دیمونا: تفاوت میان نسخه‌ها

دیمونا؛ نام عبری شهری در جنوب سرزمین‌های اشغالی فلسطین و مرکز هسته‌ای اسراییل در دل صحرای نقب.

'''تاریخچه'''

بر اساس گزارش‌های تاریخی، شهر دیمونا در سال ۱۹۵۵ و در چارچوب طرح شهرهای توسعه‌ای اسرائیل بنیان گذاشته شد. هدف اولیه از تأسیس این شهر، تأمین مسکن برای کارکنان کارخانه‌های «دریای مرده» و کارگران معادن فسفات منطقه اورون بود. نخستین ساکنان این شهر را مهاجران یهودی از شمال آفریقا تشکیل می‌دادند و جمعیت اولیه آن حدود ۳۰۰ نفر برآورد شده است.

به گفته پژوهشگران، جمعیت دیمونا در سال ۱۹۵۹ به ۳۵۰۰ نفر و در سال ۱۹۶۸ به ۲۰۰۰۰ نفر رسید. از میان خانواده‌های ساکن در این شهر در سال ۱۹۶۸، حدود ۶۵ درصد را مهاجران شمال آفریقا، ۲۰ درصد را مهاجران اروپایی، ۱۰ درصد را مهاجران هندی و مابقی را مهاجران ایرانی یا متولدین اسرائیل تشکیل می‌دادند. این شهر در سال ۱۹۶۹ وضعیت شهری دریافت کرد.

در دهه ۱۹۸۰، جمعیت دیمونا رو به کاهش گذاشت، اما با موج مهاجرت‌های دهه ۱۹۹۰ از اتحاد جماهیر شوروی سابق و اتیوپی،再度 رشد یافت. برآوردهای جمعیتی در اواسط دهه ۱۹۹۰ حدود ۳۰۰۰۰ نفر و در سال ۲۰۲۱ حدود ۳۵۸۹۲ نفر را نشان می‌دهد که دیمونا را به سومین شهر بزرگ نقب تبدیل کرده است. مساحت شهری این شهر حدود ۶ کیلومتر مربع برآورد شده است.

== معرفی ==

ديمونا نام عبری يكی از شهرهای جنوبی فلسطينی اشغالی است كه در صحرای نقب قرار گرفته و در حدود 34 هزار نفر جمعيت دارد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/149383/%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D9%8A%D8%A6%D9%8A-%D9%85%D8%B4%D9%83%D9%88%D9%83-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%8A-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AA%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84 «انهدام شيئي مشكوك بالاي تاسيسات اتمي اسرائیل»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref> و مركز تحقيقات اتمي نقب و نيروگاه اتمي ديمونا در 10 كيلومتري جنوب شهر ديمونا قرار دارد.  مرکز هسته‌ای دیمونا در منطقۀ نقب در جنوب اسرائیل واقع شده است. ساخت این تأسیسات در ۱۹۵۷م با همکاری محرمانۀ دولت فرانسه آغاز و در دسامبر ۱۹۶۳م راه‌اندازی شد. بر اساس اطلاعات افشاشده در ۱۹۸۶م این مرکز در ده طبقۀ مجزا در زیرزمین ساخته شده و هر طبقه دارای یک واحد ویژه است. در ۲۰۱۷م حدود ۲۷۰۰ نفر در دیمونا مشغول به کار بودند که از این تعداد تنها ۱۵۰ نفر اجازۀ دسترسی به بخش‌های حساس را داشتند. بر اساس برآورد کارشناسان این مرکز ماهانه هشت کیلوگرم اورانیوم با غنای بسیار بالا و سالانه ۴۰ کیلوگرم پلوتونیوم تولید می‌کند که برای ساخت ده بمب هسته‌ای کافی است. واحد ویژه‌ای از موساد به نام «دفتر روابط علمی» مسئول تأمین نیازهای علمی و فناوری مورد نیاز دیمونا از خارج از اسرائیل است و عملیات‌هایی نظیر قاچاق ۲۰۰ تن کیک زرد از کنگو در سال ۱۹۶۸ و انتقال دانشمندان و مواد هسته‌ای از جمهوری‌های شوروی سابق را انجام داده است. اسرائیل با تأسیس شرکت‌های صوری در کشورهای مختلف، انتقال ابزار و مواد هسته‌ای را تسهیل می‌کند که از جمله می‌توان به پرونده آرنون میلچن، تهیه‌کنندۀ هالیوودی، اشاره کرد که به اتهام همکاری در قاچاق مواد و ابزار هسته‌ای توسط اف‌بی‌آی مورد بازجویی قرار گرفت.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-17/328848-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF «جایگاه دیمونا، کارخانه تولید بمب‌های هسته‌ای، در امنیت اسرائیل کجاست؟»، اعتماد آنلاین.]</ref>  

دیمونا مهم‌ترین تأسیسات هسته‌ای اسرائیل و ستون اصلی برنامه بازدارندگی راهبردی این کشور محسوب می‌شود. این مرکز که در صحرای نقب واقع شده، از دهه ۱۹۶۰ به عنوان قلب برنامه هسته‌ای اسرائیل شناخته می‌شود. به اعتقاد کارشناسان، دیمونا تنها یک راکتور تحقیقاتی نیست، بلکه نقش محوری در سیاست ابهام هسته‌ای اسرائیل ایفا می‌کند. بسیاری از گزارش‌های بین‌المللی فعالیت‌های کلیدی مرتبط با توان هسته‌ای اسرائیل را در همین مجموعه متمرکز می‌دانند. دیمونا در ادبیات سیاسی به‌عنوان «قلب نبض هسته‌ای اسرائیل» شناخته می‌شود؛ اصطلاحی که به نقش حیاتی این مرکز در معادلات امنیتی و بازدارندگی راهبردی اسرائیل اشاره دارد. این تأسیسات نه تنها یک مرکز نظامی، بلکه نماد راهبرد هسته‌ای و رازآلودگی در سیاست امنیتی اسرائیل در خاورمیانه به شمار می‌رود.<ref>[https://farsnews.ir/Hamed_mohamadjani/1774117224075513642/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D9%82%D9%84%D8%A8-%D9%86%D8%A8%D8%B6-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D9%85%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%AF محمدجانی، «چرا دیمونا را «قلب نبض هسته‌ای اسرائیل» می‌نامند؟»، خبرگزاری فارس.]</ref>

== نقش دیومنا در تولید سلاح هسته‌ای ==

بر اساس تخمین فدراسیون دانشمندان آمریکایی، اسرائیل حدود ۹۰ کلاهک جنگی دارد که از پلوتونیوم تولیدشده در رآکتور آب سنگین دیمونا ساخته شده است. اسرائیل در مورد زرادخانه هسته‌ای خود سیاست ابهام عمدی را در پیش گرفته است؛ به این معنا که نه وجود آن را تأیید می‌کند و نه آن را انکار می‌کند. این کشور عضو پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) نیست و پروتکل الحاقی را نیز نپذیرفته است.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-5/3742860-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7 «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هسته‌ای دیمونا»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref>  بنابر اعلام منابع خارجی، اسراییل حدود ۲۰۰ بمب اتمی دارد، که در تأسیسات دیمونا ساخته شده‌اند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/2953108-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%85%D8%A8-%D8%A7%D8%AA%D9%85-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «اسرائیل چند بمب اتم دارد؟»، وب‌سایت روزنامۀ اقتصاد.]</ref> همچنین مواد اتمی از این نیروگاه منتقل و در مرکز ساخت و مونتاژ کلاهک‌های اتمی واقع در شمال حیفا که یکی از 5 مراکز اتمی اسرائیل به شمار می‌آید جمع آوری می شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/5437340/%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7-%DB%8C%DA%A9-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%88-400-%D8%AA%D9%86-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «نیروگاه دیمونا یک هزار و 400 تن اورانیوم استفاده کرده است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

بر اساس تصاویر ماهواره‌ای به دست آمده در ژانویه ۲۰۲۱ توسط «هیأت بین‌المللی نظارت بر مواد شکافت‌پذیر» (IPFM)، ساخت‌وساز چشم‌گیری در چندصدمتری جنوب و غرب رآکتور گنبدی شکل و محل پردازش مجدد در مرکز تحقیقات هسته‌ای دیمونا در حال انجام است. به گفته پاول پودویگ، محقق برنامه علم و امنیت جهانی در دانشگاه پرینستون، به نظر می‌رسد ساخت‌وساز در اوایل سال ۲۰۱۹ یا اواخر ۲۰۱۸ آغاز شده باشد و حدود دو سال است که این پروژه در حال انجام است. مکان این ساخت‌وساز در حوالی ساختمان‌هایی قرار دارد که رآکتور هسته‌ای و نیروگاه بازفرآوری در آن قرار دارد و به نظر می‌رسد ساخت‌وساز در اطراف یک منطقه حفاری در مقیاس بزرگ با اندازه حدود ۱۴۰ متر در ۵۰ متر باشد. آونر کوهن، کارشناس برجسته برنامه هسته‌ای اسرائیل، این تصاویر را «آزاردهنده» خوانده و خاطرنشان کرده است که آثار و نشانه‌های سایت دیمونا برای دهه‌ها اساساً بدون تغییر مانده بود. سفارت اسرائیل در واشنگتن در مورد تصاویر جدید توضیحی نداده و مقام‌های این رژیم تا کنون واکنشی نسبت به این خبر نداشته‌اند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-5/3742860-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7 «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هسته‌ای دیمونا»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref>

== نقش فرانسه در ساخت و پنهان‌کاری اولیه ==

اسرائیل رآکتور دیمونا را در دهه ۱۹۵۰ با کمک گسترده و مخفیانه دولت فرانسه ساخت. تا پایان آن دهه، حدود ۲۵۰۰ شهروند فرانسوی در دیمونا زندگی می‌کردند که دارای مجوزهای فرانسوی بودند، اما در عین حال به گونه‌ای تحت پوشش قرار داشتند که همه چیز را انکار می‌کردند. به گزارش‌های تحقیقی، کارگران فرانسوی مجاز به نوشتن مستقیم نامه و ارسال آن به کشور خود نبودند، بلکه نامه‌هایشان از طریق صندوق‌های پستی مخصوص در آمریکای لاتین به کشورشان ارسال می‌شد. سندی که روزنامه هاآرتص در سال ۱۳۹۸ از طبقه‌بندی خارج کرد، نشان می‌دهد که در نشستی محرمانه در ژوئیه ۱۹۶۳، لوی اشکول (نخست‌وزیر وقت) از سردبیران روزنامه‌های اسرائیلی خواسته بود هیچ مطلبی درباره توان اتمی تأسیسات دیمونا منتشر نکنند و از ذکر کمک‌های فرانسه در دستیابی اسرائیل به توان هسته‌ای خودداری کنند. نخست‌وزیر اسرائیل در آن جلسه تأکید کرده بود که «وظیفه میهنی و مسوولانه» ایجاب می‌کند که مانع از وقوع زیانی بزرگ به کشور شوند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-5/3742860-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7 «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هسته‌ای دیمونا»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref>

 

== افشاگری مردخای وانونو و پیامدهای آن ==

نقش دیمونا در برنامه تسلیحات هسته‌ای اسرائیل برای اولین بار توسط یک تکنسین قدیمی در این سایت به نام مردخای وانونو فاش شد که روایت خود را برای روزنامه ساندی تایمز انگلستان در سال ۱۹۸۶ تعریف کرد. وانونو که پس از پیوستن به جناح چپ افراطی، از یهودیت به مسیحیت تغییر دین داده و به حمایت از گروه‌های فلسطینی روی آورده بود، قبل از انتشار مصاحبه‌اش در یک عملیات دقیق فریب موساد با کمک یک «پرستوی موطلایی» از ایتالیا ربوده و به اسرائیل برگردانده شد. وی ۱۸ سال را در زندان گذراند و ۱۱ سال از آن را در سلول انفرادی به سر برد. افشاگری وانونو، سیاست «ابهام عمدی» اسرائیل را با چالش جدی مواجه کرد، هرچند این کشور همچنان به این سیاست پایبند مانده است. شیمون پرز که از او به عنوان پدر کوره اتمی دیمونا نام برده می‌شود، دهه‌ها پس از پایه‌گذاری این تأسیسات گفته بود همین که دشمنان فکر کنند اسرائیل بمب اتم دارد، به خودی خود جنبه بازدارندگی دارد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-5/3742860-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7 «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هسته‌ای دیمونا»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref>

 

بر اساس گزارش‌های موجود، سایت هسته‌ای دیمونا از دسترس نیروهای حزب‌الله لبنان دور نمانده است. پهپاد «ایوب» حزب‌الله در ۱۳۹۴ش توانست خود را تا نزدیکی این سایت برساند و بدون شناسایی شدن، تمام ردیاب‌ها و رادارهای اسرائیل را پشت سر بگذارد. همچنین در یک حمله انتحاری در تاریخ ۴ فوریه ۲۰۰۸ که توسط دو عضو گردان‌های عزالدین قسام در یک مرکز خرید در دیمونا انجام گرفت، یک زن اسرائیلی کشته و سیزده شهروند اسرائیلی ساکن دیمونا مجروح شدند. گروه حماس نیز بارها تلاش کرد این مجموعه هسته‌ای را با راکت هدف قرار دهد، اما به دلیل لایه‌های امنیتی موفق به انجام این امر نشد. این موارد نشان‌دهنده حساسیت بالای امنیتی این تأسیسات و تلاش‌های مکرر گروه‌های فلسطینی و لبنانی برای ضربه زدن به آن در طول سال‌های گذشته بوده است.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-5/3742860-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7 «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هسته‌ای دیمونا»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref>

'''مرکز تحقیقات هسته‌ای نقب'''

در فاصله حدود ۱۳ کیلومتری جنوب شهر دیمونا، تأسیساتی قرار دارد که با نام‌های «مرکز تحقیقات هسته‌ای نقب»، «رآکتور دیمونا» یا «کرایا لمحکار گرینیت» شناخته می‌شود.<ref>[https://fararu.com/fa/news/859702/%D9%86%D9%82%D8%B7%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D9%87%D8%AF%D9%81-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF «۷ نقطه اتمی اسرائیل که می‌تواند هدف ایران باشد»، خبرگزاری فرارو.]</ref> این مرکز در سال ۲۰۱۶ به افتخار شیمون پرز، از سیاستمداران کلیدی اسرائیل در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، نام‌گذاری شده است.

بر اساس اسناد و گزارش‌های موجود، ساخت این تأسیسات در سال ۱۹۵۸ با همکاری فرانسه آغاز شد. برخی منابع حاکی از آن هستند که حدود ۲۵۰۰ شهروند فرانسوی در آن دوره در دیمونا سکونت داشتند و محرمانگی شدیدی بر فعالیت‌های آن‌ها حاکم بود؛ به گونه‌ای که کارگران فرانسوی از نوشتن مستقیم نامه به بستگان خود منع شده و مجبور بودند از صندوق‌پستی ساختگی در آمریکای لاتین استفاده کنند. هدف اعلام‌شده این پروژه، تأمین انرژی برای یک کارخانه نمک‌زدایی و توسعه کشاورزی در صحرای نقب بود.

رآکتور دیمونا در حدود سال‌های ۱۹۶۲ تا ۱۹۶۴ وارد مدار شد. این رآکتور از نوع آب‌سنگین با سوخت طبیعی اورانیوم است و قدرت حرارتی اولیه آن حدود ۲۶ مگاوات برآورد شده است، هرچند برخی گزارش‌ها حاکی از افزایش توان آن به ۷۰ تا ۱۵۰ مگاوات در سال‌های بعد است.

'''ساختار و فعالیت‌های تأسیسات'''

به گفته کارشناسان، این مجموعه از چندین بخش مجزا به نام «ماخون» (به معنای مؤسسه یا تأسیس) تشکیل شده است:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

== '''چالش‌های محیط زیستی''' ==

تأسیسات هسته‌ای دیمونا امروزه با چالش‌های متعددی مواجه شده است. به گفتّ منابع آگاه، این نیروگاه از ۱۹۹۴م عمر مفید فرضی خود را از دست داده و به‌تدریج شکاف‌هایی در برخی از دیوارها و پایه‌های آن ملاحظه شده است. روزنامه هاآرتص در مه ۲۰۲۱ گزارش داد که ۱۵۳۷م مشکل در سازه‌های ساختمانی نیروگاه کشف شده که می‌تواند به طور بالقوه موجب نشت مواد رادیواکتیو شود و به اعتراف مرکز پژوهش‌های هسته‌ای، حداقل در یک مورد این نشت صورت گرفته است. پایان دورۀ مفید بهره‌برداری از دیمونا با افزایش میانگین مبتلایان به سرطان در مناطق اطراف این نیروگاه، به‌ویژه در منطقه نقب، همزمان بوده است. اکثر کارکنان این نیروگاه نیز پس از چند سال فعالیت در آن مبتلا به سرطان‌های مختلف شده‌اند که این موضوع کشمکش حقوقی گسترده‌ای را در دادگاه‌های اسرائیل به همراه داشته است. برخی کارشناسان اسراییل اذعان کرده‌اند که امروز پایگاه دیمونا به یک معضل برای ساختار امنیتی اسرائیل تبدیل شده و کارشناسان عرب آن را «پاشنه آشیل» اسرائیل می‌دانند. گروه‌های فلسطینی در غزه توانمندی هدف قرار دادن آن را پیدا کرده‌اند و در ۲۰۱۳م سوریه تهدید به هدف قرار دادن دیمونا در پاسخ به تهدیدات آمریکا کرده بود که این موضوع در چارچوب توازن وحشت سبب عقب‌نشینی دولت اوباما از حمله به سوریه شد. با وجود تقویت سپر پدافندی در اطراف این تأسیسات و ممنوعیت نزدیک شدن افراد در شعاع ۱۰ کیلومتری، کابوس یک اقدام خودسرانه همواره مسئولان امنیتی در تل‌آویو را در وحشت نگه داشته است.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-17/328848-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF «جایگاه دیمونا، کارخانه تولید بمب‌های هسته‌ای، در امنیت اسرائیل کجاست؟»، اعتماد آنلاین.]</ref>

«اسرائیل چند بمب اتم دارد؟»، وب‌سایت روزنامۀ اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 6 آبان 1394ش.

 

«اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هسته‌ای دیمونا»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 4 اسفند 1399ش.

 

«انهدام شيئي مشكوك بالاي تاسيسات اتمي اسرائیل»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب:26 آذر 1389ش.

 

«جایگاه «دیمونا»، کارخانه تولید بمب‌های هسته‌ای، در امنیت اسرائیل کجاست؟»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: 20 مرداد 1398ش.

 

محمدجانی، حامد، «چرا دیمونا را «قلب نبض هسته‌ای اسرائیل» می‌نامند؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 1 فروردین 1405ش.

 

«نیروگاه دیمونا یک هزار و 400 تن اورانیوم استفاده کرده است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 8 دی 1383ش.

 

«۷ نقطه اتمی اسرائیل که می‌تواند هدف ایران باشد»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 9 اردیبهشت 1404ش.