صفحهای تازه حاوی «200px|thumb|left|آش {{درشت|'''آش'''}}؛ غذایی آبدار شامل سبزی و حبوبات{{سخ}} آش، یکی از غذاهای اصیل و رایج مردم ایران و بسیاری دیگر از کشورهای جهان است که تقریباً در بین بسیاری از اقوام طبخ میشود، چنانکه به طباخ، آشپز میگویند. کلمه آش ر...» ایجاد کرد |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''آش'''}}؛ غذایی آبدار شامل سبزی و حبوبات{{سخ}} | {{درشت|'''آش'''}}؛ غذایی آبدار شامل سبزی و حبوبات{{سخ}} | ||
آش، یکی از غذاهای اصیل و رایج مردم [[ایران]] و بسیاری دیگر از کشورهای جهان است که تقریباً در بین بسیاری از اقوام طبخ میشود، چنانکه به طباخ، آشپز میگویند. کلمه آش ریشه در زبان سانسکریت (زبانهای هندی و ایرانی) دارد. آش در واقع از آشامیدن گرفته شده است زیرا غذایی آبدار است. این نوع غذا، خوراکی رقیق است که از حبوبات، سبزی و گاهی گوشت تهیه میشود. | آش، یکی از غذاهای اصیل و رایج مردم [[ایران]] و بسیاری دیگر از کشورهای جهان است که تقریباً در بین بسیاری از اقوام طبخ میشود، چنانکه به طباخ، آشپز میگویند. کلمه آش ریشه در زبان سانسکریت (زبانهای هندی و ایرانی) دارد. آش در واقع از آشامیدن گرفته شده است زیرا غذایی آبدار است. این نوع غذا، خوراکی رقیق است که از حبوبات، سبزی و گاهی گوشت تهیه میشود. | ||
| خط ۱۷: | خط ۱۶: | ||
*'''آش بادمجان'''؛ این آش بیشتر در استانهای [[همدان]] و [[کرمانشاه]] پخته میشود. | *'''آش بادمجان'''؛ این آش بیشتر در استانهای [[همدان]] و [[کرمانشاه]] پخته میشود. | ||
*'''آش بلغور'''؛ | *'''آش بلغور'''؛ | ||
*'''آش برزنگک'''؛ در طبخ این آش از گوشت بدون دنبه گوسفند استفاده میشود. این آش در | *'''آش برزنگک'''؛ در طبخ این آش از گوشت بدون دنبه گوسفند استفاده میشود. این آش در [[بهبهان]] پخته و معمولاً در وعده صبحانه خورده میشود. | ||
*'''آش انار'''؛ در پخت این آش، علاوه بر سبزیجات معطر از گوشت قرمز، [[انار]] و گلپر نیز استفاده میشود؛ | *'''آش انار'''؛ در پخت این آش، علاوه بر سبزیجات معطر از گوشت قرمز، [[انار]] و گلپر نیز استفاده میشود؛ | ||
*'''آش ترخینه'''؛ این آش در استانهای [[کرمانشاه]]، [[ایلام]]، [[لرستان]] و [[کردستان]] پخته میشود. ترخینه یا ترخوانه<ref>عمید، فرهنگ عمید، 1394ش، ذیل واژه ترخوانه.</ref> در واقع از جوشاندن بلغور در شیر یا دوغ ترش به دست میآید.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی از سیر تا پیاز، ج1، 1384ش. ص۶۲۹.</ref> | *'''آش ترخینه'''؛ این آش در استانهای [[کرمانشاه]]، [[ایلام]]، [[لرستان]] و [[کردستان]] پخته میشود. ترخینه یا ترخوانه<ref>عمید، فرهنگ عمید، 1394ش، ذیل واژه ترخوانه.</ref> در واقع از جوشاندن بلغور در شیر یا دوغ ترش به دست میآید.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی از سیر تا پیاز، ج1، 1384ش. ص۶۲۹.</ref> | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۳: | ||
===آش نذری=== | ===آش نذری=== | ||
این نوع آش را برای رسیدن به مُراد و خواستهٔ خویش، شفای مریضان و دفع آفت و بلا میپزند. بنا بر نیتی که مد نظر است، فرد حاجتمند، در یک روز که میتواند از جمله روزهای معین سال نیز باشد (مانند [[عاشورا]]، [[اربعین]]، چهارشنبه آخر | این نوع آش را برای رسیدن به مُراد و خواستهٔ خویش، شفای مریضان و دفع آفت و بلا میپزند. بنا بر نیتی که مد نظر است، فرد حاجتمند، در یک روز که میتواند از جمله روزهای معین سال نیز باشد (مانند [[عاشورا]]، [[اربعین]]، چهارشنبه آخر [[ماه صفر]])، به نام و یاد امامان و امامزادگان، نذر خود را ادا میکند. گاهی زنان، حبوبات مورد نیاز را از همسایهها میگیرند یا به رسم قاشقزَنی، آن را تهیه میکنند. همواره مرسوم است که پای دیگ آش نذری، [[روضه]] و دعا میخوانند، و نیز کسانی که حاجتی دارند، در همزدن آش، آشپز را یاری میکنند. از جمله آشهای نذری معروف، آش [[امام زینالعابدین]] (آش بیمار، برای شفای بیماران) و آش اُمُالبَنین (مادر [[حضرت اباالفضل]]، برای گرهگشایی) است. | ||
===آش تندرستی، برکت و رحمت=== | ===آش تندرستی، برکت و رحمت=== | ||
آشهایی که مردم برای تندرستی، شادی و خوشبختی افراد [[خانواده]]، خیر و برکتِ مزرعه و گلّه، بارش برف و باران بهموقع و افزایش رحمت خداوند میپزند. این نوع آش میان کشاورزان و دامداران روستاهای [[ایران]] شهرت دارد. مشهورترین آشهایی که خاصیت درمانی دارند عبارت است از: آش شیرزا، شیرزا گیاهی است که معمولاً روی تنه بعضی از درختان میروید و خوردن آن به اعتقاد عدهای از مردم، شیر مادران را زیاد میکند. آش دندونی (آش دندانی)، که این آش را بههنگام دندان درآوردن کودک با استفاده از حبوبات، گندم پوست کنده و گوشت کوبیده میپزند. | آشهایی که مردم برای تندرستی، شادی و خوشبختی افراد [[خانواده]]، خیر و برکتِ مزرعه و گلّه، بارش برف و باران بهموقع و افزایش رحمت خداوند میپزند. این نوع آش میان کشاورزان و دامداران روستاهای [[ایران]] شهرت دارد. مشهورترین آشهایی که خاصیت درمانی دارند عبارت است از: آش شیرزا، شیرزا گیاهی است که معمولاً روی تنه بعضی از درختان میروید و خوردن آن به اعتقاد عدهای از مردم، شیر مادران را زیاد میکند. [[آش دندانی|آش دندونی]] (آش دندانی)، که این آش را بههنگام دندان درآوردن کودک با استفاده از حبوبات، گندم پوست کنده و گوشت کوبیده میپزند. | ||
===آش شکرانه=== | ===آش شکرانه=== | ||
| خط ۶۳: | خط ۶۲: | ||
===آشهای تشریفاتی=== | ===آشهای تشریفاتی=== | ||
این آش مخصوص شاهان و خانوادههای اعیان و اشراف دربار [[ | این آش مخصوص شاهان و خانوادههای اعیان و اشراف دربار [[قاجاریه]] بوده است.<ref>بلوکباشی، آشپز و آشپزخانه، تهران، 1392ش، ص200-225.</ref> به روایت برخی منابع، در زمان فتحعلی شاه پختن این آش از تشریفات تحویل سال بوده است و آن را در روز [[سیزده بدر]] (روز سیزدهم [[فروردین]]) میپختند.<ref>هدایت، خاطرات و خطرات، ۱۳۴۴ش، ص90 و 91.</ref> ناصرالدین شاه قاجار نیز مراسم «آشپزان» را سالی ۱ بار و معمولاً در [[پاییز]] ترتیب میداد. این مراسم در سرخهحصار و با تشریفاتی خاص برگزار میگشت.<ref>معیرالممالک، یادداشتهایی از زندگی خصوصی ناصرالدین شاه، ۱۳۵۱ش، ص74؛ سالور، روزنامه خاطرات، ج1، ۱۳۷۴–۱۳۷۸ش، ص847.</ref> یک هفته پیش از آغاز مراسم «آشپزان»، تمام شاهزادگان، اشراف و وزرا برای روز موعود در سرخهحصار دعوت میشدند. در آن روز، شاهزادگان و بزرگان، درون چادر بزرگی جمع و در حضور شاه و نایبالسلطنه به پاککردن سبزی و حبوبات و دیگر مواد آش مشغول میشدند.<ref>اعتمادالسلطنه، روزنامه خاطرات، ۱۳۴۵ش، ص103؛ هدایت، خاطرات و خطرات، ۱۳۴۴ش، ص91.</ref> همزمان با آماده کردن مواد آش و پخت آن، گروههایی از نوازندگان و دلقکها و بازیگران با اجرای نمایشهایی، حضار را سرگرم میکردند. | ||
== آش در باورها و ضربالمثلهای مردم افغانستان == | == آش در باورها و ضربالمثلهای مردم افغانستان == | ||
