پرش به محتوا

الگوی مصرف زنانه: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
imported>مریم محمودزاده
بدون خلاصۀ ویرایش
برچسب‌ها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه
 
(۳۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۱۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
==عنوان مقاله==
'''الگوی مصرف زنانه''': نظام ارزشی و هنجاری زنان برای مصرف.
بررسی الگوی مصرف نزد [[زنان]] شهر تهران


==درجه مقاله==
[[زن|زنان]] به عنوان رکن اصلی [[خانواده]] نقشی مهم در اجرای الگوی مصرف در خانواده دارند. امروزه زنان الگوی مصرف متنوعی را برای به روز نشان دادن خود انتخاب می‌کنند، این انتخاب به دلایل مختلف از جمله وضعیت اقتصادی، چشم‌وهم‌چشمی، مشکلات خانوادگی، اختلالات روحی و روانی، استرس و اضطراب اتفاق می‌افتد.
علمی‌-‌پژوهشی
با گسترش رسانه‌های دیجیتال این مصرف‌گرایی در سطح جامعه به نمایش گذاشته می‌شود و آنچه که روزی برای افراد خاص مجاز بود امروز برای تمام افراد مجاز می‌شود. این دیدگاه‌ها و طرز تفکرات افراد مصرف کننده بر طیف گسترده‌ای از افراد جامعه تأثیر گذار می‌باشد. جهت ایجاد تغییر در الگوی مصرف در حوزه‌های کلان جامعه، باید در این زمینه فرهنگ سازی کرده، و دیدگاه افراد را به سمت الگوی مصرف واقعی با توجه ویژه به نقش زنان سوق داد.


==چکیده==
== پیشینه ==
مقاله حاضر با عنوان بررسی الگوی مصرف نزد [[زنان]] شهر تهران از دیدگاه شهروندان ([[زنان]]) تدوین شده است.
انسان جامعه سنتی، موجوی قناعت پیشیه و مکلف بود. با شروع عصر رنسانس و تغییرات حوزه‌های ایدئولوژی و جهان بینی انسان مکلف قناعت پیشه قرون وسطی تبدیل به انسان محق مصرف‌گرا شد. مصرف‌گرایی پس از انقلاب صنعتی رواج بیشتر و ملموس‌تری یافت. تغییر مبانی اخلاقی، فکری، دینی و فرهنگی در رواج مصرف‌گرایی بعد از قرن ۱۸ تأثیر به‌سزایی داشت. در این میان زنان به عنوان کسانی که بیشترین نظرات را بر مصرف در خانواده دارند مورد توجه نظام سرمایه‌داری قرار گرفتند.
مسأله اصلی در این مقاله توجه بیش از حد قشری از [[زنان]] است که معمولا الگوی مصرف متنوعی را برای مدرن جلوه دادن خود برمی¬گزینند و معمولا این کار ریشه در بسیاری از [[مشکلات خانوادگ]]ی، اختلالات روحی، استرس، و اضطراب دارد.
در این حوزه با طرز فکر و نگرش افراد مصرف کننده¬ای سر و کار داریم که هریک از آن¬ها ب روی طیف وسیعی از افراد جامعه تأثیر دارند و اگر بتوان در این حوزه به فرهنگ¬سازی دست زد و طرز نگرش افراد را به سوی الگوی مصرف واقعی سوق داد و بستر¬های مناسب را فراهم کرد، می-توان گفت به احتمال زیاد در حوزه¬های کلان جامعه نیز تغییراتی ایجاد خواهد شد.


==مقدمه==
دولت و صاحبان صنایع ابتدا در کشورهای صنعتی و بعد در کشورهای در حال توسعه، انسان را به عنوان یک ماشین مصرف کننده مد نظر قرار دادند تا از این رهگذر به اهداف اقتصادی که همانا افزایش مداوم سود است نائل شوند؛ بنابراین مصرف گرایی، ضامن چیزی جز نیازهای کاذبی نیست که در خدمت صنایع و کشورهای صنعتی قرار گیرد. البته انسان نیز خود از لحاظ روانی آمادگی برای راحت طلبی، تجمل پرستی و حتی متمایز کردن خویش از افراد دیگر با در اختیار گرفتن کالاها و خدمات بیشتر دارد تا بدین وسیله شکاف بین خود و سایر گروه‌های جامعه به وجود آورد و از این شکاف برای تثبیت وضعیت اجتماعی خود استفاده کند.<ref>[https://emigroup.ir/اصلاح-الگوی-مصرف/ «اصلاح الگوی مصرف»، وب‌سایت سازمان متخصین و مهندسان ایران.]</ref>
مصرف از جمله مفاهیمی است که در چند دهه اخیر رشد زیادی داشته، و محققان نیز از دیدگاه¬های گوناگون به آن پرداخته¬اند. طبق تعریف در فرهنگ لغت، الگوی مصرف علت رفتاری است که مصرف کننده در یک برهه زمانی از خود نشان می¬دهد.
در ایران گسترش سویه¬های فن¬آوری و رفاهی، سبب پیدایش الگو¬های جدید زیستن شده است. که در این فرایند، مفهوم ابتدایی مصرف که کبتنی بر رفع نیاز¬های ضروری بود تغییر کرد و اشکال جدیدی یافت به طوری که نیاز¬های ثانویه و فانتزی مهم شدند. این تغییر اجتماعی به دلیل رشد مدرنسیم که  فرد گرایی، توجه به زندگی و میل به پیشرفت از مولفه¬های آن بود، شتاب بیشتری به خود  گرفت.


بنابراین می¬توان به این نتیجه رسید که الگوی کصرف مفهوم کلیدی است، به این معنا که می¬توان با آن قفل فهم جامعه مدرن را باز کرد.
== مصرف‌گرایی در دنیای امروز ==
==بیان مسأله==
حرکت به سمت منافع شخصی به‌طور خاص، در اثر گرایش روزافزون به مادی‌گرایی شکل گرفته است. مصرف‌گرایی به دو صورت، پرورش کودکان را تحت تأثیر قرار داده است. اول اینکه تأمین حداقل ضروریات دوران کودکی آنقدر مشکل شده که آغاز زندگی مشترک را با چشم‌انداز مالی ترسناکی همراه کرده است. پیامد دیگر مادی گرایی روزافزون این است که بسیاری از جوانان به این سطح بالای زندگی مادی که شامل مسافرت‌های خارجی، غذا خوردن در رستوران، استفاده از کارت‌های اعتباری و غیره می‌شود عادت کرده‌اند. مصرف‌گرایی شدید، به شکل وقیحانه‌ای توسط دلالان اتومبیل‌های پیشرفته و گران‌قیمت، مجلات محبوبی که در تبلیغات خود خوانندگان را ترغیب به خرید کالاهای مختلف می‌کنند و تمام فروشندگانی که شاغل بودن زن و شوهر برایشان منبع درآمد اقتصادی محسوب می‌شود، ترویج می‌یابد. عضویت در باشگاه‌های سلامت، اجاره کردن خانه‌های ییلاقی تابستانی، رفتن به سلمانی‌های گران‌قیمت، و کارهای مشابه، به سرعت در حال تبدیل شدن به خواسته‌های عادی طبقه متوسط جامعه است.<ref>گیلدر و دیگران، چه کسی گهواره را تکان داد؟، 1389ش، صفحه۴۴–۴۶.</ref>
نام گذاری سال 1388 به سال الگوی مصرف، دارای سویه اجتماعی فرهنگی است و به یکی از مهم ترین چالش¬های رفتاری در سطح اجتماعی اشاره دارد. مصرف کالا¬های مختلف در دوهه اخیر به ویژه در برخی از مرز¬ها چنان بی رویه است که می¬تواند نشانه یک نا¬هنجاری رفتاری اجتماعی در جامعه کنونی باشد.


در ساختار جدید اجتماعی، کار دیگ نه فقط عاملی برای زنده ماندن، بلکه راهی برای مصرف کالا و لذت ناشی از آن تعبیر می¬شود. در حقیقت فهم الگوی مصرف در جامعه جدید به فهم نگرش و افق-های ذهنی انسان مدرن وابسته است.
فرهنگ مصرفی موفق شده است تصویری از زیبایی و جذابیت را در ذهن زنان خلق کند که آنها در هر سن و سالی که باشند، برای تحقق آن تصویر پوشالی، ناگزیر از مصرف محصولات آرایشی و زیبایی بی‌پایان و گرفتار نوعی وسواس و اعتیاد نسبت به ظاهر خود می‌شوند. بر اساس گزارش‌های موجود، محصولات ضد پیری پوست، صنعتی سه و نیم میلیارد دلاری را تشکیل می‌دهند. این محصولات برای رفع ۳۳ درصد چین و چروک‌ها طراحی شده‌اند.<ref>لیزا هایکی، «اعتیاد به زیبایی؟! چگونه دل‌مشغولی نسبت به ظاهرم، زندگی‌ام را تباه کرد، سیاحت غرب، ش 100.</ref>
از این رو هدف ااسی در بررسی و شناسایی الگوی مصرف نزد [[زنان]] شهر تهران، شناختن عوامل تأثیر گذار بر [[الگوی مصرف مدرن زنان]] است.


==یافته¬های تحقیق==
پزشکان جراحی‌های زیبایی برای القای این باور که زن زیبا، زن فهیم است؛ در کنار رسانه‌های جمعی، کارگردانان و تبلیغاتچی‌ها، تلاش می‌کنند که جذاب کردن چهره‌های زنان را با مفاهیمی نظیر باهوش، فهیم، عاقل و با استعداد بودن پیوند بزنند تا از دغدغه دائمی زنان در مورد چهره شان برای توسعه یک کسب و کار پولساز بهره ببرند. این صنعت جدید با ارائه عمل‌های جراحی و آرایشی برای کم‌اهمیت‌ترین و مخفی‌ترین اندام‌های زنان به دنبال مصرف‌گرایی بیشتر زنان هستند.<ref>جنیفر کونگارد بلاک، «آیا زیبایی مصنوعی، فمینیسم نوین را شکل خواهد داد؟»، سیاحت غرب، شماره 100.</ref>
با توجه به یافته¬های تحقیق بیشتر پاسخ گویان در رده¬های سنی 20 تا 30 سال و از نظر تحصیلات به ترتیب دیپلم، لیسانس، فوق دیپلم، متوسطه، فوق لیسانس، راهمایی، ابتدائی هستند. از نظ هدایت-گر بیرونی، پاسخ گویان در حد متوسطی (حدود 0.68درصد) تحت تأثیر وسایل ارتباط جمعی، دوستان و هم¬سالان و اهمیت انطباق با دیگران بوده¬اند و تنهاا تعداد کمی  از پاسخ گویان تأثیر این شاخص¬ها را در حد زیاد می¬دانستند.


در زمینه مصرف نمایشی، اکثر پاسخ گویان در حد بالا (حدود 0.52درصد) تحت تأثیر نمایش دادن قدرت پولی، کسب اعتبار و برتر چلوه دادن زندگی د نظر دیگران بوده¬اند و تعداد کمی از پاسخ گویان تأثیرات این شاخص¬ها را در حد پایین می¬دانستند.  
درآمد بخش جراحی‌های زیبایی، همه ساله با رشدی ده درصدی در انگلستان همراه است و این عدد در سال‌های آتی به سیصد میلیون پوند خواهد رسید.<ref>جولی کایت، «زیبایی به چه قیمتی؟»، سیاحت غرب، ش 66.</ref> در سال‌های گذشته، هشت و نیم میلیون عمل جراحی زیبایی مختلف در آمریکا انجام شد و مصرف کنندگان یازده میلیارد دلار برای این کار پرداخت کردند.<ref>جولی کایت، «زیبایی به چه قیمتی؟»، سیاحت غرب، ش 66.</ref> بازار محصولات آرایشی و عطریات، در سال گذشته از بازاری یک و هفت دهم میلیارد پوندی برخوردار بوده است.<ref>جولی کایت، «زیبایی به چه قیمتی؟»، سیاحت غرب، ش 66.</ref>


بیش از 0.57 درصد از [[زنان]] تشخص پذیری خود را با توجه به قرار گرفتن در موقعیتی بالا¬تر از دیگران و دستیابی به احترام اجتماعی در حد متوسط ارزیابی کرده¬اند. بیش از 70.5 درصد از [[زنان]] پایگاه اقتصادی را با  توجه با شاخص¬های شغل، درآمد، قدرت خرید در بازار در حد پایین ارزیابی کرده¬اند و تعداد اندکی خود را متوسط ارزیابی کرده¬اند.
اینها تنها بخشی از الگوهای مصرفی زنانه در دنیای امروز است. نظام سرمایه‌داری برای این‌که از زن، وسیله‌ای برای به ثمر رساندن اهداف خود بسازد محتاج این هستند که دایماً مد درست کرد و چشم‌ها و دل‌ها و ذهن‌ها را به همین چیزهای ظاهری و کوته نظرانه مشغول کند.<ref>بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در تاریخ، 22 آبان 1370.</ref>


اکثر افراد از نظر تفسیر موقعیت کنش با توجه به دو شاخص محیط اجتماعی و متأثر شدن از دیگران در حد متوسط (حدود 0.55 درصد) بوده¬اند . تنها 0.11 درصد در حد بالایی بوده¬اند. از لحاظ الگوی مصرف مدرن با توجه به چهار شاخص پوشش ظاهری، تزئینات، دکوراسیون و وسایل منزل، نمره اکثر زنان حول میانگین است و به طور متوسط الگوی مصرف خود را مدرن ارزیابی کرده¬اند.
== عوارض الگوهای مصرف زنانه امروز ==
افزایش انواع به حاشیه رفتن فرهنگ بومی، گسترش هویت‌های وارداتی، افزایش وابستگی ملیتی به غرب،<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/الگوی_اسلامی_مصرف «الگوی اسلامی مصرف»، در ویکی فقه.]</ref> سرطان، افسردگی، اضطراب، عدم اعتماد به نفس، [[افزایش طلاق]]، از هم‌گسیختگی خانوادگی، [[افزایش سن ازدواج]]، [[کاهش جمعیت]]، از بین رفتن ارزش‌ها، افزایش پرونوگرافی از عوارض الگوهای مصرف زنان امروز بر اساس معیارهای نظام لیبرال سرمایه‌داری است.


یافته¬های تحقیق نشان می¬دهد که بین مصرف تظاهری، تشخص پذیری، موقعیت کنش، هدایت¬گر بیرونی و الگوی مصرف مدرن رابطه مثبت معنا داری وجود دارد. به عبارتی، هر قدر عامل مصرف تظاهری، تشخص پذیری، موقعیت کنش و هدایت¬گر بیرونی افزایش یابد، الگوی مصرف مدرن نیز افزایش می¬یابد.
=== سرطان ===
در این میان رابطه بیا پایگاه اقتصادی افراد با [[الگوی مصرف مدرن زنان]] معنا دار نیست. مقدار ضریب تعیین نشان می¬دهد که 0.16 درصد تغییرات [[الگوی مصرف مدرن زنان]] ناشی از پایگاه اقتصادی است که البته این مقدار بسیار نا¬چیز است.
با رشد لجام گسیخته نرخ ابتلای زنان انگلیسی به سرطان پوست، عده‌ای از کارشناسان و متخصصان حوزه پزشکی، اعلام کرده‌اند که بین ابتلای سی و هشت هزار زن به این نوع سرطان و مرگ سیزده هزار و صد زن دیگر به دلیل این بیماری با مصرف اسپری‌های ویژه ضد تعرق و دئودورانت‌های زیر بغل، ارتباط وجود دارد که به دلیل وجود مواد شیمیایی خطرناک در این محصولات و جذب آنها از طریق پوست، به وجود آمدن چنین تومورهایی قابل پیش‌بینی بوده است. همچنین در تعدادی از این تومورهای مورد بررسی قرار گرفته، مواد شیمیایی موجود در دئودورانت‌ها مشاهده شده است.<ref>جولی کایت، «زیبایی به چه قیمتی؟»، سیاحت غرب، ش 66.</ref>


==بحث و نتیجه گیری==
همچنین اکثر محصولات مرطوب‌کننده، لوسیون‌های دست و سایر مواد آرایشی عرضه شده در بازار، حاوی «پروپیلن گلیکول» می‌باشد که از این ماده در ساخت ضدیخ‌ها، روغن ترمز و مواد جلوگیری کننده از یخ زدگی نیز استفاده می‌شود. از سوی دیگر، به حیوانات زیادی فکر کنید که جان یا چشم خود را برای زیباتر کردن شما از دست می‌دهند. آیا شما می‌دانید که بسیاری از رژهای لب، حاوی اجزایی از وال‌ها بوده و در ساخت تعدادی از کرم‌های صورت عرضه شده در بازار محصولات آرایشی و زیبایی، از ادرار حیوانات (و اغلب الاغ‌های باردار) یا جنین‌های حیوانات استفاده می‌شود؟.<ref>جولی کایت، «زیبایی به چه قیمتی؟»، سیاحت غرب، ش 66.</ref>
بر اساس نتایج تحقیق، مصرف تظاهی در بین بیشتر [[زنان]] در حد بالایی مشاهده شده است. بر اساس کاربرد پذیری مفهوم مصرف تظاهری در بین [[زنان]] شهر تهران، زنان از کالا¬های گران به صورتی اسراف آمیز و صرفا برای تظاهر و رقابت با طبقه مرفه استفاده می¬کنند، در حالی که از نظر مالی فاقد استطاعت هستند. بنا¬بر¬این در چنین شرایطی می¬توان تفسیر کرد که مصرف در بین زنان شهر تهران، موجب از خودد بیگانگی آنان شده و کالا¬ها را برای آن¬ها واجد ارزشی کاذب ساخته است.


نتایج نشان می¬دهد که بین تشخص پذیری و [[الگوی مصرف مدرن زنان]] رابطه وجود دارد. به طوری که اکثر [[زنان]] تشخص پذیذی را در حد متسط ارزیابی کرده¬اند.
=== دردهای پنهان ===
در سال ۱۹۸۶ فروش سالانه کرم‌های مخصوص پوست در مدت ۵ سال دو برابر شد. جراحان برای تزریق مستقیم سیلیکون به پوست بازاریابی می‌کردند. هزاران زنی که این امر را امتحان کردند به دردهای شدید صورت، بی‌حسی، زخم‌های مختلف و ناهنجاری‌های فیزیکی پنهان در صورت مبتلا شدند.<ref>فمنیست افسانه شکست آزادی زنان، 1390ش، ج4.</ref>


نتایج نشان می¬دهد که بین تفسیر مووقعیت کنش با [[الگوی مصرف مدرن زنان]] رابطه وجود دارد. بر اساس نظریه کنش متقابل نمادین، [[زنان]] در مراکز خرید، در نتیجه کنش¬های متقاطع که کنش¬هایی از پیش تنظیم شده و استاندار نیست، دیگر خودشان نیستند و تحت تأثیر مصرف و نحوه خرید کردن دیگران قرار گرفته¬اند و سعی می¬کنند برای نزدیک ساختن خود به دیگران، الگوی مصرفی را انتخاب کنند  که با دیگران هماهنگ شوند. بنابراین مراکز خرید نوعی زمینه خرید و رقابت طبقاتی را برای [[زنان]] تهرانی فراهم ساخته است.
=== سوءتغدیه ===
سوء تغذیه از جمله کم‌اشتهایی و پرخوری که در میان زنان درصد بالایی را به خود اختصاص داده است و بیشتر در آغاز سن بلوغ یا شروع ارتباط با مردان دیده می‌شود.<ref>پاسنو و شلیت، فمینیسم در آمریکا تا سال۲۰۰۳، 1390ش، ص۲۵.</ref>


==پیشنهادات==
=== از هم‌گسیختگی خانواده ===
1. [[زنان]] جامعه ما الگوی مصرف خود را بر اساس نیاز، طبقه اجتماعیی و پایگاه اقتصادی که در آن قرار گرفته¬اند انتخاب کنند نه بر اساس تقلید و چشم و هم¬چشمی.
ازدواج که روزی با اعتقادات مذهبی، اخلاقی، تعهد نسبت به خانه و خانواده پرورش فرزندان و نقش مکمل زن و مرد در انجام کارهای تولیدی تعریف می‌شد، با شروع قرن بیست و یکم میلادی به نهادی بی‌ریشه، بسیار فردگرا و مساوات طلبانه تبدیل‌شده بود که دیگر تعهد به خانه، بچه‌داری و وظایف سنتی زن و مرد یا حتی تعهد همیشگی به همسر را تداعی نمی‌کرد. پیوند پربار زن و شوهر که مبتنی بر ازخودگذشتگی و همکاری زوجین بود، ازمیان‌رفته و جای خود را به پیوند دو فرد دوست دارِ کار داده بود که دورنمای زندگی‌شان کسب رضایت فردی و لذت مصرف بود.<ref>کریستنسن، تأثیر فمینیسم بر فروپاشی حکومت‌ها، 1388ش، ص۸۳.</ref>
2. جامعه شرایط مناسبی برای حضور زنان در عرصه عمومی فراهم کند تا زمینه خود باوری برای [[زنان]] بیشتر شود.
3. در مورد الگوی مصرف از بعد «جامعه شناختی» در سطح کلان تحقیقات بیشتری صورت گیرد.
و... .


==منابع==
== راهکار اصلاح الگوهای مصرف زنانه ==
* نویسند¬گان: افسانه وارسته¬ فر، هانیه مختاری؛ مجله: پژوهش اجتماعی» زمستان 1388- شماره 5 (22صفحه- از 41 تا 62)
فرهنگ‌سازی یکی از پیش نیازهای این مسیر برای رسیدن به نتیجه مطلوب، زمینه‌سازی ذهنی و فرهنگی برای اقشار مختلف جامعه به خصوص زنان است. امروز هر فردی از اعضای جامعه باید بداند که تقلید از الگوهای مصرفی نظام سرمایه‌داری موجب از بین رفتن بعد معنوی انسان، غفلت از مبدأ آفرینش و جایگاه والای انسان را به همراه دارد.<ref>[https://emigroup.ir/اصلاح-الگوی-مصرف/ «اصلاح الگوی مصرف»، وب‌سایت سازمان متخصین و مهندسان ایران.]</ref>
* [https://www.sid.ir/paper/164779/fa سایت جهاد دانشگاهی]


[[رده: مأخذ شناسی]]
توسعه و ترویج فرهنگ بهره‌وری با ارائه و تشویق الگوهای موفق در این زمینه و با تأکید بر شاخص‌های کارآمدی، مسوولیت‌پذیری، انضباط و رضایت‌مندی، مقابله با ترویج فرهنگ مصرف‌گرایی و ابراز حساسیت عملی نسبت به محصولات و مظاهر فرهنگی مروج اسراف و تجمل‌گرایی،<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=976#2298 «اصلاح الگوی مصرف»، وب‌سایت بیانات آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> آموزش مدیریت قوی و اعتماد به نفس نسبت به داشته‌های طبیعی به زنان در کنار راهکارهای هویتی، ارتقاء جایگاه زنان، تقویت ویژگی‌ها مثبت زنانه در راستای هویت زنانه می‌تواند الگوهای مصرف زنانه را اصلاح کند.<ref>[https://emigroup.ir/اصلاح-الگوی-مصرف/ «اصلاح الگوی مصرف»، وب‌سایت سازمان متخصین و مهندسان ایران.]</ref>
[[رده: مقالات]]
 
== فرهنگ مصرف در قرآن ==
اسلام و قرآن برای کیفیت مصرف و الگوسازی، راهنمایی‌هایی دارد. باید توجه داشت که قرآن در بابا الگوهای مصرف خداوند چه چیزهایی را حلال و پاک و چه چیزهایی را حرام و ناپاک قلمداد کرده تا بتوان الگوهای مصرف را بر اساس آنها تنظیم کرد و در مسائل مستحدثه در در الگوهای مصرف وظیفه درست را انجام داد؛ مثلاً در الگوی مصرف غذایی قرآن بعضی از پرندگان و آبزیان، حلال و بعضی حرام است؛ در الگوی مصرفی درآمدها از قبیل درآمد شراب، قمار و معاملات غیرشرعی، حرام است. در الگوهای مصرف زنانه مثلاً در بخش زینت، زینت زن در برابر محرم را حلال و تن‌نمایی، جلوه‌گری و خودنمایی در مقابل نامحرم را حرام شمرده است. علاوه بر این قرآن آنچه را که حلال شمرده شده، در صورتی جایز می‌داند که از حدّ اسراف و تبذیر نگذرد که این دو عنوان (اسراف و تبذیر) مصرف مؤمن را مقید و محدود می‌کند. الگوی مصرف باید به گونه‌ای باشد که شانیت انسان به عنوان بنده پروردگار و اشرف مخلوقات را رعایت کند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Note/View/75167/الگوی-مصرف «الگوی مصرف چیست؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
 
== پانویس ==
{{پانویس}}
 
== منابع ==
* «اصلاح الگوی مصرف»، وب‌سایت سازمان متخصین و مهندسان ایران، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۲ش.
* «الگوی مصرف چیست؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۳۹۹ش.
* «الگوی اسلامی مصرف»، در ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۲ش.
* «اصلاح الگوی مصرف»، وب‌سایت بیانات آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۲ش.
* بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در تاریخ: ۲۲ آبان ۱۳۷۰.
* کریستنسن، برایس، مترجم: آزاده وجدانی، تأثیر فمینیسم بر فروپاشی حکومت‌ها، نشر معارف، ۱۳۸۸ش.
* دایانا، پاسنو و دیگران، مترجم: اکبری، معصومه و دیگران، فمینیسم در آمریکا تا سال۲۰۰۳، نشر معارف، ۱۳۹۰ش.
* لیزا هایکی، «اعتیاد به زیبایی؟! چگونه دل‌مشغولی نسبت به ظاهرم، زندگی‌ام را تباه کرد، سیاحت غرب، ش ۱۰۰.
* جنیفر کونگارد بلاک، «آیا زیبایی مصنوعی، فمینیسم نوین را شکل خواهد داد؟»، سیاحت غرب، شماره ۱۰۰.
* جولی کایت، «زیبایی به چه قیمتی؟»، سیاحت غرب، ش ۶۶.
* گیلدر و دیگران، چه کسی گهواره را تکان داد؟، ۱۳۸۹ش.
* فمنیست افسانه شکست آزادی زنان، نشر معارف، ۱۳۹۰ش.
 
{{مصرف}}

نسخهٔ کنونی تا ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۲۳:۵۶

الگوی مصرف زنانه: نظام ارزشی و هنجاری زنان برای مصرف.

زنان به عنوان رکن اصلی خانواده نقشی مهم در اجرای الگوی مصرف در خانواده دارند. امروزه زنان الگوی مصرف متنوعی را برای به روز نشان دادن خود انتخاب می‌کنند، این انتخاب به دلایل مختلف از جمله وضعیت اقتصادی، چشم‌وهم‌چشمی، مشکلات خانوادگی، اختلالات روحی و روانی، استرس و اضطراب اتفاق می‌افتد. با گسترش رسانه‌های دیجیتال این مصرف‌گرایی در سطح جامعه به نمایش گذاشته می‌شود و آنچه که روزی برای افراد خاص مجاز بود امروز برای تمام افراد مجاز می‌شود. این دیدگاه‌ها و طرز تفکرات افراد مصرف کننده بر طیف گسترده‌ای از افراد جامعه تأثیر گذار می‌باشد. جهت ایجاد تغییر در الگوی مصرف در حوزه‌های کلان جامعه، باید در این زمینه فرهنگ سازی کرده، و دیدگاه افراد را به سمت الگوی مصرف واقعی با توجه ویژه به نقش زنان سوق داد.

پیشینه

انسان جامعه سنتی، موجوی قناعت پیشیه و مکلف بود. با شروع عصر رنسانس و تغییرات حوزه‌های ایدئولوژی و جهان بینی انسان مکلف قناعت پیشه قرون وسطی تبدیل به انسان محق مصرف‌گرا شد. مصرف‌گرایی پس از انقلاب صنعتی رواج بیشتر و ملموس‌تری یافت. تغییر مبانی اخلاقی، فکری، دینی و فرهنگی در رواج مصرف‌گرایی بعد از قرن ۱۸ تأثیر به‌سزایی داشت. در این میان زنان به عنوان کسانی که بیشترین نظرات را بر مصرف در خانواده دارند مورد توجه نظام سرمایه‌داری قرار گرفتند.

دولت و صاحبان صنایع ابتدا در کشورهای صنعتی و بعد در کشورهای در حال توسعه، انسان را به عنوان یک ماشین مصرف کننده مد نظر قرار دادند تا از این رهگذر به اهداف اقتصادی که همانا افزایش مداوم سود است نائل شوند؛ بنابراین مصرف گرایی، ضامن چیزی جز نیازهای کاذبی نیست که در خدمت صنایع و کشورهای صنعتی قرار گیرد. البته انسان نیز خود از لحاظ روانی آمادگی برای راحت طلبی، تجمل پرستی و حتی متمایز کردن خویش از افراد دیگر با در اختیار گرفتن کالاها و خدمات بیشتر دارد تا بدین وسیله شکاف بین خود و سایر گروه‌های جامعه به وجود آورد و از این شکاف برای تثبیت وضعیت اجتماعی خود استفاده کند.[۱]

مصرف‌گرایی در دنیای امروز

حرکت به سمت منافع شخصی به‌طور خاص، در اثر گرایش روزافزون به مادی‌گرایی شکل گرفته است. مصرف‌گرایی به دو صورت، پرورش کودکان را تحت تأثیر قرار داده است. اول اینکه تأمین حداقل ضروریات دوران کودکی آنقدر مشکل شده که آغاز زندگی مشترک را با چشم‌انداز مالی ترسناکی همراه کرده است. پیامد دیگر مادی گرایی روزافزون این است که بسیاری از جوانان به این سطح بالای زندگی مادی که شامل مسافرت‌های خارجی، غذا خوردن در رستوران، استفاده از کارت‌های اعتباری و غیره می‌شود عادت کرده‌اند. مصرف‌گرایی شدید، به شکل وقیحانه‌ای توسط دلالان اتومبیل‌های پیشرفته و گران‌قیمت، مجلات محبوبی که در تبلیغات خود خوانندگان را ترغیب به خرید کالاهای مختلف می‌کنند و تمام فروشندگانی که شاغل بودن زن و شوهر برایشان منبع درآمد اقتصادی محسوب می‌شود، ترویج می‌یابد. عضویت در باشگاه‌های سلامت، اجاره کردن خانه‌های ییلاقی تابستانی، رفتن به سلمانی‌های گران‌قیمت، و کارهای مشابه، به سرعت در حال تبدیل شدن به خواسته‌های عادی طبقه متوسط جامعه است.[۲]

فرهنگ مصرفی موفق شده است تصویری از زیبایی و جذابیت را در ذهن زنان خلق کند که آنها در هر سن و سالی که باشند، برای تحقق آن تصویر پوشالی، ناگزیر از مصرف محصولات آرایشی و زیبایی بی‌پایان و گرفتار نوعی وسواس و اعتیاد نسبت به ظاهر خود می‌شوند. بر اساس گزارش‌های موجود، محصولات ضد پیری پوست، صنعتی سه و نیم میلیارد دلاری را تشکیل می‌دهند. این محصولات برای رفع ۳۳ درصد چین و چروک‌ها طراحی شده‌اند.[۳]

پزشکان جراحی‌های زیبایی برای القای این باور که زن زیبا، زن فهیم است؛ در کنار رسانه‌های جمعی، کارگردانان و تبلیغاتچی‌ها، تلاش می‌کنند که جذاب کردن چهره‌های زنان را با مفاهیمی نظیر باهوش، فهیم، عاقل و با استعداد بودن پیوند بزنند تا از دغدغه دائمی زنان در مورد چهره شان برای توسعه یک کسب و کار پولساز بهره ببرند. این صنعت جدید با ارائه عمل‌های جراحی و آرایشی برای کم‌اهمیت‌ترین و مخفی‌ترین اندام‌های زنان به دنبال مصرف‌گرایی بیشتر زنان هستند.[۴]

درآمد بخش جراحی‌های زیبایی، همه ساله با رشدی ده درصدی در انگلستان همراه است و این عدد در سال‌های آتی به سیصد میلیون پوند خواهد رسید.[۵] در سال‌های گذشته، هشت و نیم میلیون عمل جراحی زیبایی مختلف در آمریکا انجام شد و مصرف کنندگان یازده میلیارد دلار برای این کار پرداخت کردند.[۶] بازار محصولات آرایشی و عطریات، در سال گذشته از بازاری یک و هفت دهم میلیارد پوندی برخوردار بوده است.[۷]

اینها تنها بخشی از الگوهای مصرفی زنانه در دنیای امروز است. نظام سرمایه‌داری برای این‌که از زن، وسیله‌ای برای به ثمر رساندن اهداف خود بسازد محتاج این هستند که دایماً مد درست کرد و چشم‌ها و دل‌ها و ذهن‌ها را به همین چیزهای ظاهری و کوته نظرانه مشغول کند.[۸]

عوارض الگوهای مصرف زنانه امروز

افزایش انواع به حاشیه رفتن فرهنگ بومی، گسترش هویت‌های وارداتی، افزایش وابستگی ملیتی به غرب،[۹] سرطان، افسردگی، اضطراب، عدم اعتماد به نفس، افزایش طلاق، از هم‌گسیختگی خانوادگی، افزایش سن ازدواج، کاهش جمعیت، از بین رفتن ارزش‌ها، افزایش پرونوگرافی از عوارض الگوهای مصرف زنان امروز بر اساس معیارهای نظام لیبرال سرمایه‌داری است.

سرطان

با رشد لجام گسیخته نرخ ابتلای زنان انگلیسی به سرطان پوست، عده‌ای از کارشناسان و متخصصان حوزه پزشکی، اعلام کرده‌اند که بین ابتلای سی و هشت هزار زن به این نوع سرطان و مرگ سیزده هزار و صد زن دیگر به دلیل این بیماری با مصرف اسپری‌های ویژه ضد تعرق و دئودورانت‌های زیر بغل، ارتباط وجود دارد که به دلیل وجود مواد شیمیایی خطرناک در این محصولات و جذب آنها از طریق پوست، به وجود آمدن چنین تومورهایی قابل پیش‌بینی بوده است. همچنین در تعدادی از این تومورهای مورد بررسی قرار گرفته، مواد شیمیایی موجود در دئودورانت‌ها مشاهده شده است.[۱۰]

همچنین اکثر محصولات مرطوب‌کننده، لوسیون‌های دست و سایر مواد آرایشی عرضه شده در بازار، حاوی «پروپیلن گلیکول» می‌باشد که از این ماده در ساخت ضدیخ‌ها، روغن ترمز و مواد جلوگیری کننده از یخ زدگی نیز استفاده می‌شود. از سوی دیگر، به حیوانات زیادی فکر کنید که جان یا چشم خود را برای زیباتر کردن شما از دست می‌دهند. آیا شما می‌دانید که بسیاری از رژهای لب، حاوی اجزایی از وال‌ها بوده و در ساخت تعدادی از کرم‌های صورت عرضه شده در بازار محصولات آرایشی و زیبایی، از ادرار حیوانات (و اغلب الاغ‌های باردار) یا جنین‌های حیوانات استفاده می‌شود؟.[۱۱]

دردهای پنهان

در سال ۱۹۸۶ فروش سالانه کرم‌های مخصوص پوست در مدت ۵ سال دو برابر شد. جراحان برای تزریق مستقیم سیلیکون به پوست بازاریابی می‌کردند. هزاران زنی که این امر را امتحان کردند به دردهای شدید صورت، بی‌حسی، زخم‌های مختلف و ناهنجاری‌های فیزیکی پنهان در صورت مبتلا شدند.[۱۲]

سوءتغدیه

سوء تغذیه از جمله کم‌اشتهایی و پرخوری که در میان زنان درصد بالایی را به خود اختصاص داده است و بیشتر در آغاز سن بلوغ یا شروع ارتباط با مردان دیده می‌شود.[۱۳]

از هم‌گسیختگی خانواده

ازدواج که روزی با اعتقادات مذهبی، اخلاقی، تعهد نسبت به خانه و خانواده پرورش فرزندان و نقش مکمل زن و مرد در انجام کارهای تولیدی تعریف می‌شد، با شروع قرن بیست و یکم میلادی به نهادی بی‌ریشه، بسیار فردگرا و مساوات طلبانه تبدیل‌شده بود که دیگر تعهد به خانه، بچه‌داری و وظایف سنتی زن و مرد یا حتی تعهد همیشگی به همسر را تداعی نمی‌کرد. پیوند پربار زن و شوهر که مبتنی بر ازخودگذشتگی و همکاری زوجین بود، ازمیان‌رفته و جای خود را به پیوند دو فرد دوست دارِ کار داده بود که دورنمای زندگی‌شان کسب رضایت فردی و لذت مصرف بود.[۱۴]

راهکار اصلاح الگوهای مصرف زنانه

فرهنگ‌سازی یکی از پیش نیازهای این مسیر برای رسیدن به نتیجه مطلوب، زمینه‌سازی ذهنی و فرهنگی برای اقشار مختلف جامعه به خصوص زنان است. امروز هر فردی از اعضای جامعه باید بداند که تقلید از الگوهای مصرفی نظام سرمایه‌داری موجب از بین رفتن بعد معنوی انسان، غفلت از مبدأ آفرینش و جایگاه والای انسان را به همراه دارد.[۱۵]

توسعه و ترویج فرهنگ بهره‌وری با ارائه و تشویق الگوهای موفق در این زمینه و با تأکید بر شاخص‌های کارآمدی، مسوولیت‌پذیری، انضباط و رضایت‌مندی، مقابله با ترویج فرهنگ مصرف‌گرایی و ابراز حساسیت عملی نسبت به محصولات و مظاهر فرهنگی مروج اسراف و تجمل‌گرایی،[۱۶] آموزش مدیریت قوی و اعتماد به نفس نسبت به داشته‌های طبیعی به زنان در کنار راهکارهای هویتی، ارتقاء جایگاه زنان، تقویت ویژگی‌ها مثبت زنانه در راستای هویت زنانه می‌تواند الگوهای مصرف زنانه را اصلاح کند.[۱۷]

فرهنگ مصرف در قرآن

اسلام و قرآن برای کیفیت مصرف و الگوسازی، راهنمایی‌هایی دارد. باید توجه داشت که قرآن در بابا الگوهای مصرف خداوند چه چیزهایی را حلال و پاک و چه چیزهایی را حرام و ناپاک قلمداد کرده تا بتوان الگوهای مصرف را بر اساس آنها تنظیم کرد و در مسائل مستحدثه در در الگوهای مصرف وظیفه درست را انجام داد؛ مثلاً در الگوی مصرف غذایی قرآن بعضی از پرندگان و آبزیان، حلال و بعضی حرام است؛ در الگوی مصرفی درآمدها از قبیل درآمد شراب، قمار و معاملات غیرشرعی، حرام است. در الگوهای مصرف زنانه مثلاً در بخش زینت، زینت زن در برابر محرم را حلال و تن‌نمایی، جلوه‌گری و خودنمایی در مقابل نامحرم را حرام شمرده است. علاوه بر این قرآن آنچه را که حلال شمرده شده، در صورتی جایز می‌داند که از حدّ اسراف و تبذیر نگذرد که این دو عنوان (اسراف و تبذیر) مصرف مؤمن را مقید و محدود می‌کند. الگوی مصرف باید به گونه‌ای باشد که شانیت انسان به عنوان بنده پروردگار و اشرف مخلوقات را رعایت کند.[۱۸]

پانویس

  1. «اصلاح الگوی مصرف»، وب‌سایت سازمان متخصین و مهندسان ایران.
  2. گیلدر و دیگران، چه کسی گهواره را تکان داد؟، 1389ش، صفحه۴۴–۴۶.
  3. لیزا هایکی، «اعتیاد به زیبایی؟! چگونه دل‌مشغولی نسبت به ظاهرم، زندگی‌ام را تباه کرد، سیاحت غرب، ش 100.
  4. جنیفر کونگارد بلاک، «آیا زیبایی مصنوعی، فمینیسم نوین را شکل خواهد داد؟»، سیاحت غرب، شماره 100.
  5. جولی کایت، «زیبایی به چه قیمتی؟»، سیاحت غرب، ش 66.
  6. جولی کایت، «زیبایی به چه قیمتی؟»، سیاحت غرب، ش 66.
  7. جولی کایت، «زیبایی به چه قیمتی؟»، سیاحت غرب، ش 66.
  8. بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در تاریخ، 22 آبان 1370.
  9. «الگوی اسلامی مصرف»، در ویکی فقه.
  10. جولی کایت، «زیبایی به چه قیمتی؟»، سیاحت غرب، ش 66.
  11. جولی کایت، «زیبایی به چه قیمتی؟»، سیاحت غرب، ش 66.
  12. فمنیست افسانه شکست آزادی زنان، 1390ش، ج4.
  13. پاسنو و شلیت، فمینیسم در آمریکا تا سال۲۰۰۳، 1390ش، ص۲۵.
  14. کریستنسن، تأثیر فمینیسم بر فروپاشی حکومت‌ها، 1388ش، ص۸۳.
  15. «اصلاح الگوی مصرف»، وب‌سایت سازمان متخصین و مهندسان ایران.
  16. «اصلاح الگوی مصرف»، وب‌سایت بیانات آیت‌الله خامنه‌ای.
  17. «اصلاح الگوی مصرف»، وب‌سایت سازمان متخصین و مهندسان ایران.
  18. «الگوی مصرف چیست؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.

منابع

  • «اصلاح الگوی مصرف»، وب‌سایت سازمان متخصین و مهندسان ایران، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۲ش.
  • «الگوی مصرف چیست؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۳۹۹ش.
  • «الگوی اسلامی مصرف»، در ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۲ش.
  • «اصلاح الگوی مصرف»، وب‌سایت بیانات آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ بازدید: ۸ خرداد ۱۴۰۲ش.
  • بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در تاریخ: ۲۲ آبان ۱۳۷۰.
  • کریستنسن، برایس، مترجم: آزاده وجدانی، تأثیر فمینیسم بر فروپاشی حکومت‌ها، نشر معارف، ۱۳۸۸ش.
  • دایانا، پاسنو و دیگران، مترجم: اکبری، معصومه و دیگران، فمینیسم در آمریکا تا سال۲۰۰۳، نشر معارف، ۱۳۹۰ش.
  • لیزا هایکی، «اعتیاد به زیبایی؟! چگونه دل‌مشغولی نسبت به ظاهرم، زندگی‌ام را تباه کرد، سیاحت غرب، ش ۱۰۰.
  • جنیفر کونگارد بلاک، «آیا زیبایی مصنوعی، فمینیسم نوین را شکل خواهد داد؟»، سیاحت غرب، شماره ۱۰۰.
  • جولی کایت، «زیبایی به چه قیمتی؟»، سیاحت غرب، ش ۶۶.
  • گیلدر و دیگران، چه کسی گهواره را تکان داد؟، ۱۳۸۹ش.
  • فمنیست افسانه شکست آزادی زنان، نشر معارف، ۱۳۹۰ش.