پرش به محتوا

چشم‌چرانی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
دیداریویکی‌متن
صفحه‌ای تازه حاوی «'''<big>چشم‌چرانی</big>'''؛ نگاه شهوت‌آلود به دیگران. چشم‌چرانی، از آن دسته اختلال‌های روانشناختی است که پیامها و آسیب‌های فردی و اجتماعیِ گوناگون دارد. چشم‌چرانی در افراد به‌طور معمول، برآمده از عوامل شخصی مانند ضعف یا نداشتن خودکنترلی و یا د...» ایجاد کرد
 
 
(۲۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''<big>چشم‌چرانی</big>'''؛ نگاه شهوت‌آلود به دیگران.
'''{{درشت|چشم‌چرانی}}'''؛ نگاه شهوت‌آلود به دیگران.
چشم‌چرانی، از آن دسته اختلال‌های روانشناختی است که پیامها و آسیب‌های فردی و اجتماعیِ گوناگون دارد. چشم‌چرانی در افراد به‌طور معمول، برآمده از عوامل شخصی مانند ضعف یا نداشتن خودکنترلی و یا درست ارضا نشدن نیاز جنسی و همچنین عوامل اجتماعی مانند پوشش نامناسب زنان یا مردان در جامعه است.  


==مفهوم‌شناسی==
چشم‌چرانی یا نظربازی، از آن دسته اختلال‌های روانشناختی است که پیام‌ها و آسیب‌های فردی و اجتماعی گوناگونی دارد. این پدیده به نگاه خیره و شهوت‌آلود به نامحرم با انگیزهٔ لذت‌طلبی جنسی اطلاق می‌شود که در قرآن کریم به هر دو جنس مؤمن سفارش به پرهیز از آن شده است. چشم‌چرانی ریشه در عوامل فردی و فرهنگی-اجتماعی داشته و پیامدهایی چون تضعیف خانواده، افزایش طلاق، اضطراب و افسردگی را به دنبال دارد. در آموزه‌های دینی، کنترل نگاه از حرام، مهم‌ترین عامل برای عفت و پاکدامنی معرفی شده و برای درمان آن، راهکارهایی ارائه شده است. در فرهنگ ایرانی نیز این رفتار، مذموم شمرده شده است.
چشم‌چرانی که از آن با واژگان خیره‌چشمی، هرزه‌نگاهی و نظربازی نیز یاد می‌شود، <ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C?q=%DA%86%D8%B4%D9%85%20%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C . دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه چشم‌چرانی.]</ref> به گونه‌ای از نگاه‌کردن یا چشم‌دوختن گفته می‌شود که با لذت جنسی همراه است و هوای نفس را تحریک می‌کند. آن‌چه معمولا از واژه چشم‌چرانی به ذهن متبادر می‌شود، نگاه آلوده است.<ref>. یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»،  1397ش.</ref> چنان‌که حافظ می‌گوید: <ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh393 . حافظ، غزلیات، غزل شماره 393.]</ref>


{{شعر جدید
== مفهوم‌شناسی ==
      | عنوان = حافظ
چشم‌چرانی که از آن با واژگان خیره‌چشمی، هرزه‌نگاهی و نظربازی نیز یاد می‌شود،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/چشم-چرانی?q=چشم%20چرانی دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه چشم‌چرانی.]</ref> به گونه‌ای از نگاه‌کردن یا چشم‌دوختن گفته می‌شود که با لذت جنسی همراه است و هوای نفس را تحریک می‌کند. آنچه معمولاً از واژهٔ چشم‌چرانی به ذهن متبادر می‌شود، نگاه آلوده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/89/6547/75939/هشدارهای_اجتماعی__9_چشم_چرانی_و_هرزه_چشمی یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> نگاه‌هایی که به‌واسطهٔ ارتباط حضوری و کلامی در جامعه و بدون تحریک شهوت و قصد لذت صورت می‌گیرد در دستهٔ چشم‌چرانی قرار نمی‌گیرد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4227/8000/104875/عواقب_و_آسیب_شناسی_چشم_چرانی علم‌خواه، «عواقب و آسیب‌شناسی چشم‌چرانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> سازمان بهداشت جهانی، شاخص‌های این اختلال را بدین شرح تعریف کرده است؛
      | شاعر =
# فرد، گرایش دائمی و مکرر برای تماشای بدن یا رابطه جنسی دیگران دارد که معمولاً با تحریک جنسی همراه است.
      | متن =
# فرد، مدام دچار امیال یا تخیلات جنسی عمیق می‌شود که اعمال غیرعادی و رنجش فراوان به دنبال دارد.<ref>[https://www.beytoote.com/wedlock/learn/symptoms8-dysfunction-treatment.html «اختلال تماشاگری جنسی یا چشم چرانی چه علائم دارد و راه درمانی آن چیست؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>
      منم که شهره شهرم به عشق ورزیدن \\ منم که دیده نیالوده‌ام به بد دیدن
      }}
     
سازمان بهداشت جهانی، شاخص‌های این اختلال را بدین شرح تعریف کرده است؛  
#فرد، گرایش دائمی و مکرر برای تماشای بدن یا رابطه جنسی دیگران دارد که معمولا با تحریک جنسی همراه است.
#فرد، مدام دچار امیال یا تخیلات جنسی عمیق می‌شود؛ که اعمال غیرعادی و رنجش فراوان به دنبال دارد.<ref>[https://drshamshiri.com/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ . شمشیری، «چشم‎‌چرانی»،  وب‌سایت دکتر شمشیری.]</ref>


==مقایسه چشم‌چرانی مردان و زنان==
== رویکردها ==
تحقیقات صورت گرفته در انگلستان، حاکی از این است که مردها به‌طور میانگین، 43 دقیقه در روز، مشغول خیره‌شدن به 10 زن مختلف هستند. زن‌ها نیز 20 دقیقه در روز را صرف نگاه‌کردن به 6 مرد مختلف می‌کنند. نتایج یک نظرسنجی بر روی سه هزار نفر در غرب، نشان داد که سوپرمارکت‌ها، مشروب‌فروشی‌ها و کلوپ‌های شبانه، مهم‌ترین فضاهای رخداد چشم‌چرانی است. جذابیت‌هایی که موجب خیره شدن زنان و مردان می‌شود نیز متفاوت است؛ 40 درصد زنان به چشمان مردان و تقریبا همین میزان از مردان به تمام بدن زنان توجه بیشتری دارند. چشم‌چرانی، رنجش خاطر همسران را نیز در پی دارد؛ چشم‌چرانی همسر میان بیش از 30 درصد از افراد مورد مطالعه، موجب مشاجره می‌شود و 10 درصد از این جدال‌ها به طلاق منجر شده است.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/49ibq . علوی، «هر مرد یک سال از عمرش را صرف نگه به زنان می‌کند»،  وب‌سایت مجله ویستا.]</ref>
=== رویکرد جنسیتی ===
تحقیقات صورت گرفته در انگلستان، حاکی از این است که مردها به‌طور میانگین، ۴۳ دقیقه در روز، مشغول خیره‌شدن به ۱۰ زن مختلف هستند. زن‌ها نیز ۲۰ دقیقه در روز را صرف نگاه‌کردن به ۶ مرد مختلف می‌کنند. نتایج یک نظرسنجی در غرب، نشان داد که سوپرمارکت‌ها، مشروب‌فروشی‌ها و کلوپ‌های شبانه، مهم‌ترین فضاهای رخداد چشم‌چرانی است. جذابیت‌هایی که موجب خیره شدن زنان و مردان می‌شود نیز متفاوت است؛ ۴۰درصد زنان به چشمان مردان و تقریباً همین میزان از مردان به تمام بدن زنان توجه بیشتری دارند. چشم‌چرانی، رنجش خاطر همسران را نیز در پی دارد؛ چشم‌چرانی همسر در بیش از ۳۰درصد از افراد مورد مطالعه، موجب مشاجره می‌شود و ۱۰درصد از این جدال‌ها به [[طلاق]] منجر شده است.<ref>[https://www.parsine.com/بخش-جامعه-117/66069-هر-مرد-یک-سال-از-عمرش-را-صرف «هر مرد یک سال از عمرش را صرف نگه به زنان می‌کند»،  وب‌سایت پارسینه.]</ref> یافته‌های برخی تحقیقات حاکی از آن است که تنها ۱۹درصد مردان و ۹درصد زنان، از این‌که کسی به آنها خیره شود، احساس خوشایندی دارند. ۱۶درصد از دختران از این عمل ناراضی هستند و ۲۰درصد در برابر نگاه دیگران احساس خجالت می‌کنند.<ref>[https://www.parsine.com/بخش-جامعه-117/66069-هر-مرد-یک-سال-از-عمرش-را-صرف «هر مرد یک سال از عمرش را صرف نگه به زنان می‌کند»،  وب‌سایت پارسینه.]</ref>


==چشم‌چرانی از منظر روانشناسی==
=== رویکرد روان‌شناسی ===
دوپامین، هورمون موثر بر سیستم عصبی است که کنترل احساسات و سیستم غدد درون‌ریز را برعهده دارد و میزان ترشح آن با افسردگی و اختلالات روانی ارتباط دارد. چشم‌چرانی موجب افزایش ترشح دوپامین و به‌دلیل لذت ناشی از آن، فرد به تکرار آن عمل علاقمند می‌شود و بدین ترتیب چشم‌چرانی به عادت تبدیل شده و بر روان انسان تاثیرات سوء برجای می‌گذارد.<ref>زنگی‌آبادی، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، 1402ش، ص45.</ref>
دوپامین، هورمون مؤثر بر سیستم عصبی است که کنترل احساسات و سیستم غدد درون‌ریز را بر عهده دارد و میزان ترشح آن با افسردگی و اختلالات روانی ارتباط دارد. چشم‌چرانی موجب افزایش ترشح دوپامین و به‌دلیل لذت ناشی از آن، فرد به تکرار آن عمل علاقمند می‌شود و بدین ترتیب چشم‌چرانی به عادت تبدیل شده و بر روان انسان تأثیرات مختلفی ازجمله [[افسردگی]] برجای می‌گذارد.<ref>[https://iqiri.dte.ir/article_75057.html زنگی‌آبادی، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، 1402ش، ص45.]</ref>


==چشم‌چرانی از منظر جامعه‌شناختی==
=== رویکرد دینی ===
در عرصه تعاملات اجتماعی افراد اغلب تلاش می‌کنند با پرهیز از نگاه مستقیم به یکدیگر به دیگری بفهمانند که برای حریم شخصی او ارزش قائل هستند و رفتارهای شخصی او را زیر نظر نمی‌گیرند. این عمل که توسط گافمن بی‌توجهی مدنی نامیده شد، در تحلیل نگاه افراد به یکدیگر کاربرد فراوانی دارد. چشم‌چرانی، نقض این قرارداد اجتماعی است و رنجش خاطر افراد را در پی دارد. یافته‌های برخی تحقیقات حاکی از آن است که تنها 19 درصد مردان و 9 درصد زنان، از این که کسی به آنها خیره شود، احساس خوشایندی دارند. 16 درصد از دختران از این عمل ناراضی هستند و 20 درصد در برابر نگاه دیگران احساس خجالت می‌کنند.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/49ibq . علوی، «هر مرد یک سال از عمرش را صرف نگه به زنان می‌کند»،  وب‌سایت مجله ویستا.]</ref>
در آموزه‌های اسلام، برای حفظ [[عفت]] عمومی و [[تحکیم خانواده]]، به دوری از نگاه حرام و به‌ویژه تکرار آن، توصیه شده است؛<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/111280/اهمیت_حفظ_چشم_در_زندگی_خانوادگی «اهمیت حفظ چشم در زندگی خانوادگی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> ازجمله روایاتی با این مضمون که اولین نگاه برای تو، دومین نگاه علیه تو و سومین نگاه موجب هلاک تو است،<ref>[https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/102620/related شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1405ق، ج3، ص474.]</ref> نگاه پس‌از نگاه، بذر شهوت در دل می‌کارد و برای به فتنه‌کشاندن فرد کافی است<ref>[https://www.hadithlib.com/hadithtxts/view/29020341 شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1405ق، ج4، ص18.]</ref> و این‌که از نگاه زیادی بپرهیز که تخم هوس می‌پراکند و غفلت می‌زاید.<ref>[https://www.hadithlib.com/hadithtxts/view/29020291 مجلسی، بحارالانوار، 1421ق، ج99، ص199.]</ref> در این رویکرد، در صورت تولید هیجانات جنسی ناشی از نگاه آلوده و عدم ارضای صحیح برانگیختگی جنسی، تنش‌های روانی ایجاد می‌شود و با تکرار این فرایند و عدم کامیابی، این تنش‌ها به عقده‌های درازمدت تبدیل می‌شود.<ref>[https://iqiri.dte.ir/article_75057.html زنگی‌آبادی، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، 1402ش، ص48.]</ref>[[پرونده:چشم-چرانی.jpg|بندانگشتی|تصویر یک بسیجی که در زمان زیارت خانم‌ها از شهدای گمنام چشم پوشی کرده]]
در آیه‌ای از قرآن کریم، به مردان توصیه شده است که چشم‌های خود را از نظر به حرام نگاه دارند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_30_سوره_نور سوره نور، آیه 30.]</ref> داستان آیه مربوط به جوانی از انصار است که نگاه خود را به زنی دوخته بود که مقنعهٔ خود را پشت گوش قرار داده و گردن و مقداری از سینهٔ او نمایان بود. جوان که به زن خیره شده بود، با صورت به دیوار برخورد کرد و خون از صورتش جاری شد. وی به محضر [[حضرت محمد|پیامبر اکرم]] رفت و از بدپوشی زنان شکوه کرد. این آیه بر پیامبر خدا نازل شد که در ابتدای آن تأکید می‌شود که مردان مؤمن از چشم‌چرانی و نگاه به نامحرم پرهیز و در مسائل جنسی تقوا پیشه کنند؛ سپس فلسفه این توصیه را پاک‌زیستی معرفی می‌کند.<ref>[https://old.makarem.ir/compilation/reader.aspx?mid=22815 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1386ش، ج14، ذیل آیه 30، سوره نور.]</ref> در آیهٔ دیگریاز سوره نور،<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_31_سوره_نور سوره نور، آیه 31.]</ref> چشم‌پوشی به زنان نیز توصیه شده است، تا تصور نشود چشم‌چرانی مخصوص مردان است و زنان از این قاعده مستثنی هستند.<ref>[https://old.makarem.ir/compilation/reader.aspx?mid=22815 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1386ش، ج14، ذیل آیه 30، سوره نور.]</ref> همچنین در قرآن به خیانت چشمان اشاره شده<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_19_سوره_غافر سوره غافر، آیه 19.]</ref> که بعضی مفسران آن را به چشم‌چرانی و نگاه دزدانه به [[نامحرم]] تفسیر کرده‌اند.<ref>[https://hadana.ir/چشم-چرانی-و-راه-درمان-آن-از-نظر-دین/ «چشم‌چرانی و راه درمان آن از نظر دین»، وب‌سایت هدانا.]</ref>


==چشم‌چرانی از منظر آموزه‌های دین==
از منظر فقیهان، هرگونه نگاه شهوت‌آلود به نامحرم، خواه حضوری باشد یا از طریق فیلم (زنده یا غیرزنده) و عکس، حرام است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=27847 خامنه‌ای، رساله آموزشی 2، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> همچنین نگاه‌کردن مرد به بدن و موی زن نامحرم، حتی بدون قصد شهوت، حرام است.<ref>[https://www.sistani.org/persian/book/search/812554/ آیت‌الله سیستانی، توضیح المسائل، مسئله 2451.]</ref> نگاه زن به بدن مرد نامحرم نیز حرام است. نگاه کردن به صورت و دست‌های زن نامحرم تا مچ اگر به قصد لذّت نباشد و مایه فساد و گناه نشود، اشکال ندارد.<ref>مکارم شیرازی، احکام خانواده در پرتو فقه اسلامی، 1389ش، ص21.</ref>
در آموزه‌های اسلام به‌ویژه روایات اهل‌بیت، برای حفظ عفت عمومی و تحکیم بنیان خانواده، به دوری از نگاه حرام و به‌ویژه تکرار آن، توصیه شده است؛ <ref>مهرابی، «پیامدهای اخلاقی چشم چرانی در اجتماع از منظر آیات و روایات»،  1402ش.</ref> از جمله روایاتی با این مضمون که اولین نگاه برای تو، دومین نگاه علیه تو و سومین نگاه موجب هلاک تو است، <ref>[https://hadith.inoor.ir/fa/hadith/102620/related . شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1405ق، ج3، ص474.]</ref> نگاه پس از نگاه، بذر شهوت در دل می‌کارد و برای به فتنه‌کشاندن فرد کافی است<ref>[https://www.hadithlib.com/hadithtxts/view/29020341 . شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1405ق، ج4، ص18.]</ref> و این که از نگاه زیادی بپرهیز که تخم هوس می‌پراکند و غفلت می‌زاید.<ref>[https://www.hadithlib.com/hadithtxts/view/29020291 . مجلسی، بحارالانوار، 1421ق، ج99، ص199.]</ref> بر اساس این روایات، در صورت تولید هیجانات جنسی ناشی از نگاه آلوده و عدم ارضای صحیح برانگیختگی جنسی، تنش‌های روانی ایجاد می‌شود و با تکرار این فرایند و عدم کامیابی، این تنش‌ها به عقده‌های درازمدت تبدیل می‌شود. از این جهت محرک‌های محیطی و کنترل حواس، در ساختار شناختی و پردازش اطلاعات در حوزه مسائل جنسی نقش به‌سزایی دارد.<ref>. زنگی‌آبادی، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»،  1402ش، ص48.</ref>


==چشم‌پوشی مردان==
== پیامدهای چشم‌چرانی ==
[[پرونده:چشم-چرانی.jpg|بندانگشتی|تصویر یک بسیجی که در زمان زیارت خانم‌ها از شهدای گمنام چشم پوشی کرده]]
در آیه‌ای از قرآن کریم، به مردان توصیه شده است که چشم‌های خود را از نظر به حرام نگاه دارند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_30_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%86%D9%88%D8%B1 . سوره نور، آیه 30.]</ref> شان نزول این آیه، داستان جوانی از انصار است که نگاه خود را به زنی دوخته بود که مقنعه خود را پشت گوش قرار داده و گردن و مقداری از سینه او نمایان بود. جوان که به زن خیره شده بود، با صورت به دیوار برخورد کرد و خون از صورتش جاری شد. وی به محضر پیامبر اکرم رفت و از بدپوشی زنان شکوه کرد. این آیه بر پیامبر خدا نازل شد که در ابتدای آن تاکید می‌شود که مردان مومن از چشم‌چرانی و نگاه به نامحرم پرهیز و در مسائل جنسی تقوا پیشه کنند؛ سپس فلسفه این توصیه را پاک‌زیستی معرفی می‌کند.<ref>[https://old.makarem.ir/compilation/reader.aspx?mid=22815 . مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1386ش، ج14، ذیل آیه 30، سوره نور.]</ref>


==چشم‌پوشی زنان==
=== پیامدهای اخلاقی ===
در آیه مستقلی از سوره نور، <ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_31_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%86%D9%88%D8%B1 . سوره نور، آیه 31.]</ref> چشم‌پوشی به زنان نیز توصیه شده است، تا تصور نشود چشم‌چرانی مخصوص مردان است و زنان از این قاعده مستثنی هستند.<ref>[https://old.makarem.ir/compilation/reader.aspx?mid=22815 . مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1386ش، ج14، ذیل آیه 30، سوره نور.]</ref>
در منابع اخلاق اسلامی، چشم‌چرانی از عوامل برهم‌خوردن آرامش درونی و زمینه‌ساز آشفتگی ذهن و دل دانسته شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/89/6547/75939/هشدارهای_اجتماعی__9_چشم_چرانی_و_هرزه_چشمی یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> در این منابع، نگاه آلوده منشأ تخیلات شهوانی،<ref>[https://iqiri.dte.ir/article_75057.html زنگی‌آبادی، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، 1402ش، ص45.]</ref> تحریک شهوت و زمینه‌ساز غفلت و سایر ناهنجاری‌های اخلاقی شمرده شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/89/6547/75939/هشدارهای_اجتماعی__9_چشم_چرانی_و_هرزه_چشمی یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> در برخی روایات، چشم‌چرانی با تعبیر تیری از تیرهای شیطان، توصیف شده است.<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/101/40/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9%8E%D8%B8%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8F_%D8%B3%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%85%D9%8C_%D9%85%D9%90%D9%86%D9%92_%D8%B3%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%90_%D8%A5%D9%90%D8%A8%D9%92%D9%84%D9%90%DB%8C%D8% مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج101، ص40.]</ref> این روایات، آن را از عوامل غفلت،<ref>[https://lib.eshia.ir/27359/1/222/إِیَّاکُمْ_وَ_فُضُولَ_النَّظَرِ محمدی ری‌شهری، حکمت‌نامه جوان، ۱۳۸۹ش، ص۲۲۲.]</ref> ایجاد زمینه بی‌عفتی و روابط نامشروع،<ref>[https://lib.eshia.ir/11679/1/153/إِیَّاکُمْ_وَ_فُضُولَ_النَّظَرِ فقیهی، تربیت جنسی: مبانی، اصول و روشها از منظر قرآن و حدیث، 1387ش، ص۱۵۳.]</ref> شهوت‌رانی<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/14/306/إِیَّاکُمْ_وَ_فُضُولَ_النَّظَرِ مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج14، ص306.]</ref> و اندوه دانسته‌اند.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/20367?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=213&viewType=html&query=چشم%20چراني فضل‌الله، دریچه‌ای به دنیای جوانان، ۱۳۷۸ش،  ص۲۱۳.]</ref>  در برخی منابع دینی، رها کردن نگاه از عوامل ایجاد حسرت پایدار دانسته شده است.<ref>[https://www.hadithlib.com/hadithtxts/view/29020299 ابن‌شعبه، تحف العقول؛ 1363ش، ص97.]</ref> این منابع، اشتغال ذهن به امور دست‌نیافتنی را از علل این حسرت برمی‌شمارند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/89/6547/75939/هشدارهای_اجتماعی__9_چشم_چرانی_و_هرزه_چشمی یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> همچنین، در منابع اخلاقی، چشم‌چرانی زمینه‌ساز هواپرستی و اتلاف عمر معرفی شده<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/89/6547/75939/هشدارهای_اجتماعی__9_چشم_چرانی_و_هرزه_چشمی یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> و بر ارتباط میان [[غض بصر|کنترل نگاه]]، [[پاک‌دامنی|پاکدامنی]]، [[تقویت اراده]] و مهار میل‌ها تأکید شده است.<ref>قطب، فی ظلال القرآن، تفسیر سوره نور، 1408ق، ج4، ص2512.</ref>  


==چشم‌چرانی از منظر فقه==
=== پیامدهای جسمی و روانی ===
از منظر فقها، هرگونه نگاه به نامحرم، خواه حضوری باشد یا از طریق فیلم (زنده یا غیرزنده) و عکس، حرام است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=27847 . خامنه‌ای، رساله آموزشی 2، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> همچنین نگاه‌کردن مرد به بدن و موی زن نامحرم، حتی بدون قصد شهوت، حرام است.<ref>[https://www.sistani.org/persian/book/search/812554/ آیت‌الله سیستانی، توضیح المسائل، مسئله 2451.]</ref> نگاه زن به بدن مرد نامحرم نیز حرام است. نگاه کردن به صورت و دست‌های زن نامحرم تا مچ اگر به قصد لذّت نباشد و مایه فساد و گناه نشود، اشکال ندارد.<ref>مکارم‌ شیرازی، احکام خانواده در پرتو فقه اسلامی، 1389ش، ص21.</ref>
برخی منابع طب سنتی نیز بر این باورند که چشم‌چرانی با تحریک غریزه جنسی و برهم‌زدن تعادل بدن، زمینه برخی بیماری‌ها را فراهم می‌کند.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/37089?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=15&viewType=html&query=چشم%20چراني موسوی، درمان تومورهای مغزی با مقایسه‌ای بین طب غربی و ایرانی از دیدگاه طب ایرانی (سنتی)، 1392ش، ص15.]</ref> همچنین، در برخی منابع، تحریک مداوم [[میل جنسی|تمایلات جنسی]] همراه با محدودیت در ارضای آنها، از عوامل فشار روانی، احساس محرومیت و افسردگی معرفی شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/649618/پیامدهای-منفی-چشم-چرانی خوی، «پیامدهای منفی چشم‌چرانی»، وب‌سایت راسخون.]</ref>


==پیامدهای چشم‌چرانی==
=== پیامدهای اجتماعی ===
===هرزگی و غفلت===
برخی نویسندگان، چشم‌چرانی را زمینه‌ساز تضعیف بنیان خانواده<ref>دستغیب، ازدواج اسلامی، بی‌تا، ص۱۶.</ref> و گسترش [[رابطه نامشروع|روابط نامشروع]] دانسته‌اند.<ref>[https://iqiri.dte.ir/article_75057.html زنگی‌آبادی، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، 1402ش، ص45.]</ref> در برخی منابع، این رفتار موجب کاهش اعتبار اجتماعی فرد،<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/649618/پیامدهای-منفی-چشم-چرانی اخوی، «پیامدهای منفی چشم‌چرانی»، وب‌سایت راسخون.]</ref> تضعیف [[امنیت اجتماعی]]<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2009055/بررسی-پیامدهای-نگاه-حرام-بر-ارامش-اجتماعی-از-دیدگاه-ایات-و-روایات پوربیرانوند، «بررسی پیامدهای نگاه حرام بر آرامش اجتماعی از دیدگاه آیات و روایات»، 1401ش، ص547.]</ref> و ایجاد احساس ناامنی، به‌ویژه برای زنان، معرفی شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/901627/fa میری، «آثار و عوامل روان‌شناسی نگاه حلال و حرام بر سلامت فرد و خانواده در اسلام»، 1400ش، ص22.]</ref> برخی پژوهشگران معتقدند گسترش چشم‌چرانی در جامعه می‌تواند به تقویت نگاه ابزاری به انسان و کاهش توجه به ارزش‌های اخلاقی بینجامد.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13910115000063/نگاه-حرام-و-اثرات-مخرب-آن-در-زندگی-فردی-و-Ø§Ø «نگاه حرام و اثرات مخرب آن در زندگی فردی و اجتماعی»، خبرگزاری فارس.]</ref> همچنین، در برخی منابع، از کاهش گرایش به [[ازدواج]] و [[افزایش طلاق]] به‌عنوان پیامدهای احتمالی این رفتار یاد شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2009055/بررسی-پیامدهای-نگاه-حرام-بر-ارامش-اجتماعی-از-دیدگاه-ایات-و-روایات پوربیرانوند، «بررسی پیامدهای نگاه حرام بر آرامش اجتماعی از دیدگاه آیات و روایات»، 1401ش، ص547.]</ref><ref>[https://www.isna.ir/news/gilan-78928/حجاب-چشم-مظلوم-ترین-واجبات-و-تکالیف-الهی-است «حجاب چشم مظلوم‌ترین واجبات و تکالیف الهی است»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
انسان چشم‌چران، دچار هرزگی و هواپرستی می‌شود و با غفلت، سرمایه عمر خویش را تباه می‌کند.<ref>. یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»،  1397ش.</ref>


===تیرگی دل===
== عوامل مؤثر بر چشم‌چرانی ==
چشم‌چران دلی پرآشوب دارد و از آرامش بی‌بهره است، او عطشی دائمی دارد و دائم برای برطرف کردن آن به هر حقارتی تن می‌دهد، زیرا میان دیده و دل رابطه وجود دارد، هرچه دیده می‌بیند، در دل ثبت می‌شود و همواره در خاطر باقی می‌ماند، نگاه‌های آلوده دل را تاریک و آشفته می‌سازد.<ref>. یعقوبی، چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی، 1397ش.</ref><ref>[https://ganjoor.net/babataher/2beytiha/sh23 . باباطاهر، دوبیتی‌ها، شماره 23، وب‌سایت گنجور.]</ref>
در منابع اسلامی و برخی پژوهش‌های مرتبط، عوامل مؤثر در بروز چشم‌چرانی به دو دسته فردی و فرهنگی ـ اجتماعی تقسیم شده‌اند. از جمله عوامل فردی، به وسوسه‌های نفسانی، برداشت‌های نادرست درباره پاک بودن برخی نگاه‌ها،<ref>اکبری، چشم و نگاه، ۱۳۹۵ش، ص58-۶1.</ref> تنوع‌طلبی و نارضایتی از روابط زناشویی اشاره شده است.<ref>[https://imanoor.com/blog/چشم-چرانی/ میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref> در عوامل فرهنگی و اجتماعی نیز مواردی مانند نمایش جلوه‌های جنسی در سینما، تلویزیون و سایر رسانه‌ها،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/573216/اجتماعی-چشم-چرانی-بیماری-یا-حرمت-بر-باد-رفته-انسان هنرپور، «چشم‌چرانی بیماری یا حرمت بر باد رفته انسان»، 1388ش، ص6.]</ref> نوع پوشش و آرایش در فضای عمومی، اختلاط زن و مرد در برخی محیط‌های آموزشی، کاری و تفریحی،<ref>اکبری، چشم و نگاه، ۱۳۹۵ش، ص62-۶۳.</ref> کاهش حریم خصوصی در معماری معاصر،<ref>[https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=595272 ملک‌میرزایی و کاظمی، «تأثیر معماری ایرانی اسلامی بر جرائم منافی عفت»، ۱۳۹۹ش، ص۹۶-۹۷.]</ref> افزایش سن ازدواج و استفاده از زنان به‌عنوان [[مانکن (انسان)|مانکن]] در تبلیغات و رسانه‌ها از عوامل زمینه‌ساز این پدیده معرفی شده‌اند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/296234/%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%81%D8%AA% هنرپور، «چشم‌چرانی بیماری یا حرمت بر باد رفته انسان»، 1388ش، ص5-6.]</ref>
      {{شعر جدید
      | شاعر =
      | متن =
      ز دست دیده و دل هر دو فریاد \\ که هر چه دیده بیند دل کند یاد
      بسازم خنجری نیشش ز پولاد \\ زنم بر دیده تا دل گردد آزاد
      }}
     


== کنترل نگاه و درمان چشم‌چرانی ==


ترک این گناه به‌عنوان معامله با خدا، می‌تواند حال انسان را تغییر داده و نورانیت را برای روح وی به ارمغان بیاورد. وقتی انسان از چشمان خود محافظت کند، درجات زیادی را می‌پیماید و به تبع آن، موهبات بسیاری را از آن خود می‌کند.<ref>[https://imanoor.com/blog/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ میرباقری، راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref>
=== اهمیت و فواید کنترل نگاه ===
ترک چشم‌چرانی و کنترل نگاه از عوامل رشد معنوی، تقویت خودسازی و دستیابی به فضایل اخلاقی معرفی شده است.<ref>[https://imanoor.com/blog/چشم-چرانی/ میرباقری، راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref> در روایتی از [[امام علی]]، چشم‌پوشی از نگاه حرام از عوامل آرامش قلب دانسته شده است.<ref>تمیمی آمدی، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ۱۳۶۶ش، ص۲۶.</ref> سید قطب، مفسر قرآن، کنترل نگاه را عاملی برای حفظ نظم روانی و مهار تمایلات جنسی می‌داند. به‌اعتقاد او، چشم‌پوشی از نگاه‌های شهوانی، نخستین گام در جلوگیری از شکل‌گیری وسوسه و کنترل انگیزه‌های نفسانی است.<ref>قطب، فی ظلال القرآن، تفسیر سوره نور، 1408ق، ج4، ص2512.</ref>


===رواج بی‌بندوباری===
در آموزه‌های دینی، کنترل نگاه از حرام و پرهیز از چشم‌چرانی، مهم‌ترین عامل برای دستیابی به [[عفت]]، پاکدامنی و کنترل غریزهٔ جنسی شناخته شده است. کنترل غریزه از طریق چشم‌پوشی، آسان‌تر از کنترل آن پس‌از تحریک شهوت است.<ref>مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص87-88.</ref> این امر افزون‌بر راحتی قلب<ref>تمیمی آمدی، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ۱۳۶۶ش، ص۲۶.</ref> و نورانی‌شدن آن، زمینه‌ساز کمال انسان می‌شود. براساس روایات، خداوند به کسانی که نگاه خود را از حرام می‌پوشانند، عنایت‌های ویژه‌ای دارد. برای نمونه، علم تعبیر خواب به حضرت یوسف و ابن‌سیرین در پی چشم‌پوشی از حرام عطا شد. در دوران معاصر نیز شیخ رجبعلی خیاط با بستن چشم در برابر حرام به تحول روحی و مقامات معنوی دست یافت.<ref>مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص88.</ref> آموزه‌های دینی ضمن توجه به لذت‌های حلال، بر این نکته تأکید دارند که در دنیا امکان دستیابی به همهٔ لذت‌ها وجود ندارد و انسان برای رسیدن به لذات بالاتر، ناگزیر از چشم‌پوشی از برخی لذت‌ها به‌ویژه گناهان است.<ref>[http://panahian.ir/post/1857 پناهیان، «درسنامۀ تنها مسیر/ مدیریت لذت»، وب‌سایت پناهیان.]</ref> همچنین مؤمنان را به‌گونه‌ای تربیت می‌کنند که چشم را نعمتی الهی بدانند و در برابر آن مسئول باشند.<ref>سوره اسراء، آیه36.</ref> به نگاه‌ها جهت می‌دهند تا از نگاه به چهرهٔ عالم، پدر و مادر، قرآن کریم و کعبه برای کسب فضیلت، گسترش محبت، رشد معنوی،<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/1/204/النظر_الی_وجه_العالم_عباده مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج1، ص204.]</ref> کمال و پاداش الهی بهره گیرند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/901627/fa میری، «آثار و عوامل روان‌شناسی نگاه حلال و حرام بر سلامت فرد و خانواده در اسلام»، 1400ش، ص9.]</ref>
نگاه آلوده، بذر شهوت را در دل می‌کارد که آغاز فتنه‌های بزرگ‌تر مانند بی‌بندوباری و غفلت است.<ref>یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»،  1397ش.</ref>


===تضعیف خانواده===
=== روش‌های درمان و پیشگیری از چشم‌چرانی ===
چشم‌چرانی، تخیلات شهوت‌آلود را برای افراد تبدیل به عادت می‌کند و با زمینه‌سازی روابط نامشروع، بنیان خانواده را تضعیف می‌کند و آرامش را از شخص بگیرد.<ref>زنگی‌آبادی، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، 1402ش، ص45.</ref>
کارشناسان و علمای اخلاق برای درمان چشم‌چرانی، روش‌های گوناگونی ارائه داده‌اند:
* '''تقویت امید و اراده''': تلقین مثبت، مقاومت و تلاش مستمر در ترک این رفتار.<ref>[https://drdtavana.ir/درمان-چشم-چرانی/ «درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت دکتر نجفی توانا.]</ref>
* '''عادی‌نشدن گناه''': ناراحت شدن از چشم‌چرانی نشانهٔ آن است که این رفتار هنوز عادی نشده و نخستین گام درمان، زشت شمردن آن است.
* '''فریب نفس''': هنگامی که شرایط چشم‌چرانی پیش می‌آید، به نفس گفته شود که فقط «این یک بار» ترک کن؛ زیرا ترک یک‌بار آسان‌تر است و احتمال موفقیت را افزایش می‌دهد.<ref>[https://www.bing.com/ck/a?!&&p=3c43af3276bd6a61JmltdHM9MTcyMDMxMDQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTQwNw&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%d8%b1%d8%a7%d9%87+%d8%af%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%8 میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور.]</ref>
* '''تفکر در عواقب''': اندیشیدن به نتایج دنیوی و اخروی چشم‌چرانی و نیز فواید ترک آن، انگیزهٔ درمان را تقویت می‌کند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Question/View/62229/راه-کنترل-چشم-و-نگاه-نکردن-به-نامحرم «راه کنترل چشم و نگاه نکردن به نامحرم»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
* '''پایبندی به نماز''': قرآن کریم نماز را بازدارنده از فحشا و گناه معرفی کرده<ref>سوره عنکبوت، آیه 45.</ref> و پایبندی به آن در ترک چشم‌چرانی مؤثر است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/269471/برخورد-غیر-منتظرۀ-رسول-خداص-با-جوان-چشم‌چران «برخورد غیر منتظرۀ رسول خدا با جوان چشم‌چران»، خبرگزاری میزان.]</ref>
* '''جلب عنایت الهی''': خود را در محضر خدا دانستن و ترک گناه به خاطر او، زمینه‌ساز عنایت ویژهٔ الهی است.<ref>[https://imanoor.com/blog/چشم-چرانی/ میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref>
* '''مداومت و تمرین''': فرد باید تمرین مستمر داشته باشد<ref>حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص9.</ref> و در صورت شکست، ناامید نشده و دوباره شروع کند.<ref>[https://imanoor.com/blog/چشم-چرانی/ میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref>
* '''مدیریت ذهن''': در شرایط احتمال گناه، ذهن را مدیریت کرده و به نفس اجازهٔ صدور فعل اشتباه ندهد. علمای اخلاق توصیه می‌کنند از هرچه انسان را از یاد خدا غافل می‌کند، چشم پوشیده و آن را صرف تفکر و عبادت کند.<ref>نراقی، تذکره الاحباب، 1383ش، ص59.</ref>
* '''توجه به ارزش انسانی''': عظمت وجودی انسان چنان است که حاضر نمی‌شود این ارزش را با چند نگاه حرام معامله کند. چشم‌ها ابزاری برای مشاهدهٔ عظمت عالم هستند و استفاده از آنها در راه معصیت ناپسند است.<ref>حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش ص7.</ref>
* '''ازدواج بهنگام''': بسیاری از چشم‌چرانی‌ها ناشی از نیازهای جنسی است. ازدواج سالم و پایبندی به تعهدات، بسیاری از این اختلالات را حل می‌کند.<ref>حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص8.</ref> در قرآن، پس‌از نهی از چشم‌چرانی، مؤمنان به ازدواج دعوت شده‌اند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_32_سوره_نور سوره نور، آیه 32.]</ref>
* '''مراجعه به علمای اخلاق''': کمک گرفتن از مشاوران مذهبی از بهترین روش‌های درمان است. از توصیه‌های علمای اخلاق، خواندن یازده بار سورهٔ توحید پس‌از نماز صبح گزارش شده است.<ref>[https://imanoor.com/blog/چشم-چرانی/ میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور]</ref>


===حسرت===
[[پرونده:چشم‌چرانی (3).jpg|جایگزین=مانکن زنده|بندانگشتی|استفاده از زنان به‌عنوان [[مانکن (انسان)]]، یک فروشگاه در خیابان شریعتی تهران]]
چشم‌چرانی در بیان امام صادق، از تیرهای زهرآگین شیطان است؛ چه بسا یک نگاه حرام<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، 1412ق، ج20، ص191.</ref> یا رها کردن چشم، حسرت دائمی به‌دنبال دارد.<ref> [https://www.hadithlib.com/hadithtxts/view/29020299 ابن‌شعبه، تحف العقول؛ 1363ش، ص97.]</ref> یکی از علل این حسرت، صرف وقت و انرژی برای امور دست‌نایافتنی و تلخ کردن زندگی است.<ref>. یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»،  1397ش.</ref>
[[پرونده:چشم‌چرانی (1).jpg|بندانگشتی|آیه ۴۵ سوره عنکبوت؛ نماز عامل بازدارنده از فحشا و گناه]]
 
==فواید ترک چشم‌چرانی==
===افزایش پاکدامنی===
بین غض‌نظر و پاک‌دامنی، ارتباطی متقابل برقرار است. زیرا چشم‌پاکی، دوری فرد از انحرافات جنسی را به‌دنبال دارد. حفظ عفت، ثمره طبیعی کنترل چشم‌چرانی است و غض‌نظر گام بعدی برای تقویت اراده، هوشیاری در کنترل و تسلط بر امیال است.<ref>قطب، فی ظلال القرآن، تفسیر سوره نور، 1408ق، ج4، ص2512.</ref>
 
===دست‌یابی به نظم روانی===
بنا به اعتقاد سیدقطب، مراقبت چشم از سوی مردان، نظم روانی را به‌همراه خواهد داشت. در واقع این مراقبت تلاش برای غلبه بر میل به دیدن زیبایی‌ها و جذابیت‌های چهره و بدن است. این چشم‌پوشی اولین پنجره وسوسه را که چشم باشد، می‌بندد و تلاش عملی برای جلوگیری از رسیدن تیر مسموم است.<ref>. قطب، فی ظلال القرآن، تفسیر سوره نور، 1408ق، ج4، ص2512.</ref>
 
==عوامل چشم‌چرانی==
===محرومیت جنسی===
پاسخ‌نگرفتن مشروع نیاز جنسی، عامل اصلی این اختلال است. محرومیت جنسی، موجب چشم‌چرانی و توسل به لذت‌های دیداری و خیالی می‌شود.<ref>[https://imanoor.com/blog/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ . میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref>
 
===بدحجابی زنان===
یکی از عوامل چشم‌چرانی، بدحجابی زنان است، لذا در قرآن کریم به زنان توصیه شده است<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_31_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%86%D9%88%D8%B1 . سوره نور، آیه 31.]</ref> که زینت خود را جز برای محارم، آشکار نکنند، روسری خود را بر روی سینه بیندازند تا گردن و سینه با آن پوشیده شود و هنگام راه رفتن پاهای خود را به زمین نکوبند تا زینت پنهان آنها آشکار نشود.<ref>[https://old.makarem.ir/compilation/reader.aspx?mid=22815 . مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1386ش، ج14، ذیل آیه 30، سوره نور.]</ref> البته تنها حکمت حجاب، تحریک نشدن مردان نیست، بلکه امنیت اجتماعی، کاهش زمینه‌های تنوع‌طلبی جنسی، تحکیم خانواده و حفظ کرامت و شخصیت زن نیز از جمله علل وجوب حجاب است.<ref>[https://makarem.ir/maaref/fa/tag/index/112734/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C . مکارم ‌شیرازی، «چشم‌چرانی»،  وب‌سایت آئین رحمت.]</ref>
 
==درمان چشم‌چرانی==
===زشت شمردن چشم‌چرانی===
عادی نشدن گناه برای فرد، اولین گام درمان است. این‌که فرد نسبت به چشم‌چرانی،‌اندوهگین شود و قصد درمان داشته باشد، خود، گامی بزرگ و ارزشمند است.<ref>[https://imanoor.com/blog/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ . میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref>
 
===جلب عنایت خداوند===
خود را در محضر خدا بداند و به‌خاطر خدا نگاه حرام را ترک کند و بداند که خودداری از نگاه حرام، عنایت ویژه خداوند را به‌دنبال خواهد داشت.<ref>[https://imanoor.com/blog/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ . میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref>
 
===مداومت و تمرین===
فردی که تصمیم می‌گیرد، چشم‌چرانی را ترک کند، باید مداومت و تمرین داشته باشد<ref>. حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص9.</ref> و هر بار که شکست خورد، نا امید نشود و دوباره شروع کند.<ref>[https://imanoor.com/blog/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ . میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref>
 
===اندیشیدن به‌فواید ترک چشم‌چرانی===
یکی از راه‌های ترک چشم‌چرانی، تفکر راجع به لذت‌های ناشی از ترک این عادت است. چراکه هیچ مرد مسلمانی نیست که نگاهش به زنی بیفتد و چشم خود را پایین‌اندازد، مگر این‌که خداوند متعال به او توفیق عبادتی دهد که شیرینی آن را در دل خویش بیابد.<ref>محمدی ری‌شهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج12، ص242.</ref>
 
===اندیشیدن به نتایج دنیوی و اخروی چشم‌چرانی===
فکر کردن به عاقبت کار، همواره یکی از راه‌های ترک گناه است. گناهان نه‌تنها سودی برای دنیای انسان ندارند، بلکه آخرت آنها را ویران می‌کنند. زیرا هرکس چشم خود را از حرام پر کند، در روز قیامت خداوند چشم او را پر از آتش می‌کند؛ مگر این‌که توبه کند و از عمل خود دست بردارد.<ref>محمدی ری‌شهری، میزان الحکمه، 1389ش، ج12، ص241.</ref>
 
===مدیریت ذهن===
فرد باید در شرایطی که امکان گناه وجود دارد، ذهن خود را مدیریت کند و به نَفس خود اجازه صدور فعل اشتباه را ندهد. توصیه علمای اخلاق این است که نه تنها باید از نگاه به نامحرم پرهیز کرد، بلکه لازم است از هرچه فرد را از یاد خداوند غافل می‌کند چشم بپوشد و آن را صرف تفکر و عبادت کند.<ref>نراقی، تذکره الاحباب، 1383ش، ص59.</ref>
 
===توجه به ارزش انسانی===
عظمت وجودی انسان آنقدر بالاست که اگر کسی پی به آن ببرد، حاضر نمی‌شود تا این عظمت را با چند نگاه حرام، معامله کند. این چشم‌ها ابزاری برای مشاهده و شناخت عظمت و شکوه عالم است و استفاده از آن در راه معصیت ناپسند است.<ref>حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش ص7.</ref>
 
===ازدواج===
زمینه‌سازی ازدواج بهنگام جوانان و آگاهی‌بخشی درست به آن‌ها می‌تواند به ترک این فعل کمک کند. چراکه بسیاری از چشم‌چرانی‌ها به‌دلیل نیازهای جنسی است. ازدواج سالم و پای‌بندی به تعهّدات، بسیاری از اختلالات مثل چشم‌چرانی را حل خواهد کرد.<ref>. حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص8.</ref> خداوند در سوره نور، پس از نهی از چشم‌چرانی، مومنین را به ازدواج دعوت می‌کند و می‌فرماید که اگر مومنین فقیر هم باشند، خداوند به برکت امر ازدواج آن‌ها را بی‌نیاز خواهد کرد.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_32_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%86%D9%88%D8%B1 سوره نور، آیه 32.]</ref>
 
===مراجعه به علمای اخلاق===
از بهترین راه‌های درمان بیماری چشم‌چرانی، کمک گرفتن از علماء و مشاوران مذهبی است. از توصیه‌های علمای اخلاق این است که بعد از نماز صبح یازده مرتبه سوره توحید خوانده شود.<ref>[https://imanoor.com/blog/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ . میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور]</ref>
 
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
*قرآن کریم.
*ابن‌شعبه، حسن، تحف العقول، قم، جامعه المدرسین فی الحوزه العلمیه بقم، 1363ش.
*باباطاهر، دوبیتی‌ها، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: 5 تیر 1403ش.
*حافظ، غزلیات، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: 5 تیر 1403ش.
*حرعاملی، محمد، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1412ق.
*حیدری، عزیزالله، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، قم، مسجد جمکران، 1387ش.
*خامنه‌ای، سیدعلی، رساله آموزشی2، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 13 مهر 1393ش.
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 10 تیر 1403ش.
*زنگی‌آبادی، وحید، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»،  فصلنامه علمی تخصصی اسلام پژوهان، ش 10، تابستان 1402.
*سیستانی، سیدعلی، توضیح المسائل، وب‌سایت دفتر سیدعلی حسینی سیستانی، تاریخ بازدید 5 تیر 1403ش.
*شمشیری‌نظام، تورج، «چشم‌چرانی»،  وب‌سایت دکتر تورج شمشیری‌نظام، تاریخ بازدید: 5 تیر 1403ش.
*شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، بیروت، دار الاضواء، 1405ق.
*علوی، سیدمحسن، «هر مرد یک سال از عمرش را صرف نگه به زنان می‌کند»،  وب‌سایت مجله ویستا، تاریخ بازدید: 5 تیر 1403ش.
*قطب، سید، فی ظلال القرآن، قطب، سید، بیروت، دارالشروق، 1408ق.
*مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، 1421ق.
*محمدی ری‌شهری، محمد، میزان الحکمه، قم، دارالحدیث، 1389ش.
*مکارم ‌شیرازی، ناصر، احکام خانواده در پرتو فقه اسلامی، قم، امام علی بن ابیطالب، 1389ش.
*مکارم ‌شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، 1386ش.
*مکارم ‌شیرازی، ناصر، «چشم‌چرانی»،  وب‌سایت آئین رحمت، تاریخ بازدید: 5 تیر 1403ش.
*مهرابی، سعید، «پیامدهای اخلاقی چشم چرانی در اجتماع از منظر آیات و روایات»،  در: مجموعه مقالات نخستین کنفرانس ملی پژوهش درحقوق، علوم قضائی، فقه و علوم اسلامی، اهواز، بی‌نا، 1402ش.
*میرباقری، سیدمحسن، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور، آموزش یکپارچه معارف اسلامی، تاریخ بازدید: 5 تیر 1403ش.
*نراقی، احمد، تذکره الاحباب، قم، بوستان کتاب، 1383ش.
*یعقوبی، ابوالقاسم، «چشم چرانی و هرزچشمی»،  نشریه پاسداران اسلام، شماره 319، 1397ش.
ویکی جنسیت
 
[[پرونده:چشم‌چرانی (3).jpg|جایگزین=مانکن زنده|بندانگشتی|استفاده از زنان به‌عنوان مانکن، یک فروشگاه در خیابان شریعتی تهران]]
'''<big>چشم‌چرانی</big>'''؛ چشم‌دوختن به دیگری با انگیزۀ لذت‌طلبی جنسی.
 
چشم‌چرانی در فرهنگ‌های گوناگون، رفتاری هرزه بوده و آسیب‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی بسیار در پی دارد. عوامل متعدد درونی یا بیرونی در ایجاد زمینۀ چشم‌چرانی موثر است. در مراحل اولیه ترک این رفتار بسیار آسان‌تر است و هرچه مداومت بر رفتار بیشتر شود ترک آن سخت‌تر و اراده ضعیف‌تر می‎شود. انسان عاقل با در نظر گرفتن عواقب چشم‌چرانی، از لذت زودگذر آن چشم‌پوشی می‌کند.
 
==مفهوم‌شناسی==
چشم‌چرانی به‌معنای نظربازی،<ref>  [https://www.bing.com/ck/a?!&&p=8e9139d72aa62158JmltdHM9MTcyMDMxMDQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTE3OA&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%da%86%d8%b4%d9%85+%da%86%d8%b1%d8%a7%d9%86%db%8 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل وازه چشم‌چرانی .]</ref>  در اصطلاح به نگاه خیره و شهوت‌آلودی گفته می‌شود که با انگیزۀ لذّت‌طلبی جنسی صورت می‌گیرد. نگاه‌هایی که به‌واسطۀ ارتباط حضوری و کلامی در جامعه و بدون تحریک شهوت و قصد لذت صورت می‌گیرد در دستۀ چشم‌چرانی قرار نمی‌گیرد.<ref>[https://www.bing.com/ck/a?!&&p=16887d84b0c06ac1JmltdHM9MTcyMDMxMDQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTI4Mw&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%d8%b9%d9%88%d8%a7%d9%82%d8%a8+%d9%88+%d8%a2%d8% «عواقب و آسیب‌شناسی چشم‌چرانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>  چشم‌چرانی اختصاصی به مردان ندارد و زنان نیز در معرض خطر چشم‌چرانی هستند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/109935/%DA%86%D8%B4%D9%85%E2%80%8C%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%B1%D8%B2%E2%80%8C%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C «چشم‌چرانی؛ هرز‌گی اجتماعی»، وب‌سایت روزنامه کیهان.]</ref>  قرآن کریم به هر دو دستۀ زنان و مردان مؤمن سفارش می‌کند که از چشم‌دوختن به نامحرمان، پرهیز کنند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_30_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%86%D9%88%D8%B1 سوره نور، آیه 30-31.]</ref>  همچنین در قرآن به خیانت چشمان اشاره شده<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_19_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%BA%D8%A7%D9%81%D8%B1 سوره غافر، آیه 19.]</ref>  که بعضی مفسران آن را به چشم‌چرانی و نگاه دزدانه به [[نامحرم]] تفسیر کرده‌اند.<ref> [https://hadana.ir/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%86/ «چشم‌چرانی و راه درمان آن از نظر دین»، وب‌سایت هدانا.]</ref>
 
==عوامل چشم‌چرانی==
عوامل گوناگون فردی، فرهنگی و اجتماعی بر چشم‌چرانی اثرگذار است. عوامل فردی مانند وسوسه‌های شیطان، هوس‌های نفسانی، تصورات غلط در مورد چشم‌چرانی مانند توهم پاک بودن نگاه،<ref>اکبری، چشم و نگاه، ۱۳۹۵ش، ص58-۶1.</ref>  تنوع‌طلبی و ارضاء نشدن در رابطۀ زناشویی با همسر؛<ref>[https://www.bing.com/ck/a?!&&p=4eaf1bb14bc73852JmltdHM9MTcyMDMxMDQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTE5NQ&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%d8%b9%d9%84%d8%aa-%da%86%d8%b4%d9%85-%da%86%d8% «علت چشم‌چرانی در مردان و زنان»، وب‌سایت موسسه همراز روان پویان.]</ref>  عوامل فرهنگی و اجتماعی مانند تبرج و جلوه‌گری در فیلم‌های سینما، تلویزیون و رسانه؛<ref>[https://noorlib.ir/book/view/106102?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=37&viewType=html&query=%DA%86%D8%B4%D9%85%20%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A همتی، بایسته‌های اخلاقی بازنمایی حضور اجتماعی زنان در رسانه ملی، 1399ش، ص37.] </ref>  حضور پر جاذبه‌ و آرایش‌کردۀ زنان در جامعه؛ اختلاط زن و مرد در محیط‌های آموزشی، کاری، تفریحی و مانند آن؛<ref>اکبری، چشم و نگاه، ۱۳۹۵ش، ص62-۶۳.</ref>  بی‌توجهی به حریم خصوصی در معماری جدید و قرارگرفتن زنان و مردان نامحرم در معرض چشم‌چرانی؛<ref> [https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=595272 ملک‌میرزایی و کاظمی، «تاثیر معماری ایرانی اسلامی بر جرائم منافی عفت»، ۱۳۹۹ش، ص۹۶-۹۷.]</ref>  بالا رفتن [[سن ازدواج]] و استفاده از زنان به‌عنوان مانکن و یا مدل در رسانه‌ها و تبلیغات.<ref> [https://ensani.ir/fa/article/296234/%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%81%D8%AA% هنرپور، «چشم‌چرانی بیماری یا حرمت بر باد رفته انسان»، 1388ش، ص5-6.]</ref>
 
==پيامدهای چشم‌چرانی==
===1- پیامدهای فردی===
چشم‌چرانی در روایات به‌عنوان تیری از تیرهای شیطان یاد شده<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/101/40/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9%8E%D8%B8%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8F_%D8%B3%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%85%D9%8C_%D9%85%D9%90%D9%86%D9%92_%D8%B3%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%90_%D8%A5%D9%90%D8%A8%D9%92%D9%84%D9%90%DB%8C%D8% مجلسي‌، بحارالانوار، 1403ق، ج101، ص40.] </ref>  که موجب غفلت<ref> [https://lib.eshia.ir/27359/1/222/%D8%A5%D9%90%DB%8C%D9%91%D9%8E%D8%A7%DA%A9%D9%8F%D9%85%D9%92_%D9%88%D9%8E_%D9%81%D9%8F%D8%B6%D9%8F%D9%88%D9%84%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9%8E%D8%B8%D9%8E%D8%B1%D9%90 محمدی ری‌شهری، حكمت‌نامه جوان، ۱۳۸۹ش، ص۲۲۲.] </ref>  و ایجاد زمينۀ بى‌عفّتى و روابط نامشروع<ref> [https://lib.eshia.ir/11679/1/153/%D8%A5%D9%90%DB%8C%D9%91%D9%8E%D8%A7%DA%A9%D9%8F%D9%85%D9%92_%D9%88%D9%8E_%D9%81%D9%8F%D8%B6%D9%8F%D9%88%D9%84%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9%8E%D8%B8%D9%8E%D8%B1%D9%90 فقیهی، تربيت جنسى: مبانى، اصول و روشها از منظر قرآن و حديث، 1387ش، ص۱۵۳.] </ref>  و شهوت‌رانی<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/14/306/%D8%A5%D9%90%DB%8C%D9%91%D9%8E%D8%A7%DA%A9%D9%8F%D9%85%D9%92_%D9%88%D9%8E_%D9%81%D9%8F%D8%B6%D9%8F%D9%88%D9%84%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9%8E%D8%B8%D9%8E%D8%B1%D9%90 مجلسي‌، بحارالانوار، 1403ق، ج14، ص306.] </ref>  می‌شود که در نتیجه مايۀ غم و اندوه بوده،<ref>[https://noorlib.ir/book/view/20367?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=213&viewType=html&query=%DA%86%D8%B4%D9%85%20%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A فضل‌‌‌الله، دريچه‌ای به دنيای جوانان، ۱۳۷۸ش،  ص۲۱۳.]  </ref>  آه و حسرت را به‌دنبال دارد.<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/74/286/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%92_%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%82%D9%8E_%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%87%D9%8F_%DA%A9%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D8%B1%D9%8E_%D8%A3%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%87%D9%8F مجلسي‌، بحارالانوار، 1403ق، ج74، ص286.] </ref>  از نظر جسمی نیز بعضی اطبای سنتی گفته‌اند که چشم‌چرانی موجب تحریک و ترشح غدد جنسی می‌شود و چون ارضای حقیقی صورت نمی‌گیرد زمینۀ ایجاد غدد سرطانی در بدن افزایش می‌یابد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/37089?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=15&viewType=html&query=%DA%86%D8%B4%D9%85%20%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A موسوی، درمان تومورهای مغزی با مقایسه‌ای بین طب غربی و ایرانی از دیدگاه طب ایرانی (سنتی)، 1392ش، ص15.]</ref>  از دیگر پیامدهای چشم‌چرانی ابتلا به بیماری‌ها و آزردگی‌های روانی است. تحریک کامجویی و لذت‌طلبی از یک‌سو و محدودیت‌های طبیعی، فرهنگی و اجتماعی که مانع لذت‌بردن فرد چشم‌چران می‌شود از سوی دیگر، موجب احساس محرومیت، فشار درونی و [[افسردگی]] در فرد می‌شود.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/649618/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C خوی، «پیامدهای منفی چشم‌چرانی»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  امام علی یکی از آثار چشم‌پوشی و پرهیز از چشم‌چرانی را راحتی و آرامش قلب افراد بیان کرده است.<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/12667/1/260/%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%91%D9%8F_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%91%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%81%D9%90_%D8%AE%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%8C_%D9%85%D9%90%D9%86%D9%92_%D9%83%D9%8E%D8%AB%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%90_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9% تميمي آمدي، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ۱۳۶۶ش، ص۲۶.]  </ref>
 
===2- پیامدهای خانوادگی===
چشم‌چرانی زمینۀ فروپاشی [[خانواده]] را فراهم می‌کند.<ref> [https://noorlib.ir/book/view/35463?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=16&viewType=html&query=%DA%86%D8%B4%D9%85%20%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A دستغیب، ازدواج اسلامي، بی‌تا، ص۱۶.] </ref>  فرد چشم‌چران، دیگران را با همسر خود مقایسه می‌کند که موجب بداخلاقی به همسر و در مراحل شدیدتر منجر به [[طلاق]] می‌شود.<ref> [https://www.isna.ir/news/gilan-78928/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D9%85%D8%B8%D9%84%D9%88%D9%85-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%B3]</ref>
 
===3- پیامدهای اجتماعی===
چشم‌چرانی علاوه ‌بر بی‌اعتباری فرد،<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/649618/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C اخوی، «پیامدهای منفی چشم‌چرانی»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  موجب ناامن‌شدن جامعه،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2009055/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A پوربیرانوند، «بررسی پیامدهای نگاه حرام بر آرامش اجتماعی از دیدگاه آیات و روایات»، 1401ش، ص547.]</ref>  به‌ویژه برای حضور بانوان می‌شوند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/901627/fa میری، «آثار و عوامل روان‌شناسی نگاه حلال و حرام بر سلامت فرد و خانواده در اسلام»، 1400ش، ص22.] </ref>  در روایات نیز نسبت به کسی که نفس خود را خوار کند هشدار داده شده است.<ref> [https://ar.lib.eshia.ir/71860/75/365/%D9%81%D9%84%D8%A7_%D8%AA%D8%A7%D9%85%D9%86_%D8%B4%D8%B1%D9%87 مجلسی، بحار الأنوار، 1403ق، ج75، ص365.]</ref>  از سوی دیگر شیوع چشم‌چرانی در جامعه موجب می‌شود به‌جای توجه به ارزش‌های متعالی و کمالات انسانی، به افراد به‌عنوان ابزاری برای کامروایی و تمایلات حیوانی توجه شود.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13910115000063/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AE%D8%B1%D8%A8-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8 «نگاه حرام و اثرات مخرب آن در زندگی فردی و اجتماعی»، خبرگزاری فارس.]</ref>  همچنین کاهش ازدواج و افزایش طلاق از دیگر پیامدهای چشم‌چرانی در یک جامعه است.<ref>  [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2009055/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A پوربیرانوند، «بررسی پیامدهای نگاه حرام بر آرامش اجتماعی از دیدگاه آیات و روایات»، 1401ش، ص547.]</ref>
امروزه نگاه سودجویانه و لذت‌طلبانه به زنان در فرهنگ و تمدن غرب،<ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/8630760/%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D9%86%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%AC%D9%88%DB%8C%D خامنه‌ای، «رویکرد غرب نسبت به زنان فقط مبتنی بر سودجویی و لذت‌جویی است»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>  موجب شده است که صنعت تولید فیلم در این راستا تجاری‌سازی شود<ref>[https://www.shahrehejab.com/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D9%87%D9%86%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%85%DB%8C%E2%80%8C/ «چرا مردم در غرب به زنان برهنه نگاه نمی‌کنند؟!»، وب‌سایت شهر حجاب.]</ref>  و پسران و دختران را تشویق می‌کنند که خود را شبیه الگوهای زیبایی تعریف‌شده، همانندسازی کرده و در معرض نمایش قرار دهند.<ref>  [https://ensani.ir/fa/article/296234/%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%81%D8%AA% هنرپور، «چشم‌چرانی بیماری یا حرمت بر باد رفته انسان»، 1388ش، ص6.]</ref>
 
==پرهیز از چشم‌چرانی==
[[پرونده:چشم‌چرانی (2).jpg|جایگزین=رجبعلی خیاط|بندانگشتی|شیخ رجبعلی خیاط]]
[[پرونده:چشم‌چرانی (2).jpg|جایگزین=رجبعلی خیاط|بندانگشتی|شیخ رجبعلی خیاط]]
كنترل چشم از نگاه به حرام و چشم‌چرانی، مهمترین عامل برای رسیدن به [[عفت]] و پاکدامنی و كنترل غریزۀ جنسى است. کنترل غریزۀ جنسی از طریق چشم‌پوشی آسان‌تر از کنترل غریزۀ جنسی بعد از تحریک شهوت است.<ref>مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص87-88.</ref>  كنترل نگاه موجب راحتی قلب،<ref> [https://ar.lib.eshia.ir/12667/1/260/%D8%BA%D9%8E%D8%B6%D9%91%D9%8F_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%91%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%81%D9%90_%D8%AE%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B1%D9%8C_%D9%85%D9%90%D9%86%D9%92_%D9%83%D9%8E%D8%AB%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%90_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9% تميمي آمدي، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ۱۳۶۶ش، ص۲۶.]  </ref>  كمال انسان و نورانى‌شدن قلب است. همچنین بر اساس روایات، خداوند به افرادی که نگاه خود را کنترل کنند عنایت‌های ویژه‌ای دارد؛ برای مثال خداوند به حضرت یوسف و ابن‌سیرین که از حرام چشم‌پوشی کردند علم تعبیر خواب عطا کرد. عنایت خداوند به شیخ رجبعلی خیاط در دوران معاصر نیز معروف است که با بستن چشم در مقابل حرام به تحول روحی رسید و دارای بعضی مقامات معنوی و چشم برزخی شد.<ref>مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص88.</ref>  در آموزه‌های دینی گرچه به لذت‌های حلال چشم توجه شده اما به انسان می‌آموزد که در این دنیا امکان رسیدن به همۀ لذت‌ها وجود ندارد و انسان ناگزیر است برای رسیدن به لذات بالاتر از بعضی لذت‌های دیگر به‌ویژه گناهان، چشم‌پوشی کند.<ref>[http://panahian.ir/post/1857 پناهیان، «درسنامۀ تنها مسیر/ مدیریت لذت»، وب‌سایت پناهیان.]</ref>  آموزه‌های دینی افراد را به‌گونه‌ای تربیت می‌کند تا علاوه‌بر مدیریت لذت‌های خود و اجتناب از نگاه‌های حرام، چشم را یک نعمت الهی بدانند که در برابر آن مسؤلیت دارند.<ref>سوره اسراء، آیه36.</ref>  همچنین آموزه‌های دینی به نگاه‌های افراد جامعه جهت می‌دهد، به‌گونه‌ای که به‌وسیلۀ نگاه خود مانند نگاه به چهرۀ عالم، نگاه به چهرۀ [[پدر]] و مادر، نگاه به قرآن کریم، نگاه به کعبه و مانند آن،  برای رسیدن به فضیلت‌ها، گسترش محبت در زندگی، رشد معنوی<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/1/204/%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%B1_%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D9%88%D8%AC%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85_%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%87 مجلسي‌، بحارالانوار، 1403ق، ج1، ص204.]</ref>  و رسیدن به کمال و سعادت و پاداش الهی بهره گیرند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/901627/fa میری، «آثار و عوامل روان‌شناسی نگاه حلال و حرام بر سلامت فرد و خانواده در اسلام»، 1400ش، ص9.] </ref>
==درمان چشم‌چرانی==
[[پرونده:چشم‌چرانی (1).jpg|بندانگشتی|آیه 45 سوره عنکبوت؛ نماز عامل بازدارنده از فحشا و گناه]]
کارشناسان برای درمان چشم‌چرانی به تقویت [[امید]] و تلقین مثبت، مقاومت، اراده و تلاش سفارش کرده‌اند.<ref> [https://www.bing.com/ck/a?!&&p=b921e23a4e0b655fJmltdHM9MTcyMDMxMDQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTM5Mg&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%d8%b9%d9%84%d8%aa-%da%86%d8%b4%d9%85-%da%86%d8% «درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت دکتر نجفی توانا.]</ref>  عادی‌نشدن چشم‌چرانی بسیار مهم است و ناراحت‌شدن از این رفتار نشان می‌دهد که هنوز عادی نشده است. یکی از روش‌هایی که برای ترک این رفتار پیشنهاد شده، فریب نفس است؛ وقتی شرایط چشم‌چرانی پدید آمد به نفس خود بگوید این یک بار را ترک می‌کنم و چون ترک یک‌بار آسان‌تر است، احتمال موفقیت در ترک بیشتر می‌شود.<ref>[https://www.bing.com/ck/a?!&&p=3c43af3276bd6a61JmltdHM9MTcyMDMxMDQwMCZpZ3VpZD0xZGZhZjNlOC04MDZmLTY2ZTEtM2MxNS1lNzgzODE2NjY3MjMmaW5zaWQ9NTQwNw&ptn=3&ver=2&hsh=3&fclid=1dfaf3e8-806f-66e1-3c15-e78381666723&psq=%d8%b1%d8%a7%d9%87+%d8%af%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%8 میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور.]</ref>  راه دیگر که برای ترک چشم‌چرانی انگیزه می‌دهد، تفکر در آثار و برکات ترک چشم‌چرانی است، مانند روایتی که بالاترین غنیمت را غنیمتی بیان می‌کند که با ترک چشم‌چرانی به‌دست می‌آید.<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/11015/14/269/%D9%85%D9%8E%D8%A7_%D8%A7%D8%BA%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%85%D9%8E_%D8%A3%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D8%AF%D9%8C_%D8%A8%D9%90%D9%85%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%84%D9%90_%D9%85%D9%8E%D8%A7_%D8%A7%D8%BA%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9 نوري، مستدرك الوسائل، ج۱۴، ض۲۶۹.] </ref>  از سوی دیگر تفکر در عواقب چشم‌چرانی نیز در ترک چشم‌چرانی موثر است.<ref>  [https://blog.nojavany.ir/the-way-to-control-the-eyes-and-not-look-at-non-mahrams/ «راه کنترل چشم و نگاه نکردن به نامحرم، ترک چشم چرانی»، وب‌سایت نوجوانی.]</ref>  قرآن کریم نماز را عامل بازدارنده از فحشا و گناه معرفی می‌کند<ref>سوره عنکبوت، آیه 45.</ref>  و پایبندی به نماز سبب ترک رفتار چشم‌چرانی است.<ref>  [http://panahian.ir/post/3543 پناهیان، «برخورد غیر منتظرۀ رسول خدا با جوان چشم‌چران»، وب‌سایت پناهیان.]</ref>
==چشم و نگاه در فرهنگ ایرانیان==
واژۀ چشم در زبان و فرهنگ ایرانی، فراتر از معنای سادۀ آن برای توصیفات و معانی بلندی مانند چشم‌افروز، چشم امید، چشم‌پوشی و چشم‌وچراغ، استفاده می‌شود<ref> [https://ensani.ir/fa/article/259159/%DA%A9%D9%84%DA%A9-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D8%AA%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87 رجب‌زاده، «کلک ادبیات تطبیقی: چشم جان و چشم تن در اندیشه ایرانی و فرهنگ ژاپن»، ۱۳۷۴ش، ص۲۰۱.]</ref>  که نشان از مقام بلند چشم در فرهنگ ایرانیان دارد.<ref>اکبری، چشم و نگاه، 1395ش، ص17.</ref>
رواق منظر چشم من آشیانۀ توست *** کرم نما و فرود آ که خانه خانۀ توست<ref>  [https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh34 حافظ، غزلیات، غزل شمارۀ ۳۴، وب‌سایت گنجور.]</ref>


ایرانیان بر اساس فرهنگ غنی خود، نامحرمان را به حریم خود راه نمی‌داده‌اند. خانه در معماری ایرانی حتی در دوران قبل از اسلام به‌گونه‌ای بوده که حریم خصوصی در امنیت بوده و فضاهای خانه به یک‌باره و با یک نگاه قابل مشاهده نبود<ref>[https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=595272 ملک‌میرزایی و کاظمی، «تاثیر معماری ایرانی اسلامی بر جرائم منافی عفت»، ۱۳۹۹ش، ص۹9.]</ref> و حتی درکوب‌های منزل را نیز برای تشخیص مرد و زن جداگانه قرار می‌دادند تا حريم خانواده از چشم نامحرمان محفوظ بماند.<ref> [https://www.asriran.com/fa/news/568211/%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «راز درکوب در گذشته چه بود؟»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>  در بیرون از خانه نیز زنان ایرانی از دوران قدیم خود را در منظر نامحرمان با [[چادر]]، روسری، لباس‌های بلند و حتی روبند می‌پوشانیدند.<ref> [https://sadafbanoo.com/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/ کمیلی، «تاریخچه حجاب در ایران چیست؟ بررسی جامع پوشش زنان ایرانی»، وب‌سایت خانه حجاب صدف.]</ref> آموزه‌های فرهنگی ایرانیان نیز سرشار از توصیه‌هایی است که با بیان حکمت‌ها، جوانان را نسبت به خطرات چشم‌چرانی آگاهی می‌دادند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/173570/%DA%86%D8%B4%D9%85%E2%80%8C%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AA-%DA%86%D8%B4%D9%85 میرزامحمد، «چشم‌چرانی؛ خیانت چشم»، وب‌سایت روزنامه کیهان.]</ref>  
== زشت‌انگاری چشم‌چرانی در فرهنگ ایرانیان ==
آموزه‌های فرهنگی ایرانیان با بیان حکمت‌ها، جوانان را نسبت به خطرات چشم‌چرانی آگاهی داده است.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/173570/چشم‌چرانی-خیانت-چشم میرزامحمد، «چشم‌چرانی؛ خیانت چشم»، وب‌سایت روزنامه کیهان.]</ref> همچنین از راه توجه دادن به غیرت افراد، با آموزه‌هایی مانند «هر که باشد نظرش در پی ناموس کَسی، پی ناموس وی افتد نظر بوالهوسی»، دیگران را از چشم‌چرانی پرهیز می‌دهند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/8123/106814/چشم-چرانی-هم-شد-کار! عرفانیان، «چشم‌چرانی هم شد کار!»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> حافظ در اشعار خود دربارهٔ چشم‌چرانی چنین سروده است:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh393 حافظ، غزلیات، غزل شماره 393، وب‌سایت گنجور.]</ref>
{{شعر جدید|متن=منم که شهره شهرم به عشق ورزیدن \\منم که شهره شهرم به عشق ورزیدن}}


ز دست دیده و دل هر دو فریاد *** که هرچه دیده بیند دل کند یاد
در برخی آثار ادبی، از جمله اشعار باباطاهر، نگاه اخلاقی به چشم‌چرانی، بازتاب یافته است:<ref>[https://ganjoor.net/babataher/2beytiha/sh23 باباطاهر، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور.]</ref>


بسازم خنجری نیشش ز فولاد *** زنم بر دیده تا دل گردد آزاد<ref>[https://ganjoor.net/babataher/2beytiha/sh23 باباطاهر، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور.]</ref>
{{شعر جدید | متن = ز دست دیده و دل هر دو فریاد \\ که هر چه دیده بیند دل کند یاد
بسازم خنجری نیشش ز پولاد \\ زنم بر دیده تا دل گردد آزاد}}
همچنین از راه به‌جوش‌آوردن غیرت افراد با آموزه‌هایی مانند «هر که باشد نظرش در پی ناموس کَسی، پی ناموس وی افتد نظر بوالهوسی» دیگران را از چشم‌چرانی پرهیز می‌دهند.<ref>  [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/8123/106814/%DA%86%D8%B4%D9%85-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D8%B1! عرفانیان، «چشم‌چرانی هم شد کار!»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>


==پانویس==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}


==منابع==
== منابع ==
*قرآن کریم
{{آغاز منابع}}
*اخوی، رضا، «پیامدهای منفی چشم‌چرانی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 7 آذر 1391ش.
* قرآن کریم.
*اکبری، محمدرضا، چشم و نگاه، تهران، بین‌الملل، ۱۳۹۵ش.
* اخوی، رضا، «پیامدهای منفی چشم‌چرانی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۳۹۱ش.
*باباطاهر، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: 29 تیر 1403ش.
* اکبری، محمدرضا، چشم و نگاه، تهران، بین‌الملل، ۱۳۹۵ش.
*پناهیان، علی‌رضا، «برخورد غیر منتظرۀ رسول خدا با جوان چشم‌چران»، وب‌سایت پناهیان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ دی ۱۳۹۵ش.
* «اهمیت حفظ چشم در زندگی خانوادگی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مهر ۱۳۹۶ش.
*پناهیان، «درسنامۀ تنها مسیر/ مدیریت لذت»، وب‌سایت پناهیان، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۳ش.
* ابن‌شعبه، حسن، تحف العقول، قم، جامعه المدرسین فی الحوزه العلمیه بقم، ۱۳۶۳ش.
*پوربیرانوند، آرزو، «بررسی پیامدهای نگاه حرام بر آرامش اجتماعی از دیدگاه آیات و روایات»، مجموعه مقالات برگزیده دومین همایش ملی تحقیقات کاربردی در حوزه قرآن و حدیث، 1401ش.
* «اختلال تماشاگری جنسی یا چشم چرانی چه علائم دارد و راه درمانی آن چیست؟»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۷ تیر ۱۴۰۵ش.
*تمیمی آمدي، عبدالواحد، تصنیف غرر الحكم و درر الكلم، قم، مکتب الاعلام الاسلامی‌، 1366ش.
* باباطاهر، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۹ تیر ۱۴۰۳ش.
*حافظ، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۰ تیر 1403ش.
* «برخورد غیر منتظرهٔ رسول خدا با جوان چشم‌چران»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ دی ۱۳۹۵ش.
*«چرا مردم در غرب به زنان برهنه نگاه نمی‌کنند؟!»، وب‌سایت شهر حجاب، تاریخ درج مطلب: ۳ اسفند ۱۳۹۷ش.
* پناهیان، «درسنامهٔ تنها مسیر/ مدیریت لذت»، وب‌سایت پناهیان، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۳ش.
*«چشم‌چرانی و راه درمان آن از نظر دین»، وب‌سایت هدانا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ خرداد ۱۳۹۷ش.
* پوربیرانوند، آرزو، «بررسی پیامدهای نگاه حرام بر آرامش اجتماعی از دیدگاه آیات و روایات»، مجموعه مقالات برگزیده دومین همایش ملی تحقیقات کاربردی در حوزه قرآن و حدیث، ۱۴۰۱ش.
*«چشم‌چرانی؛ هرز‌گی اجتماعی»، وب‌سایت روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: 8 مرداد 1396ش.
* تمیمی آمدی، عبدالواحد، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۳۶۶ش.
*«حجاب چشم مظلوم‌ترین واجبات و تکالیف الهی است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ انتشار: ۱ بهمن ۱۳۹۳ش.
* «چرا مردم در غرب به زنان برهنه نگاه نمی‌کنند؟!»، وب‌سایت شهر حجاب، تاریخ درج مطلب: ۳ اسفند ۱۳۹۷ش.
*خامنه‌ای، سیدعلی، «رویکرد غرب نسبت به زنان فقط مبتنی بر سودجویی و لذت‌جویی است»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۶ دی ۱۴۰۲ش.
* «چشم‌چرانی و راه درمان آن از نظر دین»، وب‌سایت هدانا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ خرداد ۱۳۹۷ش.
*درمان چشم‌چرانی، وب‌سایت دکتر نجفی توانا، تاریخ بازدید: ۱۶ تیر ۱۴۰۳ش.
* «چشم‌چرانی؛ هرزگی اجتماعی»، وب‌سایت روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: ۸ مرداد ۱۳۹۶ش.
*دستغیب، عبدالحسین، ازدواج اسلامي، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، بی‌تا.
* حافظ، غزلیات، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۵ تیر ۱۴۰۳ش.
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 17 تیر 1403ش.
* «حجاب چشم مظلوم‌ترین واجبات و تکالیف الهی است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ انتشار: ۱ بهمن ۱۳۹۳ش.
*«راز درکوب در گذشته چه بود؟»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 2 آبان 1396ش.
* حر عاملی، محمد، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۲ق.
*«راه کنترل چشم و نگاه نکردن به نامحرم، ترک چشم‌چرانی»، وب‌سایت نوجوانی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آگوست ۲۰۲۲م.
* حیدری، عزیزالله، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، قم، مسجد جمکران، ۱۳۸۷ش.
*رجب‌زاده، هاشم، «کلک ادبیات تطبیقی: چشم جان و چشم تن در اندیشه ایرانی و فرهنگ ژاپن»، کلک، شماره ۶۵،  ۱۳۷۴ش.
* خامنه‌ای، سیدعلی، رساله آموزشی ۲، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مهر ۱۳۹۳ش.
*عرفانیان، مریم، «چشم‌چرانی هم شد کار!»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۳۹۳ش.
* درمان چشم‌چرانی، وب‌سایت دکتر نجفی توانا، تاریخ بازدید: ۱۶ تیر ۱۴۰۳ش.
*«علت چشم‌چرانی در مردان و زنان»، وب‌سایت موسسه همراز روان‌پویان، تاریخ انتشار: 22 جولای 2018.
* دستغیب، عبدالحسین، ازدواج اسلامی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، بی‌تا.
*«عواقب و آسیب‌شناسی چشم‌چرانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 25 شهریور 1393ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۷ تیر ۱۴۰۳ش.
*فقيهى، على‌نقى، تربيت جنسى: مبانى، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حديث، قم، دارالحديث، 1387ش.
* «راز درکوب در گذشته چه بود؟»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۹۶ش.
*فضل‌‌‌الله، محمدحسین، دريچه‌ای به دنيای جوانان، ترجمه عبدالهادی فقهی‌زاده، تهران، دادگستر، ۱۳۷۸ش.
* «راه کنترل چشم و نگاه نکردن به نامحرم»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۳۸۸ش.
*قوشچی، فرهاد، جامعه‌شناسی چشم و هم‌چشمی، تهران، تیسا، ۱۳۹۷ش.
* «رویکرد غرب نسبت به زنان فقط مبتنی بر سودجویی و لذت‌جویی است»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۶ دی ۱۴۰۲ش.
*کمیلی، فرزانه، «تاریخچه حجاب در ایران چیست؟ بررسی جامع پوشش زنان ایرانی»، وب‌سایت خانه حجاب صدف، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مهر ۱۳۹۹ش.
* زنگی‌آبادی، وحید، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، فصلنامه علمی تخصصی اسلام پژوهان، ش۱۰، تابستان ۱۴۰۲ش.
*مجلسي‌، محمدباقر، بحارالانوار، لبنان، دار احیاء التراث، چ3، 1403ق.
* سیستانی، سیدعلی، توضیح المسائل، وب‌سایت دفتر سیدعلی حسینی سیستانی، تاریخ بازدید ۵ تیر ۱۴۰۳ش.
*محمدی ری‌شهری، محمد، حكمت‌نامه جوان، قم، دارالحديث، چ۸، ۱۳۸۹ش.
* شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، بیروت، دار الاضواء، ۱۴۰۵ق.
*مصباح‌یزدی، محمدتقی، رستگاران، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى، چ5، 1402ش.
* عرفانیان، مریم، «چشم‌چرانی هم شد کار!»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۳۹۳ش.
*مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، تهران، صدرا، چ137، 1402ش.
* «عواقب و آسیب‌شناسی چشم‌چرانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۵ شهریور ۱۳۹۳ش.
*ملک‌میرزایی، سمیرا و کاظمی، سیدسجاد، «تاثیر معماری ایرانی اسلامی بر جرائم منافی عفت»، کارآگاه، دورۀ ۱۳، شمارۀ ۵۰، ۱۳۹۹ش.
* فضل‌الله، محمدحسین، دریچه‌ای به دنیای جوانان، ترجمه عبدالهادی فقهی‌زاده، تهران، دادگستر، ۱۳۷۸ش.
*موسوی، سیدمحمد، درمان تومورهای مغزی با مقایسه‌ای بین طب غربی و ایرانی از دیدگاه طب ایرانی، اصفهان، پیک شفا، چ2، 1392ش.
* فقیهی، علی‌نقی، تربیت جنسی: مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۷ش.
*میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور، تاریخ بازدید: ۱۶ تیر۱۴۰۳ش.
* قطب، سید، فی ظلال القرآن، قطب، سید، بیروت، دارالشروق، ۱۴۰۸ق.
*میرزامحمد، علی، «چشم‌چرانی؛ خیانت چشم»، وب‌سایت روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آبان ۱۳۹۸ش.
* کمیلی، فرزانه، «تاریخچه حجاب در ایران چیست؟ بررسی جامع پوشش زنان ایرانی»، وب‌سایت خانه حجاب صدف، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مهر ۱۳۹۹ش.
*میری، زهره‌سادات، «آثار و عوامل روان‌شناسی نگاه حلال و حرام بر سلامت فرد و خانواده در اسلام»، همایش بین‌المللی حکمرانی اخلاق و معنویت، آمادگی برای طلوع خورشید ولایت عظمی با الگوگیری از زندگی حضرت زهرا، دورۀ 2، 1400ش.
* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۲۱ق.
*«نگاه حرام و اثرات مخرب آن در زندگی فردی و اجتماعی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 15 فروردین 1391ش.
* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، لبنان، دار احیاء التراث، چ۳، ۱۴۰۳ق.
*همتی، محمد، بایسته‌های اخلاقی بازنمایی حضور اجتماعی زنان در رسانه ملی، قم، دین و رسانه، 1399ش.
* محمدی ری‌شهری، محمد، حکمت‌نامه جوان، قم، دارالحدیث، چ۸، ۱۳۸۹ش.
*هنرپور، ایمان، «چشم‌چرانی بیماری یا حرمت بر باد رفته انسان»، گزارش، سال هجدهم، شمارۀ 213، 1388ش.
* مصباح یزدی، محمدتقی، رستگاران، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ۵، ۱۴۰۲ش.
ویکی زندگی
* مکارم شیرازی، ناصر، «چشم‌چرانی»، وب‌سایت آئین رحمت، تاریخ بازدید: ۵ تیر ۱۴۰۳ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، احکام خانواده در پرتو فقه اسلامی، قم، امام علی بن ابیطالب، ۱۳۸۹ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۶ش.
* ملک‌میرزایی، سمیرا و کاظمی، سیدسجاد، «تأثیر معماری ایرانی اسلامی بر جرائم منافی عفت»، کارآگاه، دورهٔ ۱۳، شمارهٔ ۵۰، ۱۳۹۹ش.
* موسوی، سیدمحمد، درمان تومورهای مغزی با مقایسه‌ای بین طب غربی و ایرانی از دیدگاه طب ایرانی، اصفهان، پیک شفا، چ۲، ۱۳۹۲ش.
* میرباقری، سیدمحسن، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور، تاریخ بازدید: ۱۶ تیر۱۴۰۳ش.
* میرباقری، سیدمحسن، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور، آموزش یکپارچه معارف اسلامی، تاریخ بازدید: ۵ تیر ۱۴۰۳ش.
* میرزامحمد، علی، «چشم‌چرانی؛ خیانت چشم»، وب‌سایت روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آبان ۱۳۹۸ش.
* میری، زهره سادات، «آثار و عوامل روان‌شناسی نگاه حلال و حرام بر سلامت فرد و خانواده در اسلام»، همایش بین‌المللی حکمرانی اخلاق و معنویت، آمادگی برای طلوع خورشید ولایت عظمی با الگوگیری از زندگی حضرت زهرا، دورهٔ ۲، ۱۴۰۰ش.
* نراقی، احمد، تذکره الاحباب، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.
* «نگاه حرام و اثرات مخرب آن در زندگی فردی و اجتماعی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۵ فروردین ۱۳۹۱ش.
* «هر مرد یک سال از عمرش را صرف نگه به زنان می‌کند»، وب‌سایت پارسینه، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۳۹۰ش.
* هنرپور، ایمان، «چشم‌چرانی بیماری یا حرمت بر باد رفته انسان»، گزارش، سال هجدهم، شمارهٔ ۲۱۳، ۱۳۸۸ش.
* یعقوبی، ابوالقاسم، «چشم چرانی و هرزچشمی»، نشریه پاسداران اسلام، شماره ۳۱۹، ۱۳۹۷ش.
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ۳۰ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۲۲

چشم‌چرانی؛ نگاه شهوت‌آلود به دیگران.

چشم‌چرانی یا نظربازی، از آن دسته اختلال‌های روانشناختی است که پیام‌ها و آسیب‌های فردی و اجتماعی گوناگونی دارد. این پدیده به نگاه خیره و شهوت‌آلود به نامحرم با انگیزهٔ لذت‌طلبی جنسی اطلاق می‌شود که در قرآن کریم به هر دو جنس مؤمن سفارش به پرهیز از آن شده است. چشم‌چرانی ریشه در عوامل فردی و فرهنگی-اجتماعی داشته و پیامدهایی چون تضعیف خانواده، افزایش طلاق، اضطراب و افسردگی را به دنبال دارد. در آموزه‌های دینی، کنترل نگاه از حرام، مهم‌ترین عامل برای عفت و پاکدامنی معرفی شده و برای درمان آن، راهکارهایی ارائه شده است. در فرهنگ ایرانی نیز این رفتار، مذموم شمرده شده است.

مفهوم‌شناسی

چشم‌چرانی که از آن با واژگان خیره‌چشمی، هرزه‌نگاهی و نظربازی نیز یاد می‌شود،[۱] به گونه‌ای از نگاه‌کردن یا چشم‌دوختن گفته می‌شود که با لذت جنسی همراه است و هوای نفس را تحریک می‌کند. آنچه معمولاً از واژهٔ چشم‌چرانی به ذهن متبادر می‌شود، نگاه آلوده است.[۲] نگاه‌هایی که به‌واسطهٔ ارتباط حضوری و کلامی در جامعه و بدون تحریک شهوت و قصد لذت صورت می‌گیرد در دستهٔ چشم‌چرانی قرار نمی‌گیرد.[۳] سازمان بهداشت جهانی، شاخص‌های این اختلال را بدین شرح تعریف کرده است؛

  1. فرد، گرایش دائمی و مکرر برای تماشای بدن یا رابطه جنسی دیگران دارد که معمولاً با تحریک جنسی همراه است.
  2. فرد، مدام دچار امیال یا تخیلات جنسی عمیق می‌شود که اعمال غیرعادی و رنجش فراوان به دنبال دارد.[۴]

رویکردها

رویکرد جنسیتی

تحقیقات صورت گرفته در انگلستان، حاکی از این است که مردها به‌طور میانگین، ۴۳ دقیقه در روز، مشغول خیره‌شدن به ۱۰ زن مختلف هستند. زن‌ها نیز ۲۰ دقیقه در روز را صرف نگاه‌کردن به ۶ مرد مختلف می‌کنند. نتایج یک نظرسنجی در غرب، نشان داد که سوپرمارکت‌ها، مشروب‌فروشی‌ها و کلوپ‌های شبانه، مهم‌ترین فضاهای رخداد چشم‌چرانی است. جذابیت‌هایی که موجب خیره شدن زنان و مردان می‌شود نیز متفاوت است؛ ۴۰درصد زنان به چشمان مردان و تقریباً همین میزان از مردان به تمام بدن زنان توجه بیشتری دارند. چشم‌چرانی، رنجش خاطر همسران را نیز در پی دارد؛ چشم‌چرانی همسر در بیش از ۳۰درصد از افراد مورد مطالعه، موجب مشاجره می‌شود و ۱۰درصد از این جدال‌ها به طلاق منجر شده است.[۵] یافته‌های برخی تحقیقات حاکی از آن است که تنها ۱۹درصد مردان و ۹درصد زنان، از این‌که کسی به آنها خیره شود، احساس خوشایندی دارند. ۱۶درصد از دختران از این عمل ناراضی هستند و ۲۰درصد در برابر نگاه دیگران احساس خجالت می‌کنند.[۶]

رویکرد روان‌شناسی

دوپامین، هورمون مؤثر بر سیستم عصبی است که کنترل احساسات و سیستم غدد درون‌ریز را بر عهده دارد و میزان ترشح آن با افسردگی و اختلالات روانی ارتباط دارد. چشم‌چرانی موجب افزایش ترشح دوپامین و به‌دلیل لذت ناشی از آن، فرد به تکرار آن عمل علاقمند می‌شود و بدین ترتیب چشم‌چرانی به عادت تبدیل شده و بر روان انسان تأثیرات مختلفی ازجمله افسردگی برجای می‌گذارد.[۷]

رویکرد دینی

در آموزه‌های اسلام، برای حفظ عفت عمومی و تحکیم خانواده، به دوری از نگاه حرام و به‌ویژه تکرار آن، توصیه شده است؛[۸] ازجمله روایاتی با این مضمون که اولین نگاه برای تو، دومین نگاه علیه تو و سومین نگاه موجب هلاک تو است،[۹] نگاه پس‌از نگاه، بذر شهوت در دل می‌کارد و برای به فتنه‌کشاندن فرد کافی است[۱۰] و این‌که از نگاه زیادی بپرهیز که تخم هوس می‌پراکند و غفلت می‌زاید.[۱۱] در این رویکرد، در صورت تولید هیجانات جنسی ناشی از نگاه آلوده و عدم ارضای صحیح برانگیختگی جنسی، تنش‌های روانی ایجاد می‌شود و با تکرار این فرایند و عدم کامیابی، این تنش‌ها به عقده‌های درازمدت تبدیل می‌شود.[۱۲]

پرونده:چشم-چرانی.jpg
تصویر یک بسیجی که در زمان زیارت خانم‌ها از شهدای گمنام چشم پوشی کرده

در آیه‌ای از قرآن کریم، به مردان توصیه شده است که چشم‌های خود را از نظر به حرام نگاه دارند.[۱۳] داستان آیه مربوط به جوانی از انصار است که نگاه خود را به زنی دوخته بود که مقنعهٔ خود را پشت گوش قرار داده و گردن و مقداری از سینهٔ او نمایان بود. جوان که به زن خیره شده بود، با صورت به دیوار برخورد کرد و خون از صورتش جاری شد. وی به محضر پیامبر اکرم رفت و از بدپوشی زنان شکوه کرد. این آیه بر پیامبر خدا نازل شد که در ابتدای آن تأکید می‌شود که مردان مؤمن از چشم‌چرانی و نگاه به نامحرم پرهیز و در مسائل جنسی تقوا پیشه کنند؛ سپس فلسفه این توصیه را پاک‌زیستی معرفی می‌کند.[۱۴] در آیهٔ دیگریاز سوره نور،[۱۵] چشم‌پوشی به زنان نیز توصیه شده است، تا تصور نشود چشم‌چرانی مخصوص مردان است و زنان از این قاعده مستثنی هستند.[۱۶] همچنین در قرآن به خیانت چشمان اشاره شده[۱۷] که بعضی مفسران آن را به چشم‌چرانی و نگاه دزدانه به نامحرم تفسیر کرده‌اند.[۱۸]

از منظر فقیهان، هرگونه نگاه شهوت‌آلود به نامحرم، خواه حضوری باشد یا از طریق فیلم (زنده یا غیرزنده) و عکس، حرام است.[۱۹] همچنین نگاه‌کردن مرد به بدن و موی زن نامحرم، حتی بدون قصد شهوت، حرام است.[۲۰] نگاه زن به بدن مرد نامحرم نیز حرام است. نگاه کردن به صورت و دست‌های زن نامحرم تا مچ اگر به قصد لذّت نباشد و مایه فساد و گناه نشود، اشکال ندارد.[۲۱]

پیامدهای چشم‌چرانی

پیامدهای اخلاقی

در منابع اخلاق اسلامی، چشم‌چرانی از عوامل برهم‌خوردن آرامش درونی و زمینه‌ساز آشفتگی ذهن و دل دانسته شده است.[۲۲] در این منابع، نگاه آلوده منشأ تخیلات شهوانی،[۲۳] تحریک شهوت و زمینه‌ساز غفلت و سایر ناهنجاری‌های اخلاقی شمرده شده است.[۲۴] در برخی روایات، چشم‌چرانی با تعبیر تیری از تیرهای شیطان، توصیف شده است.[۲۵] این روایات، آن را از عوامل غفلت،[۲۶] ایجاد زمینه بی‌عفتی و روابط نامشروع،[۲۷] شهوت‌رانی[۲۸] و اندوه دانسته‌اند.[۲۹] در برخی منابع دینی، رها کردن نگاه از عوامل ایجاد حسرت پایدار دانسته شده است.[۳۰] این منابع، اشتغال ذهن به امور دست‌نیافتنی را از علل این حسرت برمی‌شمارند.[۳۱] همچنین، در منابع اخلاقی، چشم‌چرانی زمینه‌ساز هواپرستی و اتلاف عمر معرفی شده[۳۲] و بر ارتباط میان کنترل نگاه، پاکدامنی، تقویت اراده و مهار میل‌ها تأکید شده است.[۳۳]

پیامدهای جسمی و روانی

برخی منابع طب سنتی نیز بر این باورند که چشم‌چرانی با تحریک غریزه جنسی و برهم‌زدن تعادل بدن، زمینه برخی بیماری‌ها را فراهم می‌کند.[۳۴] همچنین، در برخی منابع، تحریک مداوم تمایلات جنسی همراه با محدودیت در ارضای آنها، از عوامل فشار روانی، احساس محرومیت و افسردگی معرفی شده است.[۳۵]

پیامدهای اجتماعی

برخی نویسندگان، چشم‌چرانی را زمینه‌ساز تضعیف بنیان خانواده[۳۶] و گسترش روابط نامشروع دانسته‌اند.[۳۷] در برخی منابع، این رفتار موجب کاهش اعتبار اجتماعی فرد،[۳۸] تضعیف امنیت اجتماعی[۳۹] و ایجاد احساس ناامنی، به‌ویژه برای زنان، معرفی شده است.[۴۰] برخی پژوهشگران معتقدند گسترش چشم‌چرانی در جامعه می‌تواند به تقویت نگاه ابزاری به انسان و کاهش توجه به ارزش‌های اخلاقی بینجامد.[۴۱] همچنین، در برخی منابع، از کاهش گرایش به ازدواج و افزایش طلاق به‌عنوان پیامدهای احتمالی این رفتار یاد شده است.[۴۲][۴۳]

عوامل مؤثر بر چشم‌چرانی

در منابع اسلامی و برخی پژوهش‌های مرتبط، عوامل مؤثر در بروز چشم‌چرانی به دو دسته فردی و فرهنگی ـ اجتماعی تقسیم شده‌اند. از جمله عوامل فردی، به وسوسه‌های نفسانی، برداشت‌های نادرست درباره پاک بودن برخی نگاه‌ها،[۴۴] تنوع‌طلبی و نارضایتی از روابط زناشویی اشاره شده است.[۴۵] در عوامل فرهنگی و اجتماعی نیز مواردی مانند نمایش جلوه‌های جنسی در سینما، تلویزیون و سایر رسانه‌ها،[۴۶] نوع پوشش و آرایش در فضای عمومی، اختلاط زن و مرد در برخی محیط‌های آموزشی، کاری و تفریحی،[۴۷] کاهش حریم خصوصی در معماری معاصر،[۴۸] افزایش سن ازدواج و استفاده از زنان به‌عنوان مانکن در تبلیغات و رسانه‌ها از عوامل زمینه‌ساز این پدیده معرفی شده‌اند.[۴۹]

کنترل نگاه و درمان چشم‌چرانی

اهمیت و فواید کنترل نگاه

ترک چشم‌چرانی و کنترل نگاه از عوامل رشد معنوی، تقویت خودسازی و دستیابی به فضایل اخلاقی معرفی شده است.[۵۰] در روایتی از امام علی، چشم‌پوشی از نگاه حرام از عوامل آرامش قلب دانسته شده است.[۵۱] سید قطب، مفسر قرآن، کنترل نگاه را عاملی برای حفظ نظم روانی و مهار تمایلات جنسی می‌داند. به‌اعتقاد او، چشم‌پوشی از نگاه‌های شهوانی، نخستین گام در جلوگیری از شکل‌گیری وسوسه و کنترل انگیزه‌های نفسانی است.[۵۲]

در آموزه‌های دینی، کنترل نگاه از حرام و پرهیز از چشم‌چرانی، مهم‌ترین عامل برای دستیابی به عفت، پاکدامنی و کنترل غریزهٔ جنسی شناخته شده است. کنترل غریزه از طریق چشم‌پوشی، آسان‌تر از کنترل آن پس‌از تحریک شهوت است.[۵۳] این امر افزون‌بر راحتی قلب[۵۴] و نورانی‌شدن آن، زمینه‌ساز کمال انسان می‌شود. براساس روایات، خداوند به کسانی که نگاه خود را از حرام می‌پوشانند، عنایت‌های ویژه‌ای دارد. برای نمونه، علم تعبیر خواب به حضرت یوسف و ابن‌سیرین در پی چشم‌پوشی از حرام عطا شد. در دوران معاصر نیز شیخ رجبعلی خیاط با بستن چشم در برابر حرام به تحول روحی و مقامات معنوی دست یافت.[۵۵] آموزه‌های دینی ضمن توجه به لذت‌های حلال، بر این نکته تأکید دارند که در دنیا امکان دستیابی به همهٔ لذت‌ها وجود ندارد و انسان برای رسیدن به لذات بالاتر، ناگزیر از چشم‌پوشی از برخی لذت‌ها به‌ویژه گناهان است.[۵۶] همچنین مؤمنان را به‌گونه‌ای تربیت می‌کنند که چشم را نعمتی الهی بدانند و در برابر آن مسئول باشند.[۵۷] به نگاه‌ها جهت می‌دهند تا از نگاه به چهرهٔ عالم، پدر و مادر، قرآن کریم و کعبه برای کسب فضیلت، گسترش محبت، رشد معنوی،[۵۸] کمال و پاداش الهی بهره گیرند.[۵۹]

روش‌های درمان و پیشگیری از چشم‌چرانی

کارشناسان و علمای اخلاق برای درمان چشم‌چرانی، روش‌های گوناگونی ارائه داده‌اند:

  • تقویت امید و اراده: تلقین مثبت، مقاومت و تلاش مستمر در ترک این رفتار.[۶۰]
  • عادی‌نشدن گناه: ناراحت شدن از چشم‌چرانی نشانهٔ آن است که این رفتار هنوز عادی نشده و نخستین گام درمان، زشت شمردن آن است.
  • فریب نفس: هنگامی که شرایط چشم‌چرانی پیش می‌آید، به نفس گفته شود که فقط «این یک بار» ترک کن؛ زیرا ترک یک‌بار آسان‌تر است و احتمال موفقیت را افزایش می‌دهد.[۶۱]
  • تفکر در عواقب: اندیشیدن به نتایج دنیوی و اخروی چشم‌چرانی و نیز فواید ترک آن، انگیزهٔ درمان را تقویت می‌کند.[۶۲]
  • پایبندی به نماز: قرآن کریم نماز را بازدارنده از فحشا و گناه معرفی کرده[۶۳] و پایبندی به آن در ترک چشم‌چرانی مؤثر است.[۶۴]
  • جلب عنایت الهی: خود را در محضر خدا دانستن و ترک گناه به خاطر او، زمینه‌ساز عنایت ویژهٔ الهی است.[۶۵]
  • مداومت و تمرین: فرد باید تمرین مستمر داشته باشد[۶۶] و در صورت شکست، ناامید نشده و دوباره شروع کند.[۶۷]
  • مدیریت ذهن: در شرایط احتمال گناه، ذهن را مدیریت کرده و به نفس اجازهٔ صدور فعل اشتباه ندهد. علمای اخلاق توصیه می‌کنند از هرچه انسان را از یاد خدا غافل می‌کند، چشم پوشیده و آن را صرف تفکر و عبادت کند.[۶۸]
  • توجه به ارزش انسانی: عظمت وجودی انسان چنان است که حاضر نمی‌شود این ارزش را با چند نگاه حرام معامله کند. چشم‌ها ابزاری برای مشاهدهٔ عظمت عالم هستند و استفاده از آنها در راه معصیت ناپسند است.[۶۹]
  • ازدواج بهنگام: بسیاری از چشم‌چرانی‌ها ناشی از نیازهای جنسی است. ازدواج سالم و پایبندی به تعهدات، بسیاری از این اختلالات را حل می‌کند.[۷۰] در قرآن، پس‌از نهی از چشم‌چرانی، مؤمنان به ازدواج دعوت شده‌اند.[۷۱]
  • مراجعه به علمای اخلاق: کمک گرفتن از مشاوران مذهبی از بهترین روش‌های درمان است. از توصیه‌های علمای اخلاق، خواندن یازده بار سورهٔ توحید پس‌از نماز صبح گزارش شده است.[۷۲]
مانکن زنده
استفاده از زنان به‌عنوان مانکن (انسان)، یک فروشگاه در خیابان شریعتی تهران
پرونده:چشم‌چرانی (1).jpg
آیه ۴۵ سوره عنکبوت؛ نماز عامل بازدارنده از فحشا و گناه
رجبعلی خیاط
شیخ رجبعلی خیاط

زشت‌انگاری چشم‌چرانی در فرهنگ ایرانیان

آموزه‌های فرهنگی ایرانیان با بیان حکمت‌ها، جوانان را نسبت به خطرات چشم‌چرانی آگاهی داده است.[۷۳] همچنین از راه توجه دادن به غیرت افراد، با آموزه‌هایی مانند «هر که باشد نظرش در پی ناموس کَسی، پی ناموس وی افتد نظر بوالهوسی»، دیگران را از چشم‌چرانی پرهیز می‌دهند.[۷۴] حافظ در اشعار خود دربارهٔ چشم‌چرانی چنین سروده است:[۷۵]

منم که شهره شهرم به عشق ورزیدن
منم که شهره شهرم به عشق ورزیدن


در برخی آثار ادبی، از جمله اشعار باباطاهر، نگاه اخلاقی به چشم‌چرانی، بازتاب یافته است:[۷۶]

ز دست دیده و دل هر دو فریاد
که هر چه دیده بیند دل کند یاد
بسازم خنجری نیشش ز پولاد
زنم بر دیده تا دل گردد آزاد


پانویس

  1. ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه چشم‌چرانی.
  2. ↑ یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  3. ↑ علم‌خواه، «عواقب و آسیب‌شناسی چشم‌چرانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  4. ↑ «اختلال تماشاگری جنسی یا چشم چرانی چه علائم دارد و راه درمانی آن چیست؟»، وب‌سایت بیتوته.
  5. ↑ «هر مرد یک سال از عمرش را صرف نگه به زنان می‌کند»، وب‌سایت پارسینه.
  6. ↑ «هر مرد یک سال از عمرش را صرف نگه به زنان می‌کند»، وب‌سایت پارسینه.
  7. ↑ زنگی‌آبادی، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، 1402ش، ص45.
  8. ↑ «اهمیت حفظ چشم در زندگی خانوادگی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  9. ↑ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1405ق، ج3، ص474.
  10. ↑ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1405ق، ج4، ص18.
  11. ↑ مجلسی، بحارالانوار، 1421ق، ج99، ص199.
  12. ↑ زنگی‌آبادی، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، 1402ش، ص48.
  13. ↑ سوره نور، آیه 30.
  14. ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1386ش، ج14، ذیل آیه 30، سوره نور.
  15. ↑ سوره نور، آیه 31.
  16. ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1386ش، ج14، ذیل آیه 30، سوره نور.
  17. ↑ سوره غافر، آیه 19.
  18. ↑ «چشم‌چرانی و راه درمان آن از نظر دین»، وب‌سایت هدانا.
  19. ↑ خامنه‌ای، رساله آموزشی 2، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  20. ↑ آیت‌الله سیستانی، توضیح المسائل، مسئله 2451.
  21. ↑ مکارم شیرازی، احکام خانواده در پرتو فقه اسلامی، 1389ش، ص21.
  22. ↑ یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  23. ↑ زنگی‌آبادی، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، 1402ش، ص45.
  24. ↑ یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  25. ↑ مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج101، ص40.
  26. ↑ محمدی ری‌شهری، حکمت‌نامه جوان، ۱۳۸۹ش، ص۲۲۲.
  27. ↑ فقیهی، تربیت جنسی: مبانی، اصول و روشها از منظر قرآن و حدیث، 1387ش، ص۱۵۳.
  28. ↑ مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج14، ص306.
  29. ↑ فضل‌الله، دریچه‌ای به دنیای جوانان، ۱۳۷۸ش، ص۲۱۳.
  30. ↑ ابن‌شعبه، تحف العقول؛ 1363ش، ص97.
  31. ↑ یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  32. ↑ یعقوبی، «چشم‌چرانی و هرزه‌چشمی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  33. ↑ قطب، فی ظلال القرآن، تفسیر سوره نور، 1408ق، ج4، ص2512.
  34. ↑ موسوی، درمان تومورهای مغزی با مقایسه‌ای بین طب غربی و ایرانی از دیدگاه طب ایرانی (سنتی)، 1392ش، ص15.
  35. ↑ خوی، «پیامدهای منفی چشم‌چرانی»، وب‌سایت راسخون.
  36. ↑ دستغیب، ازدواج اسلامی، بی‌تا، ص۱۶.
  37. ↑ زنگی‌آبادی، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، 1402ش، ص45.
  38. ↑ اخوی، «پیامدهای منفی چشم‌چرانی»، وب‌سایت راسخون.
  39. ↑ پوربیرانوند، «بررسی پیامدهای نگاه حرام بر آرامش اجتماعی از دیدگاه آیات و روایات»، 1401ش، ص547.
  40. ↑ میری، «آثار و عوامل روان‌شناسی نگاه حلال و حرام بر سلامت فرد و خانواده در اسلام»، 1400ش، ص22.
  41. ↑ «نگاه حرام و اثرات مخرب آن در زندگی فردی و اجتماعی»، خبرگزاری فارس.
  42. ↑ پوربیرانوند، «بررسی پیامدهای نگاه حرام بر آرامش اجتماعی از دیدگاه آیات و روایات»، 1401ش، ص547.
  43. ↑ «حجاب چشم مظلوم‌ترین واجبات و تکالیف الهی است»، خبرگزاری ایسنا.
  44. ↑ اکبری، چشم و نگاه، ۱۳۹۵ش، ص58-۶1.
  45. ↑ میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور.
  46. ↑ هنرپور، «چشم‌چرانی بیماری یا حرمت بر باد رفته انسان»، 1388ش، ص6.
  47. ↑ اکبری، چشم و نگاه، ۱۳۹۵ش، ص62-۶۳.
  48. ↑ ملک‌میرزایی و کاظمی، «تأثیر معماری ایرانی اسلامی بر جرائم منافی عفت»، ۱۳۹۹ش، ص۹۶-۹۷.
  49. ↑ هنرپور، «چشم‌چرانی بیماری یا حرمت بر باد رفته انسان»، 1388ش، ص5-6.
  50. ↑ میرباقری، راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور.
  51. ↑ تمیمی آمدی، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ۱۳۶۶ش، ص۲۶.
  52. ↑ قطب، فی ظلال القرآن، تفسیر سوره نور، 1408ق، ج4، ص2512.
  53. ↑ مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص87-88.
  54. ↑ تمیمی آمدی، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ۱۳۶۶ش، ص۲۶.
  55. ↑ مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص88.
  56. ↑ پناهیان، «درسنامۀ تنها مسیر/ مدیریت لذت»، وب‌سایت پناهیان.
  57. ↑ سوره اسراء، آیه36.
  58. ↑ مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج1، ص204.
  59. ↑ میری، «آثار و عوامل روان‌شناسی نگاه حلال و حرام بر سلامت فرد و خانواده در اسلام»، 1400ش، ص9.
  60. ↑ «درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت دکتر نجفی توانا.
  61. ↑ میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور.
  62. ↑ «راه کنترل چشم و نگاه نکردن به نامحرم»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  63. ↑ سوره عنکبوت، آیه 45.
  64. ↑ «برخورد غیر منتظرۀ رسول خدا با جوان چشم‌چران»، خبرگزاری میزان.
  65. ↑ میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور.
  66. ↑ حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص9.
  67. ↑ میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور.
  68. ↑ نراقی، تذکره الاحباب، 1383ش، ص59.
  69. ↑ حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش ص7.
  70. ↑ حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص8.
  71. ↑ سوره نور، آیه 32.
  72. ↑ میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور
  73. ↑ میرزامحمد، «چشم‌چرانی؛ خیانت چشم»، وب‌سایت روزنامه کیهان.
  74. ↑ عرفانیان، «چشم‌چرانی هم شد کار!»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  75. ↑ حافظ، غزلیات، غزل شماره 393، وب‌سایت گنجور.
  76. ↑ باباطاهر، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور.

منابع

  • قرآن کریم.
  • اخوی، رضا، «پیامدهای منفی چشم‌چرانی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۳۹۱ش.
  • اکبری، محمدرضا، چشم و نگاه، تهران، بین‌الملل، ۱۳۹۵ش.
  • «اهمیت حفظ چشم در زندگی خانوادگی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مهر ۱۳۹۶ش.
  • ابن‌شعبه، حسن، تحف العقول، قم، جامعه المدرسین فی الحوزه العلمیه بقم، ۱۳۶۳ش.
  • «اختلال تماشاگری جنسی یا چشم چرانی چه علائم دارد و راه درمانی آن چیست؟»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۷ تیر ۱۴۰۵ش.
  • باباطاهر، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۹ تیر ۱۴۰۳ش.
  • «برخورد غیر منتظرهٔ رسول خدا با جوان چشم‌چران»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ دی ۱۳۹۵ش.
  • پناهیان، «درسنامهٔ تنها مسیر/ مدیریت لذت»، وب‌سایت پناهیان، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۳ش.
  • پوربیرانوند، آرزو، «بررسی پیامدهای نگاه حرام بر آرامش اجتماعی از دیدگاه آیات و روایات»، مجموعه مقالات برگزیده دومین همایش ملی تحقیقات کاربردی در حوزه قرآن و حدیث، ۱۴۰۱ش.
  • تمیمی آمدی، عبدالواحد، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۳۶۶ش.
  • «چرا مردم در غرب به زنان برهنه نگاه نمی‌کنند؟!»، وب‌سایت شهر حجاب، تاریخ درج مطلب: ۳ اسفند ۱۳۹۷ش.
  • «چشم‌چرانی و راه درمان آن از نظر دین»، وب‌سایت هدانا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ خرداد ۱۳۹۷ش.
  • «چشم‌چرانی؛ هرزگی اجتماعی»، وب‌سایت روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: ۸ مرداد ۱۳۹۶ش.
  • حافظ، غزلیات، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۵ تیر ۱۴۰۳ش.
  • «حجاب چشم مظلوم‌ترین واجبات و تکالیف الهی است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ انتشار: ۱ بهمن ۱۳۹۳ش.
  • حر عاملی، محمد، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۲ق.
  • حیدری، عزیزالله، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، قم، مسجد جمکران، ۱۳۸۷ش.
  • خامنه‌ای، سیدعلی، رساله آموزشی ۲، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مهر ۱۳۹۳ش.
  • درمان چشم‌چرانی، وب‌سایت دکتر نجفی توانا، تاریخ بازدید: ۱۶ تیر ۱۴۰۳ش.
  • دستغیب، عبدالحسین، ازدواج اسلامی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، بی‌تا.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۷ تیر ۱۴۰۳ش.
  • «راز درکوب در گذشته چه بود؟»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۹۶ش.
  • «راه کنترل چشم و نگاه نکردن به نامحرم»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۳۸۸ش.
  • «رویکرد غرب نسبت به زنان فقط مبتنی بر سودجویی و لذت‌جویی است»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۶ دی ۱۴۰۲ش.
  • زنگی‌آبادی، وحید، «بررسی روان‌شناختی نگاه به نامحرم با محوریت قرآن و حدیث (نقش کنترل نگاه به نامحرم در سلامت روان)»، فصلنامه علمی تخصصی اسلام پژوهان، ش۱۰، تابستان ۱۴۰۲ش.
  • سیستانی، سیدعلی، توضیح المسائل، وب‌سایت دفتر سیدعلی حسینی سیستانی، تاریخ بازدید ۵ تیر ۱۴۰۳ش.
  • شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، بیروت، دار الاضواء، ۱۴۰۵ق.
  • عرفانیان، مریم، «چشم‌چرانی هم شد کار!»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۳۹۳ش.
  • «عواقب و آسیب‌شناسی چشم‌چرانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۵ شهریور ۱۳۹۳ش.
  • فضل‌الله، محمدحسین، دریچه‌ای به دنیای جوانان، ترجمه عبدالهادی فقهی‌زاده، تهران، دادگستر، ۱۳۷۸ش.
  • فقیهی، علی‌نقی، تربیت جنسی: مبانی، اصول و روش‌ها از منظر قرآن و حدیث، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۷ش.
  • قطب، سید، فی ظلال القرآن، قطب، سید، بیروت، دارالشروق، ۱۴۰۸ق.
  • کمیلی، فرزانه، «تاریخچه حجاب در ایران چیست؟ بررسی جامع پوشش زنان ایرانی»، وب‌سایت خانه حجاب صدف، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مهر ۱۳۹۹ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۲۱ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، لبنان، دار احیاء التراث، چ۳، ۱۴۰۳ق.
  • محمدی ری‌شهری، محمد، حکمت‌نامه جوان، قم، دارالحدیث، چ۸، ۱۳۸۹ش.
  • مصباح یزدی، محمدتقی، رستگاران، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ۵، ۱۴۰۲ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، «چشم‌چرانی»، وب‌سایت آئین رحمت، تاریخ بازدید: ۵ تیر ۱۴۰۳ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، احکام خانواده در پرتو فقه اسلامی، قم، امام علی بن ابیطالب، ۱۳۸۹ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۶ش.
  • ملک‌میرزایی، سمیرا و کاظمی، سیدسجاد، «تأثیر معماری ایرانی اسلامی بر جرائم منافی عفت»، کارآگاه، دورهٔ ۱۳، شمارهٔ ۵۰، ۱۳۹۹ش.
  • موسوی، سیدمحمد، درمان تومورهای مغزی با مقایسه‌ای بین طب غربی و ایرانی از دیدگاه طب ایرانی، اصفهان، پیک شفا، چ۲، ۱۳۹۲ش.
  • میرباقری، سیدمحسن، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور، تاریخ بازدید: ۱۶ تیر۱۴۰۳ش.
  • میرباقری، سیدمحسن، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور، آموزش یکپارچه معارف اسلامی، تاریخ بازدید: ۵ تیر ۱۴۰۳ش.
  • میرزامحمد، علی، «چشم‌چرانی؛ خیانت چشم»، وب‌سایت روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آبان ۱۳۹۸ش.
  • میری، زهره سادات، «آثار و عوامل روان‌شناسی نگاه حلال و حرام بر سلامت فرد و خانواده در اسلام»، همایش بین‌المللی حکمرانی اخلاق و معنویت، آمادگی برای طلوع خورشید ولایت عظمی با الگوگیری از زندگی حضرت زهرا، دورهٔ ۲، ۱۴۰۰ش.
  • نراقی، احمد، تذکره الاحباب، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.
  • «نگاه حرام و اثرات مخرب آن در زندگی فردی و اجتماعی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۵ فروردین ۱۳۹۱ش.
  • «هر مرد یک سال از عمرش را صرف نگه به زنان می‌کند»، وب‌سایت پارسینه، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۳۹۰ش.
  • هنرپور، ایمان، «چشم‌چرانی بیماری یا حرمت بر باد رفته انسان»، گزارش، سال هجدهم، شمارهٔ ۲۱۳، ۱۳۸۸ش.
  • یعقوبی، ابوالقاسم، «چشم چرانی و هرزچشمی»، نشریه پاسداران اسلام، شماره ۳۱۹، ۱۳۹۷ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=چشم‌چرانی&oldid=66678»