imported>زهرا زارعی بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| (۲۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
== | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
''' | | تصویر = | ||
| زیرنویس تصویر = | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست =ازدواج در آیین هندو.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =۹/۲۶ | |||
| تاریخ پادکست =۲۹-۲-۱۴۰۵ | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''ازدواج در آیین هندو؛''' انگارههای آیین هندو دربارهٔ ازدواج. | |||
[[ازدواج]] در آیین هندو، فریضهای مذهبی است. در این آیین، برخی از مراسمهای مذهبی تنها با ازدواج امکانپذیر است. ازدواج درونطبقاتی، وجود گونههای مختلف همسرگزینی در بین طبقات، برگزاری آیینهای خاص در مراسم عروسی، رسم ساتی (سوزاندن زن بیوه بههمراه جنازهٔ شوهر) در برخی مناطق و مقاطع تاریخی ازجمله موارد قابل توجه ازدواج در آیین هندو است. | |||
== ازدواج در سیر تاریخی و نظام طبقاتی هندوئیسم == | |||
مناسک و باورهای مربوط به ازدواج بهمرور زمان در آیین هندو به وجود آمده و دیدگاه و رفتار یکسانی در زمینهٔ ازدواج در ادوار، مناطق و مناسک گوناگون وجود ندارد. همچنین در نظام کاستی هندوئیسم، هر طبقه شامل برهمنان، کَشتریهها، ویشیهها، شوذرهها و نجسها، در زمینههای مختلف ازجمله ازدواج، قوانین عرفی و حقوقی خاص خود را دارند.<ref>غلامی و حاجیاسماعیلی، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، 1398ش، ص244-252.</ref> | |||
در | == زوجیت در آیین هندو == | ||
در اندیشهٔ هندویی، الوهیت (امر مطلق) دارای ذاتی فارغ از جنسیت است که ویژگیهای هر دو جنبهٔ زنانه و مردانه را دارا است؛ لذا آن را بهصورت دوجنسیتی مطرح میکنند. جنبهٔ زنانه بالقوه مخرب، دارای تکاپو، هیجان، سرسختی و جنبهٔ مردانه سرد، بیطرف و آرام است. بر پایهٔ اساطیر هندویی، آفرینش کیهان و جهان هستی دارای دو مبدأ مذکر و مؤنث است. خدایان بیشمار هندو نیز همگی دارای همسر هستند.<ref>غلامی و حاجیاسماعیلی، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، 1398ش، ص245-248.</ref> | |||
== جایگاه ازدواج در آیین هندو == | |||
براساس متون فلسفی و اوپهنیشدها (از متون مقدس هندویی) زن و مرد، نیمههای برابر و کاملکنندهٔ همدیگر هستند.<ref>[https://adyannews.com/22076/جایگاه-زن-در-هندوئیسم-و-اسلام/ «جایگاه زن در هندوئیسم و اسلام»، وبسایت ادیاننیوز.]</ref> اگرچه برخی متون دینی، زندگی مرتاضانه و مراقبههای معنوی را تشویق میکنند، اما اکثر متون مقدس، تشکیل خانواده را فریضهای مذهبی بهشمار آوردهاند. قانوننامهٔ مانو، مرد بیزن را مطرود جامعه و فاقد شأن و منزلت اجتماعی میداند. بکارت طولانی را نیز مایهٔ ننگ و سرافکندگی دختران دانسته و جایگاه چندانی برای رهبانیتگزینی زنان با هدف رسیدن به کمال قائل نیست. براساس باور رایج، برخی آیینها تنها با ازدواج امکانپذیر است؛ مانند مراسم مذهبی «اهدا یا قربانی بدن» که زن و مرد هندو در مقطعی از زندگی باید آن را انجام دهند و انجام دِین شرعی نسبت به اجداد که با تولید نسل ادا میشود.<ref>غلامی و حاجیاسماعیلی، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، 1398ش، ص266-267.</ref> | |||
از میان خدابانوان هندو، سرسوتی،<ref group="یادداشت">Saraswati.</ref> همسر برهما و خدابانوی ادبیات، شعر، موسیقی و سخن است که به رفع موانع ازدواج جوانان کمک میکند. پاروتی<ref group="یادداشت">Parvati.</ref> نیز تجسم انرژیهای مؤنث، شیوه و الگوی زن آرمانی هندوان است. او زنی مهربان و همسری فداکار است که وظیفهٔ تغییر سبک زندگی مرتاضانه بهسمت زندگی دنیوی را عهدهدار است.<ref>غلامی و حاجیاسماعیلی، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، 1398ش، ص248-249.</ref> | |||
در | == تمایلات جنسی در آیین هندو == | ||
در مورد تمایلات جنسی دو دیدگاه کلی در آیین هندو وجود دارد: | |||
# برخی مانند اوپهنیشدها و قانوننامهٔ مانو نگاهی منفی نسبت به مسائل جنسی داشته و زن را موجودی شیطانی، اغواگر و مانعی برای تعالی معنوی و انگیزههای روحانی مرد قلمداد میکنند؛ | |||
# در مکتب ودهای مسائل جنسی و مراقبتهای معنوی منافاتی با هم نداشته و زوجین اعمال مذهبی را با یکدیگر انجام میدهند. از دیدگاه مکتب تنتره<ref group="یادداشت">tantra.</ref> نیز شهوت، بخشی از وجود بشریت و امری مثبت بوده و مسائل جنسی در صورتیکه طبق قواعد خاص پرورش یابد، پلهای برای نجات انسان تلقی میشوند.<ref>غلامی و حاجیاسماعیلی، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، 1398ش، ص267.</ref> بهتصریح متون دینی، روابط جنسی پیش از ازدواج مجاز نیست.<ref>[https://jrs.srbiau.ac.ir/article_5233.html لطیفی، «آداب و احکام ازدواج در دین هندویی»، 1386ش، ص198.]</ref> | |||
در | == سن ازدواج == | ||
در متون گوناگون آیین هندو و نیز در دورهها و مناطق مختلف، رویکردهای متفاوتی نسبت به [[سن ازدواج]] وجود داشته است؛ برای مثال، در برخی مناطق، دختران و پسران نوزاد به عقد یکدیگر درآورده میشوند. هدف از ازدواج در این سن وابسته کردن دختر و پسر به زندگی مشترک از دوران کودکی است. در آموزههای ودهای، ازدواج دختران در سنین پایینتر از شانزده یا هفده سالگی توصیه نمیشود. در دورهٔ حماسی، فشارهای جدی جامعه برای ازدواج در نه تا ده سالگی آغاز شد. در دوران معاصر از ازدواج کودکان ممانعت شده، اما در عین حال سن ازدواج در مناطق شهری هند رو به افزایش است. مطابق آموزههای آیین هندو اگر پدر یا قیم، تا سه سال پساز رسیدن دختر به سن ازدواج، او را شوهر ندهد، مرتکب گناه بزرگی شده است. بهتصریح متون دینی آیین هندو، مرد هنگامیکه دوران تعلیم و مطالعهٔ متون مذهبی را گذرانده باشد، میتواند ازدواج کند.<ref>غلامی و حاجیاسماعیلی، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، 1398ش، ص268 و 273.</ref> | |||
از | == همسرگزینی == | ||
رایجترین نوع ازدواج بین پیروان آیین هندو، انتخاب همسر بهصورت درونطبقاتی (کاستی) بود و در شرایط بسیار خاص، ازدواج میان کاستی نیز صورت میگرفت.<ref>جعفری و دهقانیزاده، زن، ازدواج و خانواده در دین هندویی، 1398ش، ص39.</ref> مراسم آشنایی و خواستگاری برای انتخاب همسر، گاه دارای آداب خاصی بود.<ref>[https://jrs.srbiau.ac.ir/article_5233.html لطیفی، «آداب و احکام ازدواج در دین هندویی»، 1386ش، ص190.]</ref> در برخی فرهنگها خواستگاری از سوی خانوادهٔ دختر انجام میپذیرفت؛<ref>[https://jt.ntb.iau.ir/article_685910.html حقپرست و ابراهیم، «آیین ازدواج در دین هندویی شیوایی»، 1400ش، ص11.]</ref> طبق قانوننامهٔ مانو اگر تا سه سال پس از رسیدن به سن ازدواج، دختر شوهر داده نمیشد، او آزاد بود همسری برای خود برگزیند. در دورههایی از تاریخ نیز، در جشنی با نام سامانا، دختران و پسران میتوانستند با اختیار خود همسری برای خویش انتخاب کنند.<ref>غلامی و حاجیاسماعیلی، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، 1398ش، ص269.</ref> | |||
در میان پیروان آیین هندو به تناسب کاست، هشتگونه همسرگزینی رایج بود که برخی از آنها به طبقات خاصی اختصاص داشت. تقدیم دختر به داماد آموزشدیده یا روحانی مسئول قربانی، خرید عروس، ازدواج اجباری بهصورت ربوده شدن، عدم تمایل یا اغفال و ازدواج عاشقانه از گونههای همسرگزینی بود.<ref>جعفری و دهقانیزاده، زن، ازدواج و خانواده در دین هندویی، 1398ش، ص33ـ38.</ref> براساس برخی متون و در برهههایی از تاریخ، طالع و تقدیر نقش بسیار مهمی در ازدواج دو فرد ایفا میکرد.<ref>غلامی و حاجیاسماعیلی، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، 1398ش، ص269.</ref> | |||
در متون | |||
== مراسم ازدواج == | |||
مراسم عروسی میان هندوان، وجههٔ مذهبی دارد. برگزاری آیین ازدواج بهطور کلی از مجلس نامزدی، جشن عروسی در یک روز خوشیُمن، تقدیم حلقهٔ گل از سوی عروس و داماد به یکدیگر، تحویل دادن عروس به داماد، قرار دادن دست عروس در دست داماد، هفت بار چرخش به دور آتش مقدس بههمراه خواندن اوراد و سرودهای مذهبی توسط روحانی هندو، تشکیل شده است. نحوهٔ برگزاری مراسم با توجه به مذهب، طبقه، موقعیت اجتماعی و میزان تمکن مالی و منطقه تفاوت دارد.<ref>غلامی و حاجیاسماعیلی، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، 1398ش، ص269-270؛ [https://jrs.srbiau.ac.ir/article_5233.html لطیفی، «آداب و احکام ازدواج در دین هندویی»، 1386ش، ص193ـ198]؛ [https://jt.ntb.iau.ir/article_685910.html حقپرست و ابراهیم، «آیین ازدواج در دین هندویی شیوایی»، 1400ش، ص13ـ16].</ref> | |||
== زن هندو پس از ازدواج == | |||
تهیهٔ جهیزیه در آیین هندو، بر عهدهٔ خانوادهٔ دختر بوده و اهمیت آن تا حدی بود که گاه شأن دختر در خانوادهٔ همسر، با مقدار جهیزیه سنجیده میشد. کارشناسان معتقدند که یکی از دلایل تمایل نداشتن خانوادهها به دختر داشتن، همین مسئله بود. زن در خانواده عهدهدار امور مالی نبود و از اموال خانواده (پدری و همسری) ارث نمیبرد. در دورههای مختلف، هرچند، نوع نگاه به شخصیت زن تفاوت دارد، اما آنچه در حماسهها و متون آمده تأکید بر حمایت مرد از زن و نقش خدمتگزاری زن برای مرد و فداکاری برای کسب رضایت شوهر است. زن هندو، در جایگاه مادری دارای منزلت خاصی بوده و همراه با استادان دینی، نقش مهمی در آموزش دینی فرزندان ایفا میکند.<ref>غلامی و حاجیاسماعیلی، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، 1398ش، ص257-258 و 271-273.</ref> در دوران معاصر بهویژه از قرن نوزده به بعد، با بازبینی قوانین هند، تغییراتی در وضعیت زن در عرصههای مختلف حاصل شده است.<ref>هولم و بوکر، زن در ادیان بزرگ جهان، 1384ش، ص144.</ref> | |||
در | |||
== چندهمسری در آیین هندو == | |||
در مقاطع مختلف تاریخ آیین هندو، مواضع گوناگونی در مورد تعدد زوجات وجود داشته است. مطابق قانون سنتی، مردان میتوانستند تا چهار همسر اختیار کنند.<ref>[https://jt.ntb.iau.ir/article_685910.html حقپرست و ابراهیم، «آیین ازدواج در دین هندویی شیوایی»، 1400ش، ص18.]</ref> در برخی مقاطع تعدد زوجات در جامعهٔ هند بهویژه بین بزرگان رواج داشته، اما بهتدریج مذموم و گاه ممنوع شده است؛ برای مثال، در دورهٔ ودهای، تکهمسری رواج داشت. در قانوننامه مانو نیز تصریح شده ترجیح بر این است که مرد بیش از یک زن اختیار نکند. از مواردی که مرد میتوانست بدون طلاق زن، همسر دیگری اختیار کند، این بود که زن شراب مینوشید یا بیمار، سرکش و پرخاشگر میشد.<ref>غلامی و حاجیاسماعیلی، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، 1398ش، ص275.</ref> نازایی و دخترزایی نیز از موارد مجاز برای ازدواج مجدد مرد بود.<ref>جعفری و دهقانیزاده، زن، ازدواج و خانواده در دین هندویی، 1398ش، ص21.</ref> در یکی از متون هندویی نیز از چندشوهری یکی از زنان اسطورهای هندو یاد شده است.<ref>هولم و بوکر، زن در ادیان بزرگ جهان، 1384ش، ص127.</ref> | |||
در | == طلاق در آیین هندو == | ||
مطابق آیین هندو مرد اختیار داشت زن را بهدلیل عدم پاکدامنی طلاق دهد؛ اما زن به هیچ دلیلی نمیتوانست از شوهر خود طلاق بگیرد، اما در دوران معاصر، قانون طلاق بهسمت حقوق برابر زن و مرد تغییر یافته است.<ref>غلامی و حاجیاسماعیلی، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، 1398ش، ص275.</ref> | |||
== وضعیت زنان بیوه در آیین هندو == | |||
در دورهٔ ودهای، زن بیوه تنها حق ازدواج با برادرشوهر خود را داشت. در دورهٔ حماسی نیز زنان بیوه حق ازدواج مجدد نداشتند. در قرن نوزدهم با تصویب قانون ازدواج بیوهها، بیوهزنان هندی میتوانستند دوباره ازدواج کنند.<ref>هولم و بوکر، زن در ادیان بزرگ جهان، 1384ش، ص149ـ151.</ref> | |||
در | در برخی ادوار و مناطق هندوستان، رسمی به نام «ساتی» رواج داشت که براساس آن، زن پس از مرگ شوهر بهمنظور ابراز عشق و وفاداری بههمراه جسد شوهر، سوزانده میشد.<ref>جعفری و دهقانیزاده، زن، ازدواج و خانواده در دین هندویی، 1398ش، ص12.</ref> زن بیوه اگر از این کار ممانعت میکرد، تا آخر عمر حق ازدواج مجدد نداشت و همچون کنیز میبایست در خانوادهٔ شوهر متوفای خود خدمت کرده و به ریاضت، نذر و دعا میپرداخت تا به اعتقاد هندوان در چرخهٔ تناسخ و زندگی بعدی به یکدیگر بپیوندند.<ref>غلامی و حاجیاسماعیلی، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، 1398ش، ص276.</ref> برگزاری این مراسم در زمان حاضر منع قانونی دارد.<ref>جعفری و دهقانیزاده، زن، ازدواج و خانواده در دین هندویی، 1398ش، ص13.</ref> | ||
==پانویس== | == یادداشتها == | ||
{{پانویس}} | <references group="یادداشت"/> | ||
== | |||
*غلامی، | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | |||
== منابع == | |||
{{آغاز منابع}} | |||
* «جایگاه زن در هندوئیسم و اسلام»، وبسایت ادیاننیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آذر ۱۳۹۷ش. | |||
* جعفری، حسینعلی و دهقانیزاده، محمدرضا، زن، ازدواج و خانواده در دین هندویی، تهران، حکمت و عرفان، ۱۳۹۸ش. | |||
* حقپرست، زهرا و ابراهیم، علیرضا، «آیین ازدواج در دین هندویی شیوایی»، نامه الهیات، سال سیزدهم، شمارهٔ ۵۴، بهار ۱۴۰۰ش. | |||
* غلامی، علی و حاجیاسماعیلی، سمیه، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، قم، جامعةالزهرا، ۱۳۹۹ش. | |||
* لطیفی، عبدالحسین، «آداب و احکام ازدواج در دین هندویی»، پژوهشنامه ادیان، شمارهٔ ۱، ۱۳۸۶ش. | |||
* هولم، جیم و بوکر، جان، زن در ادیان بزرگ جهان، ترجمه علی غفاری، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۴ش. | |||
{{پایان منابع}} | |||
