پرش به محتوا

ولادیمیر پوتین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۳٬۰۳۰ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۴۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''ولادیمیر پوتین؛'''</big> سیاست‌مدار و رییس‌جمهوری فدراسیون روسیه.
{{جعبه اطلاعات مفهوم|تصویر=ولادیمیر پوتین.jpg|زیرنویس تصویر=ولادیمیر پوتین در نشست عمومی سران روسیه و اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسه‌آن)|image_alt=ولادیمیر پوتین در نشست عمومی سران روسیه|فایل پادکست=|حجم فایلپادکست=|تاریخ پادکست=|زیرنویس عنوان=|عنوان اصلی=|عنوان انگلیسی=|عنوان عربی=|عنوان علمی=|شاخه علمی=|نوع مفهوم=|معنای اصطلاحی=|حوزه کاربرد=|گستره جغرافیایی=|منشأ تاریخی=|نخستین کاربرد=|ریشه واژه=|مرتبط با=|اهمیت=|مبدع=|مروج=|مقدس برای=|مورد احترام=|آثار مرتبط=}}
 
{{درشت|'''ولادیمیر پوتین؛'''}} سیاست‌مدار و رئیس‌جمهوری فدراسیون روسیه.
 
ولادیمیر پوتین، سیاستمدار روسی و رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه، از ۲۰۰۰م با پنج دوره ریاست‌جمهوری و یک دوره نخست‌وزیری، بر ساختار قدرت در [[روسیه]] مسلط بوده است. به نظر برخی تحلیلگران او با اتخاذ رویکردی عمل‌گرایانه در سیاست داخلی، بر تمرکزگرایی، نظم امنیتی و محدودسازی نهادهای مدنی تأکید داشته و با  بازتوزیع ثروت و افزایش هزینه‌های دفاعی، اقتصاد کشور را در مسیر خودکفایی راهبردی هدایت کرده است. در عرصهٔ سیاست خارجی، پوتین با مخالفت با توسعهٔ [[ناتو]]، الحاق کریمه، حمله به اوکراین و گسترش روابط راهبردی با [[چین]]، [[ایران]] و کشورهای همسو، به دنبال بازتعریف جایگاه روسیه در نظام بین‌الملل و ایجاد نظمی چندقطبی با محوریت منافع ملی و حوزهٔ نفوذ منطقه‌ای بوده است. روابط او با غرب از همکاری اولیه پس‌از [[۱۱ سپتامبر]] به تیرگی و تحریم‌های متقابل انجامیده و در پایین‌ترین سطح خود از پایان جنگ سرد قرار دارد. پوتین در داخل روسیه از حمایت نسبی برخوردار است، اما با انتقادات گسترده از سوی کشورهای غربی به‌دلیل مخالفت با سیاست‌های یکجانبهٔ آمریکا و اروپا مواجه بوده است. الگوی حکمرانی او که به پوتینیسم شهرت یافته، ترکیبی از دولت‌گرایی، تمرکز قدرت و عمل‌گرایی محافظه‌کارانه است که ضمن تأمین ثبات داخلی، فاصلهٔ قابل‌توجهی با هنجارهای لیبرال‑دموکراتیک دارد.


== زندگی‌نامه ==
== زندگی‌نامه ==
ولادیمیر ولادیمیرویچ پوتین در ۷ اکتبر ۱۹۵۲م در لنینگراد (سن پترزبورگ کنونی) متولد شد.<ref>{{پک/بن|پ۱|ک=themoscowtimes|ف=Vladimir Putin|زبان=en}}</ref> پوتین تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه شماره ۱۹۳ لنینگراد آغاز کرد و پس از آن در دبیرستان شماره ۲۸۱ با گرایش شیمی به تحصیل پرداخت و در ۱۹۷۰م فارغ‌التحصیل شد. وی در همان سال وارد دانشکده حقوق دانشگاه دولتی لنینگراد شد و در ۱۹۷۵م با مدرک حقوق فارغ‌التحصیل گردید و چند سال بعد نیز مدرک دکترای اقتصاد دریافت کرد. پوتین پس از فارغ‌التحصیلی به همکاری با کاگب دعوت شد و از ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۰م به عنوان افسر اطلاعاتی در آلمان شرقی مشغول به کار بود. پوتین خود را محصول خانواده‌ای معمولی و متصل به مردم عادی معرفی می‌کند و بر همین ارتباط در طول زندگی تأکید داشته است.<ref>{{پک/بن|۲|ک=همشهری آنلاین|ف=سندی از خانواده پوتین که به نمایش گذاشته شد {{!}} ویدئو}}</ref>
ولادیمیر ولادیمیرویچ پوتین در [[۷ اکتبر]] ۱۹۵۲م در لنینگراد (سن‌پترزبورگ کنونی) متولد شد.<ref>{{پک/بن|پ۰۴|ک=TASS
russian news agency|ف=Biography of Russian President Vladimir Putin|زبان=}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۱|ک=themoscowtimes|ف=Vladimir Putin|زبان=en}}</ref> وی تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه شماره ۱۹۳ لنینگراد آغاز کرد و پس از آن در دبیرستان شماره ۲۸۱ با گرایش شیمی به تحصیل پرداخت و در ۱۹۷۰م فارغ‌التحصیل شد. پوتین در همان سال وارد دانشکده حقوق دانشگاه دولتی لنینگراد شد و در ۱۹۷۵م با مدرک حقوق فارغ‌التحصیل گردید و چند سال بعد نیز مدرک دکترای اقتصاد دریافت کرد.<ref>{{پک/بن|۲|ک=همشهری آنلاین|ف=سندی از خانواده پوتین که به نمایش گذاشته شد {{!}} ویدئو}}</ref>


=== خاندان ===
پدر ولادیمیر پوتین، ولادیمیر اسپیریدونویچ، فرزند یک خانوادهٔ روستایی از استان تور بود که در [[جنگ جهانی دوم]] شرکت داشت و پس از آن به‌عنوان نگهبان و سپس سرکارگر در کارخانه واگن‌سازی مشغول به کار شد. مادر وی، ماریا ایوانوونا شلومووا، خانه‌دار و به گفتهٔ پوتین، فردی مهربان و خیرخواه بود. خانوادهٔ پوتین در سال‌های پس از جنگ، در یک آپارتمان اشتراکی در کوچهٔ باسکوف لنینگراد زندگی می‌کردند که فاقد آسانسور بود و پوتین آن را نمونه‌ای از زندگی سادهٔ طبقهٔ کارگر توصیف کرده است. پدرش در اصل از اهالی استان تور و مادرش اهل روستای پومینوو بود و آنها در سن هفده‌سالگی با یکدیگر ازدواج کردند.<ref>{{پک/بن|۵|ک=putin.kremlin|ف=Biography|زبان=en}}</ref><ref>{{پک/بن|۱|ک=وب‌سایت خبر فوری|ف=رازهای زندگی شخصی ولادیمر پوتین رئیس‌جمهور روسیه}}</ref>
پدر ولادیمیر پوتین، ولادیمیر اسپیریدونویچ، فرزند یک خانوادهٔ روستایی از استان تور بود که در جنگ جهانی دوم شرکت داشت و پس از آن به‌عنوان نگهبان و سپس سرکارگر در کارخانه واگن‌سازی مشغول به کار شد. مادرش، ماریا ایوانوونا شلومووا، خانه‌دار و به گفتهٔ پوتین، فردی مهربان و خیرخواه بود. خانوادهٔ پوتین در سال‌های پس از جنگ، در یک آپارتمان اشتراکی در کوچهٔ باسکوف لنینگراد زندگی می‌کردند که فاقد آسانسور بود و پوتین آن را نمونه‌ای از زندگی سادهٔ طبقهٔ کارگر توصیف کرده است. پدرش اصالتاً از اهالی استان تور و مادرش اهل روستای پومینوو بود و آنها در سن هفده سالگی با یکدیگر ازدواج کردند.<ref>{{پک/بن|۵|ک=putin.kremlin|ف=Biography|زبان=en}}</ref><ref>{{پک/بن|۱|ک=وب‌سایت خبر فوری|ف=رازهای زندگی شخصی ولادیمر پوتین رئیس جمهور روسیه}}</ref>


=== ازدواج و فرزندان ===
=== ازدواج و فرزندان ===
ولادیمیر پوتین یک بار ازدواج کرده است. همسر وی لیودمیلا شرکنوا (ازدواج ۱۹۸۳م، طلاق ۲۰۱۳م) بود که حاصل این ازدواج دو دختر به نام‌های ماریا و کاترینا است. ماریا ورونتسوا، فرزند بزرگ پوتین، متخصص سیستم غدد درون‌ریز و دارای فعالیت‌های دانشگاهی و بازرگانی است و پیشتر با تاجری هلندی ازدواج کرده بوده است. کاترینا تیخونوا، فرزند کوچک‌تر، در زمینه فناوری عصب‌شناسی و بازرگانی فعالیت دارد و به مهارت خود در راک اند رول نیز شهرت یافته است. هر دو دختر در روسیه تحصیل کرده و به چند زبان خارجی مسلط هستند. پوتین به‌ندرت درباره خانواده‌اش سخن می‌گوید و بر زندگی مستقل آنان تأکید دارد. وی همچنین اشاره کرده است که دارای نوه است، اما از تعداد و جزئیات بیشتر درباره آن‌ها خودداری می‌ورزد.<ref>{{پک/بن|۳|ک=همشهری آنلاین|ف=تصاویر {{!}} دختران پوتین که هستند؟ {{!}} نکات ویژه در مورد خانواده رئیس جمهور روسیه}}</ref>
ولادیمیر پوتین در ۱۹۸۳م با لیودمیلا شرکنوا، که در آن زمان [[مهمان‌دار هواپیما|مهماندار هواپیما]] بود، [[ازدواج]] کرد که حاصل این ازدواج دو دختر به نام‌های ماریا و کاترینا است؛ آنها در ۲۰۱۳م با اعلام اینکه به‌ندرت یکدیگر را می‌بینند و هر یک زندگی جداگانه‌ای دارند، به‌طور مشترک تصمیم به جدایی گرفتند و لیودمیلا نیز غرق شدن پوتین در کار را از دلایل این جدایی عنوان کرد. ماریا ورونتسوا، فرزند بزرگ پوتین، متخصص سیستم غدد درون‌ریز و دارای فعالیت‌های دانشگاهی و بازرگانی است و با تاجری هلندی ازدواج کرده است. کاترینا تیخونوا، فرزند کوچک‌تر، در زمینه فناوری عصب‌شناسی و بازرگانی فعالیت دارد و به مهارت خود در راک اند رول نیز شهرت یافته است. هر دو دختر در روسیه تحصیل کرده و به چند زبان خارجی مسلط هستند. پوتین به‌ندرت دربارهٔ خانواده‌اش سخن می‌گوید و بر زندگی مستقل آنان تأکید دارد. وی همچنین اشاره کرده است که دارای نوه است، اما از تعداد و جزئیات بیشتر دربارهٔ آنها خودداری می‌ورزد.<ref>{{پک/بن|۳|ک=همشهری آنلاین|ف=تصاویر {{!}} دختران پوتین که هستند؟ {{!}} نکات ویژه در مورد خانواده رئیس‌جمهور روسیه}}</ref> همچنین پس از [[طلاق]]، در سال‌های اخیر شایعاتی دربارهٔ ازدواج مجدد پوتین مطرح شد که توسط سخنگوی کرملین به‌عنوان اخبار غیرقابل استناد و شایعات آنلاین تکذیب گردید.<ref>{{پک/بن|ن۲|ک=خبرگزاری شبستان|ف=پای زن دیگری در زندگی پوتین در میان است؟}}</ref>


== فعالیت‌ها ==
=== سبک زندگی ===
ولادیمیر پوتین خود را فردی با زندگی معمولی و دور از تجملات معرفی می‌کند و بر عدم استفاده از [[شبکه‌های اجتماعی]]، علاقه به [[مطالعه]]، [[موسیقی]]، [[ورزش]] و تعامل با دوستان تأکید دارد. او همچنین به زبان‌های [[زبان آلمانی|آلمانی]] و [[زبان انگلیسی|انگلیسی]] مسلط بوده و روزانه اخبار و مطبوعات را دنبال می‌کند.<ref>{{پک/بن|ن۱|ک=وب‌سایت اقتصاد نیوز|ف=جزئیاتی از زندگی خصوصی پوتین}}</ref> ''منتقدان و چهره‌های اپوزیسیون روسیه، با رد تصویر ساده‌زیستانهٔ پوتین، مدعی‌اند که او ثروت پنهان هنگفتی از طریق شبکه‌های غیرشفاف مالی به‌دست آورده است. با این حال، مقامات کرملین همواره این ادعاها را بی‌اساس دانسته و آن را بخشی از کارزار تخریب سیاسی علیه وی توصیف می‌کنند.''<ref>{{پک/بن|پ۴۸|ک=خبر آنلاین|ف=اسرار زندگی زیرپوستی و لاکچری رهبر روسیه/ شهرزاد گرانبهای پوتین چه ویژگی‌هایی دارد؟}}</ref>


=== اطلاعاتی و امنیتی ===
=== علایق و مهارت‌ها ===
پوتین فعالیت حرفه‌ای خود را در سال ۱۹۷۵م با پیوستن به کاگب آغاز کرد و پس از گذراندن دوره‌های آموزشی در مسکو، در سال ۱۹۸۵م به عنوان افسر اطلاعاتی به آلمان شرقی اعزام شد و تا سال ۱۹۹۰م در دفتر اطلاعاتی درسدن مشغول به کار بود. وی در این دوره به درجهٔ سرهنگ دومی ارتقا یافت و نشان «خدمت وفادارانه به ارتش ملی خلق» جمهوری دموکراتیک آلمان را دریافت کرد. پس از بازگشت به روسیه، در سال ۱۹۹۸م به ریاست سرویس امنیت فدرال (جانشین کاگب) منصوب شد و از مارس ۱۹۹۹م نیز دبیری شورای امنیت روسیه را بر عهده گرفت.<ref>{{پک/بن|۵|ک=putin.kremlin|ف=Biography|زبان=en}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۲|ک=bbc|ف=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|زبان=en}}</ref>
ولادیمیر پوتین از سن ۱۱ سالگی به ورزش‌های رزمی، به‌ویژه [[جودو]] و سامبو، علاقه داشته و موفق به کسب کمربند مشکی دان هشت در جودو و دان‌هایی در کاراته کیوکوشین و [[تکواندو]] شده است. او جودو را فراتر از یک ورزش و ابزاری برای [[تقویت اراده]]، احترام به دیگران و حفظ [[عزت نفس]] در مواجهه با مشکلات می‌داند و به‌گفته وی، این مهارت‌ها در تعاملات سیاسی نیز مؤثر بوده و با برخی همتایان خارجی، ازجمله رئیس‌جمهور [[مغولستان]]، به‌دلیل اشتراک در این ورزش، سریع‌تر به تفاهم رسیده است.<ref>{{پک/بن|پ۵۰|ک=خبرگزاری میزان|ف=چگونه مهارت‌های رزمی پوتین به تعاملات سیاسی او کمک می‌کند؟}}</ref> پوتین همچنین به فعالیت‌هایی چون [[شنا]]، [[اسب‌سواری]]، پرواز با [[گلایدر]] و گشت‌زنی با خودروهای سنگین علاقه نشان داده و در کنار سبک زندگی منظم و دوری از فناوری‌های نوین، تصویری از رهبری با عادات خاص و جسمی ورزیده ارائه داده است.<ref>{{پک/بن|و۱|ک=theguardian|ف=Vladimir Putin's televised heroics – in pictures|زبان=en}}</ref>


=== سیاسی ===
== باورها و کنش‌های دینی ==
بوتین فعالیت سیاسی خود را در اوایل دههٔ ۱۹۹۰م آغاز کرد. او از ۱۹۹۱م تا ۱۹۹۴م به عنوان معاون شهردار سن پترزبورگ و از ۱۹۹۴م تا ۱۹۹۶م به‌عنوان معاون اول شهردار این شهر مشغول به کار بود. در اوت ۱۹۹۶م به مسکو نقل مکان کرد و معاون ادارهٔ امور کرملین شد. در مارس ۱۹۹۷م، ریاست ادارهٔ کنترل عمومی کرملین و معاونت رئیس‌ستاد کرملین را بر عهده گرفت. در ژوئیه ۱۹۹۸م به‌عنوان رئیس سرویس امنیت فدرال (جانشین اصلی کاگب) منصوب شد و در مارس ۱۹۹۹م، مسئولیت شورای امنیت کرملین نیز به وظایف او افزوده شد. در اوت ۱۹۹۹م، بوریس یلتسین او را به‌عنوان نخست‌وزیر معرفی کرد و از ۳۱ دسامبر ۱۹۹۹م، پوتین به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت فعالیت خود را آغاز کرد.<ref>{{پک/بن|پ۱|ک=themoscowtimes|ف=Vladimir Putin|زبان=en}}</ref>
[[پرونده:ولادیمیر پوتین۱.jpg|جایگزین=ولادیمیر پوتین در حال بوسیدن نسخه‌ای از قرآن کریم|بندانگشتی|ولادیمیر پوتین در حال بوسیدن نسخه‌ای نفیس از قرآن در [[مسجد]] عیسی پیامبر در گروزنی.]]
ولادیمیر پوتین در طول دوران زمامداری خود، با حضور در مراسم مذهبی مسیحیان ارتدوکس، ادای احترام به مقدسات [[اسلام]] مانند بوسه‌زدن بر [[قرآن]] در سفر به چچن و اهدای آن به رهبران اسلامی و دیدار با خاخام‌های یهودی، تصویری از احترام به ادیان مختلف ترسیم کرده است. با این حال، تحلیلگران در ارزیابی این کنش‌ها، بر جنبه‌های سیاسی و کارکردی آن تأکید دارند و معتقدند که پوتین از نمادهای دینی به‌عنوان ابزاری برای مدیریت جامعه چندمذهبی روسیه، تقویت وفاداری در مناطق مسلمان‌نشین و کنترل جریان‌های افراطی بهره می‌گیرد. برخی نیز به پیشینه کمونیستی خانواده و غسل تعمید مخفیانه او در دوران کودکی اشاره کرده‌اند که این روایت در میان مسیحیان ارتدوکس اعتباری نمادین برای وی ایجاد کرده است، اما ناظران بر این باورند که اولویت اصلی پوتین، استفاده از دین در چارچوب منافع ملی و راهبردی کشورش است. به نظر تحلیلگران [[جنگ اوکراین]] نیز با ایجاد شکاف در کلیسای ارتدوکس و کاهش حمایت برخی روحانیون مسیحی از سیاست‌های کرملین، نشان داده است که رابطه میان [[دین]] و [[قدرت]] در [[روسیه]] با چالش‌های جدیدی روبه‌رو شده است.<ref>{{پک/بن|پ۴۹|ک=وب‌سایت دویچه‌وله|ف=پوتین در مواجهه با ادیان؛ نمادها، باورها و سیاست‌ها}}</ref>


== ریاست‌جمهوری و نخست‌وزیری ==
== اندیشه سیاسی ==
ولادیمیر پوتین از ۲۰۰۰م تاکنون در پنج دوره ریاست‌جمهوری به عنوان رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه انتخاب شده است. وی همچنین در فاصله سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲م به‌دلیل محدودیت قانون اساسی برای دورههای متوالی، سمت نخست‌وزیری را بر عهده داشت و در سال ۲۰۲۰م با تصویب اصلاحات قانون اساسی، امکان نامزدی مجدد برای دوره‌های پیاپی برای او فراهم شد. جزئیات دوره‌های ریاستجمهوری وی به شرح زیر است:
به باور پژوهشگران، اندیشه سیاسی ولادیمیر پوتین، ریشه در مجموعه‌ای از مفاهیم فلسفی و تاریخی دارد که به‌طور عمده از ایوان ایلین، فیلسوف مهاجر روسی قرن بیستم میلادی، اثر پذیرفته است. این اندیشه بر محورهایی همچون هویت ملی منحصربه‌فرد روسیه، ضرورت وجود دولتی متمرکز و قدرتمند، نقد بنیادین [[لیبرالیسم]] و ارزش‌های غربی و توجیه استفاده از زور در راستای منافع ملی استوار است. پوتین با پذیرش عمومی ایلین به‌عنوان یکی از فیلسوفان مورد علاقهٔ خود، ایده‌های او را به‌عنوان چارچوبی ایدئولوژیک برای سیاست‌های داخلی و خارجی روسیه به‌کار گرفته است. از دیدگاه تحلیلگران، تأکید بر مسیحیت ارتدوکس و سنت‌های تاریخی به‌عنوان هسته هویت روسی، رد دموکراسی به‌سبک غربی و ترویج مفهوم دموکراسی مستقل و نیز دفاع از یک رهبری کاریزماتیک و اقتدارگرا که مظهر روح روسی باشد، از مؤلفه‌های اصلی این منظومه فکری محسوب می‌شوند.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۹|ک=خبر آنلاین|ف=ریشه فکری و استراتژیک ولادیمیر پوتین کجاست؟ / این مقاله درباره ایلین همه چیز را آشکار می‌کند}}</ref> در عرصه سیاست خارجی، این اندیشه با نگاه به غرب به‌عنوان تمدنی در حال انحطاط اخلاقی و فرهنگی، به شکل‌گیری جهت‌گیری ضدغربی و تقویت ناسیونالیسم روسی انجامیده است. پوتین فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی را بزرگ‌ترین فاجعه ژئوپلیتیک قرن بیستم دانسته و آمریکاستیزی را به‌عنوان یکی از ستون‌های سیاست خارجی روسیه مطرح کرده است؛ رویکردی که به باور ناظران، ریشه در نگاه وی به گذشته کشورش دارد و [[ایالات متحده]] را عامل اصلی فروپاشی ابرقدرت شرق می‌داند.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۰۹|ک=روزنامه دنیای اقتصاد|ف=نوع نگاه پوتین به جهان}}</ref> به عقیدهٔ ناظران سیاسی، مفاهیمی مانند «دنیای روسی» و دفاع از روس‌زبانان خارج از کشور، که در اقداماتی نظیر الحاق کریمه تجسم یافته، ریشه در همین بستر فکری دارد. همچنین، ترویج ارزش‌های سنتی نظیر میهن‌پرستی، [[خانواده]] و ایمان مذهبی، به‌عنوان سنگری در برابر نفوذ غرب و منبعی برای وحدت ملی، بخش دیگری از این چارچوب فکری را تشکیل می‌دهد.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۹|ک=خبر آنلاین|ف=ریشه فکری و استراتژیک ولادیمیر پوتین کجاست؟ / این مقاله درباره ایلین همه چیز را آشکار می‌کند}}</ref>


* '''دوره نخست ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴م:''' پوتین در ۳۱ دسامبر ۱۹۹۹م به دنبال استعفای بوریس یلتسین، به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت منصوب شد و در ۱۲ ژانویه ۲۰۰۰م آمادگی خود را برای شرکت در انتخابات اعلام کرد. وی در انتخابات ۲۶ مارس ۲۰۰۰م با کسب ۵۳٫۴درصد آرا به پیروزی رسید.
== فعالیت‌های پیش از ریاست‌جمهوری ==
* '''دوره دوم ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸م:''' پوتین در پایان سال ۲۰۰۳م قصد خود را برای نامزدی مجدد اعلام کرد و در انتخابات ۱۴ مارس ۲۰۰۴م با کسب ۷۱٫۹درصد آرا برای دومین بار انتخاب شد.
[[پرونده:ولادیمیر پوتین۲.jpg|جایگزین=آناتولی سوبچاک، شهردار سن‌پترزبورگ و ولادیمیر پوتین در مجلس قانونگذاری شهر سن پترزبورگ|بندانگشتی|آناتولی سوبچاک، شهردار سن‌پترزبورگ (راست) و ولادیمیر پوتین، معاون وی (چپ)، در مجلس قانونگذاری شهر سن پترزبورگ در سال ۱۹۹۳م.]]
* '''دوره سوم ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸م:''' پس از یک دوره نخست‌وزیری ۲۰۰۸متا ۲۰۱۲م، در سپتامبر ۲۰۱۱م با پیشنهاد حزب روسیه متحد، پوتین نامزدی خود را برای انتخابات ۲۰۱۲م اعلام کرد و در ۴ مارس ۲۰۱۲م با کسب ۶۴٫۴درصد آرا برای سومین بار به ریاست‌جمهوری رسید. این دوره بر اساس اصلاحات قانون اساسی، شش ساله بود.
پوتین فعالیت حرفه‌ای خود را در سال ۱۹۷۵م با پیوستن به کاگب آغاز کرد و پس از گذراندن دوره‌های آموزشی در مسکو، در ۱۹۸۵م به‌عنوان افسر اطلاعاتی به آلمان شرقی اعزام شد و تا ۱۹۹۰م در دفتر اطلاعاتی درسدن مشغول به کار بود. وی در این دوره به درجهٔ سرهنگ دومی ارتقا یافت و نشان «خدمت وفادارانه به ارتش ملی خلق» جمهوری دموکراتیک آلمان را دریافت کرد. پس از بازگشت به روسیه، در ۱۹۹۸م به ریاست سرویس امنیت فدرال (جانشین کاگب) منصوب شد و از مارس ۱۹۹۹م نیز دبیری شورای امنیت روسیه را بر عهده گرفت.<ref>{{پک/بن|۵|ک=putin.kremlin|ف=Biography|زبان=en}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۲|ک=bbc|ف=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|زبان=en}}</ref>
* '''دوره چهارم ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴م:''' پوتین در دسامبر ۲۰۱۷م و در دیدار با کهنه‌سربازان روس، نامزدی خود را اعلام کرد و در انتخابات ۱۸ مارس ۲۰۱۸م با کسب ۷۷٫۵ درصد آرا برای چهارمین بار انتخاب شد.
* '''دوره پنجم ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰م:''' پس از اعلام تاریخ انتخابات توسط شورای فدراسیون در دسامبر ۲۰۲۳م پوتین برنامه انتخاباتی خود را ارائه داد و در انتخابات ۱۵ تا ۱۷ مارس ۲۰۲۴م با کسب ۸۷٫۲۸درصد آرا و با مشارکت ۷۷٫۴۴درصدی واجدان شرایط، برای پنجمین بار یعنی سومین بار پیاپی به ریاستجمهوری روسیه انتخاب شد.<ref>{{پک/بن|۶|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=پوتین برای پنجمین بار رئیس‌جمهور روسیه شد}}</ref>


=== اقدامات و رویدادهای دوران ریاست‌جمهوری  ===
پوتین فعالیت سیاسی خود را در اوایل دههٔ ۱۹۹۰م آغاز کرد. او از ۱۹۹۱م تا ۱۹۹۴م به‌عنوان معاون شهردار سن پترزبورگ و از ۱۹۹۴م تا ۱۹۹۶م به‌عنوان معاون اول شهردار این شهر مشغول به کار بود. در اوت ۱۹۹۶م به مسکو نقل مکان کرد و معاون ادارهٔ امور کرملین شد. در مارس ۱۹۹۷م، ریاست ادارهٔ کنترل عمومی کرملین و معاونت رئیس‌ستاد کرملین را بر عهده گرفت. در ژوئیه ۱۹۹۸م به‌عنوان رئیس سرویس امنیت فدرال منصوب شد و در مارس ۱۹۹۹م، مسئولیت شورای امنیت کرملین نیز به وظایف او افزوده شد. در اوت ۱۹۹۹م، بوریس یلتسین او را به‌عنوان نخست‌وزیر معرفی کرد و از ۳۱ دسامبر ۱۹۹۹م، پوتین به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت فعالیت خود را آغاز کرد.<ref>{{پک/بن|پ۱|ک=themoscowtimes|ف=Vladimir Putin|زبان=en}}</ref>
پوتین از ابتدای زمامداری خود در ۲۰۰۰م تداوم اقتدار دولت، نظم داخلی و احیای جایگاه روسیه در عرصهٔ بینالمللی را در دستور کار قرار داد. وی با پایان‌دادن به بحران چچن، کنترل نظامی بر این منطقه را بازپس گرفت و پس از آن با حمله به گرجستان در ۲۰۰۸م، الحاق کریمه به خاک روسیه در ۲۰۱۴م  و آغاز جنگ تمام‌عیار در اوکراین در ۲۰۲۲م مرزهای نفوذ نظامی روسیه را گسترش داد. در حوزهٔ اقتصاد، با مهار الیگارش‌ها، بازتوزیع ثروت و افزایش هزینه‌های دفاعی، ساختار مالی کشور را به سمت خودکفایی راهبردی و تأمین بودجهٔ جنگ سوق داد. همزمان، با ترویج ارزش‌های سنتی، حمایت از کلیسای ارتدکس و محدودسازی نهادهای مدنی، انسجام فرهنگی و اجتماعی را حول محور دولت تقویت کرد و در سیاست خارجی نیز با تقویت روابط با چین، هند، ایران و کشورهای همسورو مقابله با توسعهٔ ناتو، بر مخالفت با نظم لیبرال بینالمللی تأکید ورزید.<ref>{{پک/بن|پ۲|ک=bbc|ف=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|زبان=en}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۱|ک=themoscowtimes|ف=Vladimir Putin|زبان=en}}</ref>


== منتقدان سرشناس ==
== ریاست‌جمهوری و نخست‌وزیری ==
در طول  زمامداری ولادیمیر پوتین، شماری از مخالفان، روزنام‌هنگاران، فعالان حقوق بشر و چهره‌های سیاسی و نظامی که به نحوی با دولت روسیه یا شخص رئیس‌جمهور مخالفت ورزیده‌اند، با مرگ‌های مشکوک مواجه شده‌اند. این موارد که غالباً با اتهامات رسمی رد یا به خودکشی یا تصادف نسبت داده شده‌اند، همواره توجه ناظران بین‌المللی و فعالان حقوق بشر را به خود جلب کرده است. در ادامه، فهرستی از برجسته‌ترین این چهره‌ها به ترتیب ارائه شده است:
ولادیمیر پوتین از ۲۰۰۰م تاکنون در پنج دوره ریاست‌جمهوری به‌عنوان رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه انتخاب شده است. وی همچنین در فاصله سال‌های ۲۰۰۸م تا ۲۰۱۲م به‌دلیل محدودیت قانون اساسی برای دوره‌های متوالی، سمت نخست‌وزیری را بر عهده داشت و در ۲۰۲۰م با تصویب اصلاحات قانون اساسی، امکان نامزدی مجدد برای دوره‌های پیاپی برای او فراهم شد.
* '''دوره نخست ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴م:''' پوتین در [[۳۱ دسامبر]] ۱۹۹۹م به دنبال استعفای بوریس یلتسین، به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت منصوب شد و در [[۱۲ ژانویه]] ۲۰۰۰م آمادگی خود را برای شرکت در انتخابات اعلام کرد. وی در انتخابات [[۲۶ مارس]] ۲۰۰۰م با کسب ۵۳٫۴درصد آرا به پیروزی رسید.<ref>{{پک/بن|پ۰۳|ک=TASS
russian news agency|ف=Russian President Vladimir Putin's biography|زبان=}}</ref>
* '''دوره دوم ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸م:''' پوتین در پایان سال ۲۰۰۳م قصد خود را برای نامزدی مجدد اعلام کرد و در انتخابات [[۱۴ مارس]] ۲۰۰۴م با کسب ۷۱٫۹درصد آرا برای دومین بار انتخاب شد.
* '''دوره سوم ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸م:''' پس از یک دوره نخست‌وزیری ۲۰۰۸تا ۲۰۱۲م، در [[سپتامبر]] ۲۰۱۱م با پیشنهاد حزب روسیه متحد، پوتین نامزدی خود را برای انتخابات ۲۰۱۲م اعلام کرد و در [[۴ مارس]] ۲۰۱۲م با کسب ۶۴٫۴درصد آرا برای سومین بار به ریاست‌جمهوری رسید. این دوره بر اساس اصلاحات قانون اساسی، شش ساله بود.<ref>{{پک/بن|پ۰۴|ک=TASS
russian news agency|ف=Biography of Russian President Vladimir Putin|زبان=}}</ref>
* '''دوره چهارم ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴م:''' پوتین در [[دسامبر]] ۲۰۱۷م و در دیدار با کهنه‌سربازان روس، نامزدی خود را اعلام کرد و در انتخابات [[۱۸ مارس]] ۲۰۱۸م با کسب ۷۷٫۵ درصد آرا برای چهارمین بار انتخاب شد.
* '''دوره پنجم ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰م:''' پس از اعلام تاریخ انتخابات توسط شورای فدراسیون در دسامبر ۲۰۲۳م پوتین برنامه انتخاباتی خود را ارائه داد و در انتخابات [[۱۵ مارس|۱۵]] تا [[۱۷ مارس]] ۲۰۲۴م با کسب ۸۷٫۲۸درصد آرا و با مشارکت ۷۷٫۴۴درصدی واجدان شرایط، برای پنجمین بار به ریاست‌جمهوری روسیه انتخاب شد.<ref>{{پک/بن|۶|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=پوتین برای پنجمین بار رئیس‌جمهور روسیه شد}}</ref>


* '''الکساندر لیتویننکو''' (۲۰۰۶م): افسر سابق کاگب و افاسبی که در لندن با پولونیوم ۲۱۰ مسموم و کشته شد. تحقیقات بریتانیا، عوامل روسی را مسئول دانستند.  
=== اقدامات مهم دوران ریاست‌جمهوری ===
* '''آنا پولیتکوفسکایا''' (۲۰۰۶م): روزنامه‌نگار منتقد جنگ چچن که در آسانسور منزلش در مسکو به قتل رسید.  
[[پرونده:ولادیمیر پوتین۳.jpg|جایگزین=ولادیمیر پوتین هنگام امضای پیمان الحاق شبه‌جزیره کریمه به روسیه|بندانگشتی|ولادیمیر پوتین و مقام‌های کریمه در کرملین مسکو هنگام امضای پیمان الحاق شبه‌جزیره کریمه به روسیه، ۱۸ مارس ۲۰۱۴م.]]
* '''ناتالیا استمیرووا''' (۲۰۰۹م): فعال حقوق بشر و عضو سازمان «مموریال» که در چچن ربوده و با شلیک گلوله کشته شد.  
ولادیمیر پوتین از آغاز ریاست‌جمهوری خود در ۲۰۰۰م، مجموعه‌ای از سیاست‌های داخلی و خارجی را در پیش گرفت که از جمله آنها می‌توان به بازپس‌گیری کنترل نظامی بر منطقه چچن از طریق عملیات نظامی در سال‌های ۱۹۹۹–۲۰۰۰م اشاره کرد که در مارس ۲۰۰۰م با پیروزی روسیه در این درگیری همراه شد. در حوزه نظامی و توسعه مرزهای نفوذ، روسیه در سال‌های بعد به ترتیب به گرجستان (۲۰۰۸م)، الحاق شبه‌جزیره کریمه (۲۰۱۴م) و در نهایت آغاز درگیری تمام‌عیار در اوکراین (۲۰۲۲م) دست زد. کشورهای غربی این اقدامات را رویکردی توسعه‌طلبانه و مداخله‌جویانه ارزیابی می‌کنند، در حالی‌که روسیه این تحرکات را واکنشی دفاعی در برابر گسترش ناتو به مرزهای شرقی خود و حرکتی برای بازدارندگی و حفظ امنیت ملی تلقی می‌کند.<ref>{{پک/بن|پ۲|ک=bbc|ف=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|زبان=en}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۱|ک=themoscowtimes|ف=Vladimir Putin|زبان=en}}</ref>
* '''آناستازیا بابوروا''' (۲۰۰۹م): روزنامهنگار که به همراه وکیل حقوق بشر استانیسلاو مارکلوف هدف گلوله قرار گرفت و جان باخت.  
* '''سرگئی ماگنیتسکی''' (۲۰۰۹م): وکیل مالیاتی که به دلیل افشای فساد مالی مقامات روسی در بازداشت درگذشت و مرگ او به محرومیت از درمان پزشکی نسبت داده شد.  
* '''بوریس برزوفسکی''' (۲۰۱۳م): الیگارش و منتقد سرسخت پوتین که در تبعید در بریتانیا با شرایط مشکوک درگذشت.  
* '''بوریس نمتسوف''' (۲۰۱۵م): معاون پیشین نخستوزیر روسیه و از منتقدان برجسته که با چهار گلوله از پشت در نزدیکی کرملین به قتل رسید.  
* '''میخائیل لسین''' (۲۰۱۵م): مشاور رسانهای پوتین که در هتلی در واشنگتن با ضربه شدید به سر و مسمومیت با الکل درگذشت.  
* '''زلیمخان خانگوشویلی''' (۲۰۱۹م): فرمانده سابق جداییطلبان چچنی که در برلین با شلیک گلوله کشته شد و آلمان عامل آن را فردی وابسته به دستگاههای امنیتی روسیه معرفی کرد.  
* '''یوگنی پریگوژین''' (۲۰۲۳م): رهبر گروه واگنر که پس از یک شورش نافرجام، در سقوط یک جت تجاری جان باخت و پوتین او را فردی با اشتباهات جدی خواند و پس از مرگش، نیروهای او موظف به سوگند ملی شدند.
* '''الکسی ناوالنی''' (۲۰۲۴م): مخالف برجسته سیاسی که در زندان درگذشت و بسیاری از کشورهای غربی کرملین را مسئول مستقیم مرگ وی دانستند. <ref>{{پک/بن|۷|ک=وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد|ف=کدام منتقدان پوتین در ۲۵ سال اخیر کشته شدند؟}}</ref>


== سیاست خارجی ==
در حوزه اقتصاد، پوتین با تنظیم روابط با گروه‌های الیگارش و کاهش نفوذ آنان در تصمیم‌گیری‌های کلان، درصدد ایجاد توازن میان دولت و بخش خصوصی برآمد؛ به‌گونه‌ای که در نشست [[ژوئیه]] ۲۰۰۰م با بیست و یک تن از رهبران تجاری، بر لزوم حمایت آنان از برنامه اصلاحات مالیاتی و عضویت روسیه در سازمان تجارت جهانی تأکید ورزید. وی همچنین با تأکید بر نظارت دولت بر قوانین اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی، ساختار مالی کشور را به‌سوی خودکفایی راهبردی سوق داد و در عین حال با افزایش هزینه‌های دفاعی، بودجه نظامی را برای تأمین اهداف راهبردی و عملیات خارجی تقویت کرد.<ref>{{پک/بن|پ۰۴|ک=TASS
سیاست خارجی ولادیمیر پوتین بر پایهٔ بازتعریف جایگاه روسیه در نظام بین‌الملل، مخالفت با ساختار تک‌قطبی و تلاش برای ایجاد نظمی چندقطبی با محوریت منافع ملی و حوزهٔ نفوذ منطقه‌ای تدوین شده است. وی با انتقاد از توسعهٔ ناتو به سمت شرق، اقدامات نظامی غرب در بالکان و خروج آمریکا از پیمان‌های راهبردی، نارضایتی خود را از نظم لیبرال بین‌المللی ابراز داشته و بر ضرورت احترام به حاکمیت کشورها و عدم دخالت در امور داخلی قدرت‌های بزرگ تأکید کرده است. در این چارچوب، روسیه با امضای بیانیهٔ مشترک با چین در سال ۲۰۲۲، همکاری راهبردی خود را با پکن در حوزه‌های اقتصادی و نظامی گسترش داده و در عین حال با بهره‌گیری از ابزارهای انرژی، تحریم‌ها و معاهدات دوجانبه، کوشیده است تا وزن خود را در معادلات جهانی افزایش دهد. به نظر تحلیلگران تهاجم به اوکراین و الحاق کریمه، در ادامهٔ این رویکرد و با هدف تثبیت حضور روسیه در مناطق همسایه و جلوگیری از پیوستن اوکراین به ناتو، به‌عنوان واکنشی به آنچه تهدید راهبردی غرب تلقی می‌شود، صورت گرفته است که پیامدهایی چون تقویت همکاری روسیه و چین، تعمیق شکاف با غرب، بازنگری در معماری امنیتی اروپا و اختلال در نظم اقتصادی لیبرال را در پی داشته است.<ref name=":02">{{پک|رضاپور|صبوری|۱۴۰۴|ک=پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل|ف=واکاوی راهبردی ولادیمیر پوتین در قبال نظم نوین جهانی با تأکید بر جنگ اوکراین|ص=۱۸۳-۱۸۴}}</ref>
russian news agency|ف=Biography of Russian President Vladimir Putin|زبان=}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۲|ک=bbc|ف=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|زبان=en}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۱|ک=themoscowtimes|ف=Vladimir Putin|زبان=en}}</ref>


== روابط با جمهوری اسلامی ایران ==
در عرصه فرهنگی و اجتماعی، پوتین با ترویج ارزش‌های سنتی، حمایت از کلیسای ارتدکس و اعمال محدودیت‌هایی بر نهادهای مدنی، انسجام اجتماعی را حول محور دولت تقویت کرد. از جمله اقدامات شاخص در این حوزه می‌توان به تصویب اصلاحات قانون اساسی در ۲۰۲۰م مبنی بر تعریف ازدواج به‌عنوان پیوند میان [[زن]] و [[مرد]] و نیز تصویب قوانین محدودکننده در حوزه مسائل اجتماعی در بازه ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳م اشاره کرد که با پشتیبانی کلیسای ارتدکس همراه شد.<ref>{{پک/بن|پ۲|ک=bbc|ف=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|زبان=en}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۱|ک=themoscowtimes|ف=Vladimir Putin|زبان=en}}</ref>
روابط جمهوری اسلامی ایران و روسیه در دوران ریاست‌جمهوری ولادیمیر پوتین بر پایه همکاری‌های اقتصادی، انرژی، حمل‌ونقل و هماهنگی‌های منطقه‌ای، به‌ویژه در حوزه سوریه و آسیای مرکزی، توسعه یافته است. پوتین با وجود رویکردهای متفاوت در برخی مسائل بین‌المللی، بر مخالفت با یکجانبه‌گرایی و گسترش ناتو به شرق تأکید داشته و همکاری با ایران را در چارچوب نهادهایی چون سازمان همکاری شانگهای و بریکس دنبال کرده است. وی طی سال‌های اخیر با امضای اسناد راهبردی و اجرای پروژه‌های مشترک، از جمله نیروگاه اتمی بوشهر، کریدور شمال-جنوب و مبادلات تجاری، روابط دو کشور را گسترش داده است. این همکاری‌ها در حالی ادامه یافته که جمهوری اسلامی ایران و روسویه هر یک با تحریم‌های غرب مواجه بوده و پوتین بر تقویت استقلال راهبردی روسیه و همکاری با ایران در این مسیر تأکید داشته است.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۴|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=سفر پوتین به ایران؛ نمایی از یک ائتلاف استراتژیک}}</ref>  


=== سفرهای ولادیمیر پوتین به ایران ===
== محبوبیت پوتین در روسیه ==
ولادیمیر پوتین تاکنون پنج بار به ایران سفر کرده است. نخستین سفر او در مهر ۱۳۸۶ برای شرکت در اجلاس سران کشورهای حاشیه دریای خزر انجام شد و طی آن بر توسعه همکاری‌های اقتصادی و تکمیل نیروگاه بوشهر تأکید شد. دومین سفر در آذر ۱۳۹۴ و در چارچوب اجلاس سران کشورهای صادرکننده گاز صورت گرفت و هفت سند همکاری در حوزه‌های حمل‌ونقل، انرژی و بانکی به امضا رسید. سومین سفر در آبان ۱۳۹۶ برای نشست سه‌جانبه ایران، روسیه و آذربایجان بود و بر گسترش همکاری‌های منطقه‌ای و انرژی تأکید داشت. چهارمین سفر در شهریور ۱۳۹۷ در چارچوب نشست سران روند آستانه درباره سوریه انجام شد و همکاری‌های سه‌جانبه با ترکیه را تقویت کرد. پنجمین سفر او در تیر ۱۴۰۱، پس از آغاز جنگ اوکراین، به منظور حضور در نشست آستانه و دیدار با مقامات ایرانی صورت گرفت و بر تداوم همکاری‌های منطقه‌ای و اقتصادی در شرایط تحریمی تأکید شد. پوتین در تمامی این سفرها با رهبر انقلاب اسلامی دیدار کرده که این ملاقات‌ها از سوی ناظران، نشانگر جایگاه ویژه روابط دو کشور در سیاست خارجی روسیه ارزیابی شده است.
طبق نظرسنجی مرکز تحقیقات افکار عمومی روسیه (VCIOM) در ژوئیه ۲۰۲۶م ۷۳٫۳درصد از شهروندان روس به ولادیمیر پوتین اعتماد دارند و نرخ تأیید عملکرد وی ۶۶٫۹درصد گزارش شده است. اعتماد به دولت و نخست‌وزیر وی، میخائیل میشوستین نیز به ترتیب ۴۵٫۷ و ۵۵٫۷درصد است. همچنین حزب روسیه متحد با ۳۲٫۶درصد، بالاترین سطح حمایت را در میان احزاب سیاسی دارد.<ref>{{پک/بن|و۲|ک=tass|ف=Russians’ trust in Putin exceeds 73% — pollster|زبان=en}}</ref>


=== دیدارهای با رهبر انقلاب اسلامی ===
== سیاست خارجی ==
پوتین در پنج سفر خود به جمهوری اسلامی ایران، دیدار با رهبر انقلاب را در اولویت برنامه‌های خود قرار داد و در اغلب موارد، تشریفات دیپلماتیک متعارف را کنار گذاشت و مستقیماً به دیدار ایشان رفت.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۱|ک=وبسایت اقتصاد نیوز|ف=دیدارهای پوتین با رهبر انقلاب در 4 بار سفر به ایران /جزئیات دیدار با احمدی نژاد و روحانی}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۰۰۲|ک=وب‌سایت دیگران|ف=فراتر از تشریفات}}</ref> وی در یکی از این ملاقات‌ها، نسخه‌ای نفیس و کهن از قرآن کریم را به رهبر انقلاب تقدیم کرد که در محافل خبری بازتاب گسترده‌ای داشت و نشان‌دهنده احترام به میراث فرهنگی و اسلامی ایران ارزیابی شد.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۳|ک=وب‌سایت شیعه نیوز|ف=احترام پوتین به اسلام با دادن هدیه به رهبر ایران}}</ref> در این دیدارها که اغلب بیش از یک ساعت به طول انجامید، موضوعاتی چون همکاری‌های امنیتی در سوریه، مقابله با تروریسم، مخالفت با دخالت‌های خارجی و تحولات غرب آسیا مورد بحث قرار گرفت. پوتین شخصیت رهبر انقلاب را فرزانه و صاحب‌نظر در مسائل کلان منطقه‌ای و جهانی توصیف کرده و بر اهمیت رهنمودهای ایشان در سیاست‌گذاری‌های منطقه‌ای تأکید داشته است. این ملاقات‌ها از سوی تحلیلگران، بستری برای هماهنگی‌های راهبردی و تبادل نظر در مورد نظم بین‌المللی ارزیابی شده و نشان‌دهنده جایگاه ویژه جمهوری اسلامی ایران در سیاست خارجی روسیه است.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۱|ک=وب‌سایت اقتصاد نیوز|ف=دیدارهای پوتین با رهبر انقلاب در 4 بار سفر به ایران /جزئیات دیدار با احمدی نژاد و روحانی}}</ref>
سیاست خارجی ولادیمیر پوتین بر پایه بازتعریف جایگاه روسیه در نظام بین‌الملل، مخالفت با ساختار تک‌قطبی و تلاش برای ایجاد نظمی چندقطبی با محوریت منافع ملی و حوزه نفوذ منطقه‌ای تدوین شده است. وی با انتقاد از توسعه ناتو به سمت شرق، اقدامات نظامی غرب در بالکان و خروج آمریکا از پیمان‌های راهبردی، نارضایتی خود را از نظم لیبرال بین‌المللی ابراز داشته و بر ضرورت احترام به حاکمیت کشورها و عدم دخالت در امور داخلی قدرت‌های بزرگ تأکید کرده است. در این چارچوب، روسیه با امضای بیانیه مشترک با [[چین]] در ۲۰۲۲م همکاری راهبردی خود را با پکن در حوزه‌های اقتصادی و نظامی گسترش داده و در عین‌حال با بهره‌گیری از ابزارهای انرژی، تحریم‌ها و معاهدات دوجانبه، کوشیده است تا وزن خود را در معادلات جهانی افزایش دهد.<ref name=":022">{{پک|رضاپور|صبوری|۱۴۰۴|ک=پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل|ف=واکاوی راهبردی ولادیمیر پوتین در قبال نظم نوین جهانی با تأکید بر جنگ اوکراین|ص=۱۸۳–۱۸۴}}</ref>


== ورابط با غرب و آمریکا ==
=== دیدگاه‌ها در حوزه روابط خارجی ===
روابط ولادیمیر پوتین با غرب در ابتدای ریاست‌جمهوری او با همکاری نسبی همراه بود؛ او پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، یکی از نخستین رهبران خارجی بود که با جورج دبلیو بوش تماس گرفت و از کارزار آمریکا در افغانستان حمایت کرد. با این حال، این همکاری دیری نپایید و به تدریج با اقداماتی چون ترور الکساندر لیتویننکو در لندن و اتهامات بعدی درباره دست داشتن کرملین در این پرونده، روابط دو طرف تیره شد.<ref>{{پک/بن|پ۲|ک=bbc|ف=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|زبان=en}}</ref> پوتین در سال ۲۰۰۷ در کنفرانس امنیتی مونیخ، با انتقاد آشکار از یکجانبه‌گرایی ایالات متحده، بر نارضایتی روسیه از سیاست‌های غرب تأکید کرد و گسترش ناتو به شرق را یکی از محورهای اصلی اختلافات خواند. وی همچنین بارها با استناد به وعده‌های شفاهی دهه ۱۹۹۰ درباره عدم گسترش ناتو، غرب را به نقض تعهدات متهم کرده و آن را توجیهی برای اقدامات نظامی روسیه، از جمله الحاق کریمه و تهاجم به اوکراین، دانسته است. به رغم فقدان سند کتبی معتبر در این زمینه، این اختلافات همواره به عنوان یکی از عوامل اصلی تنش در روابط روسیه و غرب مطرح بوده و در بحران اوکراین به اوج خود رسیده است.
[[پرونده:ولادیمیر پوتین۴.png|جایگزین=دیدار ولادیمیر پوتین با سید علی خامنه‌ای در تهران|بندانگشتی|دیدار ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، با [[سید علی خامنه‌ای]]، [[رهبر جمهوری اسلامی ایران]]، در [[تهران]]، [[۲۸ تیر]] ۱۴۰۱ش.]]
'''جمهوری اسلامی ایران:''' از دیدگاه پوتین، ایران به‌عنوان یکی از شرکای راهبردی روسیه در مخالفت با نظم تک‌قطبی محسوب می‌شود و همکاری با این کشور در چارچوب نهادهایی چون [[سازمان همکاری شانگهای]]<ref>{{پک/بن|پ۹۹|ک=خبرگزاری آنا|ف=پوتین: هیچ مانعی برای پیوستن ایران به سازمان شانگهای وجود ندارد}}</ref> و [[بریکس]]<ref>{{پک/بن|پ۱۰۰|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=پوتین: همکاری ایران و روسیه بیش از پیش توسعه خواهد یافت}}</ref> دنبال شده است.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۴|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=سفر پوتین به ایران؛ نمایی از یک ائتلاف استراتژیک}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۰۰۱|ک=وب‌سایت اقتصاد نیوز|ف=دیدارهای پوتین با رهبر انقلاب در 4 بار سفر به ایران /جزئیات دیدار با احمدی‌نژاد و روحانی}}</ref> وی با اجرای پروژه‌های مشترک از جمله [[نیروگاه اتمی بوشهر]] و کریدور شمال-جنوب، روابط دو کشور را گسترش داده و در سفرهای خود به [[ایران]]، دیدار با [[سید علی خامنه‌ای]] را در اولویت برنامه‌های خود قرار داده است.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۶|ک=وب‌سایت کائنات|ف=تاریخچه سفرهای پوتین به تهران نگاه ویژه کرملین به ایران}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۰۰۱|ک=وب‌سایت اقتصاد نیوز|ف=دیدارهای پوتین با رهبر انقلاب در 4 بار سفر به ایران /جزئیات دیدار با احمدی‌نژاد و روحانی}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۰۰۲|ک=وب‌سایت دیگران|ف=فراتر از تشریفات}}</ref> پوتین شخصیت سید علی خامنه‌ای، دومین [[رهبر جمهوری اسلامی ایران]] را دارای نفوذ و صاحب‌نظر در مسائل کلان منطقه‌ای توصیف کرده و بر اهمیت رهنمودهای وی در سیاست‌گذاری‌های منطقه‌ای تأکید داشته است.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۱|ک=وب‌سایت اقتصاد نیوز|ف=دیدارهای پوتین با رهبر انقلاب در 4 بار سفر به ایران /جزئیات دیدار با احمدی‌نژاد و روحانی}}</ref> وی همچنین بر حق مسلم ایران مبنی بر برخورداری از یک [[برنامه هسته‌ای ایران|برنامه هسته‌ای]] صلح‌آمیز تأکید کرده<ref>{{پک/بن|پ۰۶|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=پوتین: ایران حق برخورداری از برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز را دارد}}</ref> و با اشاره به [[جنگ رمضان]]، [[شجاعت]] و شهامت مردم ایران را ستوده و گفته است که رهبران بسیاری از کشورها، ایستادگی مردم ایران در برابر متجاوزان را تحسین می‌کنند.<ref>{{پک/بن|پ۰۵|ک=خبرگزاری مهر|ف=پوتین: رهبران جهان شجاعت مردم ایران را تحسین می‌کنند}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۰۰۴|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=سفر پوتین به ایران؛ نمایی از یک ائتلاف استراتژیک}}</ref>


== پوتینیسم ==
'''خاورمیانه:''' پوتین در ۲۰۱۵م در پاسخ به درخواست رسمی دولت [[سوریه]] و در هماهنگی میدانی با [[نظام جمهوری اسلامی ایران]]، فرمان مداخلهٔ نظامی روسیه در جنگ داخلی سوریه را صادر کرد. این اقدام راهبردی که با هدف مبارزه با گروه‌های تروریستی تکفیری نظیر [[داعش]] صورت گرفت، مانع از سقوط دولت [[بشار اسد]] شد و نفوذ روسیه را در [[خاورمیانه]] به‌شدت افزایش داد.<ref>{{پک/بن|پ۱۱|ک=وب‌سایت اسپوتنیک|ف=پوتین دستور داد حملات هوایی روسیه در سوریه شدت پیدا کند}}</ref>
پوتینیسم به الگوی سیاسی‑اجرایی اطلاق می‌شود که در دوران زمامداری ولادیمیر پوتین در روسیه شکل گرفته و بر محور بازسازی قدرت دولتی، تمرکزگرایی، نظم امنیتی و احیای جایگاه بین‌المللی روسیه استوار است. این الگو که ریشه در سنت دولت‌گرایی روسی و تجارب تاریخی این کشور دارد، با بهره‌گیری از منابع انرژی، تقویت نهادهای امنیتی و کنترل بر رسانه‌ها، فضایی را پدید آورده است که در آن نهادهای مدنی و مخالفان سیاسی به حاشیه رانده می‌شوند و قانون به‌عنوان ابزاری برای تحکیم قدرت اجرایی به کار گرفته می‌شود. به باور تحلیلگران، پوتینیسم نه یک ایدئولوژی منسجم، بلکه مجموعه‌ای از راهبردهای عمل‌گرایانه برای تداوم سلطهٔ یک رهبر قدرتمند بر ساختارهای سیاسی و اقتصادی روسیه است که ضمن تأمین امنیت و ثبات داخلی، با تفسیر خاصی از دموکراسی و حاکمیت قانون، فاصلهٔ قابل‌توجهی با هنجارهای لیبرال‑دموکراتیک غربی دارد. این رویکرد، هرچند در افکار عمومی روسیه با اقبال همراه بوده، اما در عرصهٔ بین‌المللی به دلیل سرکوب مخالفان، مداخلات نظامی و سیاست‌های یکجانبه، با انتقادات گسترده‌ای مواجه شده است.<ref>{{پک|کولایی|۱۳۸۸|ک=پرتال جامع علوم انسانی|ف=پدیده پوتینیسم در روسیه}}</ref>


== پانویس ==
'''چین:''' از منظر پوتین، امروزه مناسبات روسیه و چین در بهترین سطح تاریخی خود قرار داشته و نقشی تثبیت‌کننده در تحولات بین‌المللی ایفا می‌کند.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۱|ک=وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد|ف=اظهارات مهم پوتین دربارهٔ روابط روسیه و چین}}</ref> وی با تأکید بر پیشبرد نظم جهانی چندقطبی و نفی سلطه تک‌قطبی در جهان،<ref>{{پک/بن|پ۰۲|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=پوتین: روابط سیاست خارجی روسیه و چین نقش تثبیت‌کننده مهمی در امور جهانی دارد}}</ref> همکاری‌های اقتصادی را عاملی حیاتی در بی‌اثر کردن فشارهای غرب و تحریم‌ها می‌داند. همچنین افزایش صادرات انرژی از طریق خطوط لوله و تقویت شراکت در موضوعات کلان جهانی از جمله مخالفت مشترک با درگیری نظامی علیه ایران، رد رویکرد تغییر نظام و پشتیبانی از دیپلماسی در پرونده هسته‌ای، از محورهای اساسی مورد توجه وی در تعامل با چین به‌شمار می‌رود.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۲|ک=وب‌سایت فرارو|ف=پوتین در دیدار با شی چه گفت؟}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۰۲|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=پوتین: روابط سیاست خارجی روسیه و چین نقش تثبیت‌کننده مهمی در امور جهانی دارد}}</ref>
{{پانویس}}


==منابع==
'''ایالات متحده آمریکا:''' پوتین اگرچه آمریکا را کشوری بزرگ و دارای ظرفیت‌های نخبگانی و ملی می‌داند، اما سیاست خارجی آن در دهه‌های اخیر را «تهاجمی، غیرحرفه‌ای و بحران‌آفرین» در مناطقی نظیر خاورمیانه و شرق [[اروپا]] ارزیابی کرده است.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۶|ک=وب‌سایت انتخاب|ف=نظر پوتین دربارهٔ سیاست خارجی آمریکا}}</ref> وی با انتقاد از تضعیف ساختارهای بین‌المللی و استفاده ابزاری از دلار توسط آمریکا، سطح مناسبات دوجانبه را در نازل‌ترین مرتبه می‌داند.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۳|ک=وب‌سایت رزونامه دنیای اقتصاد|ف=کنایه پوتین به آمریکا: نتوانست با مسئولیت تنها ابرقدرت بودن جهان کنار آید}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۰۰۴|ک=همشهری آنلاین|ف=تازه‌ترین نظر پوتین دربارهٔ روابط میان روسیه و آمریکا}}</ref> همچنین به نظر پوتین، سیاست‌های توسعه‌طلبانهٔ آمریکا و حملهٔ این کشور به [[عراق]] عامل اصلی پیدایش داعش و تقویت [[گروه‌های تروریستی]] است.<ref>{{پک/بن|پ۰۸|ک=وب‌سایت روزنامه دنیای|ف=پوتین:جنگ آمریکادرعراق سبب تشکیل داعش شد}}</ref>
{{یادکرد وب|عنوان=احترام پوتین به اسلام با دادن هدیه به رهبر ایران|نشانی=https://www.shia-news.com/fa/news/106278/%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86-%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|تاریخ=۳ آذر ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۳}}|وبگاه=وب‌سایت شیعه نیوز}}


{{یادکرد وب|عنوان=پوتین برای پنجمین بار رئیس‌جمهور روسیه شد|نشانی=https://www.irna.ir/news/85421709/%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87-%D8%B4%D8%AF|تاریخ=۲۸ اسفند ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۱۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۶}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}}
'''[[کشورهای اروپایی]]:''' پوتین رویکرد دولت‌های اروپایی در همراهی با تحریم‌ها و اعمال فشار بر خطوط کشتیرانی روسیه را ناقض حقوق بین‌الملل دانسته و نسبت به اقدامات متقابل هشدار داده است. وی ضمن پیش‌بینی تغییرات بنیادین در فضای سیاسی اروپا بر اساس منافع ملی واقعی کشورها (به‌ویژه آلمان)، ضرورت حفظ حافظه تاریخی مشترک و جلوگیری از احیای افراط‌گرایی را یادآور می‌شود.<ref>{{پک/بن|پ۰۰۵|ک=وب‌سایت فرارو|ف=هشدار پوتین به اروپا: کشتی‌هایتان را توقیف می‌کنیم}}</ref><ref>{{پک/بن|پ۰۰۳|ک=وب‌سایت رزونامه دنیای اقتصاد|ف=کنایه پوتین به آمریکا: نتوانست با مسئولیت تنها ابرقدرت بودن جهان کنار آید}}</ref>


{{یادکرد وب|عنوان=تصاویر {{!}} دختران پوتین که هستند؟ {{!}} نکات ویژه در مورد خانواده رئیس جمهور روسیه|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/669622/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3|تاریخ=۲۶ فروردین ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۱۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۳}}|وبگاه=هشمهری آنلاین}}
== پوتینیسم ==
پوتینیسم به الگوی سیاسی‑اجرایی اطلاق می‌شود که در دوران زمامداری ولادیمیر پوتین در روسیه شکل گرفته و بر محور بازسازی قدرت دولتی، تمرکزگرایی، نظم امنیتی و احیای جایگاه بین‌المللی روسیه استوار است. این الگو که ریشه در سنت دولت‌گرایی روسی و تجارب تاریخی این کشور دارد، با بهره‌گیری از منابع انرژی، تقویت نهادهای امنیتی و کنترل بر رسانه‌ها، فضایی را پدیدآورده است که در آن نهادهای مدنی و مخالفان سیاسی به حاشیه رانده می‌شوند و قانون به‌عنوان ابزاری برای تحکیم قدرت اجرایی به کار گرفته می‌شود. به باور تحلیلگران، پوتینیسم نه یک ایدئولوژی منسجم، بلکه مجموعه‌ای از راهبردهای عمل‌گرایانه برای تداوم سلطهٔ یک رهبر قدرتمند بر ساختارهای سیاسی و اقتصادی روسیه است که ضمن تأمین امنیت و ثبات داخلی، با تفسیر خاصی از دموکراسی و حاکمیت قانون، فاصلهٔ قابل‌توجهی با هنجارهای لیبرال‑دموکراتیک غربی دارد. این رویکرد، هرچند در افکار عمومی روسیه با اقبال همراه بوده، اما در عرصهٔ بین‌المللی به‌دلیل سرکوب مخالفان، مداخلات نظامی و سیاست‌های یکجانبه، با انتقادات گسترده‌ای مواجه شده است.<ref>{{پک|کولایی|۱۳۸۸|ک=پرتال جامع علوم انسانی|ف=پدیده پوتینیسم در روسیه}}</ref>


{{یادکرد وب|عنوان=دیدارهای پوتین با رهبر انقلاب در 4 بار سفر به ایران /جزئیات دیدار با احمدی نژاد و روحانی|نشانی=https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/508741-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C|تاریخ=۲۶ تیر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۱}}|وبگاه=وب‌سایت اقتصاد نیوز}}
== شیوه برخود با منتقدان ==
در دوران زمامداری پوتین، شماری از مخالفان و روزنامه‌نگاران منتقد با مرگ‌های مشکوک، مسمومیت یا بازداشت روبه‌رو شده‌اند. بسیاری از رسانه‌ها و دولت‌های غربی، دستگاه‌های امنیتی روسیه را مسئول این حوادث می‌دانند؛ اما دولت روسیه هرگونه دخالت در این رویدادها را تکذیب کرده و برخی از این اتهامات را سناریوسازی سرویس‌های اطلاعاتی غرب علیه مسکو قلمداد می‌کند.<ref>{{پک/بن|پ۹۱|ک=وب‌سایت رونامه دنیای اقتصاد|ف=۱۰ مخالف مشهور پوتین را بشناسید/ چه بلایی سرشان آمد؟}}</ref><ref name=":0">{{پک/بن|۷|ک=وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد|ف=کدام منتقدان پوتین در ۲۵ سال اخیر کشته شدند؟}}</ref><ref name=":1">{{پک/بن|پ۹۰|ک=وب‌سایت یورو نیوز|ف=منتقدان سرشناس پوتین که سر به نیست شدند}}</ref>


{{یادکرد وب|عنوان=رازهای زندگی شخصی ولادیمر پوتین رئیس جمهور روسیه|نشانی=https://www.khabarfoori.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B7%D9%86%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D9%85%DB%8C-39/832609-%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C-%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%D8%B1-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C|تاریخ=۹ بهمن ۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۱۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۱}}|وبگاه=وب‌سایت خبر فوری}}
== فیلم، مستند و کتاب دربارهٔ پوتین ==
[[پرونده:ولادیمیر پوتین۵.jpg|جایگزین=کتاب شخص اول - ولادیمیر پوتین از زبان خود و نزدیکانش|بندانگشتی|کتاب شخص اول - ولادیمیر پوتین از زبان خود و نزدیکانش اثر جمعی از نویسندگان روسی]]
ولادیمیر پوتین به عنوان یکی از چهره‌های تأثیرگذار سیاسی قرن بیست‌ویکم میلادی، همواره مورد توجه مستندسازان قرار داشته است؛ ازجمله مستندهای زیر دربارهٔ زندگی و اقدامات او ساخته شده است:
* '''پوتین؛ داستان یک جاسوس روس''' (۲۰۲۰م): سریالی سه‌قسمتی که مسیر صعود پوتین از عضویت در کاگب تا ریاست‌جمهوری را روایت می‌کند و شامل گفت‌وگوهایی با نزدیکان و مخالفان اوست.
* '''قصری برای پوتین''' (۲۰۲۱م): ساخته الکسی ناوالنی که به ادعای فساد مالی و ساخت قصر لوکسی برای پوتین در ساحل دریای سیاه پرداخته است.
* '''شاهدان پوتین''' (۲۰۱۸م): مستندی که چگونگی جانشینی پوتین توسط بوریس یلتسین در سال ۱۹۹۹م را با استفاده از فیلم‌های آرشیوی و مصاحبه با چهره‌های کلیدی بررسی می‌کند.
* '''پوتین، روسیه و غرب''' (۲۰۱۱م): ساخته نورما پرسی که با تمرکز بر روابط کرملین با غرب، بحران‌هایی چون انقلاب نارنجی و جنگ گرجستان را از منظر مقامات ارشد روس روایت می‌کند.
* '''ناوالنی''' (۲۰۲۲م): مستندی دربارهٔ الکسی ناوالنی که ادعا می‌کند پوتین با استفاده از سم نوویچوک قصد ترور او را داشته است.
* '''آقای پوتین کیست؟''' (۲۰۱۵م): مستندی که با تکیه بر تحقیقات روزنامه‌نگاران، به ارتباط پوتین با گروه‌های مافیایی و مقامات کاگب در صعود به قدرت پرداخته است.<ref>{{پک/بن|پ۵۳|ک=خبرگزاری فرارو|ف=بهترین مستندها دربارهٔ ولادیمیر پوتین}}</ref>
* '''پوتین''' (۲۰۲۲): کتابی که توسط فیلیپ شورت نوشته شده، بیوگرافی جامعی است که با نگاهی بی‌طرفانه به بررسی مسیر زندگی، قدرت‌یابی و دوران حکمرانی وی می‌پردازد و تأثیر پوتین بر روسیه و نظم بین‌المللی را تحلیل می‌کند. این اثر با تکیه بر پیشینه نویسنده در نگارش زندگینامه رهبران پیچیده، تصویری واقع‌بینانه از شخصیت و سیاست‌های پوتین ارائه می‌دهد.<ref>{{پک/بن|پ۹۲|ک=وب‌سایت ایران کتاب|ف=کتاب پوتین}}</ref>


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=رضاپور|نام۱=دانیال|تاریخ=۱۴۰۴|عنوان=واکاوی راهبردی ولادیمیر پوتین در قبال نظم نوین جهانی با تأکید بر جنگ اوکراین|پیوند=https://irlip.um.ac.ir/article_46865.html|ژورنال=پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل|دوره=سیزدهم|شماره=۲۶|صفحات=۱۶۶-۱۸۷|نام۲=مصطفی|نام خانوادگی۲=صبوری|نام۳=|نام خانوادگی۳=}}
== پانویس ==
 
{{پانویس}}
{{یادکرد وب|عنوان=سفر پوتین به ایران؛ نمایی از یک ائتلاف استراتژیک|نشانی=https://www.isna.ir/news/1401042818931/%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%D8%A6%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9|تاریخ=۲۸ تیر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۴}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=سندی از خانواده پوتین که به نمایش گذاشته شد {{!}} ویدئو|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/857600/%D8%B3%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88|تاریخ=۱۷ خرداد ۱۴۰۳|تاریخ بازبینی=۱۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۲}}|وبگاه=هشمهری آنلاین}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=فراتر از تشریفات|نشانی=https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=31496|تاریخ=۳ آذر ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۲}}|وبگاه=وب‌سایت دیگران}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=کدام منتقدان پوتین در ۲۵ سال اخیر کشته شدند؟|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4048922-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF|تاریخ=۱۵ اسفند ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۱۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۷}}|وبگاه=وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=پدیده پوتینیسم در روسیه|نشانی=https://www.ensani.ir/fa/article/45696/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%AA%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87|تاریخ=۱۳۸۶|تاریخ بازبینی=۱۲ مرداد ۱۴۰۵|کد زبان=|وبگاه=پرتال جامع علوم انسانی|نام خانوادگی۱=کولایی|نام۱=الهه}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=Biography|نشانی=http://en.putin.kremlin.ru/bio/page-0|تاریخ=|تاریخ بازبینی=۵ اوت ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|۵}}|کد زبان=|وبگاه=Vladimir Putin}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|نشانی=https://www.bbc.com/news/world-europe-15047823|تاریخ=17 March 2024|تاریخ بازبینی=۲۹ ژانویه ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۲}}|کد زبان=|وبگاه=bbc}}


{{یادکرد وب|عنوان=Vladimir Putin|نشانی=https://www.themoscowtimes.com/archive/vladimir-putin|تاریخ=March 22, 2000|تاریخ بازبینی=۲۹ ژانویه ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۱}}|کد زبان=|وبگاه=themoscowtimes}}
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* {{یادکرد وب|عنوان=آیا ادعای پوتین مبنی بر خلف وعده غرب در مورد گسترش ناتو درست است؟|نشانی=https://parsi.euronews.com/2022/03/07/is-russian-president-putin-right-claiming-western-countries-broke-promises-over-nato|تاریخ=۸ مارس ۲۰۲۲|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۵}}|وبگاه=وب‌سایت یورو نیوز}}
* {{یادکرد وب|عنوان=احترام پوتین به اسلام با دادن هدیه به رهبر ایران|نشانی=https://www.shia-news.com/fa/news/106278/احترام-پوتین-به-اسلام-با-دادن-هدیه-به-رهبر-ایران|تاریخ=۳ آذر ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۳}}|وبگاه=وب‌سایت شیعه نیوز}}
* {{یادکرد وب|عنوان=اسرار زندگی زیرپوستی و لاکچری رهبر روسیه/ شهرزاد گرانبهای پوتین چه ویژگی‌هایی دارد؟|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/1839822/اسرار-زندگی-زیرپوستی-و-لاکچری-رهبر-روسیه-شهرزاد-گرانبهای-پوتین|تاریخ=۱ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۴۸}}|وبگاه=خبر آنلاین}}
* {{یادکرد وب|عنوان=اظهارات مهم پوتین دربارهٔ روابط روسیه و چین|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4229825-اظهارات-مهم-پوتین-درباره-روابط-روسیه-چین|تاریخ=|تاریخ بازبینی=۲۷ آبان ۱۴۰۴|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۱}}|وبگاه=وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد}}
* {{یادکرد وب|عنوان=بهترین مستندها دربارهٔ ولادیمیر پوتین|نشانی=https://fararu.com/fa/news/536017/بهترین-مستندها-دربار-ولادیمیر-پوتین|تاریخ=۷ اسفند ۱۴۰۰|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۵۳}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پای زن دیگری در زندگی پوتین در میان است؟|نشانی=https://www.shabestan.news/news/296392/پای-زن-دیگری-در-زندگی-پوتین-در-میان-است|تاریخ=۳ مهر ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۷ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ن۲}}|وبگاه=خبرگزاری شبستان}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پوتین از نوع رابطه اش با چین پرده برداری کرد|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1325424/پوتین-از-نوع-رابطه-اش-با-چین-پرده-برداری-کرد|تاریخ=۸ شهریور ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۴۵}}|وبگاه=وب‌سایت تابناک}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پوتین: ایجاد روابط با طالبان ضروری است|نشانی=https://www.etilaatroz.com/201238/پوتین-ایجادِ-روابط-با-طالبان-ضروری-است/|تاریخ=۹ خرداد ۱۴۰۳|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۵۲}}|وبگاه=وب‌سایت روزنامه اطلاعات روز}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پوتین: ایران حق برخورداری از برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز را دارد|نشانی=https://www.isna.ir/news/1405031508674/پوتین-ایران-حق-برخورداری-از-برنامه-هسته-ای-صلح-آمیز-را-دارد|تاریخ=۱۵ خرداد ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۶}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پوتین برای پنجمین بار رئیس‌جمهور روسیه شد|نشانی=https://www.irna.ir/news/85421709/پوتین-برای-پنجمین-بار-رئیس-جمهور-روسیه-شد|تاریخ=۲۸ اسفند ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۱۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۶}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پوتین:جنگ آمریکادرعراق سبب تشکیل داعش شد|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3194422-پوتین-جنگ-آمریکادرعراق-سبب-تشکیل-داعش-شد|تاریخ=۲۲ فروردین ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۸}}|وبگاه=وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پوتین در دیدار با شی چه گفت؟|نشانی=https://fararu.com/fa/news/972941/پوتین-در-دیدار-با-شی-چه-گفت|تاریخ=۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۵ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۲}}|وبگاه=وب‌سایت فرارو}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پوتین دستور داد حملات هوایی روسیه در سوریه شدت پیدا کند|نشانی=https://spnfa.ir/20151117/924536.html|تاریخ=۱۸ شهریور ۱۳۹۳|تاریخ بازبینی=۲۵ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۱۱}}|وبگاه=وب‌سایت اسپوتنیک}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پوتین در مواجهه با ادیان؛ نمادها، باورها و سیاست‌ها|نشانی=https://www.dw.com/fa-ir/پوتین-در-مواجهه-با-ادیان-نمادها-باورها-و-سیاستها/a-70542531|تاریخ=۲۸ مهر ۱۴۰۳|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۴۹}}|وبگاه=وب‌سایت دویچه‌وله}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پوتین: روابط سیاست خارجی روسیه و چین نقش تثبیت‌کننده مهمی در امور جهانی دارد|نشانی=https://www.isna.ir/news/1403110201312/پوتین-روابط-سیاست-خارجی-روسیه-و-چین-نقش-تثبیت-کننده-مهمی-در|تاریخ=۲ بهمن ۱۴۰۳|تاریخ بازبینی=۲۳ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۲}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پوتین: رهبران جهان شجاعت مردم ایران را تحسین می‌کنند|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6818248/سفیر-ایران-به-نقل-از-پوتین-رهبران-جهان-مردم-ایران-را-تحسین-می-کنند|تاریخ=۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۵}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پوتین: مدل توسعه غرب برای چپاول جهان بود|نشانی=https://www.imna.ir/news/976997/پوتین-مدل-توسعه-غرب-برای-چپاول-جهان-بود|تاریخ=۱۵ خرداد ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۷}}|وبگاه=خبرگزاری ایمنا}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پوتین: هیچ مانعی برای پیوستن ایران به سازمان شانگهای وجود ندارد|نشانی=https://ana.ir/fa/news/96521/پوتین-هیچ-مانعی-برای-پیوستن-ایران-به-سازمان-شانگهای-وجود-ندارد|تاریخ=۴ تیر ۱۳۹۵|تاریخ بازبینی=۲۳ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۹۹}}|وبگاه=خبرگزاری آنا}}
* {{یادکرد وب|عنوان=تاریخچه سفرهای پوتین به تهران نگاه ویژه کرملین به ایران|نشانی=https://kaenat.ir/fa/Main/Detail/177030/تاریخچه‌-سفرهای-پوتین-به-تهراننگاه-ویژه-کرملین-به-ایران|تاریخ=۲۶ تیر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۶}}|وبگاه=وب‌سایت کائنات}}
* {{یادکرد وب|عنوان=تصاویر {{!}} دختران پوتین که هستند؟ {{!}} نکات ویژه در مورد خانواده رئیس‌جمهور روسیه|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/669622/تصاویر-دختران-پوتین-که-هستند-نکات-ویژه-در-مورد-خانواده-رئیس|تاریخ=۲۶ فروردین ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۱۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۳}}|وبگاه=هشمهری آنلاین}}
* {{یادکرد وب|عنوان=تنش میان اروپا و روسیه؛ ۳ باری که ولادیمیر پوتین مستقیماً کشورهای اروپایی را تهدید کرد|نشانی=https://parsi.euronews.com/2025/12/03/europerussia-tensions-3-times-vladimir-putin-directly-threatened-european-states|تاریخ=۳ دسامبر ۲۰۲۵|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۷}}|وبگاه=وب‌سایت یورو نیوز}}
* {{یادکرد وب|عنوان=جزئیاتی از زندگی خصوصی پوتین|نشانی=https://www.eghtesadnews.com/بخش-سایر-رسانه-ها-61/176428-جزئیاتی-از-زندگی-خصوصی-پوتین|تاریخ=۳۱ تیر ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۱۷ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ن۱}}|وبگاه=وب‌سایت اقتصاد نیوز}}
* {{یادکرد وب|عنوان=چرا رابطه ترامپ و پوتین تیره شده و احتمال سرشاخ شدن آنها نزدیک است؟|نشانی=https://www.bbc.com/persian/articles/cx296448x2lo|تاریخ=۱۴ مرداد ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۱۰}}|وبگاه=وب‌سایت بی‌بی‌سی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=چشم‌انداز روابط روسیه و طالبان|نشانی=https://www.iess.ir/fa/translate/2818/|تاریخ=۲۹ مهر ۱۴۰۰|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۵۱}}|وبگاه=وب‌سایت مطالعات شرق}}
* {{یادکرد وب|عنوان=چگونه اروپا می‌تواند توجه پوتین را جلب کند|نشانی=https://hammihanonline.ir/بخش-بین-الملل-20/65129-چگونه-اروپا-می-تواند-توجه-پوتین-را-جلب-کند|تاریخ=۱۶ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۸}}|وبگاه=وب‌سایت روزنامه هم‌میهن}}
* {{یادکرد وب|عنوان=چگونه مهارت‌های رزمی پوتین به تعاملات سیاسی او کمک می‌کند؟|نشانی=https://borna.news/fa/news/893433/چگونه-مهارت‌های-رزمی-پوتین-به-تعاملات-سیاسی-او-کمک-می‌کند|تاریخ=۱۲ شهریور ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۵۰}}|وبگاه=خبرگزاری میزان}}
* {{یادکرد وب|عنوان=دیدارهای پوتین با رهبر انقلاب در 4 بار سفر به ایران /جزئیات دیدار با احمدی‌نژاد و روحانی|نشانی=https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/508741-دیدارهای-پوتین-با-رهبر-انقلاب-در-بار-سفر-به-ایران-جزئیات-دیدار-با-احمدی-نژاد-روحانی|تاریخ=۲۶ تیر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۱}}|وبگاه=وب‌سایت اقتصاد نیوز}}
* {{یادکرد وب|عنوان=رازهای زندگی شخصی ولادیمر پوتین رئیس‌جمهور روسیه|نشانی=https://www.khabarfoori.com/بخش-طنز-سرگرمی-39/832609-رازهای-زندگی-شخصی-ولادیمر-پوتی|تاریخ=۹ بهمن ۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۱۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۱}}|وبگاه=وب‌سایت خبر فوری}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=رضاپور|نام۱=دانیال|تاریخ=۱۴۰۴|عنوان=واکاوی راهبردی ولادیمیر پوتین در قبال نظم نوین جهانی با تأکید بر جنگ اوکراین|پیوند=https://irlip.um.ac.ir/article_46865.html|ژورنال=پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل|دوره=سیزدهم|شماره=۲۶|صفحات=۱۶۶–۱۸۷|نام۲=مصطفی|نام خانوادگی۲=صبوری|نام۳=|نام خانوادگی۳=}}
* {{یادکرد وب|عنوان=روابط چین و روسیه در اوج|نشانی=https://www.siasatrooz.ir/fa/report/136750/روابط-چین-روسیه-اوج|تاریخ=۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۴۶}}|وبگاه=وب‌سایت سیاست روز}}
* {{یادکرد وب|عنوان=روسیه و چین رقابت دوستانه اهداف راهبردی|نشانی=https://ipis.ir/portal/subjectview/637008/روسیه-و-چین-رقابت-دوستانه-اهداف-راهبردی|تاریخ=۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۰|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۴۷}}|وبگاه=وب‌سایت مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=ریشه فکری و استراتژیک ولادیمیر پوتین کجاست؟ / این مقاله درباره ایلین همه چیز را آشکار می‌کند|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/2046147/ریشه-فکری-و-استراتژیک-ولادیمیر-پوتین-کجاست-این-مقاله-در-باره|تاریخ=۱۸ فروردین ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۲۵ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۹}}|وبگاه=خبر آنلاین}}
* {{یادکرد وب|عنوان=سفر پوتین به ایران؛ نمایی از یک ائتلاف استراتژیک|نشانی=https://www.isna.ir/news/1401042818931/سفر-پوتین-به-ایران-نمایی-از-یک-ائتلاف-استراتژیک|تاریخ=۲۸ تیر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۴}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}}
* {{یادکرد وب|عنوان=سندی از خانواده پوتین که به نمایش گذاشته شد {{!}} ویدئو|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/857600/سندی-از-خانواده-پوتین-که-به-نمایش-گذاشته-شد-ویدئو|تاریخ=۱۷ خرداد ۱۴۰۳|تاریخ بازبینی=۱۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۲}}|وبگاه=هشمهری آنلاین}}
* {{یادکرد وب|عنوان=فراتر از تشریفات|نشانی=https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=31496|تاریخ=۳ آذر ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۲}}|وبگاه=وب‌سایت دیگران}}
* {{یادکرد وب|عنوان=فراز و فرود روابط آمریکا و روسیه پوتین|نشانی=https://ir.voanews.com/a/us-russia-putin-relations/3931300.html|تاریخ=۱۵ تیر ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۹}}|وبگاه=وب‌سایت صدای آمریکا}}
* {{یادکرد وب|عنوان=قاطعیت روسیه در مبارزه با داعش|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/2954607-قاطعیت-روسیه-در-مبارزه-با-داعش|تاریخ=۹ آبان ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۲۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۹}}|وبگاه=وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد}}
* {{یادکرد وب|عنوان=کتاب پوتین|نشانی=https://www.iranketab.ir/book/127571-putin|تاریخ=|تاریخ بازبینی=20 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۹۲}}|وبگاه=وب‌سایت ایران کتاب}}
* {{یادکرد وب|عنوان=کدام منتقدان پوتین در ۲۵ سال اخیر کشته شدند؟|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4048922-کدام-منتقدان-پوتین-در-سال-اخیر-کشته-شدند|تاریخ=۱۵ اسفند ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۱۲ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۷}}|وبگاه=وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد}}
* {{یادکرد وب|عنوان=کنایه پوتین به آمریکا: نتوانست با مسئولیت تنها ابرقدرت بودن جهان کنار آید|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4052288-کنایه-پوتین-به-آمریکا-نتوانست-با-مسئولیت-تنها-ابرقدرت-بودن-جهان-کنار-آید|تاریخ=۱۷ اسفند ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۲۵ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۳}}|وبگاه=وب‌سایت رزونامه دنیای اقتصاد}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پدیده پوتینیسم در روسیه|نشانی=https://www.ensani.ir/fa/article/45696/پدیده-پوتینیسم-در-روسیه|تاریخ=۱۳۸۶|تاریخ بازبینی=۱۲ مرداد ۱۴۰۵|کد زبان=|وبگاه=پرتال جامع علوم انسانی|نام خانوادگی۱=کولایی|نام۱=الهه}}
* {{یادکرد وب|عنوان=منتقدان سرشناس پوتین که سر به نیست شدند|نشانی=https://parsi.euronews.com/2022/12/28/heres-a-list-of-putin-critics-whove-ended-up-dead|تاریخ=۲۸ دسامبر ۲۰۲۲|تاریخ بازبینی=۲۰ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۹۰}}|وبگاه=وب‌سایت یورو نیوز}}
* {{یادکرد وب|عنوان=نظر پوتین دربارهٔ سیاست خارجی آمریکا|نشانی=https://www.entekhab.ir/fa/news/172495/نظر-پوتین-درباره-سیاست-خارجی-آمریکا|تاریخ=۲۶ تیر ۱۳۹۳|تاریخ بازبینی=۲۵ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۶}}|وبگاه=وب‌سایت انتخاب}}
* {{یادکرد وب|عنوان=نگاهی به روابط پر تلاطم پوتین با پنج رئیس‌جمهور آمریکا + تصاویر|نشانی=https://aftabnews.ir/fa/news/713939/نگاهی-به-روابط-پر-تلاطم-پوتین-با-پنج-رئیس-جمهور-آمریکا-تصاویر|تاریخ=۲۶ خرداد ۱۴۰۰|تاریخ بازبینی=۱۴ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۴۴}}|وبگاه=وب‌سایت آفتاب}}
* {{یادکرد وب|عنوان=هشدار پوتین به اروپا: کشتی‌هایتان را توقیف می‌کنیم|نشانی=https://fararu.com/fa/news/993923/هشدار-پوتین-به-اروپا-کشتی-هایتان-را-توقیف-می-کنیم|تاریخ=۲۱ مرداد ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۵ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۰۴}}|وبگاه=وب‌سایت فرارو}}
* {{یادکرد وب|عنوان=۱۰ مخالف مشهور پوتین را بشناسید/ چه بلایی سرشان آمد؟|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3996143-مخالف-مشهور-پوتین-را-بشناسید-چه-بلایی-سرشان-آمد|تاریخ=۲ شهریور ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۲۰ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۹۱}}|وبگاه=وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد}}
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد وب|عنوان=Biography of Russian President Vladimir Putin|نشانی=https://tass.com/politics/1003078|تاریخ=7 May 2018|تاریخ بازبینی=۱۱ اوت ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۴}}|کد زبان=|وبگاه=TASS russian news agency.}}
* {{یادکرد وب|عنوان=Biography|نشانی=http://en.putin.kremlin.ru/bio/page-0|تاریخ=|تاریخ بازبینی=۵ اوت ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|۵}}|کد زبان=|وبگاه=Vladimir Putin}}
* {{یادکرد وب|عنوان=Russian President Vladimir Putin's biography|نشانی=https://tass.com/politics/1346501|تاریخ=|تاریخ بازبینی=۱۰ اوت ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۳}}|کد زبان=|وبگاه=TASS russian news agency.}}
* {{یادکرد وب|عنوان=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|نشانی=https://www.bbc.com/news/world-europe-15047823|تاریخ=17 March 2024|تاریخ بازبینی=۲۹ ژانویه ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۲}}|کد زبان=|وبگاه=bbc}}
* {{یادکرد وب|عنوان=Vladimir Putin|نشانی=https://www.themoscowtimes.com/archive/vladimir-putin|تاریخ=March 22, 2000|تاریخ بازبینی=۲۹ ژانویه ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۱}}|کد زبان=|وبگاه=themoscowtimes}}
* {{یادکرد وب|عنوان=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|نشانی=https://www.bbc.com/news/world-europe-15047823|تاریخ=17 March 2024|تاریخ بازبینی=۵ اوت ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۱۰}}|کد زبان=|وبگاه=bbc}}
* {{یادکرد وب|عنوان=Vladimir Putin's televised heroics – in pictures|نشانی=https://www.theguardian.com/world/gallery/2011/aug/17/vladimir-putin-televised-heroics|تاریخ=17 Aug 2011|تاریخ بازبینی=۵ ژانویه ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|و۱}}|کد زبان=|وبگاه=theguardian}}
* {{یادکرد وب|عنوان=Russians’ trust in Putin exceeds 73% — pollster|نشانی=https://tass.com/politics/2169141|تاریخ=۳ جولای ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۵ ژانویه ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|و۲}}|کد زبان=|وبگاه=tass}}
{{پایان چپ‌چین}}
{{پایان منابع}}


{{یادکرد وب|عنوان=Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine|نشانی=https://www.bbc.com/news/world-europe-15047823|تاریخ=17 March 2024|تاریخ بازبینی=۵ اوت ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|پ۰۱۰}}|کد زبان=|وبگاه=bbc}}
[[رده:مصورسازی]]

نسخهٔ کنونی تا ۳ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۴۸

ولادیمیر پوتین
ولادیمیر پوتین در نشست عمومی سران روسیه
ولادیمیر پوتین در نشست عمومی سران روسیه و اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسه‌آن)


ولادیمیر پوتین؛ سیاست‌مدار و رئیس‌جمهوری فدراسیون روسیه.

ولادیمیر پوتین، سیاستمدار روسی و رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه، از ۲۰۰۰م با پنج دوره ریاست‌جمهوری و یک دوره نخست‌وزیری، بر ساختار قدرت در روسیه مسلط بوده است. به نظر برخی تحلیلگران او با اتخاذ رویکردی عمل‌گرایانه در سیاست داخلی، بر تمرکزگرایی، نظم امنیتی و محدودسازی نهادهای مدنی تأکید داشته و با بازتوزیع ثروت و افزایش هزینه‌های دفاعی، اقتصاد کشور را در مسیر خودکفایی راهبردی هدایت کرده است. در عرصهٔ سیاست خارجی، پوتین با مخالفت با توسعهٔ ناتو، الحاق کریمه، حمله به اوکراین و گسترش روابط راهبردی با چین، ایران و کشورهای همسو، به دنبال بازتعریف جایگاه روسیه در نظام بین‌الملل و ایجاد نظمی چندقطبی با محوریت منافع ملی و حوزهٔ نفوذ منطقه‌ای بوده است. روابط او با غرب از همکاری اولیه پس‌از ۱۱ سپتامبر به تیرگی و تحریم‌های متقابل انجامیده و در پایین‌ترین سطح خود از پایان جنگ سرد قرار دارد. پوتین در داخل روسیه از حمایت نسبی برخوردار است، اما با انتقادات گسترده از سوی کشورهای غربی به‌دلیل مخالفت با سیاست‌های یکجانبهٔ آمریکا و اروپا مواجه بوده است. الگوی حکمرانی او که به پوتینیسم شهرت یافته، ترکیبی از دولت‌گرایی، تمرکز قدرت و عمل‌گرایی محافظه‌کارانه است که ضمن تأمین ثبات داخلی، فاصلهٔ قابل‌توجهی با هنجارهای لیبرال‑دموکراتیک دارد.

زندگی‌نامه

ولادیمیر ولادیمیرویچ پوتین در ۷ اکتبر ۱۹۵۲م در لنینگراد (سن‌پترزبورگ کنونی) متولد شد.[۱][۲] وی تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه شماره ۱۹۳ لنینگراد آغاز کرد و پس از آن در دبیرستان شماره ۲۸۱ با گرایش شیمی به تحصیل پرداخت و در ۱۹۷۰م فارغ‌التحصیل شد. پوتین در همان سال وارد دانشکده حقوق دانشگاه دولتی لنینگراد شد و در ۱۹۷۵م با مدرک حقوق فارغ‌التحصیل گردید و چند سال بعد نیز مدرک دکترای اقتصاد دریافت کرد.[۳]

پدر ولادیمیر پوتین، ولادیمیر اسپیریدونویچ، فرزند یک خانوادهٔ روستایی از استان تور بود که در جنگ جهانی دوم شرکت داشت و پس از آن به‌عنوان نگهبان و سپس سرکارگر در کارخانه واگن‌سازی مشغول به کار شد. مادر وی، ماریا ایوانوونا شلومووا، خانه‌دار و به گفتهٔ پوتین، فردی مهربان و خیرخواه بود. خانوادهٔ پوتین در سال‌های پس از جنگ، در یک آپارتمان اشتراکی در کوچهٔ باسکوف لنینگراد زندگی می‌کردند که فاقد آسانسور بود و پوتین آن را نمونه‌ای از زندگی سادهٔ طبقهٔ کارگر توصیف کرده است. پدرش در اصل از اهالی استان تور و مادرش اهل روستای پومینوو بود و آنها در سن هفده‌سالگی با یکدیگر ازدواج کردند.[۴][۵]

ازدواج و فرزندان

ولادیمیر پوتین در ۱۹۸۳م با لیودمیلا شرکنوا، که در آن زمان مهماندار هواپیما بود، ازدواج کرد که حاصل این ازدواج دو دختر به نام‌های ماریا و کاترینا است؛ آنها در ۲۰۱۳م با اعلام اینکه به‌ندرت یکدیگر را می‌بینند و هر یک زندگی جداگانه‌ای دارند، به‌طور مشترک تصمیم به جدایی گرفتند و لیودمیلا نیز غرق شدن پوتین در کار را از دلایل این جدایی عنوان کرد. ماریا ورونتسوا، فرزند بزرگ پوتین، متخصص سیستم غدد درون‌ریز و دارای فعالیت‌های دانشگاهی و بازرگانی است و با تاجری هلندی ازدواج کرده است. کاترینا تیخونوا، فرزند کوچک‌تر، در زمینه فناوری عصب‌شناسی و بازرگانی فعالیت دارد و به مهارت خود در راک اند رول نیز شهرت یافته است. هر دو دختر در روسیه تحصیل کرده و به چند زبان خارجی مسلط هستند. پوتین به‌ندرت دربارهٔ خانواده‌اش سخن می‌گوید و بر زندگی مستقل آنان تأکید دارد. وی همچنین اشاره کرده است که دارای نوه است، اما از تعداد و جزئیات بیشتر دربارهٔ آنها خودداری می‌ورزد.[۶] همچنین پس از طلاق، در سال‌های اخیر شایعاتی دربارهٔ ازدواج مجدد پوتین مطرح شد که توسط سخنگوی کرملین به‌عنوان اخبار غیرقابل استناد و شایعات آنلاین تکذیب گردید.[۷]

سبک زندگی

ولادیمیر پوتین خود را فردی با زندگی معمولی و دور از تجملات معرفی می‌کند و بر عدم استفاده از شبکه‌های اجتماعی، علاقه به مطالعه، موسیقی، ورزش و تعامل با دوستان تأکید دارد. او همچنین به زبان‌های آلمانی و انگلیسی مسلط بوده و روزانه اخبار و مطبوعات را دنبال می‌کند.[۸] منتقدان و چهره‌های اپوزیسیون روسیه، با رد تصویر ساده‌زیستانهٔ پوتین، مدعی‌اند که او ثروت پنهان هنگفتی از طریق شبکه‌های غیرشفاف مالی به‌دست آورده است. با این حال، مقامات کرملین همواره این ادعاها را بی‌اساس دانسته و آن را بخشی از کارزار تخریب سیاسی علیه وی توصیف می‌کنند.[۹]

علایق و مهارت‌ها

ولادیمیر پوتین از سن ۱۱ سالگی به ورزش‌های رزمی، به‌ویژه جودو و سامبو، علاقه داشته و موفق به کسب کمربند مشکی دان هشت در جودو و دان‌هایی در کاراته کیوکوشین و تکواندو شده است. او جودو را فراتر از یک ورزش و ابزاری برای تقویت اراده، احترام به دیگران و حفظ عزت نفس در مواجهه با مشکلات می‌داند و به‌گفته وی، این مهارت‌ها در تعاملات سیاسی نیز مؤثر بوده و با برخی همتایان خارجی، ازجمله رئیس‌جمهور مغولستان، به‌دلیل اشتراک در این ورزش، سریع‌تر به تفاهم رسیده است.[۱۰] پوتین همچنین به فعالیت‌هایی چون شنا، اسب‌سواری، پرواز با گلایدر و گشت‌زنی با خودروهای سنگین علاقه نشان داده و در کنار سبک زندگی منظم و دوری از فناوری‌های نوین، تصویری از رهبری با عادات خاص و جسمی ورزیده ارائه داده است.[۱۱]

باورها و کنش‌های دینی

ولادیمیر پوتین در حال بوسیدن نسخه‌ای از قرآن کریم
ولادیمیر پوتین در حال بوسیدن نسخه‌ای نفیس از قرآن در مسجد عیسی پیامبر در گروزنی.

ولادیمیر پوتین در طول دوران زمامداری خود، با حضور در مراسم مذهبی مسیحیان ارتدوکس، ادای احترام به مقدسات اسلام مانند بوسه‌زدن بر قرآن در سفر به چچن و اهدای آن به رهبران اسلامی و دیدار با خاخام‌های یهودی، تصویری از احترام به ادیان مختلف ترسیم کرده است. با این حال، تحلیلگران در ارزیابی این کنش‌ها، بر جنبه‌های سیاسی و کارکردی آن تأکید دارند و معتقدند که پوتین از نمادهای دینی به‌عنوان ابزاری برای مدیریت جامعه چندمذهبی روسیه، تقویت وفاداری در مناطق مسلمان‌نشین و کنترل جریان‌های افراطی بهره می‌گیرد. برخی نیز به پیشینه کمونیستی خانواده و غسل تعمید مخفیانه او در دوران کودکی اشاره کرده‌اند که این روایت در میان مسیحیان ارتدوکس اعتباری نمادین برای وی ایجاد کرده است، اما ناظران بر این باورند که اولویت اصلی پوتین، استفاده از دین در چارچوب منافع ملی و راهبردی کشورش است. به نظر تحلیلگران جنگ اوکراین نیز با ایجاد شکاف در کلیسای ارتدوکس و کاهش حمایت برخی روحانیون مسیحی از سیاست‌های کرملین، نشان داده است که رابطه میان دین و قدرت در روسیه با چالش‌های جدیدی روبه‌رو شده است.[۱۲]

اندیشه سیاسی

به باور پژوهشگران، اندیشه سیاسی ولادیمیر پوتین، ریشه در مجموعه‌ای از مفاهیم فلسفی و تاریخی دارد که به‌طور عمده از ایوان ایلین، فیلسوف مهاجر روسی قرن بیستم میلادی، اثر پذیرفته است. این اندیشه بر محورهایی همچون هویت ملی منحصربه‌فرد روسیه، ضرورت وجود دولتی متمرکز و قدرتمند، نقد بنیادین لیبرالیسم و ارزش‌های غربی و توجیه استفاده از زور در راستای منافع ملی استوار است. پوتین با پذیرش عمومی ایلین به‌عنوان یکی از فیلسوفان مورد علاقهٔ خود، ایده‌های او را به‌عنوان چارچوبی ایدئولوژیک برای سیاست‌های داخلی و خارجی روسیه به‌کار گرفته است. از دیدگاه تحلیلگران، تأکید بر مسیحیت ارتدوکس و سنت‌های تاریخی به‌عنوان هسته هویت روسی، رد دموکراسی به‌سبک غربی و ترویج مفهوم دموکراسی مستقل و نیز دفاع از یک رهبری کاریزماتیک و اقتدارگرا که مظهر روح روسی باشد، از مؤلفه‌های اصلی این منظومه فکری محسوب می‌شوند.[۱۳] در عرصه سیاست خارجی، این اندیشه با نگاه به غرب به‌عنوان تمدنی در حال انحطاط اخلاقی و فرهنگی، به شکل‌گیری جهت‌گیری ضدغربی و تقویت ناسیونالیسم روسی انجامیده است. پوتین فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی را بزرگ‌ترین فاجعه ژئوپلیتیک قرن بیستم دانسته و آمریکاستیزی را به‌عنوان یکی از ستون‌های سیاست خارجی روسیه مطرح کرده است؛ رویکردی که به باور ناظران، ریشه در نگاه وی به گذشته کشورش دارد و ایالات متحده را عامل اصلی فروپاشی ابرقدرت شرق می‌داند.[۱۴] به عقیدهٔ ناظران سیاسی، مفاهیمی مانند «دنیای روسی» و دفاع از روس‌زبانان خارج از کشور، که در اقداماتی نظیر الحاق کریمه تجسم یافته، ریشه در همین بستر فکری دارد. همچنین، ترویج ارزش‌های سنتی نظیر میهن‌پرستی، خانواده و ایمان مذهبی، به‌عنوان سنگری در برابر نفوذ غرب و منبعی برای وحدت ملی، بخش دیگری از این چارچوب فکری را تشکیل می‌دهد.[۱۵]

فعالیت‌های پیش از ریاست‌جمهوری

آناتولی سوبچاک، شهردار سن‌پترزبورگ و ولادیمیر پوتین در مجلس قانونگذاری شهر سن پترزبورگ
آناتولی سوبچاک، شهردار سن‌پترزبورگ (راست) و ولادیمیر پوتین، معاون وی (چپ)، در مجلس قانونگذاری شهر سن پترزبورگ در سال ۱۹۹۳م.

پوتین فعالیت حرفه‌ای خود را در سال ۱۹۷۵م با پیوستن به کاگب آغاز کرد و پس از گذراندن دوره‌های آموزشی در مسکو، در ۱۹۸۵م به‌عنوان افسر اطلاعاتی به آلمان شرقی اعزام شد و تا ۱۹۹۰م در دفتر اطلاعاتی درسدن مشغول به کار بود. وی در این دوره به درجهٔ سرهنگ دومی ارتقا یافت و نشان «خدمت وفادارانه به ارتش ملی خلق» جمهوری دموکراتیک آلمان را دریافت کرد. پس از بازگشت به روسیه، در ۱۹۹۸م به ریاست سرویس امنیت فدرال (جانشین کاگب) منصوب شد و از مارس ۱۹۹۹م نیز دبیری شورای امنیت روسیه را بر عهده گرفت.[۱۶][۱۷]

پوتین فعالیت سیاسی خود را در اوایل دههٔ ۱۹۹۰م آغاز کرد. او از ۱۹۹۱م تا ۱۹۹۴م به‌عنوان معاون شهردار سن پترزبورگ و از ۱۹۹۴م تا ۱۹۹۶م به‌عنوان معاون اول شهردار این شهر مشغول به کار بود. در اوت ۱۹۹۶م به مسکو نقل مکان کرد و معاون ادارهٔ امور کرملین شد. در مارس ۱۹۹۷م، ریاست ادارهٔ کنترل عمومی کرملین و معاونت رئیس‌ستاد کرملین را بر عهده گرفت. در ژوئیه ۱۹۹۸م به‌عنوان رئیس سرویس امنیت فدرال منصوب شد و در مارس ۱۹۹۹م، مسئولیت شورای امنیت کرملین نیز به وظایف او افزوده شد. در اوت ۱۹۹۹م، بوریس یلتسین او را به‌عنوان نخست‌وزیر معرفی کرد و از ۳۱ دسامبر ۱۹۹۹م، پوتین به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت فعالیت خود را آغاز کرد.[۱۸]

ریاست‌جمهوری و نخست‌وزیری

ولادیمیر پوتین از ۲۰۰۰م تاکنون در پنج دوره ریاست‌جمهوری به‌عنوان رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه انتخاب شده است. وی همچنین در فاصله سال‌های ۲۰۰۸م تا ۲۰۱۲م به‌دلیل محدودیت قانون اساسی برای دوره‌های متوالی، سمت نخست‌وزیری را بر عهده داشت و در ۲۰۲۰م با تصویب اصلاحات قانون اساسی، امکان نامزدی مجدد برای دوره‌های پیاپی برای او فراهم شد.

  • دوره نخست ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴م: پوتین در ۳۱ دسامبر ۱۹۹۹م به دنبال استعفای بوریس یلتسین، به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت منصوب شد و در ۱۲ ژانویه ۲۰۰۰م آمادگی خود را برای شرکت در انتخابات اعلام کرد. وی در انتخابات ۲۶ مارس ۲۰۰۰م با کسب ۵۳٫۴درصد آرا به پیروزی رسید.[۱۹]
  • دوره دوم ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸م: پوتین در پایان سال ۲۰۰۳م قصد خود را برای نامزدی مجدد اعلام کرد و در انتخابات ۱۴ مارس ۲۰۰۴م با کسب ۷۱٫۹درصد آرا برای دومین بار انتخاب شد.
  • دوره سوم ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸م: پس از یک دوره نخست‌وزیری ۲۰۰۸تا ۲۰۱۲م، در سپتامبر ۲۰۱۱م با پیشنهاد حزب روسیه متحد، پوتین نامزدی خود را برای انتخابات ۲۰۱۲م اعلام کرد و در ۴ مارس ۲۰۱۲م با کسب ۶۴٫۴درصد آرا برای سومین بار به ریاست‌جمهوری رسید. این دوره بر اساس اصلاحات قانون اساسی، شش ساله بود.[۲۰]
  • دوره چهارم ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴م: پوتین در دسامبر ۲۰۱۷م و در دیدار با کهنه‌سربازان روس، نامزدی خود را اعلام کرد و در انتخابات ۱۸ مارس ۲۰۱۸م با کسب ۷۷٫۵ درصد آرا برای چهارمین بار انتخاب شد.
  • دوره پنجم ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰م: پس از اعلام تاریخ انتخابات توسط شورای فدراسیون در دسامبر ۲۰۲۳م پوتین برنامه انتخاباتی خود را ارائه داد و در انتخابات ۱۵ تا ۱۷ مارس ۲۰۲۴م با کسب ۸۷٫۲۸درصد آرا و با مشارکت ۷۷٫۴۴درصدی واجدان شرایط، برای پنجمین بار به ریاست‌جمهوری روسیه انتخاب شد.[۲۱]

اقدامات مهم دوران ریاست‌جمهوری

ولادیمیر پوتین هنگام امضای پیمان الحاق شبه‌جزیره کریمه به روسیه
ولادیمیر پوتین و مقام‌های کریمه در کرملین مسکو هنگام امضای پیمان الحاق شبه‌جزیره کریمه به روسیه، ۱۸ مارس ۲۰۱۴م.

ولادیمیر پوتین از آغاز ریاست‌جمهوری خود در ۲۰۰۰م، مجموعه‌ای از سیاست‌های داخلی و خارجی را در پیش گرفت که از جمله آنها می‌توان به بازپس‌گیری کنترل نظامی بر منطقه چچن از طریق عملیات نظامی در سال‌های ۱۹۹۹–۲۰۰۰م اشاره کرد که در مارس ۲۰۰۰م با پیروزی روسیه در این درگیری همراه شد. در حوزه نظامی و توسعه مرزهای نفوذ، روسیه در سال‌های بعد به ترتیب به گرجستان (۲۰۰۸م)، الحاق شبه‌جزیره کریمه (۲۰۱۴م) و در نهایت آغاز درگیری تمام‌عیار در اوکراین (۲۰۲۲م) دست زد. کشورهای غربی این اقدامات را رویکردی توسعه‌طلبانه و مداخله‌جویانه ارزیابی می‌کنند، در حالی‌که روسیه این تحرکات را واکنشی دفاعی در برابر گسترش ناتو به مرزهای شرقی خود و حرکتی برای بازدارندگی و حفظ امنیت ملی تلقی می‌کند.[۲۲][۲۳]

در حوزه اقتصاد، پوتین با تنظیم روابط با گروه‌های الیگارش و کاهش نفوذ آنان در تصمیم‌گیری‌های کلان، درصدد ایجاد توازن میان دولت و بخش خصوصی برآمد؛ به‌گونه‌ای که در نشست ژوئیه ۲۰۰۰م با بیست و یک تن از رهبران تجاری، بر لزوم حمایت آنان از برنامه اصلاحات مالیاتی و عضویت روسیه در سازمان تجارت جهانی تأکید ورزید. وی همچنین با تأکید بر نظارت دولت بر قوانین اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی، ساختار مالی کشور را به‌سوی خودکفایی راهبردی سوق داد و در عین حال با افزایش هزینه‌های دفاعی، بودجه نظامی را برای تأمین اهداف راهبردی و عملیات خارجی تقویت کرد.[۲۴][۲۵][۲۶]

در عرصه فرهنگی و اجتماعی، پوتین با ترویج ارزش‌های سنتی، حمایت از کلیسای ارتدکس و اعمال محدودیت‌هایی بر نهادهای مدنی، انسجام اجتماعی را حول محور دولت تقویت کرد. از جمله اقدامات شاخص در این حوزه می‌توان به تصویب اصلاحات قانون اساسی در ۲۰۲۰م مبنی بر تعریف ازدواج به‌عنوان پیوند میان زن و مرد و نیز تصویب قوانین محدودکننده در حوزه مسائل اجتماعی در بازه ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳م اشاره کرد که با پشتیبانی کلیسای ارتدکس همراه شد.[۲۷][۲۸]

محبوبیت پوتین در روسیه

طبق نظرسنجی مرکز تحقیقات افکار عمومی روسیه (VCIOM) در ژوئیه ۲۰۲۶م ۷۳٫۳درصد از شهروندان روس به ولادیمیر پوتین اعتماد دارند و نرخ تأیید عملکرد وی ۶۶٫۹درصد گزارش شده است. اعتماد به دولت و نخست‌وزیر وی، میخائیل میشوستین نیز به ترتیب ۴۵٫۷ و ۵۵٫۷درصد است. همچنین حزب روسیه متحد با ۳۲٫۶درصد، بالاترین سطح حمایت را در میان احزاب سیاسی دارد.[۲۹]

سیاست خارجی

سیاست خارجی ولادیمیر پوتین بر پایه بازتعریف جایگاه روسیه در نظام بین‌الملل، مخالفت با ساختار تک‌قطبی و تلاش برای ایجاد نظمی چندقطبی با محوریت منافع ملی و حوزه نفوذ منطقه‌ای تدوین شده است. وی با انتقاد از توسعه ناتو به سمت شرق، اقدامات نظامی غرب در بالکان و خروج آمریکا از پیمان‌های راهبردی، نارضایتی خود را از نظم لیبرال بین‌المللی ابراز داشته و بر ضرورت احترام به حاکمیت کشورها و عدم دخالت در امور داخلی قدرت‌های بزرگ تأکید کرده است. در این چارچوب، روسیه با امضای بیانیه مشترک با چین در ۲۰۲۲م همکاری راهبردی خود را با پکن در حوزه‌های اقتصادی و نظامی گسترش داده و در عین‌حال با بهره‌گیری از ابزارهای انرژی، تحریم‌ها و معاهدات دوجانبه، کوشیده است تا وزن خود را در معادلات جهانی افزایش دهد.[۳۰]

دیدگاه‌ها در حوزه روابط خارجی

دیدار ولادیمیر پوتین با سید علی خامنه‌ای در تهران
دیدار ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، با سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در تهران، ۲۸ تیر ۱۴۰۱ش.

جمهوری اسلامی ایران: از دیدگاه پوتین، ایران به‌عنوان یکی از شرکای راهبردی روسیه در مخالفت با نظم تک‌قطبی محسوب می‌شود و همکاری با این کشور در چارچوب نهادهایی چون سازمان همکاری شانگهای[۳۱] و بریکس[۳۲] دنبال شده است.[۳۳][۳۴] وی با اجرای پروژه‌های مشترک از جمله نیروگاه اتمی بوشهر و کریدور شمال-جنوب، روابط دو کشور را گسترش داده و در سفرهای خود به ایران، دیدار با سید علی خامنه‌ای را در اولویت برنامه‌های خود قرار داده است.[۳۵][۳۶][۳۷] پوتین شخصیت سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران را دارای نفوذ و صاحب‌نظر در مسائل کلان منطقه‌ای توصیف کرده و بر اهمیت رهنمودهای وی در سیاست‌گذاری‌های منطقه‌ای تأکید داشته است.[۳۸] وی همچنین بر حق مسلم ایران مبنی بر برخورداری از یک برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز تأکید کرده[۳۹] و با اشاره به جنگ رمضان، شجاعت و شهامت مردم ایران را ستوده و گفته است که رهبران بسیاری از کشورها، ایستادگی مردم ایران در برابر متجاوزان را تحسین می‌کنند.[۴۰][۴۱]

خاورمیانه: پوتین در ۲۰۱۵م در پاسخ به درخواست رسمی دولت سوریه و در هماهنگی میدانی با نظام جمهوری اسلامی ایران، فرمان مداخلهٔ نظامی روسیه در جنگ داخلی سوریه را صادر کرد. این اقدام راهبردی که با هدف مبارزه با گروه‌های تروریستی تکفیری نظیر داعش صورت گرفت، مانع از سقوط دولت بشار اسد شد و نفوذ روسیه را در خاورمیانه به‌شدت افزایش داد.[۴۲]

چین: از منظر پوتین، امروزه مناسبات روسیه و چین در بهترین سطح تاریخی خود قرار داشته و نقشی تثبیت‌کننده در تحولات بین‌المللی ایفا می‌کند.[۴۳] وی با تأکید بر پیشبرد نظم جهانی چندقطبی و نفی سلطه تک‌قطبی در جهان،[۴۴] همکاری‌های اقتصادی را عاملی حیاتی در بی‌اثر کردن فشارهای غرب و تحریم‌ها می‌داند. همچنین افزایش صادرات انرژی از طریق خطوط لوله و تقویت شراکت در موضوعات کلان جهانی از جمله مخالفت مشترک با درگیری نظامی علیه ایران، رد رویکرد تغییر نظام و پشتیبانی از دیپلماسی در پرونده هسته‌ای، از محورهای اساسی مورد توجه وی در تعامل با چین به‌شمار می‌رود.[۴۵][۴۶]

ایالات متحده آمریکا: پوتین اگرچه آمریکا را کشوری بزرگ و دارای ظرفیت‌های نخبگانی و ملی می‌داند، اما سیاست خارجی آن در دهه‌های اخیر را «تهاجمی، غیرحرفه‌ای و بحران‌آفرین» در مناطقی نظیر خاورمیانه و شرق اروپا ارزیابی کرده است.[۴۷] وی با انتقاد از تضعیف ساختارهای بین‌المللی و استفاده ابزاری از دلار توسط آمریکا، سطح مناسبات دوجانبه را در نازل‌ترین مرتبه می‌داند.[۴۸][۴۹] همچنین به نظر پوتین، سیاست‌های توسعه‌طلبانهٔ آمریکا و حملهٔ این کشور به عراق عامل اصلی پیدایش داعش و تقویت گروه‌های تروریستی است.[۵۰]

کشورهای اروپایی: پوتین رویکرد دولت‌های اروپایی در همراهی با تحریم‌ها و اعمال فشار بر خطوط کشتیرانی روسیه را ناقض حقوق بین‌الملل دانسته و نسبت به اقدامات متقابل هشدار داده است. وی ضمن پیش‌بینی تغییرات بنیادین در فضای سیاسی اروپا بر اساس منافع ملی واقعی کشورها (به‌ویژه آلمان)، ضرورت حفظ حافظه تاریخی مشترک و جلوگیری از احیای افراط‌گرایی را یادآور می‌شود.[۵۱][۵۲]

پوتینیسم

پوتینیسم به الگوی سیاسی‑اجرایی اطلاق می‌شود که در دوران زمامداری ولادیمیر پوتین در روسیه شکل گرفته و بر محور بازسازی قدرت دولتی، تمرکزگرایی، نظم امنیتی و احیای جایگاه بین‌المللی روسیه استوار است. این الگو که ریشه در سنت دولت‌گرایی روسی و تجارب تاریخی این کشور دارد، با بهره‌گیری از منابع انرژی، تقویت نهادهای امنیتی و کنترل بر رسانه‌ها، فضایی را پدیدآورده است که در آن نهادهای مدنی و مخالفان سیاسی به حاشیه رانده می‌شوند و قانون به‌عنوان ابزاری برای تحکیم قدرت اجرایی به کار گرفته می‌شود. به باور تحلیلگران، پوتینیسم نه یک ایدئولوژی منسجم، بلکه مجموعه‌ای از راهبردهای عمل‌گرایانه برای تداوم سلطهٔ یک رهبر قدرتمند بر ساختارهای سیاسی و اقتصادی روسیه است که ضمن تأمین امنیت و ثبات داخلی، با تفسیر خاصی از دموکراسی و حاکمیت قانون، فاصلهٔ قابل‌توجهی با هنجارهای لیبرال‑دموکراتیک غربی دارد. این رویکرد، هرچند در افکار عمومی روسیه با اقبال همراه بوده، اما در عرصهٔ بین‌المللی به‌دلیل سرکوب مخالفان، مداخلات نظامی و سیاست‌های یکجانبه، با انتقادات گسترده‌ای مواجه شده است.[۵۳]

شیوه برخود با منتقدان

در دوران زمامداری پوتین، شماری از مخالفان و روزنامه‌نگاران منتقد با مرگ‌های مشکوک، مسمومیت یا بازداشت روبه‌رو شده‌اند. بسیاری از رسانه‌ها و دولت‌های غربی، دستگاه‌های امنیتی روسیه را مسئول این حوادث می‌دانند؛ اما دولت روسیه هرگونه دخالت در این رویدادها را تکذیب کرده و برخی از این اتهامات را سناریوسازی سرویس‌های اطلاعاتی غرب علیه مسکو قلمداد می‌کند.[۵۴][۵۵][۵۶]

فیلم، مستند و کتاب دربارهٔ پوتین

کتاب شخص اول - ولادیمیر پوتین از زبان خود و نزدیکانش
کتاب شخص اول - ولادیمیر پوتین از زبان خود و نزدیکانش اثر جمعی از نویسندگان روسی

ولادیمیر پوتین به عنوان یکی از چهره‌های تأثیرگذار سیاسی قرن بیست‌ویکم میلادی، همواره مورد توجه مستندسازان قرار داشته است؛ ازجمله مستندهای زیر دربارهٔ زندگی و اقدامات او ساخته شده است:

  • پوتین؛ داستان یک جاسوس روس (۲۰۲۰م): سریالی سه‌قسمتی که مسیر صعود پوتین از عضویت در کاگب تا ریاست‌جمهوری را روایت می‌کند و شامل گفت‌وگوهایی با نزدیکان و مخالفان اوست.
  • قصری برای پوتین (۲۰۲۱م): ساخته الکسی ناوالنی که به ادعای فساد مالی و ساخت قصر لوکسی برای پوتین در ساحل دریای سیاه پرداخته است.
  • شاهدان پوتین (۲۰۱۸م): مستندی که چگونگی جانشینی پوتین توسط بوریس یلتسین در سال ۱۹۹۹م را با استفاده از فیلم‌های آرشیوی و مصاحبه با چهره‌های کلیدی بررسی می‌کند.
  • پوتین، روسیه و غرب (۲۰۱۱م): ساخته نورما پرسی که با تمرکز بر روابط کرملین با غرب، بحران‌هایی چون انقلاب نارنجی و جنگ گرجستان را از منظر مقامات ارشد روس روایت می‌کند.
  • ناوالنی (۲۰۲۲م): مستندی دربارهٔ الکسی ناوالنی که ادعا می‌کند پوتین با استفاده از سم نوویچوک قصد ترور او را داشته است.
  • آقای پوتین کیست؟ (۲۰۱۵م): مستندی که با تکیه بر تحقیقات روزنامه‌نگاران، به ارتباط پوتین با گروه‌های مافیایی و مقامات کاگب در صعود به قدرت پرداخته است.[۵۷]
  • پوتین (۲۰۲۲): کتابی که توسط فیلیپ شورت نوشته شده، بیوگرافی جامعی است که با نگاهی بی‌طرفانه به بررسی مسیر زندگی، قدرت‌یابی و دوران حکمرانی وی می‌پردازد و تأثیر پوتین بر روسیه و نظم بین‌المللی را تحلیل می‌کند. این اثر با تکیه بر پیشینه نویسنده در نگارش زندگینامه رهبران پیچیده، تصویری واقع‌بینانه از شخصیت و سیاست‌های پوتین ارائه می‌دهد.[۵۸]

پانویس

  1. ↑ «Biography of Russian President Vladimir Putin»، TASS russian news agency.
  2. ↑ “Vladimir Putin”, themoscowtimes.
  3. ↑ «سندی از خانواده پوتین که به نمایش گذاشته شد | ویدئو»، همشهری آنلاین.
  4. ↑ “Biography”, putin.kremlin.
  5. ↑ «رازهای زندگی شخصی ولادیمر پوتین رئیس‌جمهور روسیه»، وب‌سایت خبر فوری.
  6. ↑ «تصاویر | دختران پوتین که هستند؟ | نکات ویژه در مورد خانواده رئیس‌جمهور روسیه»، همشهری آنلاین.
  7. ↑ «پای زن دیگری در زندگی پوتین در میان است؟»، خبرگزاری شبستان.
  8. ↑ «جزئیاتی از زندگی خصوصی پوتین»، وب‌سایت اقتصاد نیوز.
  9. ↑ «اسرار زندگی زیرپوستی و لاکچری رهبر روسیه/ شهرزاد گرانبهای پوتین چه ویژگی‌هایی دارد؟»، خبر آنلاین.
  10. ↑ «چگونه مهارت‌های رزمی پوتین به تعاملات سیاسی او کمک می‌کند؟»، خبرگزاری میزان.
  11. ↑ “Vladimir Putin's televised heroics – in pictures”, theguardian.
  12. ↑ «پوتین در مواجهه با ادیان؛ نمادها، باورها و سیاست‌ها»، وب‌سایت دویچه‌وله.
  13. ↑ «ریشه فکری و استراتژیک ولادیمیر پوتین کجاست؟ / این مقاله درباره ایلین همه چیز را آشکار می‌کند»، خبر آنلاین.
  14. ↑ «نوع نگاه پوتین به جهان»، روزنامه دنیای اقتصاد.
  15. ↑ «ریشه فکری و استراتژیک ولادیمیر پوتین کجاست؟ / این مقاله درباره ایلین همه چیز را آشکار می‌کند»، خبر آنلاین.
  16. ↑ “Biography”, putin.kremlin.
  17. ↑ “Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine”, bbc.
  18. ↑ “Vladimir Putin”, themoscowtimes.
  19. ↑ «Russian President Vladimir Putin's biography»، TASS russian news agency.
  20. ↑ «Biography of Russian President Vladimir Putin»، TASS russian news agency.
  21. ↑ «پوتین برای پنجمین بار رئیس‌جمهور روسیه شد»، خبرگزاری ایرنا.
  22. ↑ “Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine”, bbc.
  23. ↑ “Vladimir Putin”, themoscowtimes.
  24. ↑ «Biography of Russian President Vladimir Putin»، TASS russian news agency.
  25. ↑ “Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine”, bbc.
  26. ↑ “Vladimir Putin”, themoscowtimes.
  27. ↑ “Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine”, bbc.
  28. ↑ “Vladimir Putin”, themoscowtimes.
  29. ↑ “Russians’ trust in Putin exceeds 73% — pollster”, tass.
  30. ↑ رضاپور و صبوری، «واکاوی راهبردی ولادیمیر پوتین در قبال نظم نوین جهانی با تأکید بر جنگ اوکراین»، پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، ۱۸۳–۱۸۴.
  31. ↑ «پوتین: هیچ مانعی برای پیوستن ایران به سازمان شانگهای وجود ندارد»، خبرگزاری آنا.
  32. ↑ «پوتین: همکاری ایران و روسیه بیش از پیش توسعه خواهد یافت»، خبرگزاری ایرنا.
  33. ↑ «سفر پوتین به ایران؛ نمایی از یک ائتلاف استراتژیک»، خبرگزاری ایسنا.
  34. ↑ «دیدارهای پوتین با رهبر انقلاب در 4 بار سفر به ایران /جزئیات دیدار با احمدی‌نژاد و روحانی»، وب‌سایت اقتصاد نیوز.
  35. ↑ «تاریخچه سفرهای پوتین به تهران نگاه ویژه کرملین به ایران»، وب‌سایت کائنات.
  36. ↑ «دیدارهای پوتین با رهبر انقلاب در 4 بار سفر به ایران /جزئیات دیدار با احمدی‌نژاد و روحانی»، وب‌سایت اقتصاد نیوز.
  37. ↑ «فراتر از تشریفات»، وب‌سایت دیگران.
  38. ↑ «دیدارهای پوتین با رهبر انقلاب در 4 بار سفر به ایران /جزئیات دیدار با احمدی‌نژاد و روحانی»، وب‌سایت اقتصاد نیوز.
  39. ↑ «پوتین: ایران حق برخورداری از برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز را دارد»، خبرگزاری ایسنا.
  40. ↑ «پوتین: رهبران جهان شجاعت مردم ایران را تحسین می‌کنند»، خبرگزاری مهر.
  41. ↑ «سفر پوتین به ایران؛ نمایی از یک ائتلاف استراتژیک»، خبرگزاری ایسنا.
  42. ↑ «پوتین دستور داد حملات هوایی روسیه در سوریه شدت پیدا کند»، وب‌سایت اسپوتنیک.
  43. ↑ «اظهارات مهم پوتین دربارهٔ روابط روسیه و چین»، وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد.
  44. ↑ «پوتین: روابط سیاست خارجی روسیه و چین نقش تثبیت‌کننده مهمی در امور جهانی دارد»، خبرگزاری ایسنا.
  45. ↑ «پوتین در دیدار با شی چه گفت؟»، وب‌سایت فرارو.
  46. ↑ «پوتین: روابط سیاست خارجی روسیه و چین نقش تثبیت‌کننده مهمی در امور جهانی دارد»، خبرگزاری ایسنا.
  47. ↑ «نظر پوتین دربارهٔ سیاست خارجی آمریکا»، وب‌سایت انتخاب.
  48. ↑ «کنایه پوتین به آمریکا: نتوانست با مسئولیت تنها ابرقدرت بودن جهان کنار آید»، وب‌سایت رزونامه دنیای اقتصاد.
  49. ↑ «تازه‌ترین نظر پوتین دربارهٔ روابط میان روسیه و آمریکا»، همشهری آنلاین.
  50. ↑ «پوتین:جنگ آمریکادرعراق سبب تشکیل داعش شد»، وب‌سایت روزنامه دنیای.
  51. ↑ «هشدار پوتین به اروپا: کشتی‌هایتان را توقیف می‌کنیم»، وب‌سایت فرارو.
  52. ↑ «کنایه پوتین به آمریکا: نتوانست با مسئولیت تنها ابرقدرت بودن جهان کنار آید»، وب‌سایت رزونامه دنیای اقتصاد.
  53. ↑ کولایی، «پدیده پوتینیسم در روسیه»، پرتال جامع علوم انسانی.
  54. ↑ «۱۰ مخالف مشهور پوتین را بشناسید/ چه بلایی سرشان آمد؟»، وب‌سایت رونامه دنیای اقتصاد.
  55. ↑ «کدام منتقدان پوتین در ۲۵ سال اخیر کشته شدند؟»، وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد.
  56. ↑ «منتقدان سرشناس پوتین که سر به نیست شدند»، وب‌سایت یورو نیوز.
  57. ↑ «بهترین مستندها دربارهٔ ولادیمیر پوتین»، خبرگزاری فرارو.
  58. ↑ «کتاب پوتین»، وب‌سایت ایران کتاب.

منابع

برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=ولادیمیر_پوتین&oldid=80682»