پرش به محتوا

امنیت اجتماعی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
زهرا فاضل (بحث | مشارکت‌ها)
۹۵۷ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''امنیت اجتماعی'''</big>؛ ایمنی جان، مال، آبرو، هویت، موقعیت و آرامش افراد در برابر تهدیدهای درون‌جامعه‌ای.<ref group="دیدگاه">این مقاله در بستر جنگ رمضان پیشنهاد شده است ولی در مقاله هیچ اشاره و ورودی به فضای جنگ نشده است. منظور چنین پیوندهایی است:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            = 
| زیرنویس تصویر    = 
| image_alt        =
| فایل پادکست      =امنیت اجتماعی.ogg 
| حجم فایلپادکست    =9/69
| تاریخ پادکست      =17-2-1405
| زیرنویس عنوان    =  


https://www.mehrnews.com/news/6805327/%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%85%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86
| عنوان اصلی        = امنیت اجتماعی
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        = [[جامعه‌شناسی]] / [[علوم سیاسی]] / مطالعات امنیتی
| نوع مفهوم        = مفهوم اجتماعی - امنیتی
| معنای اصطلاحی      = وضعیتی از زیست جمعی که در آن افراد [[جامعه]] در برابر تعرض به حقوق و دارایی‌های مشروع خود مانند جان، مال، حیثیت، باورها و فرصت‌های اجتماعی از ایمنی عینی و احساس آرامش ذهنی برخوردار باشند
| حوزه کاربرد      = [[جامعه‌شناسی]]، سیاست‌گذاری عمومی، [[امنیت داخلی]]، مطالعات توسعه
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =


این فقط یک مورد برای فهم پیوند مدخل با فضای جنگ رمضان است. نیاز به جستجوی دقیقتری است.
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          = [[امنیت ملی]]، [[نظم اجتماعی]]، [[سرمایه اجتماعی]]، [[اعتماد اجتماعی]]، [[عدالت اجتماعی]]
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
{{درشت|'''امنیت اجتماعی'''}}؛ ایمنی جان، مال، آبرو، هویت، موقعیت و آرامش افراد در برابر تهدیدهای درون‌جامعه‌ای.


</ref>
امنیت اجتماعی، وضعیتی از زیست جمعی است که در آن افراد [[جامعه]] در برابر هرگونه تعرض درون‌جامعه‌ای به دارایی‌های مشروع خود، شامل جان، مال، حیثیت، باورها، [[حریم خصوصی|حریم شخصی]] و فرصت‌های برابر، از ایمنی عینی و آرامش ذهنی برخوردار هستند. این مفهوم فراتر از [[نظم اجتماعی]]، به کیفیت روابط میان‌فردی، میزان اعتماد به نهادهای عمومی، احساس تعلق به [[هویت جمعی]] و توانایی مقاومت در برابر فشارهای هنجاری و اقتصادی گسترش یافته است. [[امنیت اجتماعی]] زمانی تحقق می‌یابد که هم خطر واقعی آسیب به کمترین میزان رسیده باشد و هم ارزیابی ذهنی افراد از تهدید، جای خود را به اطمینان دهد؛ به‌همین دلیل، تأمین و نگهداری آن بر عهدهٔ دولت، نهادهای مدنی و شهروندان به‌طور همزمان است.


امنیت اجتماعی مفهومی است که در آن، زیست جمعی بدون دلهره از تعرض به جان، مال، اعتبار، باورها و فرصت‌های مشروع شهروندان معنا پیدا می‌کند. این مفهوم برخلاف تصور رایج که آن را تنها به نبود جرم و جنایت تقلیل می‌دهد، دامنه‌ای فراتر از نظم انتظامی داشته و به کیفیت رابطۀ افراد با یکدیگر، احساس تعلق به هویت جمعی، میزان اعتماد به نهادهای عمومی و امکان حفظ حریم‌های شخصی در برابر فشارهای هنجاری و اقتصادی نیز گسترش می‌یابد. امنیت اجتماعی در جامعه زمانی برقرار است که هم «خطر عینی» آسیب کاهش یافته و هم «احساس ذهنی» تهدید در میان افراد جامعه جای خود را به آرامش و اطمینان داده باشد. چنین تعریفی، دولت، نهادهای مدنی و شهروندان را به‌طور همزمان مسئول تأمین و نگهداری این امنیت می‌داند زیرا هرگونه خلأ در حمایت‌های رسمی یا غیررسمی می‌تواند زنجیرۀ اعتماد اجتماعی را گسسته و امنیت جمعی را دچار فرسایش کند.<ref group="دیدگاه">پس از اصلاح مقاله حتما بازنویسی شود</ref>
== مفهوم‌شناسی ==
==مفهوم‌شناسی==
امنیت اجتماعی (به لاتین: Secures، به‌معنای فقدان دلهره)<ref>ماندل، چهرهٔ متغیر امنیت ملی، 1379ش، ص44.</ref> وضعیتی است که در آن اعضای یک جامعه نسبت به حفظ حقوق بنیادین خود نظیر جان، مال، اعتبار، موقعیت و [[آزادی اجتماعی|آزادی‌های اجتماعی]]، در برابر سایر افراد، گروه‌ها یا نهادها احساس ایمنی کنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص160.]</ref> این مفهوم، برخلاف [[امنیت ملی]] که بر تمامیت ارضی و حاکمیت متمرکز است، ناظر بر تعاملات درون‌جامعه‌ای و روابط شهروندان با یکدیگر و با دولت است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1005776/fa رفیعیان و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، 1400ش، ص23.]</ref>
امنیت اجتماعی (به لاتین: Secures، به‌معنای فقدان دلهره)<ref>ماندل، چهرۀ متغیر امنیت ملی، 1379ش، ص44.</ref> ضعیتی است که در آن اعضای یک جامعه نسبت به حفظ حقوق بنیادین خود نظیر جان، مال، اعتبار، موقعیت و آزادی‌های اجتماعی، در برابر سایر افراد، گروه‌ها یا نهادها احساس ایمنی کنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص160.]</ref> این مفهوم، برخلاف «امنیت ملی» که بر تمامیت ارضی و حاکمیت متمرکز است، ناظر بر تعاملات درون‌جامعه‌ای و روابط شهروندان با یکدیگر و با دولت است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1005776/fa رفیعیان و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، 1400ش، ص23.]</ref> از نگاه مکتب کپنهاگ، امنیت اجتماعی به‌معنای توانایی جامعه برای حفظ هویت خود در برابر تهدیدها است؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/1005776/fa رفیعیان و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، 1400ش، ص23.]</ref>  درحالی‌که در دیدگاه اسلامی، این مفهوم فراتر از نبود تهدید فیزیکی بوده و در گرو استقرار عدالت، اخلاق و ایمان است.<ref>سورۀ نحل، آیۀ 112.</ref><br>


همچنین، امنیت اجتماعی دو وجه دارد: وجه عینی، شامل شاخص‌های قابل اندازه‌گیری مانند نرخ جرم، آمار بزهکاری و میزان خشونت؛ و وجه ذهنی، یعنی ارزیابی افراد از ایمنی محیط زندگی خود، از جمله فضاهای عمومی و روابط اجتماعی. امنیت اجتماعی زمانی به‌صورت کامل برقرار است که هم خطر عینی آسیب به حداقل رسیده باشد و هم احساس ذهنی تهدید جای خود را به آرامش دهد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش،  ص161.]</ref>
در برخی مکاتب فکری، امنیت اجتماعی به توانایی یک جامعه در حفظ هویت بنیادین خود در برابر تهدیدهای بیرونی و درونی تعریف می‌شود. مرجع این امنیت، جامعه به‌مثابه مجموعه‌ای از [[هویت قومی|هویت‌های قومی]]، [[هویت دینی|مذهبی]] و [[هویت زبانی|زبانی]] است و تهدید علیه آن، هر عاملی است که بقا یا انسجام این هویت‌ها را به خطر اندازد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1005776/fa رفیعیان و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، 1400ش، ص23.]</ref>


==اهمیت و کارکردهای امنیت اجتماعی==
قرآن نیز در آیاتی به مؤلفه‌های امنیت اجتماعی اشاره کرده است؛ بر اساس تفاسیر معاصر از جمله [[تفسیر المیزان|المیزان]] و [[تفسیر نمونه|نمونه]]، این مؤلفه‌ها عبارتند از<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/98691/قرآن-کریم-و-امنیت-اجتماعی «قرآن کریم و امنیت اجتماعی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> اولویت [[امنیت]] نسبت به نیازهای مادی،<ref>سورهٔ بقره، آیهٔ 126.</ref> امنیت به‌مثابه نعمت بنیادین پیش از [[روزی]]،<ref>سورهٔ قصص، آیهٔ 57.</ref> شاخص بودن امنیت در کنار اطمینان و رزق برای جامعه مطلوب،<ref>سورهٔ نحل، آیهٔ 112.</ref> گسترهٔ امنیت در سفر و حضر<ref>سورهٔ سبأ، آیهٔ 18.</ref> و ضمانت اجرای کیفری برای مخلان امنیت عمومی.<ref>سورهٔ مائده، آیهٔ 33.</ref>
# پیش‌شرط توسعه و مشروعیت سیاسی: بستر بنیادین برای تحقق توسعه، عدالت و آزادی است.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/506319/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D9%88-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7 «نگاهی به امنیت اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> تأمین آن، نخستین وظیفۀ دولت‌ها و شاخص اصلی سنجش توانمندی و مشروعیت نظام‌های سیاسی به‌شمار می‌رود.
# زیربنای امنیت ملی: پایه و مبنای شکل‌گیری امنیت ملی در هر کشور است.
# آثار اجتماعی: استقرار آن موجب کاهش چشمگیر جرائم، رهایی شهروندان از ترس و حاکمیت آرامش و اطمینان عمومی در جامعه می‌شود.<ref>[https://mydejban.com/%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/#:~:text=%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20%D8%A8%D9%87%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref>


==مراتب سه‌گانه تأمین امنیت اجتماعی==
== اهمیت امنیت اجتماعی ==
* پیش‌شرط [[توسعه پایدار|توسعهٔ پایدار]]، [[عدالت]] و [[آزادی]] است.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/506319/نگاهی-به-امنیت-اجتماعی-قبل-و-بعد-از-انقلاب-ا «نگاهی به امنیت اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
* نخستین وظیفهٔ دولت‌ها و شاخص [[مشروعیت سیاسی]].
* مؤلفهٔ اساسی [[سلامت اجتماعی]] (کاهش جرم، ترس و افزایش آرامش عمومی).<ref>[https://mydejban.com/امنیت-اجتماعی-چیست/#:~:text=امنیت%20اجتماعی%20به%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref>
 
== مراتب امنیت اجتماعی ==
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
!سطح امنیت
!سطح امنیت
خط ۳۸: خط ۶۵:
|رویکرد ساختاری و مستمر
|رویکرد ساختاری و مستمر
|ارتقای کیفیت زندگی، رفع ریشه‌های جرم، سیاست‌گذاری اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی
|ارتقای کیفیت زندگی، رفع ریشه‌های جرم، سیاست‌گذاری اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی
|نهادهای سیاست‌گذار، دولت و دستگاه‌های برنامه‌ریز.<ref>[https://mydejban.com/%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/#:~:text=%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20%D8%A8%D9%87%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref>
|نهادهای سیاست‌گذار، دولت و دستگاه‌های برنامه‌ریز.<ref>[https://mydejban.com/امنیت-اجتماعی-چیست/#:~:text=امنیت%20اجتماعی%20به%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref>
|}
|}


==ابعاد و مصادیق امنیت اجتماعی==
== ابعاد و مصادیق امنیت اجتماعی ==
امنیت اجتماعی دارای دو بُعد عینی و ذهنی است. برای بعد عینی امنیت اجتماعی شاخص‌های قابل اندازه‌گیری مانند نرخ جرم، آمار بزهکاری و میزان خشونت ذکر شده است. بعد ذهنی به معنای ارزیابی افراد از ایمنی محیط زندگی‌شان ازجمله فضاهای عمومی و روابط اجتماعیاست. امنیت اجتماعی زمانی به‌صورت کامل برقرار است که هم خطر عینی آسیب به حداقل رسیده باشد و هم احساس ذهنی تهدید جای خود را به آرامش دهد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش،  ص161.]</ref> پژوهشگران این مصادیق مختلف امنیت اجتماعی را توصیف کرده‌اند:
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"


! '''بُعد''' !! '''تعریف مفهومی''' !! '''مصادیق کلان'''
! '''گستره''' !! '''تعریف مفهومی''' !! '''مصادیق کلان'''
|-
|-
| '''جانی'''|| ایمنی جان افراد در برابر تعرض فیزیکی، خشونت و صدمات بدنی || احساس امنیت در ترددهای شبانه، استفاده از فضاهای عمومی، مواجهه با افراد ناشناس
| '''جانی'''|| ایمنی جان افراد در برابر تعرض فیزیکی، [[خشونت]] و صدمات بدنی || احساس امنیت در ترددهای شبانه، استفاده از فضاهای عمومی، مواجهه بدون ترس با افراد ناشناس
|-
|-
| '''مالی'''|| حفظ اموال، دارایی‌ها و منابع اقتصادی افراد از دستبرد، سرقت و تعدی|| امنیت مسکن، امنیت خودرو، امنیت معاملات مالی و همراه داشتن وجه نقد
| '''مالی'''|| حفظ اموال، دارایی‌ها و منابع اقتصادی افراد از دستبرد، [[سرقت]] و تعدی|| امنیت مسکن، امنیت خودرو، امنیت معاملات مالی و همراه داشتن وجه نقد
|-
|-
| '''شغلی'''|| امنیت و آرامش افراد در محیط کار و نسبت به آیندۀ شغلی خود و خانواده|| ثبات شغلی، فرصت‌های برابر ارتقا، نبود تبعیض، آرامش خاطر در محیط کار
| '''شغلی'''|| امنیت و آرامش افراد در محیط کار و نسبت به [[آینده شغلی|آیندهٔ شغلی]]|| [[ثبات شغلی]]، فرصت‌های برابر ارتقا، نبود تبعیض، آرامش خاطر در محیط کار
|-
|-
| '''هویتی و اعتقادی''' || مصونیت و احترام به باورها، مناسک دینی، هویت فردی و جمعی افراد|| آزادی برگزاری مراسم مذهبی، رعایت هنجارهای اعتقادی، پرهیز از توهین به مقدسات
| '''هویتی و اعتقادی''' || مصونیت و احترام به [[باور]]ها، [[مناسک دینی]] و [[هویت فردی]]|| آزادی برگزاری مراسم مذهبی، رعایت هنجارهای اعتقادی، پرهیز از [[توهین به مقدسات]]
|-
|-
| '''قضایی و حقوقی''' || دسترسی عادلانه به عدالت، عملکرد پلیس و دستگاه قضایی در برخورد با جرم و فساد|| حضور به‌موقع پلیس، قاطعیت در برخورد با مجرمان، برخورد با فساد مسئولان، مبارزه با جرایم سازمان‌یافته
| '''قضایی و حقوقی''' || دسترسی عادلانه به [[عدالت]]، عملکرد [[پلیس]] و دستگاه قضایی|| حضور به‌موقع پلیس، قاطعیت در برخورد با مجرمان، مبارزه با [[جرائم سازمان‌یافته|جرایم سازمان‌یافته]]<ref>[https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش،  ص162-164.]</ref>
|-
|-
| '''اخلاقی و رفتاری''' || حاکمیت ارزش‌ها و هنجارهای اخلاقی در تعاملات اجتماعی و رفتار شهروندان و کارگزاران || کاهش رشوه و پارتی‌بازی، صداقت و احترام متقابل، پایبندی به عهد و پرهیز از غیبت و تجسس
| '''اخلاقی و رفتاری''' || حاکمیت ارزش‌ها و هنجارهای اخلاقی در تعاملات اجتماعی و روزمره || کاهش [[رشوه]] و [[پارتی‌بازی]]، [[صداقت]] و [[احترام متقابل]]، پایبندی به عهد و پرهیز از [[غیبت]] و [[تجسس]]<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/82585/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D9%86%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%82%D9%88%D9%84%D9%87-%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-% «نگاهی نو به مقولۀ امنیت در جمهوری اسلامی ایرانی (1)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
|-
|-
| '''جمعی و عاطفی''' || احساس تعلق، اعتماد و همبستگی میان افراد جامعه و حمایت‌های متقابل اجتماعی || امنیت در تعاملات با گروه‌های دیگر (از جمله مهاجران)، مشارکت اجتماعی، سهیم بودن در شادی‌ها و غم‌ها
| '''جمعی و عاطفی''' || احساس تعلق، اعتماد و همبستگی میان افراد جامعه و حمایت‌های متقابل اجتماعی || امنیت در تعاملات با گروه‌های دیگر (از جمله مهاجران)، [[مشارکت اجتماعی]]، همدردی جمعی
|-
|-
| '''نوامیس''' || آسایش بصری و محیطی ویژۀ زنان و مصونیت آنها از رفتارهای نامناسب کلامی و غیرکلامی|| رضایت زنان از نحوۀ برخورد دیگران، ایمنی در فضاهای عمومی از منظر زنان
| '''نوامیس''' || آسایش بصری و محیطی ویژهٔ [[زنان]] و مصونیت آنها از رفتارهای نامناسب || رضایت زنان از نحوهٔ برخورد دیگران، ایمنی در فضاهای عمومی از منظر زنان
|-
|-
| '''سیاسی''' || امکان مشارکت سیاسی، ابراز عقیده و نقد مسئوان در چارچوب قانون، بدون ترس از پیگرد || عضویت در گروه‌های سیاسی، شرکت در سخنرانی‌ها، ابراز انتقاد نسبت به عملکرد دولت
| '''فکری و روانی''' || نداشتن دغدغه و نگرانی در مورد مسائل زندگی و احساس آرامش نسبی دربارهٔ آینده || آرامش روحی و فکری در امور روزمره، اعتماد و اطمینان به [[آینده]]
|-
| '''فکری و روانی''' || نداشتن دغدغه و نگرانی در مورد مسائل زندگی و احساس آرامش نسبی نسبت به آینده || آرامش روحی و فکری در امور روزمره، اعتماد و اطمینان به آینده
|-
| '''فرهنگی''' || امکان مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی، هنری و ادبی و تقویت فرهنگی عمومی || حضور در تشکل‌های فرهنگی و مذهبی، دسترسی به منابع فرهنگی، تبلیغ دربارۀ وجود امنیت
|-
| '''اقتصادی کلان''' || شرایط اقتصادی جامعه که به‌صورت غیرمستقیم بر احساس امنیت افراد تأثیر می‌گذارد || کاهش بیکاری، کنترل تورم، توزیع عادلانۀ ثورت و کاهش فقر.<ref>  [https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش،  ص162-164.]</ref>
|-
|-
| '''فرهنگی''' || امکان مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی، هنری و ادبی و تقویت فرهنگ عمومی || حضور در تشکل‌های فرهنگی و مذهبی، دسترسی به منابع فرهنگی<ref>[https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش،  ص162-164.]</ref>
|}
|}


==عوامل مؤثر بر امنیت اجتماعی<ref>این بخش هم نیاز به اصلاحات بسیار جدی دارد. سبک نگارش و ارجاعات اصلا مناسب نیست و مطالب فقط به یک فهرست تبدیل شده است.
== عوامل مؤثر بر امنیت اجتماعی ==
 
مجموعه‌ای از متغیرهای اقتصادی، سیاسی، نهادی، اجتماعی، فرهنگی، جمعیتی و فناورانه است که از بیرون بر میزان و کیفیت امنیت اجتماعی در سطح تعاملات روزمره و احساس امنیت فردی اثر می‌گذارند:
متن زیر را چک کنید و استنادات را درج کنید. فقط آدرس منابع علمی مرتبط با هر مطلب را بیاورید و نیازی به درج آدرس آیات و... نیست.
 
ضمنا سعی کنید از منابع بیشتری برای تقویت این بخش کمک بگیرید تا  قوت و اتقان مطالب بالا برود
 
'''۱. عوامل ساختاری (اقتصادی و سیاسی):'''
 
'''امنیت اقتصادی:''' شامل اشتغال پایدار، کاهش فقر، توزیع عادلانه ثروت، رشد اقتصادی، حمایت از کسب‌وکارها و پایداری در برابر شوک‌های اقتصادی.
 
'''امنیت سیاسی:''' حاکمیت قانون، رعایت حقوق شهروندی، دسترسی برابر به عدالت، ثبات سیاسی و حفظ آزادی‌های مشروع و مشارکت سیاسی.
 
'''۲. عوامل اجتماعی و مدنی:'''


'''امنیت فیزیکی:''' محافظت از جان و مال در برابر جرائم، خشونت و بحران‌ها.
=== عوامل اقتصادی ===
# [[اشتغال پایدار]] و درآمد کافی: [[کاهش فقر]] و ناامنی معیشتی، کاهش انگیزه‌های ارتکاب جرم‌های خرد و رفتارهای فرصت‌طلبانه.
# توزیع عادلانهٔ درآمد و [[توزیع ثروت|ثروت]]: کاهش احساس محرومیت نسبی و تنش‌های طبقاتی، افزایش اعتماد نهادی و میان‌فردی.
# حمایت از کسب‌وکارهای خرد و مشاغل غیررسمی: کاهش وابستگی به فعالیت‌های غیرقانونی و حاشیه‌نشینی اقتصادی.<ref>[https://mydejban.com/امنیت-اجتماعی-چیست/#:~:text=امنیت%20اجتماعی%20به%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref>


'''سرمایه اجتماعی:''' شامل نظم اجتماعی، اعتماد متقابل مردم به یکدیگر و به حاکمیت، مشارکت مردمی و حمایت‌های متقابل اجتماعی.
=== عوامل سیاسی و نهادی ===
# حاکمیت قانون و دسترسی برابر به عدالت: افزایش پیش‌بینی‌پذیری رفتار نهادها، کاهش احساس بی‌حمایتی و تضییع حقوق.
# [[ثبات سیاسی]] و [[امنیت قضائی|امنیت قضایی]]: کاهش ترس از پیگردهای خودسرانه، افزایش احساس امنیت در کنشگری اجتماعی قانونمند.
# کارآمدی نهادهای انتظامی و قضایی: کاهش زمان پاسخ‌گویی به جرائم، افزایش هزینهٔ ارتکاب جرم، تقویت اثر بازدارندگی.<ref>[https://mydejban.com/امنیت-اجتماعی-چیست/#:~:text=امنیت%20اجتماعی%20به%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref>


'''انسجام و وحدت:''' برادری و همبستگی اجتماعی که زمینه‌ساز حل بسیاری از بحران‌هاست.
=== عوامل اجتماعی و سرمایه‌ای ===
# اعتماد متقابل میان مردم و حاکمیت: تسهیل همکاری‌های جمعی، کاهش هزینه‌های نظارت رسمی، افزایش [[تاب‌آوری]] جامعه در بحران‌ها.<ref>صالحی امیری، امنیت اجتماعی، 1391ش، ص120-126.</ref>
# مشارکت شهروندی در نظارت عمومی: پوشش خلأهای نظارتی نهادهای رسمی، کاهش فرصت‌های ارتکاب جرم از طریق حضور فعال شهروندان در فضاهای عمومی؛ همانند تجربهٔ همیاری مردمی در رویدادهایی مانند [[جنگ رمضان]].<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6786242/الگوی-ایرانی-امنیت-اجتماعی «الگوی ایرانی، امنیت اجتماعی»، خبرگزاری مهر.]</ref>
# انسجام محله‌ای و هویت مکانی: افزایش مسئولیت‌پذیری نسبت به محیط سکونت، کاهش جرم در فضاهای مشترک از طریق نظارت طبیعی همسایگان.<ref>صالحی امیری، امنیت اجتماعی، 1391ش، ص120-126.</ref>


'''۳. عوامل حاکمیتی و حقوقی:'''
=== عوامل فرهنگی و هنجاری ===
# نهادینه شدن هنجارهای همکاری ([[وفای به عهد]]، [[صداقت]]، پرهیز از [[غیبت]] و [[تجسس]]): کاهش اصطکاک‌های روزمره در تعاملات بین‌فردی، افزایش پیش‌بینی‌پذیری رفتار دیگران و کاهش تنش‌های روانی.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص245-246.]</ref>
# وجود نهادهای داوطلب حمایتی ([[انفاق]]، [[قرض‌الحسنه]]، [[گروه‌های جهادی]] و خیریه): کاهش شوک‌های معیشتی ناگهانی برای [[اقشار آسیب‌پذیر]]، جلوگیری از گسست‌های امنیتی و رفتارهای انحرافی ناشی از [[فقر]].<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص233.]</ref>
# سازوکارهای نظارت خودجوش اجتماعی (از جمله [[امر به معروف و نهی از منکر|امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر]] در صورت برخورداری از چارچوب نهادی و [[پرهیز از خشونت]]): کاهش تخلفات روزمره و رفتارهای نابهنجار در [[فضاهای عمومی]] از طریق یادآوری [[هنجارهای اجتماعی|هنجارها]]، بدون نیاز به حضور نهادهای رسمی.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص241.]</ref>
# فرهنگ صلح‌محوری و اصلاح ذات‌البین: کاهش خشونت‌های پراکنده و حل منازعات محله‌ای پیش از تشدید، کاهش بار مراجعه به نهادهای قضایی.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص241.]</ref>


'''اجرای قانون و عدالت:''' اجرای قوانین کیفری (از جمله حدود و قصاص در جوامع اسلامی)، مبارزه با فساد و مواد مخدر، و جلوگیری از گرانی.
=== عوامل جمعیتی، فضایی و فناورانه ===
# توزیع متوازن جمعیت: کاهش تمرکز [[فقر]] و [[آنومی]] در مناطق حاشیه‌ای [[کلان‌شهر]]ها، افزایش نظارت طبیعی و شبکه‌های همیاری سنتی در سکونتگاه‌های کوچک‌مقیاس.<ref>[https://dolat.ir/detail/479700 «جنگ رمضان پیروزی همه‌جانبۀ ملت ایران بود/ احیای روستا، راه نجات اقتصاد و هویت ملی کشور است/ بانک‌ها، شریک احیای اقتصاد روستایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت.]</ref>
# گسترش [[شبکه‌های اجتماعی]] آنلاین: کاهش محدودیت‌های جغرافیایی برای ارتباطات جمعی، تسهیل همبستگی فراملی و مبادله تجربیات ایمنی، اما همزمان افزایش امکان [[شایعه]]، التهاب و هراس جمعی در نبود زیرساخت‌های اعتمادساز.<ref>[https://jpas.ihu.ac.ir/article%20201072.html ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.]</ref>
# وجود زیرساخت‌های فنی و قانونی تنظیم‌گر در [[فضای مجازی]]: شفافیت قوانین و فرآیندهای نظارت، می‌تواند فضای مجازی را به بستری برای افزایش اعتماد ارتباطی و کاهش هراس از ناامنی دیجیتال تبدیل کند.<ref>[https://jpas.ihu.ac.ir/article%20201072.html ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.]</ref>


'''مدیریت افکار عمومی و رسانه:''' رصد و کنترل رسانه‌ها، جلوگیری از شایعه‌پراکنی و اخبار کذب، و پرهیز از ایجاد التهاب در جامعه.
== تهدیدهای امنیت اجتماعی ==
مجموعه‌ای از عواملی چندبعدی و انباشتی، بقا، هویت و ثبات گروه‌های اجتماعی یا کل جامعه را با چالش مواجه می‌سازد.<ref>بوزان، مردم، دولت‌ها و هراس، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۴؛ [https://journals.ut.ac.ir/article%2055728.html شایگان، «تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1392ش، ص249].</ref>


'''توسعه و پیشرفت:''' تلاش حاکمیت برای توسعه علم و تحقق عدالت همه‌جانبه.
=== تهدیدهای ساختاری و نهادی ===
# ناکارآمدی نهادهای اجرایی و قضایی: تضعیف [[حاکمیت قانون]]، کاهش [[اعتماد عمومی]]، افزایش احساس بی‌حمایتی و گسترش فضای [[بزهکاری]].
# فساد و تبعیض سیستماتیک: گسست میان مردم و حاکمیت، کاهش مشروعیت نظام سیاسی، افزایش رفتارهای فرصت‌طلبانه.<ref>عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.</ref>
# فقر گسترده و بیکاری ساختاری: کاهش تعهدات جمعی، افزایش اعتراضات، رشد جرائم خرد و سازمان‌یافته.
# ضعف در [[تأمین اجتماعی]]: کاهش [[تاب‌آوری]] جامعه در بحران‌ها، افزایش حاشیه‌نشینی و رفتارهای انحرافی.<ref>عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.</ref>


'''۴. عوامل مذهبی، اخلاقی و فرهنگی:'''
=== تهدیدهای اجتماعی و هویتی ===
# فرسایش اعتماد اجتماعی: افزایش فردگرایی، کاهش همکاری جمعی، رشد تضادهای اجتماعی.
# [[بحران هویت]] به‌ویژه در [[نسل جوان]]: تضعیف احساس تعلق به جامعه، افزایش آسیب‌پذیری در برابر هویت‌های جایگزین.<ref>عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.</ref>
# گسترش جرائم خشونت‌آمیز و سازمان‌یافته: کاهش آرامش روانی در [[فضاهای عمومی]]، محدودیت ترددهای شبانه، افزایش احساس ناامنی عینی.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-23/716499-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B0%D9%84-%D8%A7%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%A «اراذل و اوباش؛ از تهدید امنیت اجتماعی تا همپوشانی با جرایم سازمان‌یافته» ،خبرگزاری اعتماد آنلاین.]</ref>
# حاشیه‌نشینی و سکونتگاه‌های غیررسمی: تمرکز فقر و آنومی، تبدیل این مناطق به کانون بزهکاری و تسری ناامنی به سایر بخش‌های شهر.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/445961/تأملی-بر-حاشیه-نشینی-و-اثرگذاری-آن-بر-امنیت- هادی‌پور و زیوری، «تأملی بر حاشیه‌نشینی و اثرگذاری آن بر امنیت اجتماعی (با تأکید بر شهر همدان)»، 1393ش، ص71-74.]</ref>


'''اخلاق‌مداری و دین‌داری:''' ترویج فضایل اخلاقی (وفای به عهد، حسن خلق، پرهیز از دروغ و غیبت)، افزایش ایمان که به آرامش روان و جامعه کمک می‌کند.
=== تهدیدهای فراملی ===
# [[بحران زیست‌محیطی|بحران‌های زیست‌محیطی]]: مهاجرت‌های اجباری، تخلیه مناطق مرزی، [[تراکم جمعیت]]، تنش بر سر منابع محدود.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-14/23987-%D8%AC%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%87%D8%A «جابه‌جایی جمعیت و تهدیدهای امنیتی»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>
# بیماری‌های همه‌گیر: تهدید جانی همزمان با [[بحران اقتصادی]]، کاهش دسترسی به خدمات بهداشتی، تضعیف امنیت روانی و شغلی.<ref>[https://www.magiran.com/paper/2283778/%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AD%D9%82-%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8 کوشا و دیگران، «تعهدات دولت‌ها و حق بر سلامت و امنیت اجتماعی از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر ویروس کووید 19»، 1400ش، چکیده.]</ref>
# تهدیدهای سایبری و شبکه‌های اجتماعی: ترویج هویت‌های جعلی، تضعیف [[هویت ملی]]، گسست خانواده، تحریک گسل‌های قومی و مذهبی.<ref>[https://jpas.ihu.ac.ir/article%20201072.html ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.]</ref>


'''تکافل اجتماعی (رسیدگی به نیازمندان):''' انفاق، قرض‌الحسنه، مهلت به بدهکاران و فعالیت گروه‌های جهادی برای محرومیت‌زدایی.
== پانویس ==
 
'''نظارت همگانی:''' اجرای فریضه امر به معروف و نهی از منکر.
 
'''صلح‌محوری:''' ترویج گذشت، فروخوردن خشم، پرهیز از خشونت و اصلاح ذات‌البین.</ref>==
مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر امنیت اجتماعی عبارتند از:
# امنیت فیزیکی: محافظت از جان، سلامت و اموال در برابر جرم، خشونت، بلایای طبیعی و تهدیدات فناوری.
# امنیت اقتصادی: شامل اشتغال پایدار، کاهش فقر، توزیع عادلانۀ ثروت و عدالت اقتصادی است. عوامل مؤثر بر آن عبارتند از ایجاد فرصت‌های شغلی و درآمد مناسب (اشتغال و درآمد)، توسعۀ اقتصادی پایدار و استقرار زیرساخت‌های قوی (رشد اقتصادی)، فراهم کردن محیط مناسب برای رشد کسب‌وکارها و کارآفرینی (حمایت از کسب‌وکارها)، کاهش تفاوت‌های اقتصادی و توزیع عادلانۀ ثروت (کاهش فقر) و همچنین حفظ استقرار اقتصادی و مقابله با شوک‌های داخلی و خارجی (پایداری اقتصادی).
# امنیت سیاسی: شامل حاکمیت قانون، حقوق شهروندی، دسترسی به عدالت، ثبات سیاسی است. از جمله عوامل مؤثر بر آن عبارتند از اجرای عادلانۀ قوانین برای همه افراد و نهادها (پایبندی به قانون)، اطمینان از حقوق سیاسی، مدنی و اجتماعی شهروندان (حقوق شهروندی)، دسترسی عادلانه و مساوی به سیستم قضایی (دسترسی به عدالت)، ایجاد فرصت‌های مشارکت سیاسی و حفظ آزادی بیان (حمایت از نظام سیاسی دموکراتیک) و همچنین حفظ استقرار نظام سیاسی در برابر تهدیدات داخلی و خارجی (پایداری سیاسی).<ref>[https://mydejban.com/%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/#:~:text=%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20%D8%A8%D9%87%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref>
# نظم اجتماعی و نبود جرم.
# حمایت‌های متقابل اجتماعی.
# اعتماد مردم به یکدیگر و به دولت.
# مشارکت مردمی در امور جمعی.<ref>صالحی امیری، امنیت اجتماعی، 1391ش، ص120-126.</ref>
# رسیدگی به نیازمندان: خداوند مومنان را به رسیدگی به نیازمندان امر کرده است.<ref>سورۀ بقره، آیۀ 77.</ref>  از جمله راه‌های کمک به نیازمندان انفاق،<ref>سورۀ بقره، آیۀ 254.</ref>  قرض‌الحسنه<ref>سورۀ تغابن، آیات 17-18.</ref>  و مهلت به بدهکار است.<ref>سورۀ بقره، آیات 280-281.</ref>
# تشکیل گروه‌های جهادی: برای خدمت به محرومان.<ref>سورۀ بقره، آیۀ 218.</ref> رهبر شهید انقلاب این حرکت را مایۀ خدمت‌رسانی مستقیم به میلیون‌ها نفر و بهره‌مندی مادی و معنوی آنها دانسته‌اند.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص233.]</ref>
# صلح‌محوری: شامل اصلاح میان افراد،<ref>سورۀ حجرات، آیات 9-10.</ref>  فروخوردن خشم<ref>سورۀ آل عمران، آیات 143-144؛ سورۀ اعراف، آیۀ 199.</ref>  و پرهیز از خونریزی.<ref>سورۀ نساء، آیۀ 92.</ref>
# وظایف حکومتی: اجرای حکم قصاص،<ref>سورۀ بقره، آیات 178-179.</ref>  حدود شرعی،<ref>سورۀ نور، آیات 2 و 4.</ref>  مبارزه با مواد روانگردان،<ref>دیلمی، ارشاد القلوب، 1412ق، ج1، ص133.</ref>  برخورد با مفسدان،<ref>سورۀ مائده، آیات 33 و 38.</ref>  کنترل رسانه (شامل پرهیز از سخنانی که دشمن سوءاستفاده کند،<ref>سورۀ بقره، آیۀ 104.</ref>  پرهیز از دامن زدن به شیطنت‌های رسانه‌ای،<ref>سورۀ نساء، آیۀ 140.</ref>  رصد و کنترل رسانه‌ها،<ref>سورۀ انعام، آیات 112-113.</ref>  عدم انتشار تمام اخبار،<ref>سورۀ نساء، آیۀ 83.</ref>  بررسی صحت اخبار،<ref>سورۀ حجرات، آیۀ 6.</ref>  پرهیز از دنبال کردن رسانه‌های دروغگو،<ref>سورۀ قلم، آیۀ 8.</ref>  پرهیز از پخش شایعه و اخبار بدون سند<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج۱، ص۴۶.</ref> )، تحقق عدالت،<ref>طوسی، الامالی، 1414ق، ج12، ص14.</ref>  توسعۀ علم<ref>ابن‌ابی‌حدید، شرح نهج‌البلاغه لابن ابی‌الحدید، 1404ق، ج20، ص613.</ref>  و جلوگیری از گرانی.<ref>کلینی، الکافی، 1423ق، ج5، ص134.</ref>
# افزایش ایمان و دینداری: شامل برقراری محبت و مودت در جامعه،<ref>سورۀ مریم، آیۀ 96.</ref>  اصلاح امور<ref>سورۀ محمد، آیۀ 2.</ref>  و آرامش در جامعه.<ref>سورۀ فتح، آیۀ 104.</ref>
# امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص241.]</ref>
# وحدت جامعه: وقتی همۀ جامعه خود را برادر و خواهر دینی بدانند، بسیاری از مشکلات حل و امنیت اجتماعی محقق می‌شود.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص241.]</ref> 
# اخلاق‌مداری: با افزایش ایمان در جامعه، افعال پسندیدۀ شرعی و عقلی افزایش یافته و امنیت اجتماعی محقق می‌شود.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص242.]</ref>  از جمله مصادیق اخلاق‌مداری در جامعه عبارتند از وفای به عهد،<ref>سورۀ مؤمنون، آیات 1 و 8.</ref>  عدم آزار پیروان ادیان دیگر، خوش‌رفتاری با همسر، پرهیز از سوءظن، تکبر، دروغ، تجسس، غیبت، حسادت، و حفظ حقوق همسایه.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص245-246.]</ref> 
==تهدیدهای امنیت اجتماعی==
تهدیدهای امنیت اجتماعی آن دسته از عواملی هستند که می‌توانند منافع حیاتی یا ارزش‌های مطلوب یک ملت را با چالش جدی مواجه کند.<ref>بوزان، مردم، دولت‌ها و هراس، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۴.</ref>  هرگاه تهدیدها علیه امنیت عمومی با انگیزۀ لطمه به هویت گروه اجتماعی انجام شود، تهدید علیه امنیت اجتماعی تلقی می‌شود. <ref>[https://journals.ut.ac.ir/article%2055728.html شایگان، «تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1392ش، ص249.]</ref>
===انواع تهدیدها<ref group="دیدگاه">این قسمت شدیدا نیاز به سازمان دهی و تقویت دارد و البته اصلاح و بازبینی</ref><ref group="دیدگاه">بحران‌های زیست‌محیطی و تغییرات اقلیمی
 
تهدیدات سایبری و شبکه‌های اجتماعی (نقض حریم خصوصی)
 
مهاجرت‌های گسترده و بحران پناهجویان
 
بیماری‌های همه‌گیر (مثل کووید-۱۹)</ref>===
# یأس و ناامیدی اجتماعی
# ناراضی از وضع خود، جامعه و نهادهای اجتماعی–سیاسی
# اضطراب و نگرانی‌های اجتماعی و فردی
# احساس بی‌عدالتی، نابرابری، تبعیض
# فردگرایی، کاهش تعهدات جمعی، کاهش عواطف متقابل
# ضعف اعتماد اجتماعی
# بحران هویت به ویژه در نسل جوان
# رشد تضادهای اجتماعی ناشی از گسست‌های متعدد اجتماعی
# تأمین اجتماعی و ضعف در احساس امنیت در حوزه‌های مختلف
# تعارض بین اخلاق نظری و عملی
# ضعف همبستگی و انسجام جمعی
# جنبش‌های اجتماعی دانشجویی، قومی، زنان، کارگران<ref group="دیدگاه">جنبش ها تهدید امنیت اجتماعی هستند؟</ref>
# گروه‌ها و جریان‌های مخل امنیت و تجزیه‌طلب
# گروه‌ها و جریان‌های مخل امنیت غیرمسلح
# گسترش نابسامانی‌های اجتماعی از قبیل اعتیاد، جرائم اجتماعی، قتل، سرقت
# تضعیف جایگاه و نقش ولایت فقیه
# بی‌اعتمادی مردم به کارآمدی نظام
# تضعیف روحیۀ دینی و انقلابی در برخی کارگزاران نظام
# شکاف بین اقلیت‌های قومی، مذهبی و فرقه‌ای با نظام
# تضعیف دستگاه‌های اطلاعاتی، امنیتی، دفاعی و قضائی<ref group="دیدگاه">از مورد 16 تا 20 به شدت غیر دانشنامه ای و ضد شناختی نوشته شده است</ref>
# گرایش‌های بالقوه تجزیه‌طلبانه اقوام.<ref>عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.</ref> <ref group="دیدگاه">این مخل به امنیت ملی است یا امنیت اجتماعی؟</ref>
# ظلم و بی‌عدالتی،<ref>سورۀ شوری، آیۀ 42.</ref>  استبداد،<ref>سورۀ طه، آیۀ 24.</ref>  تبعیض، بی‌تفاوتی به امور جامعه<ref>سورۀ اعراف، آیۀ 164.</ref>  و بی‌کفایتی مسئولان.<ref>تمیمی آمدی، غررالحکم و درر الکلم، 1385ش، ص342.</ref>
 
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
{{پانویس پیش‌نویس}}


== منابع ==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم.
* قرآن کریم.
* ابن‌ابی‌حدید، عبدالحمید بن هبه‌الله، شرح نهج‌البلاغه لابن ابی‌الحدید، به‌تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، مکتبه آیه‌الله المرعشی النجفی، 1404ق.
* «اراذل و اوباش؛ از تهدید امنیت اجتماعی تا همپوشانی با جرایم سازمان‌یافته»، خبرگزاری اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۴۰۴ش.
* اسمعیلی حسین‌آبادی، مهدی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، مطالعات قرآن و حدیث، دورۀ 18، شمارۀ 2، پیاپی 36، 1404ش.
* اسمعیلی حسین‌آبادی، مهدی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، مطالعات قرآن و حدیث، دورهٔ ۱۸، شمارهٔ ۲، پیاپی ۳۶، ۱۴۰۴ش.
* «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان، تاریخ درج مطلب: 4 تیر 1402ش.
* «الگوی ایرانی، امنیت اجتماعی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «امنیت اجتماعی در غرب، جهان سوم و ایران»، خبرگزاری تجارت فردا، تاریخ درج مطلب: 4 اردیبهشت 1401ش.
* «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۴۰۲ش.
* بوزان، باری، مردم، دولت‌ها و هراس، تهران، پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی، ۱۳۷۸ش.
* بوزان، باری، مردم، دولت‌ها و هراس، تهران، پژوهشکدهٔ مطالعات راهبردی، ۱۳۷۸ش.
* تمیمی آمدی، ناصح‌الدین، غررالحکم و درر الکلم، به‌ترجمۀ محمدعلی انصاری، تهران، امام عصر، 1385ش.
* پورسعید، فرزاد، گوناگونی و انسجام ملی در جامعهٔ ایرانی، فصلنامهٔ مطالعات راهبردی، سال ۱۰، شمارهٔ ۱، ۱۳۸۶ش.
* دیلمی، حسن بن محمد، ارشاد القلوب، قم، الشریف الرضی، 1412ق.
* «جابه‌جایی جمعیت و تهدیدهای امنیتی»، خبرگزاری تجارت فردا، تاریخ درج مطلب: ۱ مهر ۱۳۹۶ش.
* رفیعیان، مجتبی و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دورۀ 11، شمارۀ 44، 1400ش.
* «جنگ رمضان پیروزی همه‌جانبهٔ ملت ایران بود/ احیای روستا، راه نجات اقتصاد و هویت ملی کشور است/ بانک‌ها، شریک احیای اقتصاد روستایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
* شایگان، فریبا، «تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، دانشگاه تهران، دورۀ 3، شمارۀ 2، پیاپی5، 1392ش.
* رفیعیان، مجتبی و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دورهٔ ۱۱، شمارهٔ ۴۴، ۱۴۰۰ش.
* صالحی امیری، سیدرضا، امنیت اجتماعی، تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک، 1391ش.
* ره پیک، حسن، تقریرات درس حقوق امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، ۱۳۸۶ش.
* طوسی، محمد بن الحسن، الامالی، به‌تحقیق مؤسسه البعثه، قم، دار الثقافه، 1414ق.
* شایگان، فریبا، «تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، دانشگاه تهران، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۲، پیاپی۵، ۱۳۹۲ش.
* عبدی، مهدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، دورۀ 7، 1402ش.
* صالحی امیری، سیدرضا، امنیت اجتماعی، تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک، ۱۳۹۱ش.
* عدل، محسن، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، دانشگاه علوم انتظامی، همایش پلیس زن و امنیت عمومی، 1386ش.
* عبدی، مهدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، دورهٔ ۷، ۱۴۰۲ش.
* کلینی، محمدبن‌یعقوب، الکافی، به‌تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتب‌الاسلامیه، 1407ق.
* عدل، محسن، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، دانشگاه علوم انتظامی، همایش پلیس زن و امنیت عمومی، ۱۳۸۶ش.
* ماندل، رابرت، چهرۀ متغیر امنیت ملی، تهران، پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی، 1379ش.
* کاروثر، سوزان، رسانه‌ها و فناوری اطلاعات، مجموعهٔ مقالات مسائل سیاست جهان، ویراسته، ۱۳۸۱ش.
* «نگاهی به امنیت اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 25 بهمن 1400ش.
* کوشا، سهیلا و دیگران، «تعهدات دولت‌ها و حق بر سلامت و امنیت اجتماعی از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر ویروس کووید ۱۹»، فصلنامهٔ مطالعات امنیت اجتماعی، سال ۱۲، شمارهٔ ۱، پیاپی ۶۵، ۱۴۰۰ش.
* «قرآن کریم و امنیت اجتماعی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۳۹۸ش.
* «مأموریت‌های ویژهٔ اجتماعی برای کمک به آسیب‌دیدگان جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
* ماندل، رابرت، چهرهٔ متغیر امنیت ملی، تهران، پژوهشکدهٔ مطالعات راهبردی، ۱۳۷۹ش.
* ندری، غلامرضا و بخشایش، احمد، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج. ۱. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پژوهش‌های امنیتی حفاظتی، دورهٔ ۷، شمارهٔ ۲۵، ۱۳۹۷ش.
* «نگاهی به امنیت اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۵ بهمن ۱۴۰۰ش.
* «نگاهی نو به مقولهٔ امنیت در جمهوری اسلامی ایرانی (۱)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۳۸۸ش.
* «واکسیناسیون، حرکت در جهت ایجاد حس امنیت اجتماعی است»، پایگاه خبری دانشگاه شهید بهشتی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ بهمن ۱۴۰۰ش.
* هادی‌پور، سکینه و زیوری، شهرزاد، «تأملی بر حاشیه‌نشینی و اثرگذاری آن بر امنیت اجتماعی (با تأکید بر شهر همدان)»، دانش انتظامی همدان، سال ۱، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۳ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
{{امنیت}}
{{علوم اجتماعی}}
[[رده:امنیت]]
[[رده:واژگان علوم اجتماعی]]
[[رده:واژگان علوم سیاسی]]
[[رده:ویژه‌ها]]

نسخهٔ کنونی تا ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۴۷

امنیت اجتماعی


عنوان اصلیامنیت اجتماعی
شاخه علمیجامعه‌شناسی / علوم سیاسی / مطالعات امنیتی
نوع مفهوممفهوم اجتماعی - امنیتی
معنای اصطلاحیوضعیتی از زیست جمعی که در آن افراد جامعه در برابر تعرض به حقوق و دارایی‌های مشروع خود مانند جان، مال، حیثیت، باورها و فرصت‌های اجتماعی از ایمنی عینی و احساس آرامش ذهنی برخوردار باشند
حوزه کاربردجامعه‌شناسی، سیاست‌گذاری عمومی، امنیت داخلی، مطالعات توسعه
مرتبط باامنیت ملی، نظم اجتماعی، سرمایه اجتماعی، اعتماد اجتماعی، عدالت اجتماعی

امنیت اجتماعی؛ ایمنی جان، مال، آبرو، هویت، موقعیت و آرامش افراد در برابر تهدیدهای درون‌جامعه‌ای.

امنیت اجتماعی، وضعیتی از زیست جمعی است که در آن افراد جامعه در برابر هرگونه تعرض درون‌جامعه‌ای به دارایی‌های مشروع خود، شامل جان، مال، حیثیت، باورها، حریم شخصی و فرصت‌های برابر، از ایمنی عینی و آرامش ذهنی برخوردار هستند. این مفهوم فراتر از نظم اجتماعی، به کیفیت روابط میان‌فردی، میزان اعتماد به نهادهای عمومی، احساس تعلق به هویت جمعی و توانایی مقاومت در برابر فشارهای هنجاری و اقتصادی گسترش یافته است. امنیت اجتماعی زمانی تحقق می‌یابد که هم خطر واقعی آسیب به کمترین میزان رسیده باشد و هم ارزیابی ذهنی افراد از تهدید، جای خود را به اطمینان دهد؛ به‌همین دلیل، تأمین و نگهداری آن بر عهدهٔ دولت، نهادهای مدنی و شهروندان به‌طور همزمان است.

مفهوم‌شناسی

امنیت اجتماعی (به لاتین: Secures، به‌معنای فقدان دلهره)[۱] وضعیتی است که در آن اعضای یک جامعه نسبت به حفظ حقوق بنیادین خود نظیر جان، مال، اعتبار، موقعیت و آزادی‌های اجتماعی، در برابر سایر افراد، گروه‌ها یا نهادها احساس ایمنی کنند.[۲] این مفهوم، برخلاف امنیت ملی که بر تمامیت ارضی و حاکمیت متمرکز است، ناظر بر تعاملات درون‌جامعه‌ای و روابط شهروندان با یکدیگر و با دولت است.[۳]

در برخی مکاتب فکری، امنیت اجتماعی به توانایی یک جامعه در حفظ هویت بنیادین خود در برابر تهدیدهای بیرونی و درونی تعریف می‌شود. مرجع این امنیت، جامعه به‌مثابه مجموعه‌ای از هویت‌های قومی، مذهبی و زبانی است و تهدید علیه آن، هر عاملی است که بقا یا انسجام این هویت‌ها را به خطر اندازد.[۴]

قرآن نیز در آیاتی به مؤلفه‌های امنیت اجتماعی اشاره کرده است؛ بر اساس تفاسیر معاصر از جمله المیزان و نمونه، این مؤلفه‌ها عبارتند از[۵] اولویت امنیت نسبت به نیازهای مادی،[۶] امنیت به‌مثابه نعمت بنیادین پیش از روزی،[۷] شاخص بودن امنیت در کنار اطمینان و رزق برای جامعه مطلوب،[۸] گسترهٔ امنیت در سفر و حضر[۹] و ضمانت اجرای کیفری برای مخلان امنیت عمومی.[۱۰]

اهمیت امنیت اجتماعی

مراتب امنیت اجتماعی

سطح امنیت رویکرد / زمان اقدام تمرکز و اقدامات اصلی نهادهای مسئول اصلی
منفعل (واکنشی) پس از وقوع ناامنی و جرم کشف جرم، دستگیری مجرمان و اعمال مجازات دستگاه‌های انتظامی و قوه قضائیه
پیشگیرانه (فعال) پیش از بروز ناامنی جلوگیری از وقوع جرم، گشت‌زنی، نظارت و ایجاد بازدارندگی دستگاه‌های انتظامی و قوه قضائیه
فرافعال (ایجابی) رویکرد ساختاری و مستمر ارتقای کیفیت زندگی، رفع ریشه‌های جرم، سیاست‌گذاری اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی نهادهای سیاست‌گذار، دولت و دستگاه‌های برنامه‌ریز.[۱۳]

ابعاد و مصادیق امنیت اجتماعی

امنیت اجتماعی دارای دو بُعد عینی و ذهنی است. برای بعد عینی امنیت اجتماعی شاخص‌های قابل اندازه‌گیری مانند نرخ جرم، آمار بزهکاری و میزان خشونت ذکر شده است. بعد ذهنی به معنای ارزیابی افراد از ایمنی محیط زندگی‌شان ازجمله فضاهای عمومی و روابط اجتماعیاست. امنیت اجتماعی زمانی به‌صورت کامل برقرار است که هم خطر عینی آسیب به حداقل رسیده باشد و هم احساس ذهنی تهدید جای خود را به آرامش دهد.[۱۴] پژوهشگران این مصادیق مختلف امنیت اجتماعی را توصیف کرده‌اند:

گستره تعریف مفهومی مصادیق کلان
جانی ایمنی جان افراد در برابر تعرض فیزیکی، خشونت و صدمات بدنی احساس امنیت در ترددهای شبانه، استفاده از فضاهای عمومی، مواجهه بدون ترس با افراد ناشناس
مالی حفظ اموال، دارایی‌ها و منابع اقتصادی افراد از دستبرد، سرقت و تعدی امنیت مسکن، امنیت خودرو، امنیت معاملات مالی و همراه داشتن وجه نقد
شغلی امنیت و آرامش افراد در محیط کار و نسبت به آیندهٔ شغلی ثبات شغلی، فرصت‌های برابر ارتقا، نبود تبعیض، آرامش خاطر در محیط کار
هویتی و اعتقادی مصونیت و احترام به باورها، مناسک دینی و هویت فردی آزادی برگزاری مراسم مذهبی، رعایت هنجارهای اعتقادی، پرهیز از توهین به مقدسات
قضایی و حقوقی دسترسی عادلانه به عدالت، عملکرد پلیس و دستگاه قضایی حضور به‌موقع پلیس، قاطعیت در برخورد با مجرمان، مبارزه با جرایم سازمان‌یافته[۱۵]
اخلاقی و رفتاری حاکمیت ارزش‌ها و هنجارهای اخلاقی در تعاملات اجتماعی و روزمره کاهش رشوه و پارتی‌بازی، صداقت و احترام متقابل، پایبندی به عهد و پرهیز از غیبت و تجسس[۱۶]
جمعی و عاطفی احساس تعلق، اعتماد و همبستگی میان افراد جامعه و حمایت‌های متقابل اجتماعی امنیت در تعاملات با گروه‌های دیگر (از جمله مهاجران)، مشارکت اجتماعی، همدردی جمعی
نوامیس آسایش بصری و محیطی ویژهٔ زنان و مصونیت آنها از رفتارهای نامناسب رضایت زنان از نحوهٔ برخورد دیگران، ایمنی در فضاهای عمومی از منظر زنان
فکری و روانی نداشتن دغدغه و نگرانی در مورد مسائل زندگی و احساس آرامش نسبی دربارهٔ آینده آرامش روحی و فکری در امور روزمره، اعتماد و اطمینان به آینده
فرهنگی امکان مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی، هنری و ادبی و تقویت فرهنگ عمومی حضور در تشکل‌های فرهنگی و مذهبی، دسترسی به منابع فرهنگی[۱۷]

عوامل مؤثر بر امنیت اجتماعی

مجموعه‌ای از متغیرهای اقتصادی، سیاسی، نهادی، اجتماعی، فرهنگی، جمعیتی و فناورانه است که از بیرون بر میزان و کیفیت امنیت اجتماعی در سطح تعاملات روزمره و احساس امنیت فردی اثر می‌گذارند:

عوامل اقتصادی

  1. اشتغال پایدار و درآمد کافی: کاهش فقر و ناامنی معیشتی، کاهش انگیزه‌های ارتکاب جرم‌های خرد و رفتارهای فرصت‌طلبانه.
  2. توزیع عادلانهٔ درآمد و ثروت: کاهش احساس محرومیت نسبی و تنش‌های طبقاتی، افزایش اعتماد نهادی و میان‌فردی.
  3. حمایت از کسب‌وکارهای خرد و مشاغل غیررسمی: کاهش وابستگی به فعالیت‌های غیرقانونی و حاشیه‌نشینی اقتصادی.[۱۸]

عوامل سیاسی و نهادی

  1. حاکمیت قانون و دسترسی برابر به عدالت: افزایش پیش‌بینی‌پذیری رفتار نهادها، کاهش احساس بی‌حمایتی و تضییع حقوق.
  2. ثبات سیاسی و امنیت قضایی: کاهش ترس از پیگردهای خودسرانه، افزایش احساس امنیت در کنشگری اجتماعی قانونمند.
  3. کارآمدی نهادهای انتظامی و قضایی: کاهش زمان پاسخ‌گویی به جرائم، افزایش هزینهٔ ارتکاب جرم، تقویت اثر بازدارندگی.[۱۹]

عوامل اجتماعی و سرمایه‌ای

  1. اعتماد متقابل میان مردم و حاکمیت: تسهیل همکاری‌های جمعی، کاهش هزینه‌های نظارت رسمی، افزایش تاب‌آوری جامعه در بحران‌ها.[۲۰]
  2. مشارکت شهروندی در نظارت عمومی: پوشش خلأهای نظارتی نهادهای رسمی، کاهش فرصت‌های ارتکاب جرم از طریق حضور فعال شهروندان در فضاهای عمومی؛ همانند تجربهٔ همیاری مردمی در رویدادهایی مانند جنگ رمضان.[۲۱]
  3. انسجام محله‌ای و هویت مکانی: افزایش مسئولیت‌پذیری نسبت به محیط سکونت، کاهش جرم در فضاهای مشترک از طریق نظارت طبیعی همسایگان.[۲۲]

عوامل فرهنگی و هنجاری

  1. نهادینه شدن هنجارهای همکاری (وفای به عهد، صداقت، پرهیز از غیبت و تجسس): کاهش اصطکاک‌های روزمره در تعاملات بین‌فردی، افزایش پیش‌بینی‌پذیری رفتار دیگران و کاهش تنش‌های روانی.[۲۳]
  2. وجود نهادهای داوطلب حمایتی (انفاق، قرض‌الحسنه، گروه‌های جهادی و خیریه): کاهش شوک‌های معیشتی ناگهانی برای اقشار آسیب‌پذیر، جلوگیری از گسست‌های امنیتی و رفتارهای انحرافی ناشی از فقر.[۲۴]
  3. سازوکارهای نظارت خودجوش اجتماعی (از جمله امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر در صورت برخورداری از چارچوب نهادی و پرهیز از خشونت): کاهش تخلفات روزمره و رفتارهای نابهنجار در فضاهای عمومی از طریق یادآوری هنجارها، بدون نیاز به حضور نهادهای رسمی.[۲۵]
  4. فرهنگ صلح‌محوری و اصلاح ذات‌البین: کاهش خشونت‌های پراکنده و حل منازعات محله‌ای پیش از تشدید، کاهش بار مراجعه به نهادهای قضایی.[۲۶]

عوامل جمعیتی، فضایی و فناورانه

  1. توزیع متوازن جمعیت: کاهش تمرکز فقر و آنومی در مناطق حاشیه‌ای کلان‌شهرها، افزایش نظارت طبیعی و شبکه‌های همیاری سنتی در سکونتگاه‌های کوچک‌مقیاس.[۲۷]
  2. گسترش شبکه‌های اجتماعی آنلاین: کاهش محدودیت‌های جغرافیایی برای ارتباطات جمعی، تسهیل همبستگی فراملی و مبادله تجربیات ایمنی، اما همزمان افزایش امکان شایعه، التهاب و هراس جمعی در نبود زیرساخت‌های اعتمادساز.[۲۸]
  3. وجود زیرساخت‌های فنی و قانونی تنظیم‌گر در فضای مجازی: شفافیت قوانین و فرآیندهای نظارت، می‌تواند فضای مجازی را به بستری برای افزایش اعتماد ارتباطی و کاهش هراس از ناامنی دیجیتال تبدیل کند.[۲۹]

تهدیدهای امنیت اجتماعی

مجموعه‌ای از عواملی چندبعدی و انباشتی، بقا، هویت و ثبات گروه‌های اجتماعی یا کل جامعه را با چالش مواجه می‌سازد.[۳۰]

تهدیدهای ساختاری و نهادی

  1. ناکارآمدی نهادهای اجرایی و قضایی: تضعیف حاکمیت قانون، کاهش اعتماد عمومی، افزایش احساس بی‌حمایتی و گسترش فضای بزهکاری.
  2. فساد و تبعیض سیستماتیک: گسست میان مردم و حاکمیت، کاهش مشروعیت نظام سیاسی، افزایش رفتارهای فرصت‌طلبانه.[۳۱]
  3. فقر گسترده و بیکاری ساختاری: کاهش تعهدات جمعی، افزایش اعتراضات، رشد جرائم خرد و سازمان‌یافته.
  4. ضعف در تأمین اجتماعی: کاهش تاب‌آوری جامعه در بحران‌ها، افزایش حاشیه‌نشینی و رفتارهای انحرافی.[۳۲]

تهدیدهای اجتماعی و هویتی

  1. فرسایش اعتماد اجتماعی: افزایش فردگرایی، کاهش همکاری جمعی، رشد تضادهای اجتماعی.
  2. بحران هویت به‌ویژه در نسل جوان: تضعیف احساس تعلق به جامعه، افزایش آسیب‌پذیری در برابر هویت‌های جایگزین.[۳۳]
  3. گسترش جرائم خشونت‌آمیز و سازمان‌یافته: کاهش آرامش روانی در فضاهای عمومی، محدودیت ترددهای شبانه، افزایش احساس ناامنی عینی.[۳۴]
  4. حاشیه‌نشینی و سکونتگاه‌های غیررسمی: تمرکز فقر و آنومی، تبدیل این مناطق به کانون بزهکاری و تسری ناامنی به سایر بخش‌های شهر.[۳۵]

تهدیدهای فراملی

  1. بحران‌های زیست‌محیطی: مهاجرت‌های اجباری، تخلیه مناطق مرزی، تراکم جمعیت، تنش بر سر منابع محدود.[۳۶]
  2. بیماری‌های همه‌گیر: تهدید جانی همزمان با بحران اقتصادی، کاهش دسترسی به خدمات بهداشتی، تضعیف امنیت روانی و شغلی.[۳۷]
  3. تهدیدهای سایبری و شبکه‌های اجتماعی: ترویج هویت‌های جعلی، تضعیف هویت ملی، گسست خانواده، تحریک گسل‌های قومی و مذهبی.[۳۸]

پانویس

  1. ↑ ماندل، چهرهٔ متغیر امنیت ملی، 1379ش، ص44.
  2. ↑ عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص160.
  3. ↑ رفیعیان و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، 1400ش، ص23.
  4. ↑ رفیعیان و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، 1400ش، ص23.
  5. ↑ «قرآن کریم و امنیت اجتماعی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  6. ↑ سورهٔ بقره، آیهٔ 126.
  7. ↑ سورهٔ قصص، آیهٔ 57.
  8. ↑ سورهٔ نحل، آیهٔ 112.
  9. ↑ سورهٔ سبأ، آیهٔ 18.
  10. ↑ سورهٔ مائده، آیهٔ 33.
  11. ↑ «نگاهی به امنیت اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  12. ↑ «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.
  13. ↑ «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.
  14. ↑ عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص161.
  15. ↑ عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص162-164.
  16. ↑ «نگاهی نو به مقولۀ امنیت در جمهوری اسلامی ایرانی (1)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  17. ↑ عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص162-164.
  18. ↑ «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.
  19. ↑ «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.
  20. ↑ صالحی امیری، امنیت اجتماعی، 1391ش، ص120-126.
  21. ↑ «الگوی ایرانی، امنیت اجتماعی»، خبرگزاری مهر.
  22. ↑ صالحی امیری، امنیت اجتماعی، 1391ش، ص120-126.
  23. ↑ اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص245-246.
  24. ↑ اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص233.
  25. ↑ اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص241.
  26. ↑ اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص241.
  27. ↑ «جنگ رمضان پیروزی همه‌جانبۀ ملت ایران بود/ احیای روستا، راه نجات اقتصاد و هویت ملی کشور است/ بانک‌ها، شریک احیای اقتصاد روستایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت.
  28. ↑ ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.
  29. ↑ ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.
  30. ↑ بوزان، مردم، دولت‌ها و هراس، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۴؛ شایگان، «تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1392ش، ص249.
  31. ↑ عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.
  32. ↑ عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.
  33. ↑ عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.
  34. ↑ «اراذل و اوباش؛ از تهدید امنیت اجتماعی تا همپوشانی با جرایم سازمان‌یافته» ،خبرگزاری اعتماد آنلاین.
  35. ↑ هادی‌پور و زیوری، «تأملی بر حاشیه‌نشینی و اثرگذاری آن بر امنیت اجتماعی (با تأکید بر شهر همدان)»، 1393ش، ص71-74.
  36. ↑ «جابه‌جایی جمعیت و تهدیدهای امنیتی»، خبرگزاری تجارت فردا.
  37. ↑ کوشا و دیگران، «تعهدات دولت‌ها و حق بر سلامت و امنیت اجتماعی از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر ویروس کووید 19»، 1400ش، چکیده.
  38. ↑ ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.

منابع

  • قرآن کریم.
  • «اراذل و اوباش؛ از تهدید امنیت اجتماعی تا همپوشانی با جرایم سازمان‌یافته»، خبرگزاری اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۴۰۴ش.
  • اسمعیلی حسین‌آبادی، مهدی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، مطالعات قرآن و حدیث، دورهٔ ۱۸، شمارهٔ ۲، پیاپی ۳۶، ۱۴۰۴ش.
  • «الگوی ایرانی، امنیت اجتماعی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۴۰۲ش.
  • بوزان، باری، مردم، دولت‌ها و هراس، تهران، پژوهشکدهٔ مطالعات راهبردی، ۱۳۷۸ش.
  • پورسعید، فرزاد، گوناگونی و انسجام ملی در جامعهٔ ایرانی، فصلنامهٔ مطالعات راهبردی، سال ۱۰، شمارهٔ ۱، ۱۳۸۶ش.
  • «جابه‌جایی جمعیت و تهدیدهای امنیتی»، خبرگزاری تجارت فردا، تاریخ درج مطلب: ۱ مهر ۱۳۹۶ش.
  • «جنگ رمضان پیروزی همه‌جانبهٔ ملت ایران بود/ احیای روستا، راه نجات اقتصاد و هویت ملی کشور است/ بانک‌ها، شریک احیای اقتصاد روستایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • رفیعیان، مجتبی و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دورهٔ ۱۱، شمارهٔ ۴۴، ۱۴۰۰ش.
  • ره پیک، حسن، تقریرات درس حقوق امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، ۱۳۸۶ش.
  • شایگان، فریبا، «تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، دانشگاه تهران، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۲، پیاپی۵، ۱۳۹۲ش.
  • صالحی امیری، سیدرضا، امنیت اجتماعی، تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک، ۱۳۹۱ش.
  • عبدی، مهدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، دورهٔ ۷، ۱۴۰۲ش.
  • عدل، محسن، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، دانشگاه علوم انتظامی، همایش پلیس زن و امنیت عمومی، ۱۳۸۶ش.
  • کاروثر، سوزان، رسانه‌ها و فناوری اطلاعات، مجموعهٔ مقالات مسائل سیاست جهان، ویراسته، ۱۳۸۱ش.
  • کوشا، سهیلا و دیگران، «تعهدات دولت‌ها و حق بر سلامت و امنیت اجتماعی از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر ویروس کووید ۱۹»، فصلنامهٔ مطالعات امنیت اجتماعی، سال ۱۲، شمارهٔ ۱، پیاپی ۶۵، ۱۴۰۰ش.
  • «قرآن کریم و امنیت اجتماعی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۳۹۸ش.
  • «مأموریت‌های ویژهٔ اجتماعی برای کمک به آسیب‌دیدگان جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • ماندل، رابرت، چهرهٔ متغیر امنیت ملی، تهران، پژوهشکدهٔ مطالعات راهبردی، ۱۳۷۹ش.
  • ندری، غلامرضا و بخشایش، احمد، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج. ۱. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پژوهش‌های امنیتی حفاظتی، دورهٔ ۷، شمارهٔ ۲۵، ۱۳۹۷ش.
  • «نگاهی به امنیت اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۵ بهمن ۱۴۰۰ش.
  • «نگاهی نو به مقولهٔ امنیت در جمهوری اسلامی ایرانی (۱)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۳۸۸ش.
  • «واکسیناسیون، حرکت در جهت ایجاد حس امنیت اجتماعی است»، پایگاه خبری دانشگاه شهید بهشتی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ بهمن ۱۴۰۰ش.
  • هادی‌پور، سکینه و زیوری، شهرزاد، «تأملی بر حاشیه‌نشینی و اثرگذاری آن بر امنیت اجتماعی (با تأکید بر شهر همدان)»، دانش انتظامی همدان، سال ۱، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۳ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=امنیت_اجتماعی&oldid=40969»