صله رحم: تفاوت میان نسخه‌ها

صله رحم به معنای دیدار و ارتباط با خویشاوندان و انجام احسان نسبت به آن‌ها است. در [[اسلام]]، این پیوند خانوادگی اهمیت بالایی دارد و [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] آن را جزئی از [[دین]] معرفی کرده است، حتی اگر فاصله افراد طولانی باشد یا راه دشواری در پیش باشد. حداقل صله‌رحم شامل «سلام کردن» و «آزار نرساندن» است و همراه شدن آن با پذیرایی سنگین لازم نیست. آثار صله‌رحم گسترده و شامل آباد شدن شهرها، طول عمر، افزایش دارایی، بهبود [[اخلاق]]، دفع بلا و آسانی در قیامت می‌شود. آداب آن شامل سلام، دست دادن و معانقه با محرم‌هاست و قطع رابطه با خویشاوندان، حتی اگر آن‌ها قطع ارتباط کرده باشند، نکوهش شده و از مبغوض‌ترین اعمال نزد خداست. تنها ارتباط با خویشاوندان کافر و دشمن اسلام مستثنی است.

صله رحم از دو واژه «صله» و «رحم» تشکیل شده است؛ برای «صله» معانی مختلفی بیان شده از جمله احسان<ref>[https://www.ashja.com/fa/amidonliedictionary/?srchamid,صله|d,25809|o,1/%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af-%d9%88-%d9%84%d8%ba%d8%aa%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d9%81%d8%a7%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%b9%d9%85%db%8c%d8%af.html عمید، فرهنگ عمید، ذیل واژه صله.]</ref> و پیوستن<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/204248/صلة دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه صله.]</ref> که هر دو قابل‌جمع است یعنی جمع بین ارتباط با خویشاوندان و احسان و بخشش به آن‌ها. واژه «رَحِم» نیز به معنای جای جنین در شکم مادر است که آن را «زِهدان» می‌گویند،<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/162367/رحم دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه رَحِم.]</ref> اما ازآنجاکه همه خویشاوندان از یک رحم متولد شده‌اند معنای قرابت و خویشاوندی نیز از آن استعاره گرفته شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11016/4/112 نمازی، مستدرک سفینه البحار، 1408ق، ج4، ص112.]</ref> بنابراین می‌توان گفت معنای اصطلاحی صله رحم، دیدار با مجموعه پیوسته‌ای از خویشاوندان و ایجاد ارتباط با آن‌ها است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه رَحِم.</ref>

[[پرونده:چهل-حدیث-صله-رحم-12.jpg|جایگزین=حدیث پیامبر دربارهٔ صله رحم|بندانگشتی|حدیث پیامبر اکرم برای انجام دهنده صله رحم]]

پیوند و ارتباط با خویشاوندان نسبی و سببی در اسلام از ارزش بالایی برخوردار است. در [[قرآن]] و روایات نسبت به انجام آن تأکید و نسبت به ترک آن هشدار داده شده است. پیامبر اسلام صله رحم را بخشی از [[دین]] دانسته و به آن سفارش کرده هرچند فاصله اشخاص از یکدیگر به اندازه یک سال راه رفتن باشد و در این راه سختی‌های زیادی ببینند.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/151 کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص151.]</ref> همچنین در روایتی از [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] علاوه بر بخشش گناهان، برای کسی که صله رحم انجام می‌دهد اجر صد شهید بیان شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11015/15/249 نوری، مستدرک الوسئل و مستنبط المسائل، 1408ق، ج15، ص249.]</ref>

اسلام دایره صله رحم را بسیار وسیع و ساده قرار داده است. [[امام علی]] در روایتی کمترین حد صله رحم را «سلام کردن» معین کرده<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/155 کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص155.]</ref> و [[امام جعفر صادق|امام صادق]] کمترین حد پذیرایی در صله رحم را شربت آبی معرفی می‌کند،<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/151 کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص151.]</ref> همراه شدن صله رحم با غذا و پذیرایی سنگین، کار اشتباهی است که در زمان ما در برخی مناطق رواج پیدا کرده است. امام صادق بهترین راه برای خدمت به خویشاوندان و نزدیکان را خوب سلام کردن، خوب جواب سلام دادن<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/157 کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص157.]</ref> و آزار نرساندن به آن‌ها<ref>[https://lib.eshia.ir/11015/15/255 نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 1408ق، ج15، ص255.]</ref> می‌داند.

گستره آثار صله رحم دنیا، آخرت و امور اجتماعی را در برمی‌گیرد؛ برخی از آثاری که در روایات آمده عبارت‌اند از آباد شدن شهرها،<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/152 کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص152.]</ref> طولانی شدن عمر،<ref>[https://lib.eshia.ir/71860/71/93#_ftnref3 مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج71، ص93.]</ref> دفع بلا،<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/151 کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص151.]</ref> زیاد شدن دارایی،<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/151 کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص151.]</ref> خوب شدن اخلاق،<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/151 کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص151.]</ref> آسانی مرگ<ref>[https://lib.eshia.ir/27725/1/481 طوسی، آمالی طوسی، 1414ق، ص481.]</ref> و آسانی حسابرسی در قیامت.<ref>[https://lib.eshia.ir/27725/1/481 طوسی، آمالی طوسی، 1414ق، ص481.]</ref>

[[پرونده:64f0a40c60495b4a4c3102f9c1a2f911.jpg|جایگزین=روایت پیامبر دربارهٔ صله رحم|بندانگشتی|روایت پیامبر اسلام راجع به صله رحم]]

در روایتی از پیامبر اسلام، «سلام کردن» و «دست دادن» از جمله آداب صله رحم معرفی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27725/1/215 طوسی، آمالی طوسی، 1414ق، ص215.]</ref> از دیدگاه فقهای مسلمان تنها با کسانی می‌توان دست داد که مَحرم محسوب باشند، از این‌رو دست دادن با خویشاوندان نامحرم، کاری اشتباه و حرام است. از دیگر آداب صله رحم «معانقه» و در آغوش گرفتن یکدیگر است. دربارهٔ ثواب معانقه در روایات آمده وقتی دو نفر دست می‌دهند و معانقه می‌کنند خداوند به هر دو طرف نظر می‌کند و رحمت خود را شامل حال آن‌ها کرده و نزد فرشتگان به دوستی و ملاقات بین بندگان خود مباهات می‌کند.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/184 کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص184.]</ref>

اگر خویشاوندان با ما قطع رابطه کرده باشند اسلام اجازه نمی‌دهد که ما با آن‌ها قطع رابطه کنیم.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/347 کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص247.]</ref> در روایتی از پیامبر اسلام این کار یکی از مبغوض‌ترین اعمال نزد خدا و موجب خشم و غضب او دانسته شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11016/4/108 نمازی، مستدرک سفینه البحار، 1408ق، ج4، ص108.]</ref> در روایتی دیگر از امام صادق قطع‌کننده رحم ملعون نامیده شده است؛<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/16/280 شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، 1409ق، ج16، ص280.]</ref> چنین کسی وارد [[بهشت]] نمی‌شود<ref>[https://lib.eshia.ir/71860/71/91 مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج71، ص91.]</ref> و بوی بهشت که از فاصله دو هزار سال به مشام می‌رسد را احساس نمی‌کند.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/349 کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص349.]</ref> در آیات قرآن تنها رابطه با خویشاوندان کافر و مشرکی که دشمن اسلام و ستیزه‌جو هستند استثنا شده است. «بر پیامبر و کسانی که ایمان آورده‌اند سزاوار نیست که برای مشرکان- پس از آنکه برای‌شان آشکار گردید که آنان اهل دوزخ‌اند- طلب آمرزش کنند، هر چند خویشاوند [آنان] باشند.»<ref>[https://tanzil.ir/#9:113 سوره توبه، آیه113.]</ref>

{{پانویس}}

{{آغاز منابع}}

* قرآن کریم.

* نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.

{{پایان منابع}}