنه ای دات آی آر، تاریخ درج مطلب: ۱۰ تیر ۱۳۶۸ش.
«در مورد ارتحال امام خمینی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بازدید: ۱۶ فروردین ۱۴۰۵ش.
«رحلت امام خمینی | علت اصلی فوت امام خمینی چه بود؟»، وب‌سایت جماران، تاریخ درج مطلب: ۱۴ خرداد ۱۴۰۰ش.
«مراسم تشییع امام خمینی و حواشی آن»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درح مطلب: ۱۴ خرداد ۱۳۹۸ش.
مسعود، مختار، «روایت یک خبرنگار از روز تشییع پیکر امام خمینی (ره)»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درح مطلب: ۱۴ خرداد ۱۳۹۸ش.
«ناکامی تحلیل‌گران غربی بعد از رحلت امام خمینی»، وب‌سایت اسلام تایمز، تاریخ درج مطلب: ۱۶ خرداد ۱۴۰۳ش.
نصری، محسن، «جریان های سیاسی پس از رحلت امام خمینی چه کردند؟/ انحرافات تحمیل شده بر مکتب امام»، پایگاه خبری صاحب نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۳۹۳ش.


«نقشه منافقین بعد از رحلت امام (ره)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۹ خرداد ۱۳۹۹ش.
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* «ارسال پیام‌های تسلیت رؤسای کشورها خطاب به رهبر انقلاب در پی ارتحال امام خمینی (ره)»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۵ خرداد ۱۳۶۸ش.
* «از عزای عمومی ۱۰ روزه در پاکستان و کوبا تا اعترافات غرب دربارهٔ امام»، پایگاه خبری صاحب نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۵ خرداد ۱۳۹۴ش.
* «اعلام عزای عمومی ۴۰ روزه از صداوسیما / یک هفته تعطیل رسمی شد»، وب‌سایت اقتصاد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ خرداد ۱۴۰۴ش.
* «انتظار فرج از نیمه خرداد»، وب‌سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۴۰۲ش.
* «تاریخ تولد امام خمینی | همزمانی با ولادت حضرت زهرا سلام الله علیها»، وب‌سایت جماران، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۰ش.
* «تشییع پیکر امام خمینی (ره) بزرگ‌ترین مراسم تشییع و سومین تجمع انسانی در تاریخ بشر»، وب‌سایت ۵۵ آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۵ خرداد ۱۳۹۶ش.
* «تصاویر و خاطرات رحلت امام خمینی (ره)»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۸۹ش.
* «جزئیات مراسم بزرگداشت سالگرد ارتحال امام خمینی (ره)»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۴ش.
* «خاطرات موسوی خوئینی‌ها از لحظه رحلت امام خمینی/ هاشمی گفت نباید این خبر به بیرون برسد»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۴ خرداد ۱۴۰۰ش.
* خامنه‌ای، سید علی، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم، 1368/4/10»، ۱۳۶۸/۰۴/۱۰، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۰ تیر ۱۳۶۸ش.
* «در مورد ارتحال امام خمینی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بازدید: ۱۶ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «رحلت امام خمینی | علت اصلی فوت امام خمینی چه بود؟»، وب‌سایت جماران، تاریخ درج مطلب: ۱۴ خرداد ۱۴۰۰ش.
* «روح الله موسوی خمینی»، سایت جامع امام خمینی (ره)، تاریخ بازدید: ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «ماجرای خواندنی تعیین محل دفن امام»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۳ آذر ۱۳۹۶ش.
* «مراسم تشییع امام خمینی و حواشی آن»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درح مطلب: ۱۴ خرداد ۱۳۹۸ش.
* «مراسم رسمی ارتحال امام (ره) از ساعت ۸ صبح ۱۴ خرداد آغاز می‌شود»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۵ خرداد ۱۴۰۴ش.
* مسعود، مختار، «روایت یک خبرنگار از روز تشییع پیکر امام خمینی (ره)»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درح مطلب: ۱۴ خرداد ۱۳۹۸ش.
* «ناکامی تحلیل‌گران غربی بعد از رحلت امام خمینی»، وب‌سایت اسلام تایمز، تاریخ درج مطلب: ۱۶ خرداد ۱۴۰۳ش.
* نصری، محسن، «جریان‌های سیاسی پس از رحلت امام خمینی چه کردند؟ / انحرافات تحمیل شده بر مکتب امام»، پایگاه خبری صاحب نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۳۹۳ش.
* «نقشه منافقین بعد از رحلت امام (ره)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۹ خرداد ۱۳۹۹ش.
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۲۱

رحلت سید روح‌الله خمینی
خبر رحلت سید روح‌الله خمینی
سوگواری مردم در حسینیه جماران بعد از شنیدن خبر رحلت سید روح‌الله خمینی


رحلت سید روح‌الله خمینی؛ درگذشت بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران در ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ش.

رحلت سید روح‌الله خمینی در ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ش یکی از رویدادهای سیاسی و اجتماعی مهم در تاریخ معاصر ایران به‌شمار می‌آید. وی که بنیان‌گذار و نخستین رهبر جمهوری اسلامی ایران بود، پس از دوره‌ای بیماری در تهران درگذشت. خبر رحلت او با واکنش گستردهٔ داخلی و بین‌المللی همراه شد و میلیون‌ها نفر در مراسم تشییع پیکر او شرکت کردند؛ مراسمی که از نظر شمار جمعیت از بزرگ‌ترین آیین‌های تشییع در جهان به‌شمار آمده است. پس از درگذشت او، مجلس خبرگان رهبری با تشکیل جلسه‌ای برای تعیین جانشین، سید علی خامنه‌ای را به‌عنوان رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران انتخاب کرد. این رویداد علاوه بر سوگواری گستردهٔ مردمی، بحث‌ها و تحولات سیاسی متعددی دربارهٔ آیندهٔ رهبری و تداوم اندیشه‌های سید روح الله خمینی در فضای سیاسی ایران به دنبال داشت.

بیماری و درگذشت

سید روح‌الله خمینی که در ۲۰ جمادی الثانی ۱۳۲۰ق مطابق ۱ مهر ۱۲۸۱ش به دنیا آمده بود[۱] در اواخر عمر به سرطان پیشرفته معده مبتلا شد. تیم پزشکی پس از مشاهده علائم و خون‌ریزی تصمیم به عمل جراحی گرفتند که با موافقت وی انجام شد. با این حال روند درمان موفقیت‌آمیز نبود و او در در ساعت ۲۲:۲۰ روز شنبه ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ش بر اثر سکته قلبی درگذشت.[۲] پیش از اعلام عمومی درگذشت او اکبر هاشمی رفسنجانی تأکید داشت تا برای اندیشیدن تدابیر امنیتی و پیشگیری از بروز مشکلات در جبهه‌ها این خبر برای مدتی پنهان بماند.[۳] در نهایت خبر درگذشت در بامداد روز بعد از رادیو سراسری ایران اعلام شد.[۴]

در یکی از سروده‌های سید روح‌الله خمینی، آمده است که: «سال‌ها می‌گذرد، حادثه‌ها می‌آید / انتظار فرج از نیمهٔ خرداد کشم»؛ برخی منابع این شعر را اشاره‌ای نمادین به رویدادهای نیمهٔ خرداد، از جمله قیام ۱۵ خرداد در سال ۱۳۴۲ش و نیز زمان درگذشت او در ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ش دانسته‌اند.[۵]

تشییع و خاک‌سپاری

انتقال پیکر سید روح‌الله خمینی به بهشت‌زهرا با بالگرد
انتقال پیکر سید روح‌الله خمینی به بهشت‌زهرا با بالگرد جهت خاک‌سپاری

پس از اعلام خبر رحلت، پیکر سید روح‌الله خمینی برای وداع مردمی به مصلای تهران منتقل شد و درون محفظه‌ای شیشه‌ای قرار گرفت. سید محمدرضا گلپایگانی بر پیکر او نماز خواند.[۶] مراسم تشییع با حضور انبوهی از مردم برگزار شد و بنا بر برخی برآوردها حدود ۱۰ میلیون نفر از نقاط مختلف ایران برای شرکت در آن به تهران آمدند؛ تجمعی که از آن به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌ها و بزرگ‌ترین مراسم تشییع در تاریخ معاصر یاد شده است. ازدحام شدید جمعیت در این مراسم موجب بروز بی‌نظمی‌هایی شد و گزارش‌هایی از جان‌باختن چند نفر در میان جمعیت منتشر گردید.[۷] گستردگی و هجوم جمعیت به حدی بود که انتقال پیکر با کامیون و بالگرد با مشکل مواجه شد و تابوت آسیب دید و در پی آن پیکر برای تکفین مجدد به حسینیه جماران بازگردانده شد. خاک‌سپاری به روز بعد موکول گردید و در نهایت پیکر وی در نزدیکی بهشت زهرا و با حضور انبوه جمعیت عزادار به خاک سپرده شد.[۸]

بر اساس روایت‌های منتشرشده، دربارهٔ محل دفن امام خمینی در شب درگذشت او جلسه‌ای در حسینیه جماران با حضور جمعی از مسئولان و نزدیکان برگزار شد و گزینه‌هایی مانند مصلای تهران، قطعه‌ای در بهشت زهرا، حرم حضرت معصومه در قم و مسجد جمکران مطرح گردید، اما تصمیم نهایی به سید احمد خمینی واگذار شد. صبح روز بعد منطقه‌ای در نزدیکی بهشت زهرا برای دفن انتخاب شد؛ زمینی که متعلق به یکی از ساکنان منطقه بود و پس از توافق با مالک و پرداخت هزینۀ آن، برای این منظور در نظر گرفته شد و مجموعه حرم امام خمینی در همان محل شکل گرفت.[۹]

واکنش‌ها به خبر رحلت

درگذشت سید روح‌الله خمینی موج گسترده‌ای از اندوه را در داخل کشور به همراه داشت به گونه‌ای که انبوهی از مردم سیاه‌پوش شدند و آوای تلاوت قرآن از مساجد و مراکز مختلف به گوش می‌رسید.[۱۰] پس از اعلام رسمی درگذشت سید روح‌الله خمینی در بامداد ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ از رادیو و تلویزیون، دولت ایران در اطلاعیه‌ای یک هفته را تعطیل رسمی و چهل روز را عزای عمومی اعلام کرد.[۱۱]

در سطح بین‌المللی نیز درگذشت او بازتاب گسترده‌ای داشت. شماری از کشورها از جمله پاکستان، کوبا و نیکاراگوئه چند روز عزای عمومی اعلام کردند و در برخی کشورها مانند هند و سریلانکا پرچم‌ها به حالت نیمه‌افراشته درآمد.[۱۲] رئیس‌جمهوری دموکراتیک خلق کره، رئیس‌جمهور گابن، سلطان عمان، رئیس و نائب رئیس دولت امارات عربی متحده، امیر بحرین، رئیس وزراء دولت بحرین، دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی،[۱۳] دبیرکل وقت سازمان ملل متحد، مقامات کشورهایی نظیر آلمان شرقی و اتحاد جماهیر شوروی پیام‌های تسلیت ارسال کردند.[۱۴] همچنین در بسیاری از کشورها مقام‌های سیاسی و مذهبی با حضور در سفارتخانه‌های ایران یا صدور پیام‌های رسمی، درگذشت او را تسلیت گفتند.[۱۵]

واکنش برخی رسانه‌های خارجی

  • رادیو دولتی آمریکا: این رسانه اعلام کرد که هم‌زمان با تشکیل مجلس خبرگان برای تعیین جانشین آیت‌الله خمینی و قرائت وصیت‌نامه سیاسی وی، بسیاری از تحلیلگران غربی معتقدند این وصیت‌نامه احتمالاً مسئله جانشینی را حل نخواهد کرد و ایران ممکن است وارد دوره‌ای نامشخص در مسئله رهبری شود.
  • رادیو دولتی انگلیس: بی‌بی‌سی اظهار داشت خلأی که در پی درگذشت آیت‌الله خمینی در سطح رهبری ایران پدید آمده، به دشواری قابل جبران خواهد بود.
  • رادیو رژیم اسرائیل: این رادیو در ۲۷ اردیبهشت ۱۳۶۸ش پیش‌بینی کرد که جدال قدرت در ایران ممکن است به گسترش عملیات تروریستی بینجامد.
  • روزنامه تایمز لندن: این روزنامه انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای را اقدامی مصالحه‌آمیز برای پر کردن خلأ قدرت در دوران عزاداری دانست و نوشت که جدال واقعی قدرت در آینده رخ خواهد داد.[۱۶]

نگرانی‌های مردم و مسئولان پس از رحلت سید روح‌الله خمینی

در کنار سوگواری، بخش‌هایی از مردم و به‌ویژه گروه‌های فکری، سیاسی و جناحی درباره آیندۀ کشور، تعیین جانشین و احتمال حمله مجدد عراق دچار نگرانی و اضطراب بودند. این التهاب تنها به داخل کشور محدود نبود و مسلمانان در سایر نقاط جهان نیز با رحلت رهبر ایران درباره سرنوشت جمهوری اسلامی دچار نگرانی شدند.[۱۷] برخی منابع از افزایش فعالیت نیروهای سازمان مجاهدین خلق در مناطق مرزی و احتمال بهره‌برداری از شرایط پس از رحلت سید روح‌الله خمینی خبر دادند. در همان زمان نیروهای نظامی جمهوری اسلامی در برخی مناطق مرزی در حالت آماده‌باش قرار گرفتند؛ هرچند در نهایت درگیری گسترده‌ای گزارش نشد.[۱۸]

سید علی خامنه‌ای در سخنرانی خود پس از رحلت سید روح‌الله خمینی اظهار داشت که دشمنان انقلاب اسلامی امیدوار بودند با این رخداد، مردم ایران دچار سردی، اختلاف و ناامیدی شوند تا از شرایط سوءاستفاده کنند. به گفتهٔ او، حضور و موضع‌گیری یکپارچهٔ مردم ایران این پیش‌بینی‌ها را ناکام گذاشت و نشان داد که انقلاب در جامعه ریشه‌دار شده است؛ امری که به گفتهٔ وی موجب ناامیدی دشمنان و بازگشت امید به مسلمانان و حامیان انقلاب در سراسر جهان شد.[۱۹]

تعیین جانشین سید روح‌الله خمینی

قرائت وصیت‌نامه روح‌الله خمینی در مجلس خبرگان
علی خامنه‌ای، رئیس‌جمهور وقت، در حال قرائت وصیت‌نامه روح‌الله خمینی در جلسه مجلس خبرگان رهبری برای انتخاب رهبر جدید، ۱۴ خرداد ۱۳۶۸

پس از رحلت سید روح‌الله خمینی جلسه مجلس خبرگان رهبری برای تعیین جانشین تشکیل شد. در این نشست ابتدا وصیت‌نامه سید روح‌الله خمینی توسط سید علی خامنه‌ای برای اعضای مجلس خوانده شد.[۲۰] سپس پیشنهادهایی دربارهٔ رهبری شورایی مطرح گردید که مورد پذیرش اکثریت قرار نگرفت. در نهایت پس از بحث و بررسی، مجلس خبرگان سید علی خامنه‌ای را به عنوان رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران انتخاب کرد.[۲۱]

جریان‌های سیاسی پس از رحلت سید روح‌الله خمینی

پس از رحلت سید روح‌الله خمینی بحث دربارهٔ تفسیر و استمرار اندیشه‌ها و آرمان‌های او به یکی از موضوعات مهم در فضای سیاسی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد. در این دوره، جریان‌های سیاسی مختلف برداشت‌های متفاوتی از خط امام و اصول فکری او ارائه کردند.

  • برخی از جریان‌ها بر تداوم مفاهیمی مانند اسلام ناب محمدی، نقش محوری ولایت فقیه در ساختار سیاسی، ضرورت مقاومت در برابر قدرت‌های خارجی و تأکید بر دشمن‌شناسی در سیاست خارجی تأکید کردند و این اصول را از ارکان اندیشه سیاسی امام خمینی دانستند.
  • دیدگاه‌هایی نیز مطرح شد که به بازتعریف برخی از این مفاهیم می‌پرداخت؛ از جمله این موارد می‌توان به طرح دیدگاه‌هایی دربارهٔ جدایی نسبی دین از سیاست، نقد یا محدودسازی جایگاه ولایت فقیه، تأکید بر الگوهای دموکراسی غربی و حمایت از سیاست تعامل گسترده‌تر با قدرت‌های جهانی اشاره کرد.
  • منتقدان این رویکردها این تحولات را نوعی فاصله گرفتن از مبانی اولیه انقلاب اسلامی و اندیشه‌های امام خمینی دانسته‌اند. این اختلاف دیدگاه‌ها در دهه‌های بعد در قالب رقابت‌ها و منازعات سیاسی میان جریان‌های مختلف در جمهوری اسلامی ایران بروز یافت و در برخی رویدادهای سیاسی مهم نیز بازتاب پیدا کرد.[۲۲]

برگزاری مراسم سالگرد رحلت سید روح‌الله خمینی

سخنرانی سید علی خامنه‌ای در حرم امام خمینی
سخنرانی سید علی خامنه‌ای در حرم امام خمینی؛ 14 خرداد 1396ش

هر سال در سالگرد رحلت سید روح‌الله خمینی در ۱۴ خرداد، مراسم بزرگداشتی در حرم او در تهران برگزار می‌شود. این مراسم با حضور اقشار مختلف مردم از سراسر کشور برگزار می‌گردد و از برنامه‌های اصلی آن سخنرانی رهبر جمهوری اسلامی ایران است.[۲۳] حضور گستردهٔ مردم در این مراسم نشانه‌ای از وفاداری آنها به آرمان‌ها و اندیشه‌های خمینی[۲۴] و تجدید میثاق با رهبری جمهوری اسلامی عنوان شده است.[۲۵]

پانویس

  1. ↑ «تاریخ تولد امام خمینی | همزمانی با ولادت حضرت زهرا سلام الله علیها»، وب‌سایت جماران.
  2. ↑ «رحلت امام خمینی | علت اصلی فوت امام خمینی چه بود؟»، وب‌سایت جماران.
  3. ↑ «خاطرات موسوی خوئینی‌ها از لحظه رحلت امام خمینی/ هاشمی گفت نباید این خبر به بیرون برسد»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.
  4. ↑ «در مورد ارتحال امام خمینی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وب‌سایت تابناک.
  5. ↑ «انتظار فرج از نیمه خرداد»، وب‌سایت پرسمان.
  6. ↑ «مراسم تشییع امام خمینی و حواشی آن»، وب‌سایت تابناک.
  7. ↑ «تشییع پیکر امام خمینی (ره) بزرگ‌ترین مراسم تشییع و سومین تجمع انسانی در تاریخ بشر»، وب‌سایت 55 آنلاین.
  8. ↑ «مراسم تشییع امام خمینی و حواشی آن»، وب‌سایت تابناک.
  9. ↑ «ماجرای خواندنی تعیین محل دفن امام»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.
  10. ↑ «رحلت امام خمینی | علت اصلی فوت امام خمینی چه بود؟»، وب‌سایت جماران.
  11. ↑ «اعلام عزای عمومی ۴۰ روزه از صداوسیما / یک هفته تعطیل رسمی شد»، وب‌سایت اقتصاد آنلاین.
  12. ↑ «از عزای عمومی 10 روزه در پاکستان و کوبا تا اعترافات غرب درباره امام»، پایگاه خبری صاحب نیوز.
  13. ↑ «ارسال پیام‌های تسلیت رؤسای کشورها خطاب به رهبر انقلاب در پی ارتحال امام خمینی(ره)»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای.
  14. ↑ «رحلت امام خمینی | علت اصلی فوت امام خمینی چه بود؟»، وب‌سایت جماران.
  15. ↑ «از عزای عمومی 10 روزه در پاکستان و کوبا تا اعترافات غرب درباره امام»، پایگاه خبری صاحب نیوز.
  16. ↑ «ناکامی تحلیل‌گران غربی بعد از رحلت امام خمینی»، وب‌سایت اسلام تایمز.
  17. ↑ مسعود، «روایت یک خبرنگار از روز تشییع پیکر امام خمینی (ره)»، وب‌سایت فرارو.
  18. ↑ «نقشه منافقین بعد از رحلت امام (ره)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  19. ↑ خامنه‌ای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم»، ۱۳۶۸/۰۴/۱۰، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  20. ↑ «تصاویر و خاطرات رحلت امام خمینی(ره)»، وب‌سایت تابناک.
  21. ↑ «تصاویر و خاطرات رحلت امام خمینی(ره)»، وب‌سایت تابناک.
  22. ↑ نصری، «جریان‌های سیاسی پس از رحلت امام خمینی چه کردند؟/ انحرافات تحمیل شده بر مکتب امام»، پایگاه خبری صاحب نیوز.
  23. ↑ «مراسم رسمی ارتحال امام(ره) از ساعت ۸ صبح ۱۴ خرداد آغاز می‌شود»، خبرگزاری مهر.
  24. ↑ «مراسم رسمی ارتحال امام(ره) از ساعت ۸ صبح ۱۴ خرداد آغاز می‌شود»، خبرگزاری مهر.
  25. ↑ «جزئیات مراسم بزرگداشت سالگرد ارتحال امام خمینی (ره)»، وب‌سایت جوان آنلاین.

منابع

  • «ارسال پیام‌های تسلیت رؤسای کشورها خطاب به رهبر انقلاب در پی ارتحال امام خمینی (ره)»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۵ خرداد ۱۳۶۸ش.
  • «از عزای عمومی ۱۰ روزه در پاکستان و کوبا تا اعترافات غرب دربارهٔ امام»، پایگاه خبری صاحب نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۵ خرداد ۱۳۹۴ش.
  • «اعلام عزای عمومی ۴۰ روزه از صداوسیما / یک هفته تعطیل رسمی شد»، وب‌سایت اقتصاد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ خرداد ۱۴۰۴ش.
  • «انتظار فرج از نیمه خرداد»، وب‌سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۴۰۲ش.
  • «تاریخ تولد امام خمینی | همزمانی با ولادت حضرت زهرا سلام الله علیها»، وب‌سایت جماران، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۰ش.
  • «تشییع پیکر امام خمینی (ره) بزرگ‌ترین مراسم تشییع و سومین تجمع انسانی در تاریخ بشر»، وب‌سایت ۵۵ آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۵ خرداد ۱۳۹۶ش.
  • «تصاویر و خاطرات رحلت امام خمینی (ره)»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۸۹ش.
  • «جزئیات مراسم بزرگداشت سالگرد ارتحال امام خمینی (ره)»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۴ش.
  • «خاطرات موسوی خوئینی‌ها از لحظه رحلت امام خمینی/ هاشمی گفت نباید این خبر به بیرون برسد»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۴ خرداد ۱۴۰۰ش.
  • خامنه‌ای، سید علی، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم، 1368/4/10»، ۱۳۶۸/۰۴/۱۰، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۰ تیر ۱۳۶۸ش.
  • «در مورد ارتحال امام خمینی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بازدید: ۱۶ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «رحلت امام خمینی | علت اصلی فوت امام خمینی چه بود؟»، وب‌سایت جماران، تاریخ درج مطلب: ۱۴ خرداد ۱۴۰۰ش.
  • «روح الله موسوی خمینی»، سایت جامع امام خمینی (ره)، تاریخ بازدید: ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «ماجرای خواندنی تعیین محل دفن امام»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۳ آذر ۱۳۹۶ش.
  • «مراسم تشییع امام خمینی و حواشی آن»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درح مطلب: ۱۴ خرداد ۱۳۹۸ش.
  • «مراسم رسمی ارتحال امام (ره) از ساعت ۸ صبح ۱۴ خرداد آغاز می‌شود»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۵ خرداد ۱۴۰۴ش.
  • مسعود، مختار، «روایت یک خبرنگار از روز تشییع پیکر امام خمینی (ره)»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درح مطلب: ۱۴ خرداد ۱۳۹۸ش.
  • «ناکامی تحلیل‌گران غربی بعد از رحلت امام خمینی»، وب‌سایت اسلام تایمز، تاریخ درج مطلب: ۱۶ خرداد ۱۴۰۳ش.
  • نصری، محسن، «جریان‌های سیاسی پس از رحلت امام خمینی چه کردند؟ / انحرافات تحمیل شده بر مکتب امام»، پایگاه خبری صاحب نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۳۹۳ش.
  • «نقشه منافقین بعد از رحلت امام (ره)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۹ خرداد ۱۳۹۹ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=رحلت_سید_روح‌الله_خمینی&oldid=33111»