ایران پدیا

کارکردهای خانواده: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
ویکی سازی
 
(۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۵۱: خط ۵۱:
=== جامعه‌پذیری ===
=== جامعه‌پذیری ===
جامعه شناسان معمولاً بحث کارکرد تربیتی را ذیل عنوان اجتماعی شدن یا جامعه پذیری مطرح می‌کنند. جامعه پذیری، فرایندی است که از راه آن، افراد نگرش‌ها، ارزش‌ها و کنش‌های مناسب هر فرد به عنوان عضوی از یک فرهنگ خاص را می‌آموزند. برخی جامعه شناسان، تعلیم و تربیت دینی را نیز که به معنای فرایند انتقال معارف و ارزش‌های یک مذهب خاص به فرد است، از کارکردهای خانواده به‌شمار آورده‌اند که با اندکی تسامح می‌تواند در ذیل عنوان جامعه پذیری گنجانده شود. کودکان با فراگیری داستان‌ها، اعتقادات و اعمال مذهبی خانواده، ابزار مورد نیاز برای شکل‌دادن به ذهنیت‌های خود راجع به پرسش‌های اساسی زندگی را به دست می‌آورند.
جامعه شناسان معمولاً بحث کارکرد تربیتی را ذیل عنوان اجتماعی شدن یا جامعه پذیری مطرح می‌کنند. جامعه پذیری، فرایندی است که از راه آن، افراد نگرش‌ها، ارزش‌ها و کنش‌های مناسب هر فرد به عنوان عضوی از یک فرهنگ خاص را می‌آموزند. برخی جامعه شناسان، تعلیم و تربیت دینی را نیز که به معنای فرایند انتقال معارف و ارزش‌های یک مذهب خاص به فرد است، از کارکردهای خانواده به‌شمار آورده‌اند که با اندکی تسامح می‌تواند در ذیل عنوان جامعه پذیری گنجانده شود. کودکان با فراگیری داستان‌ها، اعتقادات و اعمال مذهبی خانواده، ابزار مورد نیاز برای شکل‌دادن به ذهنیت‌های خود راجع به پرسش‌های اساسی زندگی را به دست می‌آورند.
جامعه پذیری کودک از نخستین روزهای زندگی آغاز می‌شود و حتی برنامه شیردهی به کودک - شیردهی منظم و طبق زمان‌بندی یا شیردهی در موقع درخواست کودک - بر روی شخصیت مطمئن یا غیر مطمئن او تأثیر می‌گذارد. با توجه به آموزه‌های اسلام تربیت در محیط خانواده نسبت به شیوه‌های دیگرجامعه پذیری کودکان اولویت ویژه دارد. از آنجا که خانواده نخستین و اصلی‌ترین عامل اجتماعی کردن فرزندان است ضروری است پدران و مادران بر اساس آموزه‌های دینی بتوانند روابط گرم و صمیمی در میان اعضای خانواده ایجاد کند، تا از بروز بسیاری از مسائل منفی تربیتی جلوگیری به عمل آورد.
جامعه پذیری کودک از نخستین روزهای زندگی آغاز می‌شود و حتی برنامه [[شیردهی مادر]] به کودک - شیردهی منظم و طبق زمان‌بندی یا شیردهی در موقع درخواست کودک - بر روی شخصیت مطمئن یا غیر مطمئن او تأثیر می‌گذارد. با توجه به آموزه‌های اسلام تربیت در محیط خانواده نسبت به شیوه‌های دیگرجامعه پذیری کودکان اولویت ویژه دارد. از آنجا که خانواده نخستین و اصلی‌ترین عامل اجتماعی کردن فرزندان است ضروری است پدران و مادران بر اساس آموزه‌های دینی بتوانند روابط گرم و صمیمی در میان اعضای خانواده ایجاد کند، تا از بروز بسیاری از مسائل منفی تربیتی جلوگیری به عمل آورد.


مراحل جامعه‌پذیری به مرحله قبل از تولد و سه دوره هفت ساله بعد از تولد که در سخن رسول اکرم از آنها به مراحل سروری، فرمانبرداری و وزیری تعبیر شده است،<ref>حرعاملی، وسائل‌الشیعة، 1409ق، ج21، ص477.</ref> تقسیم می‌شود. مرحله سروری دارای ویژگی‌های سه‌گانه: مهلت دادن و رها کردن کودک برای بازی؛ نرمی و وقار در برخورد با کودک؛ سیادت در بازی و نافذ بودن حکم کودک، است. مرحله دوم از دو ویژگی مطیع و خاضع بودن؛ آموزش دیدن و ادب آموختن برخوردار است. مرحله سوم نیز سه ویژگی مهم دارد که عبارتند از همراهی با والدین، آموختن حلال و حرام یعنی قوانین حاکم بر زندگی و پذیرش مسئولیت و انجام دادن امور محّول شده.<ref>[https://hadith.riqh.ac.ir/article_12541.html پسندیده، «روایات «سبع سنین» در فرزندپروری، گونه‌ها و تحلیل درونی آنها»، 1395ش، ص18-17.]</ref>
مراحل جامعه‌پذیری به مرحله قبل از تولد و سه دوره هفت ساله بعد از تولد که در سخن [[حضرت محمد|رسول اکرم]] از آنها به مراحل سروری، فرمانبرداری و وزیری تعبیر شده است،<ref>حرعاملی، وسائل‌الشیعة، 1409ق، ج21، ص477.</ref> تقسیم می‌شود. مرحله سروری دارای ویژگی‌های سه‌گانه: مهلت دادن و رها کردن کودک برای بازی؛ نرمی و وقار در برخورد با کودک؛ سیادت در بازی و نافذ بودن حکم کودک، است. مرحله دوم از دو ویژگی مطیع و خاضع بودن؛ آموزش دیدن و ادب آموختن برخوردار است. مرحله سوم نیز سه ویژگی مهم دارد که عبارتند از همراهی با والدین، آموختن حلال و حرام یعنی قوانین حاکم بر زندگی و پذیرش مسئولیت و انجام دادن امور محّول شده.<ref>[https://hadith.riqh.ac.ir/article_12541.html پسندیده، «روایات «سبع سنین» در فرزندپروری، گونه‌ها و تحلیل درونی آنها»، 1395ش، ص18-17.]</ref>


مرحله قبل از تولد، در ظاهر ارتباط مستقیمی با جامعه‌پذیری جنسیتی ندارد؛ اما ویژگی‌های فردی والدین<ref>طبرسی، مکارم الأخلاق، 1370ش، ص197.</ref> و تغذیه مادر در دوره بارداری، در هویت جنسیتی فرزندان نقش دارد و شقاوت و سعادت فرزند در شکم مادر پایه‌گذاری می‌شود.<ref>وجدانی فخر، الجواهر الفخریة، 1426ق، ج3، ص223.</ref> خوشبخت کسی است که تولدش پاکیزه و مادرش دارای گوهر عفت و طهارت فکر باشد!<ref>صدوق، علل الشرائع، 1386ش، ج‏2، ص 565.</ref> استفاده زنان باردار از کندر، جنین پسر را پاکدل، دانشمند و دلیر ساخته و جنین دختر را زیبا و خوش‌اخلاق می‌سازد.<ref>طبرسی، مکارم الأخلاق، 1370ش، ص194.</ref>
مرحله قبل از تولد، در ظاهر ارتباط مستقیمی با جامعه‌پذیری جنسیتی ندارد؛ اما ویژگی‌های فردی والدین<ref>طبرسی، مکارم الأخلاق، 1370ش، ص197.</ref> و تغذیه مادر در دوره بارداری، در هویت جنسیتی فرزندان نقش دارد و شقاوت و سعادت فرزند در شکم مادر پایه‌گذاری می‌شود.<ref>وجدانی فخر، الجواهر الفخریة، 1426ق، ج3، ص223.</ref> خوشبخت کسی است که تولدش پاکیزه و مادرش دارای گوهر عفت و طهارت فکر باشد!<ref>صدوق، علل الشرائع، 1386ش، ج‏2، ص 565.</ref> استفاده زنان باردار از کندر، جنین پسر را پاکدل، دانشمند و دلیر ساخته و جنین دختر را زیبا و خوش‌اخلاق می‌سازد.<ref>طبرسی، مکارم الأخلاق، 1370ش، ص194.</ref>
خط ۵۹: خط ۵۹:
سروری، تا سن هفت‌سالگی را شامل می‌شود. کودک در سن پنج و شش‌سالگی، نسخه کوچکی از جوانی است.<ref>«نگاهی به مراحل تربیت کودک از منظر دین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.</ref> کودکان در حدود دو سالگی وارد هویت جنسیتی شده و قادرند که به خود و دیگران برچسپ دختر یا پسر بزنند، در سن پنج‌سالگی به سازگاری جنسیتی رسیده و می‌فهمند که جنسیت جنبه تغییرناپذیر هویت او است.<ref>حاجی‌اسماعیلی، «بررسی تطبیقی جامعه‌پذیری جنسیتی از منظر اسلام و رویکردهای جامعه‌شناختی»، 1402ش، ص88.</ref> کودکان در این مرحله تحت مراقبت‌های مادرانه هستند.<ref>احمدی و تشکری، «تأثیر خانواده در جامعه‌پذیری نقش‌های جنسیتی از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، 1400ش، ص57.</ref> مراقبت از کودک تا پنج سالگی بر عهده مادر است.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1420154/نقش-مادر-در-خانواده «نقش مادر در خانواده»، وب‌سایت راسخون.]</ref> کودکان هر دو جنس در ابتدا با مادر همانندسازی شخصیتی می‌کنند ولی در ادامه، مادران پسران خود را تشویق می‌کنند، تا در همانندسازی با پدر، نقش‌های مردانه را بپذیرند.<ref>احمدی و تشکری، «تأثیر خانواده در جامعه‌پذیری نقش‌های جنسیتی از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، 1400ش، ص59-58.</ref> اگر در این سن پدر یا مردی دیگر به‌عنوان جانشین پدر حضور فیزیکی و معنوی در زندگی نداشته باشد، پسر ناخودآگاه با مادر همانندسازی می‌کند و ویژگی‌های زنانه در او تقویت می‌شود. اگر دختری در این مرحله از داشتن مادر محروم باشد با پدر همانندسازی کرده و تمایل به فعالیت‌های مردانه پیدا می‌کند.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص45.</ref> تأکید والدین بر هنجارهای اخلاق جنسی، مرزهای جنسیتی را برای نونهالان برجسته می‌کند. سوال‌های جنسی کودکان که بیشتر از سنین سه تا چهار سالگی آغاز می‌شود، باید به‌صورت مناسب پاسخ داده شود.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص44.</ref> آمیزش جنسی والدین، حتی در حضور فرزندی که خواب است، نکوهش شده است.<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج5، ص500.</ref> کودکان نیز نباید بدون اجازه وارد اتاق خصوصی والدین شوند.<ref>سوره نور، آیه 58.</ref> والدین باید با فرزندان خود، رفتار عفیفانه داشته باشند، مرد نامحرم نباید دختر بچه شش‌ساله را بوسیده یا در آغوش گیرد.<ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، 1413ق، ج‏3، ص437.</ref> حتی پسر بچه نیز نباید دختر بچه شش‌ساله را ببوسد.<ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص437.</ref>
سروری، تا سن هفت‌سالگی را شامل می‌شود. کودک در سن پنج و شش‌سالگی، نسخه کوچکی از جوانی است.<ref>«نگاهی به مراحل تربیت کودک از منظر دین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.</ref> کودکان در حدود دو سالگی وارد هویت جنسیتی شده و قادرند که به خود و دیگران برچسپ دختر یا پسر بزنند، در سن پنج‌سالگی به سازگاری جنسیتی رسیده و می‌فهمند که جنسیت جنبه تغییرناپذیر هویت او است.<ref>حاجی‌اسماعیلی، «بررسی تطبیقی جامعه‌پذیری جنسیتی از منظر اسلام و رویکردهای جامعه‌شناختی»، 1402ش، ص88.</ref> کودکان در این مرحله تحت مراقبت‌های مادرانه هستند.<ref>احمدی و تشکری، «تأثیر خانواده در جامعه‌پذیری نقش‌های جنسیتی از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، 1400ش، ص57.</ref> مراقبت از کودک تا پنج سالگی بر عهده مادر است.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1420154/نقش-مادر-در-خانواده «نقش مادر در خانواده»، وب‌سایت راسخون.]</ref> کودکان هر دو جنس در ابتدا با مادر همانندسازی شخصیتی می‌کنند ولی در ادامه، مادران پسران خود را تشویق می‌کنند، تا در همانندسازی با پدر، نقش‌های مردانه را بپذیرند.<ref>احمدی و تشکری، «تأثیر خانواده در جامعه‌پذیری نقش‌های جنسیتی از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، 1400ش، ص59-58.</ref> اگر در این سن پدر یا مردی دیگر به‌عنوان جانشین پدر حضور فیزیکی و معنوی در زندگی نداشته باشد، پسر ناخودآگاه با مادر همانندسازی می‌کند و ویژگی‌های زنانه در او تقویت می‌شود. اگر دختری در این مرحله از داشتن مادر محروم باشد با پدر همانندسازی کرده و تمایل به فعالیت‌های مردانه پیدا می‌کند.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص45.</ref> تأکید والدین بر هنجارهای اخلاق جنسی، مرزهای جنسیتی را برای نونهالان برجسته می‌کند. سوال‌های جنسی کودکان که بیشتر از سنین سه تا چهار سالگی آغاز می‌شود، باید به‌صورت مناسب پاسخ داده شود.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص44.</ref> آمیزش جنسی والدین، حتی در حضور فرزندی که خواب است، نکوهش شده است.<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج5، ص500.</ref> کودکان نیز نباید بدون اجازه وارد اتاق خصوصی والدین شوند.<ref>سوره نور، آیه 58.</ref> والدین باید با فرزندان خود، رفتار عفیفانه داشته باشند، مرد نامحرم نباید دختر بچه شش‌ساله را بوسیده یا در آغوش گیرد.<ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، 1413ق، ج‏3، ص437.</ref> حتی پسر بچه نیز نباید دختر بچه شش‌ساله را ببوسد.<ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص437.</ref>


مرحله فرمانبرداری از هفت‌سالگی تا چهارده‌سالگی را شامل شده و دوران فراگیری تأدیب است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/4366/35428/نگاهی-به-مراحل-تربیت-کودک-از-منظر-دین «نگاهی به مراحل تربیت کودک از منظر دین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> تأدیب جنسیتی جدی‌تر از قبل صورت می‌گیرد تا هویت جنسیتی فرزندان رشد یابد.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص533.</ref> در این دوره جامعه‌پذیری افزون بر خانواده، گروه‌های دوستی، رسانه‌ها، آموزش و پرورش و سازمان‌های اجتماعی مؤثر هستند و مقطع مناسبی برای آموزش ارزش‌ها، احکام عبادی و آداب اجتماعی متناسب با جنسیت بچه‌ها است.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص529-528.</ref> حساسیت این مقطع برای دختران بیشتر است چون آنها از لحاظ جسمانی، سریع‌تر از پسران رشد کرده و علاقه خود را نسبت به جنس مخالف درک می‌کنند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/4366/35428/نگاهی-به-مراحل-تربیت-کودک-از-منظر-دین «نگاهی به مراحل تربیت کودک از منظر دین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> در این مرحله باید حیا در وجود فرزندان به‌خصوص در دختران تقویت شود. حیا موجب احساس احترام و عفت در برخورد با جنس مخالف می‌شود. از موانع پیدایش حیا در میان فرزندان شیوه نادرست معاشرت در خانه است. گفتار و کردارهای افرادی که در یک محل زندگی می‌کنند، نقش مهمی در تقویت یا تضعیف حیا در فرزندان دارد.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص48.</ref> محیط خانواده باید آرام و بدون علامت‌های جنسی باشد تا باعث بروز انحراف‌های جنسی، بلوغ زودرس و ناهنجاری در آنها نشود.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص43-42.</ref> از سن ده‌سالگی باید بستر خواب بچه‌ها از همدیگر جدا شود.<ref>حرعاملی، وسایل الشیعه، 1409ق، ج21، ص461.</ref> دختران در التزام به حجب و حیای زنانه عمدتاً متأثر از مادران خود هستند، مادری که به زن بودن خود افتخار کند و هویت زنانه خود را بپذیرد به بهترین شکل می‌تواند احساس زیبای زن بودن را به دختر خود منتقل کند.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص45.</ref> غیرت از ویژگی‌های محوری هویت مردانه است که عمدتاً از طریق تعامل پسر با پدر و دیگر مردان خانواده، در او پرورش می‌یابد. غیرت نقش جدی در آلوده نشدن نوجوانان و جوانان به رفتارهای نابهنجار جنسی دارد.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص49.</ref>
مرحله فرمانبرداری از هفت‌سالگی تا چهارده‌سالگی را شامل شده و دوران فراگیری [[تأدیب]] است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/4366/35428/نگاهی-به-مراحل-تربیت-کودک-از-منظر-دین «نگاهی به مراحل تربیت کودک از منظر دین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> تأدیب جنسیتی جدی‌تر از قبل صورت می‌گیرد تا هویت جنسیتی فرزندان رشد یابد.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص533.</ref> در این دوره جامعه‌پذیری افزون بر خانواده، گروه‌های دوستی، رسانه‌ها، آموزش و پرورش و سازمان‌های اجتماعی مؤثر هستند و مقطع مناسبی برای آموزش ارزش‌ها، احکام عبادی و آداب اجتماعی متناسب با جنسیت بچه‌ها است.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص529-528.</ref> حساسیت این مقطع برای دختران بیشتر است چون آنها از لحاظ جسمانی، سریع‌تر از پسران رشد کرده و علاقه خود را نسبت به جنس مخالف درک می‌کنند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/4366/35428/نگاهی-به-مراحل-تربیت-کودک-از-منظر-دین «نگاهی به مراحل تربیت کودک از منظر دین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> در این مرحله باید حیا در وجود فرزندان به‌خصوص در دختران تقویت شود. حیا موجب احساس احترام و عفت در برخورد با جنس مخالف می‌شود. از موانع پیدایش حیا در میان فرزندان شیوه نادرست معاشرت در خانه است. گفتار و کردارهای افرادی که در یک محل زندگی می‌کنند، نقش مهمی در تقویت یا تضعیف حیا در فرزندان دارد.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص48.</ref> محیط خانواده باید آرام و بدون علامت‌های جنسی باشد تا باعث بروز انحراف‌های جنسی، بلوغ زودرس و ناهنجاری در آنها نشود.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص43-42.</ref> از سن ده‌سالگی باید بستر خواب بچه‌ها از همدیگر جدا شود.<ref>حرعاملی، وسایل الشیعه، 1409ق، ج21، ص461.</ref> دختران در التزام به حجب و حیای زنانه عمدتاً متأثر از مادران خود هستند، مادری که به زن بودن خود افتخار کند و هویت زنانه خود را بپذیرد به بهترین شکل می‌تواند احساس زیبای زن بودن را به دختر خود منتقل کند.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص45.</ref> غیرت از ویژگی‌های محوری هویت مردانه است که عمدتاً از طریق تعامل پسر با پدر و دیگر مردان خانواده، در او پرورش می‌یابد. غیرت نقش جدی در آلوده نشدن نوجوانان و جوانان به رفتارهای نابهنجار جنسی دارد.<ref>فاضلی، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، 1400ش، ص49.</ref>
در این دوره، دختران و پسران متناسب با سن و جنسیت‌شان باید به‌تدریج وادار به عبادت و کار شوند تا با الزامات بندگی مأنوس شده، سختی‌های روزگار را ببینند و به‌عنوان فردی مؤمن و کارآزموده وارد اجتماع شوند.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص532-531.</ref> همچنین در قبال انجام دادن مسئولیت‌ها تشویق شده و در صورت نافرمانی باید تنبیه شوند.<ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، 1413ق، ج1، ص281.</ref> پاداش‌ها باید هماهنگ با دستورالعمل‌های فرهنگی که رفتارهای مناسب را برای پسران و دختران در نظر می‌گیرد، ارائه شوند.<ref>حاجی‌اسماعیلی، «بررسی تطبیقی جامعه‌پذیری جنسیتی از منظر اسلام و رویکردهای جامعه‌شناختی»، 1402ش، ص87.</ref>
در این دوره، دختران و پسران متناسب با سن و جنسیت‌شان باید به‌تدریج وادار به عبادت و کار شوند تا با الزامات بندگی مأنوس شده، سختی‌های روزگار را ببینند و به‌عنوان فردی مؤمن و کارآزموده وارد اجتماع شوند.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص532-531.</ref> همچنین در قبال انجام دادن مسئولیت‌ها تشویق شده و در صورت نافرمانی باید تنبیه شوند.<ref>صدوق، من لا یحضره الفقیه، 1413ق، ج1، ص281.</ref> پاداش‌ها باید هماهنگ با دستورالعمل‌های فرهنگی که رفتارهای مناسب را برای پسران و دختران در نظر می‌گیرد، ارائه شوند.<ref>حاجی‌اسماعیلی، «بررسی تطبیقی جامعه‌پذیری جنسیتی از منظر اسلام و رویکردهای جامعه‌شناختی»، 1402ش، ص87.</ref>


خط ۸۷: خط ۸۷:


== منابع ==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم.
* قرآن کریم.
* «اهمیت خانواده در روان‌شناسی و اسلام»، وب سایت دکتر فکر، تاریخ بازدید: ۸ فروردین ۱۴۰۲ش.
* «تعریف انواع خانواده از نظر تربیتی»، مؤسسه پرورش فرزندان برتر، تاریخ بازدید: ۱۰ بهمن۱۴۰۱.
* «تعریف خانواده از دیدگاه اسلام»، وب سایت مرکز اسلامی امام علی (ع)، تاریخ بازدید: ۱۷ دی ۱۴۰۱ش.
* «جنسیت در تربیت اسلامی»، وب‌سایت مجمع جهانی شیعه‌شناسی، تاریخ بازدید: ۲۲ بهمن ۱۴۰۲ش.
* «مراحل تربیت کودک و نوجوان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۵ بهمن ۱۴۰۲ش.
* «نقش مادر در خانواده»، وب‌سایت راسخون، تاریخ بازدید: ۲۲ بهمن ۱۴۰۲ش.
* «نگاهی به مراحل تربیت کودک از منظر دین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۵ بهمن ۱۴۰۲ش.
* آشتیانی عراقی، مهدیه و آخوند، سکینه، «اهداف ازدواج و کارکردهای آن از منظر اسلام»، فصلنامه طهورا، ش۱۳، ۱۳۹۱ش.
* ابراهیمی‌پور، قاسم و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
* ابراهیمی‌پور، قاسم و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
* ابراهیمی‌پور، قاسم و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، موئسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
* ابراهیمی‌پور، قاسم و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، موئسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
* ابن‌بابویه، محمد بن علی، کتاب من لایحضره الفقیه، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه، ۱۴۱۳ق.
* احمدی، فاطمه و تشکری، زهرا، «تأثیر خانواده در جامعه‌پذیری نقش‌های جنسیتی از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، در مجله پژوهش‌های اسلامی جنسیت و خانواده، سال چهارم، شماره ششم، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.
* استافورد، لورا و بایر، چری، «تعامل والدین و کودکان»، ترجمه محمد دهگانپور و مهرداد خرازچی، تهران، رشد، ۱۳۷۷ش.
* استافورد، لورا و بایر، چری، «تعامل والدین و کودکان»، ترجمه محمد دهگانپور و مهرداد خرازچی، تهران، رشد، ۱۳۷۷ش.
* احمدی، فاطمه و تشکری، زهرا، «تأثیر خانواده در جامعه‌پذیری نقش‌های جنسیتی از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، در مجله پژوهش‌های اسلامی جنسیت و خانواده، سال چهارم، شماره ششم، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.
* اعزازی، شهلا، جامعه‌شناسی خانواده، تهران، مطالعات زنان، ۱۳۸۳ش.
* افروز، غلامعلی، «خانوادهٔ متعالی در سایه حاکمیت حقوق عاطفی»، در فصلنامهٔ خانواده و پژوهش، دورهٔ ۱۷، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۹ش.
* امینی، ابراهیم، اسلام و تعلیم و تربیت، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.
* امینی، ابراهیم، اسلام و تعلیم و تربیت، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.
* بستان، حسین، «جنسیت در خانواده از دیدگاه جامعه‌شناسی اسلامی»، در فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی، شماره ۱۳، ۱۳۹۷ش.
* بستان، حسین، «جنسیت در خانواده از دیدگاه جامعه‌شناسی اسلامی»، در فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی، شماره ۱۳، ۱۳۹۷ش.
* بستان، حسین، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، چاپ۵، ۱۳۹۶ش.
* بهشتی، احمد، خانواده در قران، قم، مؤسسه بوستان کتاب، چاپ۱، ۱۳۷۷ش.
* پاینده‏، ابوالقاسم، نهج الفصاحة مجموعه کلمات قصار حضرت رسول، تهران، ‏ دنیای دانش، ‏۱۳۸۲ش.
* پاینده‏، ابوالقاسم، نهج الفصاحة مجموعه کلمات قصار حضرت رسول، تهران، ‏ دنیای دانش، ‏۱۳۸۲ش.
* پسندیده، عباس، «روایات «سبع سنین» در فرزندپروری، گونه‌ها و تحلیل درونی آنها»، در فصلنامه علوم حدیث، دوره ۲۱، شماره ۸۱، ۱۳۹۵ش.
* پسندیده، عباس، «روایات «سبع سنین» در فرزندپروری، گونه‌ها و تحلیل درونی آنها»، در فصلنامه علوم حدیث، دوره ۲۱، شماره ۸۱، ۱۳۹۵ش.
* «جنسیت در تربیت اسلامی»، وب‌سایت مجمع جهانی شیعه‌شناسی، تاریخ بازدید: ۲۲ بهمن ۱۴۰۲ش.
* پسندیده، عباس، رضایت زناشویی، قم، دارالحدیث، ۱۳۹۲ش.
* پیکار، زینب و محمدی، اصغر، «مطالعهٔ تطبیقی خانواده از دیدگاه شهید مطهری و تالکوت پارسونز»، در پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، دورهٔ ۲۳، شمارهٔ ۱۱۵، شمارهٔ پیاپی، ۱۱۵، بهمن ۱۳۹۶ش.
* ترکاشوند، جواد و دیگران، «الگوی اسلامی سلسله مراتب در خانواده با رویکرد روان‌شناختی»، مجله علوم حدیث، س۱۸، ش۴، ۱۳۹۲ش.
* جوادی آملی، عبدالله، فلاح‌زاده، محمدحسین؛ مقدسی، یدالله؛ عمادی، سیدکمال‌الدین؛ لطیفی، محمود؛ آریانی، جعفر، مفاتیح الحیاه، قم، اسرا، چاپ۲۱۲، ۱۳۹۶ش.
* چراغی کوتیانی، اسماعیل، «رویکرد اسلام به چهار کارکرد مهم خانواده»، معرفت، شماره۱۳۹، سال۱۸، تیر۱۳۸۸ش.
* چراغی کوتیانی، اسماعیل، «فمینیسم و کارکردهای خانواده»، معرفت، شماره۱۳۱، سال۱۷، آبان۱۳۸۷ش.
* حاجی‌اسماعیلی، سمیه، «بررسی تطبیقی جامعه‌پذیری جنسیتی از منظر اسلام و رویکردهای جامعه‌شناختی»، در مجله معرفت، شماره ۲۹۴، خرداد ۱۴۰۲ش.
* حاجی‌اسماعیلی، سمیه، «بررسی تطبیقی جامعه‌پذیری جنسیتی از منظر اسلام و رویکردهای جامعه‌شناختی»، در مجله معرفت، شماره ۲۹۴، خرداد ۱۴۰۲ش.
* حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۹ق.
* حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۹ق.
* حسن‌زاده، صالح، «عوامل تحکیم خانواده در فرهنگ اسلامی»، پژوهش‌نامه معارف قرآنی (آفاق دین)، دانشگاه علامه طباطبایی، سال چهارم، ش۱۵، ۱۳۹۲ش.
* حسینقلی‌پور، اصغر و دیگران، «خانواده و اهمیت آن در اسلام»، کنفرانس بین‌المللی علوم رفتاری و مطالعات اجتماعی، ۱۳۹۵ش.
* حقیقی، ابراهیم، «نقش و اهمیت خانواده»، وبلاگ ابراهیم حقیقی، تاریخ انتشار: ۳۰ بهمن ۱۳۹۹ش.
* حیدری، میلاد، «۱۰ دلیل اهمیت خانواده و ۹ ویژگی یک خانواده مستحکم»، ۱۳۹۰ش. وب‌سایت یهترین کودک، تاریخ بازدید: ۸ فروردین ۱۴۰۲ش.
* خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۸ش.
* خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۸ش.
* دهخدا، علی اکبر، لغت نامه، وب سایت واژه یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ دی ۱۴۰۱ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۸ فروردین ۱۴۰۲ش.
* ری‌شهری، محمد و دیگران، دانشنامه قرآن و حدیث، قم، دارالحدیث، ۱۳۹۰ش.
* ری‌شهری، محمد و دیگران، دانشنامه قرآن و حدیث، قم، دارالحدیث، ۱۳۹۰ش.
* زارعی توپخانه، محمد و دیگران، «بررسی رابطه ساختار قدرت در خانواده با کارآمدی آن»، مجله روان‌شناسی و دین، س۶، ش۳، ۱۳۹۲ش.
* زیبایی‌نژاد، محمدرضا، «ریشه‌های تحولات ساختار خانواده در ایران»، ماه‌نامه تخصصی رویش اندیشه، سال دوم، شماره پنجم، فروردین ۱۴۰۱ش.
* سالاری‌فر، محمدرضا، خانواده در نگرش اسلام و روان‌شناسی، تهران، سمت، ۱۳۹۹ش.
* سراقی، همایون و صفورایی پاریزی، محمدمهدی، «بازتعریف خانواده بر اساس قرآن و منابع روایی»، دوفصلنامه تخصصی پژوهش‌های روان‌شناسی اسلامی، س۲، ش۲، ۱۳۹۸ش.
* سعیدی، میلاد، «بررسی مؤلفه‌های احساس امنیت روانی خانواده‌های ایرانی وآسیب‌شناسی آن درخرده نظام‌های خانواده و فرایند رشدی فرزندان»، فصل‌نامه فرهنگ مشاوره و روان درمانی، دانشگاه علامه طباطبائی، سال یازدهم، ش۴۱، بهار۱۳۹۹ ش.
* سلطانی، محمدرضا و دیگران، «درآمدی بر نقد نظریه سلسله مراتب نیازهای مزلو»، فصلنامه مطالعات سازمانی، س۵، ش۱، ۱۳۹۵ش.
* سید میرزایی، سیدداود؛ شاهرخی، سید علی؛ قطبی، هادی، آداب و آفات تربیت کودک و نوجوان، قم، انتشارات احمدیه، چاپ۱۷، ۱۳۹۲ش.
* شاهرودی، محمدرضا؛ فیضی، زهرا؛ باقری، زهرا؛ خانواده و کارکرد تربیتی آن در قران و روایات، پژوهش‌های میان رشته‌ای قرآن کریم، سال هشتم، شماره دوم، ۱۳۹۶ش.
* شعیری، محمدبن محمد، جامع الاخبار، المطبعة الحیدریة، نجف اشرف، عراق، بی تا.
* صدوق، محمّد، علل الشرائع، قم، کتابفروشی داوری، ۱۳۸۶ق.
* صدوق، محمّد، علل الشرائع، قم، کتابفروشی داوری، ۱۳۸۶ق.
* صدوق، محمّد، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
* صدوق، محمّد، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
* صفورایی پاریزی، محمدمهدی، اثر بخشی رعایت آموزه‌های اخلاق اسلامی در کارآمدی خانواده، معرفت اخلاقی، ۱۹۱–۱۱۸، زمستان۱۳۸۸ش.
* طبرسی، رضی‌الدین، مکارم الأخلاق‏، قم، رضی‏،۱۳۷۰ش.
* طبرسی، رضی‌الدین، مکارم الأخلاق‏، قم، رضی‏،۱۳۷۰ش.
* علینی، محمد، بررسی کارکردهای خانواده در شکل‌گیری سبک زندگی اسلامی، اسلام و مطالعات اجتماعی، سال اول، شماره چهارم، بهار۱۳۹۳ش.
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی، وب سایت واژه یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ دی ۱۴۰۱ش.
* فاضل، رضا و دیگران، «سرمایه اجتماعی خانواده و عوامل مؤثر بر آن»، فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی ایران، س۱، ش۲، ۱۳۹۰ش.
* فاضلی، سمیه‌سادات، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، در پژوهش‌های اسلامی جنسیت و خانواده، سال چهارم، شماره ششم، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.
* فاضلی، سمیه‌سادات، «راهکارهای تربیت جنسی فرزندان در خانواده»، در پژوهش‌های اسلامی جنسیت و خانواده، سال چهارم، شماره ششم، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.
* فلسفی، ‏محمدتقی، الحدیت، تهران، فرهنگ اسلامی‏، ۱۳۶۸ش.
* فلسفی، ‏محمدتقی، الحدیت، تهران، فرهنگ اسلامی‏، ۱۳۶۸ش.
* قرشی، علی‌اکبر، قاموس قرآن‏، تهران، دار الکتب الاسلامیه‏، ۱۳۷۱ش.
* کلینی، ابوجعفر، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
* کلینی، ابوجعفر، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
* گیدنز، آنتونی، جامعه‌شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران، نی، ۱۳۸۳ش.
* محمدی ری‌شهری، محمد، تحکیم خانواده، قم، دارالحدیث، ۱۳۹۰ش.
* محمدی ری‌شهری، محمد، میزان الحکمه، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۷ش.
* محمدی، مسلم، «تحلیل تفاوت‌های جنسیتی زن و مرد در علوم تجربی و آموزه‌های دینی»، در دوفصلنامه انسان‌پژوهی دینی، سال دهم، شماره ۲۹، بهار و تابستان ۱۳۹۲ش.
* محمدی، مسلم، «تحلیل تفاوت‌های جنسیتی زن و مرد در علوم تجربی و آموزه‌های دینی»، در دوفصلنامه انسان‌پژوهی دینی، سال دهم، شماره ۲۹، بهار و تابستان ۱۳۹۲ش.
* «مراحل تربیت کودک و نوجوان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۵ بهمن ۱۴۰۲ش.
* مشهدیان، نازنین و ساجدی، فاطمه، «نقش خانواده بر اعتماد به نفس فرزندان»، نخستین کنفرانس ملی مطالعات روان‌شناسی سلامت روان، ۱۴۰۱ش.
* «نقش مادر در خانواده»، وب‌سایت راسخون، تاریخ بازدید: ۲۲ بهمن ۱۴۰۲ش.
* مصطفوی، سیدحسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد، ۱۳۶۸ش.
* «نگاهی به مراحل تربیت کودک از منظر دین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۵ بهمن ۱۴۰۲ش.
* مظاهری، روح‌الله، «خانواده در اسلام»، وب‌سایت راسخون، تاریخ انتشار: ۲۲ خرداد ۱۳۹۰ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۱ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، وب سایت واژه یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ دی ۱۴۰۱ش.
* ملکی فاراب، ندا و دیگران، «تدوین شاخص‌ها و ترسیم الگوی خانواده تراز اسلامی»، فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، س۱۰، ش۴۰، ۱۳۹۸ش.
* مهاجرانی، ندا، «از خانواده هسته ای تا خانواده گسترده»، مجله ویستا، تاریخ بازدید: ۱۰بهمن ۱۴۰۱ش.
* مینوچین، سالوادور، خانواده و خانواده‌درمانی، ترجمه باقر ثنایی، تهران، بین‌الملل، ۱۳۹۵ش.
* نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۸ق.
* نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۸ق.
* وجدانی‌فخر، قدرت‌الله، الجواهر الفخریة فی شرح الروضة البهیه، قم، سماء قلم، ۱۴۲۶ق.
* وجدانی‌فخر، قدرت‌الله، الجواهر الفخریة فی شرح الروضة البهیه، قم، سماء قلم، ۱۴۲۶ق.
* هاشمی‌علی‌آبادی، سیداحمد و خسروی، جواد، «بررسی چرایی تفاوت شیوه‌های تربیتی دختران پسران در خانواده با تکیه بر آیات و روایات»، فصلنامه پژوهش‌های اعتقادی- کلامی، سال ۱۲، شماره ۴۸، زمستان ۱۴۰۱ش.
* هاشمی‌علی‌آبادی، سیداحمد و خسروی، جواد، «بررسی چرایی تفاوت شیوه‌های تربیتی دختران پسران در خانواده با تکیه بر آیات و روایات»، فصلنامه پژوهش‌های اعتقادی- کلامی، سال ۱۲، شماره ۴۸، زمستان ۱۴۰۱ش.
* شعیری، محمدبن محمد، جامع الاخبار، المطبعة الحیدریة، نجف اشرف، عراق، بی تا.
{{پایان منابع}}
* صفورایی پاریزی، محمدمهدی، اثر بخشی رعایت آموزه‌های اخلاق اسلامی در کارآمدی خانواده، معرفت اخلاقی، ۱۹۱–۱۱۸، زمستان۱۳۸۸ش.
 
* شاهرودی، محمدرضا؛ فیضی، زهرا؛ باقری، زهرا؛ خانواده و کارکرد تربیتی آن در قران و روایات، پژوهش‌های میان رشته‌ای قرآن کریم، سال هشتم، شماره دوم، ۱۳۹۶ش.
{{خانواده}}
* بستان، حسین، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، چاپ۵، ۱۳۹۶ش.
* بهشتی، احمد، خانواده در قران، قم، مؤسسه بوستان کتاب، چاپ۱، ۱۳۷۷ش.
* علینی، محمد، بررسی کارکردهای خانواده در شکل‌گیری سبک زندگی اسلامی، اسلام و مطالعات اجتماعی، سال اول، شماره چهارم، بهار۱۳۹۳ش.
* سید میرزایی، سیدداود؛ شاهرخی، سید علی؛ قطبی، هادی، آداب و آفات تربیت کودک و نوجوان، قم، انتشارات احمدیه، چاپ۱۷، ۱۳۹۲ش.
* جوادی آملی، عبدالله، فلاح‌زاده، محمدحسین؛ مقدسی، یدالله؛ عمادی، سیدکمال‌الدین؛ لطیفی، محمود؛ آریانی، جعفر، مفاتیح الحیاه، قم، اسرا، چاپ۲۱۲، ۱۳۹۶ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/کارکردهای_خانواده»