امام سجاد: تفاوت میان نسخه‌ها

علی بن الحسین (علیه السلام) بزرگ‌ترین<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج2، ص129.</ref> فرزند [[حسین بن علی]] و معروف به «ابن الخِیَرَتَین»<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1413ق، ج46، ص4.</ref> است. کنیه‌اش، ابومحمد، ابوالحسن اول،<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، 1362ش، ص317؛ مفید، الإرشاد، 1399ق، ص253.</ref> ابوبکر، ابوالحسین<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص8.</ref> و ابوعبدالله<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، زین‌العابدین، حضرت امام سجاد، 1385ش، ج6، ص53.</ref> است. و القابش، سید عابدین،<ref>قمی، منتهی‌الامال، 1371ش، ج2، ص32؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص255.</ref> زینت دوستان،<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، 1362ش، ص315.</ref> زین‌العابدین،<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، زین‌العابدین، حضرت امام سجاد، 1385ش، ج6، ص27 و 29.</ref> سیدالساجدین،<ref>قمی، منتهی‌الامال، 1371ش، ج2، ص32.</ref> علی الخیر، علی العابد، علی الأغَرّ (نیک‌مرد، کریم الافعال<ref>دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه أغرّ.</ref>)، ذوالثفنات (پیشانی پینه‌بسته)،<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص262.</ref> قدوةالزاهدین (پیشوای زاهدان<ref>دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه قدوه.</ref>)، سیدالمتقین، امام المؤمنین، زین‌الصالحین، مَنارالقانتین (چراغ شب زنده‌داران و فرمانبرداران<ref>دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه قانتین.</ref>)، امام‌الامة، البَکّاء (بسیار اشک‌ریز)، العدل، الأمین، الزکی و سجاد است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، 1379ق، ج۳، ص۳۱۰؛ اربلی، کشف الغمه، 1381ق، ج۲، ص۳۱۷؛ شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص7؛ قمی، منتهی‌الامال، 1371ش، ج2، ص32.</ref> این القاب از طرف کسانی به علی بن الحسین داده شده است، که نه [[شیعه]] بوده‌اند، و نه او را امام منصوب از جانب خداوند می‌دانسته‌اند!<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص8.</ref> در بین این القاب، سجاد و زین‌العابدین مشهورترند.<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، زین‌العابدین، حضرت امام سجاد، 1385ش، ج6، ص53.</ref> در روز یکشنبه یا سه‌شنبه یا پنجشنبه<ref>اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه، 1381ق، ج2، ص285.</ref> یا جمعه پانزدهم جمادی‌الاولی<ref>قمی، منتهی‌الامال، 1371ش، ج2، ص29.</ref> یا پانزدهم جمادی‌الثانیه یا پنجم<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج2، ص123؛ منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص139.</ref> یا هفتم شعبان سال ۳۳،<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص258.</ref> ۳۵، ۳۶،<ref>جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، 1383ش، ج2، ص605-606.</ref> ۳۷،<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص29، 30 و 39.</ref> 38<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، 1362ش، ص317؛ مفید، الإرشاد، 1399ق، ص253.</ref> یا ۴۸هجری،<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص256.</ref> در مدینه<ref>مفید، الإرشاد، 1399ق، ص253؛ اربلی، کشف الغمه، 1381ق، ج2، ص285.</ref> به دنیا آمد. ۲ سال و چند ماه با جدش، علی<ref>عبدالحمید، سیره اهل بیت، ص325.</ref> و 10<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، زین‌العابدین، حضرت امام سجاد، 1385ش، ج6، ص57 و 131.</ref> یا 12<ref>مفید، الإرشاد، 1399ق، ص253.</ref> یا ۱۳ سال<ref>نصیری، تحلیلی از تاریخ تشیع و امامان، 1384ش، ص180.</ref> با عمویش، [[امام حسن|حسن]] و 20<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، 1362ش، ص326.</ref> یا ۲۳ سال<ref>مفید، الإرشاد، 1399ق، ص254.</ref> با پدرش، [[امام حسین|حسین]] همراه بود.<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج2، ص129.</ref> مدت امامتش نیز 34<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص140.</ref> یا ۳۵ سال و چند ماه<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، 1362ش، ص326.</ref> بود. دوران خردسالی و نوجوانی او با حکومت معاویه، آشفتگی و اختناق عراق، بحران‌های حجاز، درهم‌ریختگی سنت و پدید آمدن بدعت و تبدیل خلافت به پادشاهی موروثی، مصادف بود.<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص 39 و 45.</ref> وی معاصر با شش خلیفه اموی (معاویه بن ابوسفیان-۳۸ تا ۶۰ هجری-، یزید بن معاویه-۶۰ تا ۶۴ هجری- و معاویه بن یزید-۶۴ هجری-) و مروانی (مروان بن حکم-۶۵ هجری-، عبدالملک بن مروان-۶۵ تا ۸۶ هجری- و ولید بن عبدالملک-۸۶ تا ۹۵ هجری-) بود.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۳۹۰ق، ص۲۵۶–۲۵۷.</ref> او دارای ۱۵ فرزند<ref>مفید، الإرشاد، 1399ق، ص261.</ref> (۱۱ پسر و ۴ دختر) بود.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص163.</ref> در کربلا، در حالی که ۲۱ یا ۲۲ یا ۲۳ یا ۲۵ یا ۳۰ ساله بود،<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج2، ص123.</ref> به همراه پدرش حاضر بود<ref>عبدالحمید، سیره اهل بیت، ص325.</ref> و شاهد [[شهادت]] پدر، برادران، عموها و جوانان بنی‌هاشم بود.<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج2، ص129.</ref> اما خود، به علت بیماری که معلوم نیست از چه برهه‌ای و از چه منزلی آغاز شده بود،<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص50.</ref> – درد شکم – نتوانست در معرکه قتال حضور یابد.<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، 1362ش، ص319.</ref> دشمن نیز به علت بیماری او، از کشتنش در گذشت و به همراه اسیران [[اهل بیت]] به کوفه و سپس شام گسیل داشت.<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص51.</ref> سخنان روشنگر و کوبندهٔ او در بارگاه عبیدالله در کوفه و نیز در کاخ یزید و در مسجد جامع دمشق،<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص270.</ref> و برشماری شش خصلت ممتاز برای [[اهل بیت]] (علم، شجاعت، فصاحت، [[بردباری]]، جوانمردی و محبت)،<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، زین‌العابدین، حضرت امام سجاد، 1385ش، ج6، ص79-82.</ref> موجبات رسوایی دشمن را فراهم آورد<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج2، ص131، 133 و 134.</ref> و آنان را وادار به سکوت و احترام به اسیران نمود.<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص52-53، 69-71 و 73-75.</ref> مردم عراق به زشتی کار خود پی برده و شامیان نیز دریافتند [[حسین بن علی]] و شهدای کربلا و نیز اسیران [[اهل بیت]]، خارجی و شورشی نبوده و نیستند.<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص76.</ref> همچنین، به‌دلیل اتّخاذ روش مسالمت‌جویانه و غیرمداخله‌گرانهٔ علی بن الحسین با امویان،<ref>جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، 1383ش، ج2، ص621.</ref> تنها کسی که پس از تصرف مدینه توسط سپاه شام، از تعرض و توهین مسلم بن عُقبه مصون ماند، علی بن الحسین بود.<ref>مفید، الإرشاد، 1399ق، ص260.</ref> وی به واسطه زهری که ولید بن عبدالملک به او خورانید، در روز شنبه<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص201-202.</ref> یا دوشنبه، بیست‌ودوم،<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص258.</ref> دوازدهم یا هجدهم یا بیست‌وپنجم<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، 1362ش، ص326.</ref> [[محرم]] سال ۹۲ یا ۹۴ یا 95<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج۱، ص468.</ref> در سن 57<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، 1362ش، ص326.</ref> یا ۵۸ سالگی<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص257.</ref> به [[شهادت]] رسید و در بقیع،<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، 1362ش، ص326.</ref> در کنار عمویش، [[امام حسن|حسن]] به خاک سپرده شد.

گرچه برای امام علی بن الحسین فرصتی شبیه [[حسین بن علی]] برای قیام<ref>عبدالحمید، سیره اهل بیت، ص331.</ref> و [[امام جعفر بن محمد|جعفر بن محمد]] برای گردآوری و ساماندهی دائره‌المعارف [[شیعه]]، فراهم نبود، اما فرصتی بی‌نظیر فراهم شد تا در قالب [[دعا]] آنچه را به عنوان رهبر معنوی جامعه بر عهده دارد، در زمینه‌های مختلف سیاسی، کلامی، تربیتی، اجتماعی و اخلاقی به بهترین شکل ممکن، به جامعه و مخاطبان عرضه بدارد.<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج2، ص171.</ref> در این راستا، چنان ماهرانه و هوشمندانه عمل کرد که وی را ممتاز و انگشت‌نما نمود.<ref>مطهری، سیری در سیره ائمه اطهار، 1383ش، ص102.</ref> نیایش‌های امام علی بن الحسین تصویرگر فقدان حاکم و حکومت عادل، تعطیلی امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر، إحیای باطل، فقدان امنیت در جامعه، عدم حراست از حق، و نیز، شامل هدایت گمراهان، رسیدگی به ناتوانان، یاد و یاری بی‌پناهان، مبارزه با اسراف، اخلاق نیکو و شیوهٔ تربیت فرزند صالح،<ref>نصیری، تحلیلی از تاریخ تشیع و امامان، 1384ش، ص183-184.</ref> همچنین، بیزاری از کردار و گفتار زشت مردم، پناه بردن به خدا از آنچه می‌بیند و می‌شنود، روشن نمودن راه درست، در پرتو تربیت [[دین]] و قرآن و پاکیزه ساختن جانها از آلودگی‌ها، در زمانه و اجتماع دوران زندگانی او است.<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص105.</ref>{{سخ}}

صحیفه سجادیه که [[امام محمد بن علی (باقر العلوم)|امام پنجم]] آن را «الکامل»، و [[امام جعفر بن محمد|امام ششم]] آن را «الدعاء» گفته‌اند، و بعدها به الدعاء الکامل، دعاءالصحیفه، الصحیفة الکاملة، معروف شد،<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص162.</ref> مشتمل بر برخی دعاهای علی بن الحسین است، که پس از قرآن و نهج‌البلاغه، بزرگ‌ترین و مهم‌ترین گنجینه گران‌بهای حقایق و معارف دینی به‌شمار می‌رود.<ref>عبدالحمید، سیره اهل بیت، ص337.</ref> از ویژگی‌های مهم دعاهای صحیفه سجادیه، صلوات بر محمد و آل او و تکرار آن در خلال ادعیه است.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص274.</ref> صحیفه، دارای مضامین عالی اخلاقی، تربیتی، اعتقادی و سیاسی در قلمرو فرد، خانواده و اجتماع است.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص162.</ref>{{سخ}}

زنده نگه داشتن یاد و خاطره [[عاشورا]] با گریه بر [[حسین بن علی]] و شهدای کربلا و تهییج مردم علیه امویان،<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج2، ص125.</ref> پند و اندرز مردم در قالب موعظه،<ref>عبدالحمید، سیره اهل بیت، ص336.</ref> تبیین معارف اسلامی در قالب [[دعا]] و مناجات، به‌عنوان پیوندی معنوی میان بنده و خدا و تأثیر تربیتی [[دعا]] در سازندگی معنوی و رشد روحی انسان‌ها،<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص260.</ref> مبارزه با علمای درباری،<ref>عبدالحمید، سیره اهل بیت، ص338-339.</ref> نشر احکام اسلام و آثار تربیتی و اخلاقی،<ref>عبدالحمید، سیره اهل بیت، ص340.</ref> دستگیری از درماندگان و نیازمندان و مساعدت به مستمندان در قالب سرپرستی ۴۰۰ زن از عبدمناف، پس از واقعهٔ حَرّه و تأمین مخارج آنان<ref>إربلی، کشف‌الغمه، 1381ق، ج2، ص312.</ref> و تقبل هزینه زندگی یک‌صد خانوار<ref>قمی، منتهی‌الامال، 1371ش، ج2، ص39.</ref> و کمک‌های پنهانی شبانه به نیازمندان.<ref>ذهبی، سیراعلام النبلاء، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۳۹۳.</ref>

'''الف) صحیفه سجادیه'''؛ این مجموعه، پس از [[نهج‌البلاغه]] [[امام علی]]، به لحاظ هنری و ادبی، منحصر به فرد است<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، زین‌العابدین، حضرت امام سجاد، 1385ش، ج6، ص231.</ref> و از ذخایر فرهنگ اسلام و از ستارگان درخشان آسمان بلاغت، تربیت، اخلاق و ادبیات در جهان اسلام است،<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، زین‌العابدین، حضرت امام سجاد، 1385ش، ج6، ص279.</ref> به‌عنوان «اٌخت القرآن»، «انجیل [[اهل بیت]]» و «زبور آل محمد» تعبیر می‌شود<ref>عبدالحمید، سیره اهل بیت، ص337؛ منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص162.</ref> و شامل ۷۵ (۲۱ دعای مفقوده)<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص162.</ref> یا 60<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج2، ص171.</ref> یا 54<ref>عبدالحمید، سیره اهل بیت، ص337.</ref> یا ۵۰ دعا است.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص274.</ref>{{سخ}}

'''ب) رساله حقوق'''؛<ref>نصیری، تحلیلی از تاریخ تشیع و امامان، 1384ش، ص184.</ref> این رساله منقول از ابوحمزه ثمالی بوده<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، 161.</ref> و شامل ۵۰،<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج2، ص181 و 184.</ref> 51<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص175-188.</ref> یا ۵۷ حق (از حق خدا تا حق اهل ذمه)<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، زین‌العابدین، حضرت امام سجاد، 1385ش، ج6، ص251-275.</ref> دربارهٔ خدا و خلق خدا و نفس آدمی است<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص159.</ref> و عنایت به وظایف و تکالیف و حقوق خصوصی و اجتماعی انسان دارد.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص161.</ref>{{سخ}}

همچنین بیش از 160<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، 1389ش، ج2، ص157.</ref> و به گفته‌ای، ۱۷۰ نفر<ref>طوسی، رجال الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۱۰۹–۱۲۲.</ref> صحابیان و تابعین، از سرچشمهٔ دانش او سیراب گشتند، که عاهر بن وائله، جابر بن عبدالله انصاری، سعید بن مُسَیّب (از صحابه) و سعید بن جُبَیر، محمد بن جُبَیر، ابوخالد کابلی،<ref>مفید، الاختصاص، ۱۴۱۳ق، ص۸.</ref> قاسم بن عون، اسماعیل بن عبدالله،<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص158.</ref> ابوحمزه ثمالی و أبان بن تغلب<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۷۶-177.</ref> (از تابعین) در زمرهٔ آنان‌اند.

آنه‌ماری شیمل (به آلمانی: Annemarie Schimmel) (۱۹۲۲–۲۰۰۳م) شرق‌شناس آلمانی که علاقه بسیاری به دین اسلام داشت و آثار متعددی دربارهٔ الهیات اسلامی تألیف کرد، برخی دعاهای صحیفه سجادیه را به آلمانی ترجمه و منتشر کرده است. او با نقل خاطره‌ای، شخصیت امام سجاد و دعاهای صحیفه سجادیه را بر مردم غرب کارساز می‌داند. بر اساس این خاطره، زمانی که مادر آنه‌ماری در بیمارستان بستری بود، او در ساعاتی که به مادرش سر می‌زد، ترجمه آلمانی دعای «رؤیت هلال [[رمضان|ماه رمضان]]» را در دست تدوین داشت. خانم دیگری که در آن اتاق بستری بود و تعصب شدیدی به مذهب کاتولیک داشت، از این فعالیت علمی خانم آنه‌ماری شیمل دلگیر شد و به او یادآوری کرد که با وجود کتب مقدس مسیحیت، نیازی به ترجمه دعاهای اسلامی نیست. پرفسور آنه‌ماری شیمل، پس از انتشار کتابش نسخه‌ای از آن را برای آن خانم فرستاد. آن خانم پس از یک ماه، به‌صورت تلفنی از پرفسور آنه‌ماری شیمل و هدیه ارزشمند او تشکر کرد و به او گفت که هر روز به‌جای دعاهای مسیحی، دعاهای صحیفه سجادیه از امام زین‌العابدین را می‌خواند.<ref>[http://payamezan.eshragh.ir/article_51467.html پلنگی، «آنه‌ماری شیمل، بانوی شرق‌شناس غربی»، 1381ش].</ref>

اکثر قریب به اتفاق مورخان متقدم در قرن سوم و چهارم هجری،<ref>منقری، وقعه صفین، 1382ق، ص12؛ یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج2، ص335؛ صفار قمی، بصائرالدرجات، 1404ق، ص96؛ قمی، تاریخ قم، 1361ش، ص196؛ کلینی، الکافی، 1388ق، ج2، ص369؛ قاضی نعمان، شرح الدخبار، 1409ق، ج3، ص266.</ref> مادر امام علی بن الحسین را شهربانو یا شاه زنان<ref>مفید، الإرشاد، 1399ق، ص253؛ مطهری، مجموعه آثار14 (خدمات متقابل اسلام و ایران)، 1384ش، ص114 و 122.</ref> یا جهان‌شاه،<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، 1362ش، ص317.</ref> دختر یزدگرد<ref>مفید، الإرشاد، 1399ق، ص253.</ref> سوم ساسانی دانسته‌اند. اما برخی پژوهندگان معاصر، این مطلب را برنتافته و با مُداقّهٔ علمی، رو به انکار و استنکار آورده<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص9.</ref> و داستان شهربانو را یک برساخت تاریخی دانسته‌اند.<ref>شهیدی، زندگانی علی بن الحسین، 1377ش، ص9.</ref> در سند روایت آن در کتاب «الکافی» نیز، راویانی نظیر «ابراهیم بن اسحاق احمری نهاوندی» و «عمرو بن شمر» وجود دارند که مورد طعن رجال‌شناسان بوده و موجب گردیده‌اند تا روایتِ موصوف، از وثاقت و اعتماد خارج شود.<ref>مطهری، مجموعه آثار14 (خدمات متقابل اسلام و ایران)، 1384ش، ص123.</ref>{{سخ}}