حمید گلزار (بحث | مشارکتها) صفحهای تازه حاوی «'''حوزه علمیه'''، نهاد آموزشی شیعیان برای تربیت عالمان دینی. حوزه علمیه، عنوان مراکز آموزش علوم دینی در جامعهٔ شیعیان است. حوزههای علمیه شیعیان دارای کارکردهای آموزشی و تربیتی بوده و از سدههای نخست تاریخ اسلام در مدارس و مساجد برپا ش...» ایجاد کرد |
جز ویکی سازی |
||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۶: | خط ۱۶: | ||
در تاریخ اسلام، نخستین نهادهای آموزش و [[تربیت دینی]] با محوریت [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] در شهرهای مکه و مدینه پدید آمد. در [[مکه]]، اولین حلقههای آموزش اسلام در خانههای تازهمسلمانان تشکیل شد؛ ازجمله در آغاز بعثت، خانه «ارقم بن ابیارقم» در دامنه کوه صفا، یکی از مراکز معرفی آیین اسلام بود که در این محل، چهل نفر از جمله حمزه و ابوذر غفاری به اسلام گرویدند.<ref>سبحانی، فروغ ابدیت، ۱۳۶۸ش، ج1، ص254.</ref> | در تاریخ اسلام، نخستین نهادهای آموزش و [[تربیت دینی]] با محوریت [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] در شهرهای مکه و مدینه پدید آمد. در [[مکه]]، اولین حلقههای آموزش اسلام در خانههای تازهمسلمانان تشکیل شد؛ ازجمله در آغاز بعثت، خانه «ارقم بن ابیارقم» در دامنه کوه صفا، یکی از مراکز معرفی آیین اسلام بود که در این محل، چهل نفر از جمله حمزه و ابوذر غفاری به اسلام گرویدند.<ref>سبحانی، فروغ ابدیت، ۱۳۶۸ش، ج1، ص254.</ref> | ||
بعد از هجرت پیامبر خدا و [[مسلمان|مسلمانان]] به [[مدینه]]، تلاش بیشتری برای آموزش و فراگیری احکام و معارف اسلامی صورت گرفت و [[مسجد]]، کانون آموزش دین شد که تا قرنها این محوریت را حفظ کرد. پس از [[رسول اکرم]]، شهر مدینه با تلاشهای [[اهلبیت]]، مرکزیت علمیدینی خود را حفظ کرد و در عصر [[امام | بعد از هجرت پیامبر خدا و [[مسلمان|مسلمانان]] به [[مدینه]]، تلاش بیشتری برای آموزش و فراگیری احکام و معارف اسلامی صورت گرفت و [[مسجد]]، کانون آموزش دین شد که تا قرنها این محوریت را حفظ کرد. پس از [[رسول اکرم]]، شهر مدینه با تلاشهای [[اهلبیت]]، مرکزیت علمیدینی خود را حفظ کرد و در عصر [[امام باقر]] و [[امام صادق]] از رونق و گسترش چشمگیری برخوردار شد. [[مسجد النبی]] در این دوره، کانون آموزشهای دینی و گفتگوهای علمی بود. سازمان این حوزه علمی، ساده و قابل استفاده برای همگان و پاسخگوی نیازهای زمان بود و دانشمندانی در علوم اسلامی، علوم عقلی و علوم طبیعی پرورش یافتند. قواعد فقهی در این دوره، وضع شد، چندین نسل از فقیهان تربیت شدند و رسالههای گوناگونی نگاشته شد. حوزه علمی و درسی در عصر این دو امام، الگویی برای تأسیس و ادارهٔ حوزههای علمیه در سدههای پسینی بود.<ref>صافیگلپایگانی، سیر حوزههای علمی شیعه، 1390ش، ص29-30.</ref> | ||
=== دوران غیبت امام زمان === | === دوران غیبت امام زمان === | ||
در پی فشارهای سیاسی و اجتماعی حکومت عباسیان بر [[شیعه|شیعیان]] در مرکز خلافت مانند بغداد، بهتدریج کانونهای تمرکز عالمان شیعه به شهرهای [[ری]] و [[قم]] منتقل شد که در قلمرو فرمانروایی [[آلبویه]] قرار داشتند. مکتب قم با محوریت شیخ صدوق (۳۰۵–۳۸۱ق) در این دوره به کمال رسید. در سده پنجم [[تقویم هجری قمری|هجری]] بهدلیل ضعف حکومت عباسی و ظهور عالمان بزرگی مانند شیخ مفید (متوفای ۴۱۳ق)، سید مرتضی (۳۵۵–۴۳۶ق) و شیخ طوسی (۳۸۵–۴۶۰ق)، کانون تمرکز فقهی شیعیان به [[بغداد]] منتقل شد. در این دوره [[درجه اجتهاد|اجتهاد]] به سبک شیعی آن شکل گرفت و برای آن اصول و قواعدی تعیین شد تا [[فقه اسلامی|فقه]] و فقیه از خطا و لغزش در استنباط، مصون بماند. با اقامت شیخ طوسی در نجف و هجرت بسیاری از طالبان علوم دینی به این شهر، نجف به یک پایگاه علمی بزرگ برای شیعیان تبدیل شد و نخستین | در پی فشارهای سیاسی و اجتماعی حکومت عباسیان بر [[شیعه|شیعیان]] در مرکز خلافت مانند بغداد، بهتدریج کانونهای تمرکز عالمان شیعه به شهرهای [[ری]] و [[قم]] منتقل شد که در قلمرو فرمانروایی [[آلبویه]] قرار داشتند. مکتب قم با محوریت شیخ صدوق (۳۰۵–۳۸۱ق) در این دوره به کمال رسید. در سده پنجم [[تقویم هجری قمری|هجری]] بهدلیل ضعف حکومت عباسی و ظهور عالمان بزرگی مانند [[شیخ مفید]] (متوفای ۴۱۳ق)، [[سید مرتضی]] (۳۵۵–۴۳۶ق) و [[شیخ طوسی]] (۳۸۵–۴۶۰ق)، کانون تمرکز فقهی شیعیان به [[بغداد]] منتقل شد. در این دوره [[درجه اجتهاد|اجتهاد]] به سبک شیعی آن شکل گرفت و برای آن اصول و قواعدی تعیین شد تا [[فقه اسلامی|فقه]] و فقیه از خطا و لغزش در استنباط، مصون بماند. با اقامت شیخ طوسی در نجف و هجرت بسیاری از طالبان علوم دینی به این شهر، نجف به یک پایگاه علمی بزرگ برای شیعیان تبدیل شد و نخستین حوزه علمیه بهمعنای امروزی آن در این شهر پا گرفت. از آن پس، در حله (با محوریت علامه حلی و محقق حلی)، حلب، طرابلس، [[دمشق]] (با محوریت شهید اول و شهید ثانی) و جبلعامل، مراکز علمی شیعیان بهصورت حوزه علمیه، رشد کردند.<ref>صافیگلپایگانی، سیر حوزههای علمی شیعه، 1390ش، ص30-35.</ref> | ||
=== حوزههای علمیه در ایران === | === حوزههای علمیه در ایران === | ||
با اثرپذیری از حوزه علمیه نجف، روند برپایی حوزههای علمیه در [[ایران]] نیز آغاز شد و مدارس علوم دینی در شهرهای [[اصفهان]]، [[مشهد]]، قم، ری و برخی دیگر از شهرهای ایران، رونق فزایندهای یافتند. در عصر [[صفویه]] (۸۸۰–۱۱۱۴ش) که تشیع، مذهب رسمی در ایران شد با هجرت عالمان بزرگ شیعه به شهر اصفهان، حوزه علمیه در این شهر، رونق بسیار یافت. مدرسهٔ فیضیه در شهر قم نیز که از بناهای مربوط به عصر [[سلجوقیان]] است و در سال ۶۱۷ق با حملهٔ مغول، ویران شده بود، در سال ۹۳۴ق توسط شاهطهماسب صفوی بازسازی شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایینژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص56-57].</ref> | با اثرپذیری از حوزه علمیه نجف، روند برپایی حوزههای علمیه در [[ایران]] نیز آغاز شد و مدارس علوم دینی در شهرهای [[اصفهان]]، [[مشهد]]، قم، ری و برخی دیگر از شهرهای ایران، رونق فزایندهای یافتند. در عصر [[صفویه]] (۸۸۰–۱۱۱۴ش) که تشیع، مذهب رسمی در ایران شد با هجرت عالمان بزرگ شیعه به شهر اصفهان، حوزه علمیه در این شهر، رونق بسیار یافت. مدرسهٔ فیضیه در شهر قم نیز که از بناهای مربوط به عصر [[سلجوقیان]] است و در سال ۶۱۷ق با حملهٔ مغول، ویران شده بود، در سال ۹۳۴ق توسط شاهطهماسب صفوی بازسازی شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایینژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص56-57].</ref> | ||
دوره جدید شکوفایی حوزههای علمیه در ایران با هجرت شیخ عبدالکریم حائری از نجف به قم آغاز شد و سپس با حضور آیتالله [[سید حسین طباطبایی | دوره جدید شکوفایی حوزههای علمیه در ایران با هجرت [[شیخ عبدالکریم حائری]] از نجف به قم آغاز شد و سپس با حضور آیتالله [[سید حسین طباطبایی بروجردی]] رونق بیشتری یافت. با پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] به رهبری [[امام خمینی]]، [[حوزه علمیه قم]] به مرکز حوزههای علمیه [[شیعه|شیعیان]] در جهان تبدیل شد.<ref>علمالهدی، درآمدی بر شناخت حوزه و روحانیت، ۱۳۷۹ش، ص15-27.</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
