دیدار سادات: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | {{جعبه اطلاعات آیین | ||
| تصویر = | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| نام رسمی = دیدار سادات | |||
| نام انگلیسی = | |||
| نام عربی = | |||
| نام بومی = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| زمان برگزاری = عید غدیر خم (۱۸ ذیالحجه) | |||
| علت برگزاری = تکریم سادات و بزرگداشت عید غدیر | |||
| هدف برگزاری = تحکیم پیوندهای دینی و اجتماعی | |||
| مکان = منازل سادات و مساجد | |||
| گستره جغرافیایی = ایران و مناطق شیعهنشین | |||
| منشأ تاریخی = سنت کهن شیعی | |||
| انواع = دیدوبازدید و اعطای عیدی | |||
| اشیاء مرتبط = اسکناس نو، کتاب | |||
| وجه نمادین = تکریم نسل پیامبر (ص) | |||
| آثار مرتبط = | |||
| شماره ثبت ملی = | |||
| تاریخ ثبت ملی = | |||
| نمادها = | |||
| مورد احترام = | |||
| مقدس برای = شیعیان | |||
| فواید = تقویت صله رحم و محبت اهلبیت | |||
| مضرات = | |||
| مبدع = | |||
| تاریخ ابداع = | |||
| حکم در اسلام = مستحب و پسندیده | |||
| ریشه دینی = قرآن و سنت | |||
}} | |||
'''دیدار سادات'''؛ آیین تکریم عید غدیر خم با ملاقات افراد و خانوادههای از نسل امام علی. | |||
دیدار سادات و اهتمام به آن در عید غدیر | دیدار [[سادات]] و اهتمام به آن در [[عید غدیر]]، رسمی کهن میان [[شیعیان]] است. در [[۱۸ ذیالحجه]]، شیعیان بهمناسبت انتصاب الهی [[امام علی|علی بن ابیطالب]] به مقام ولایت توسط [[پیامبر اکرم]]، برای تبریک و شادباش به دیدار افراد و خانوادههایی از نسل امام علی میروند. در این روز، درب خانههای سادات به روی همگان باز است و آنها از میهمانان پذیرایی کرده و عیدی میدهند. مردم، پول اندکی که از سادات [[هدیه]] میگیرند بهعنوان [[تبرک]] نگهداری کرده و خرج نمیکنند. در بسیاری از مناطق [[ایران]] و برخی دیگر از مناطق شیعهنشین، عید غدیر را روز عید سادات میشناسند و میکوشند تا شادمانی خود دربارهٔ [[امامت]] و ولایت امام علی را با دیدار افراد [[سید]] که یادگاران نَسبی او هستند، کامل کنند. | ||
==مفهومشناسی== | |||
واژه عربی | == مفهومشناسی == | ||
==پیشینه== | واژه عربی [[سادات]]، جمع «سید» بهمعنای آقا، سرور،<ref>[https://vajehyab.com/moein/سید معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه سید.]</ref> مِهتَر قوم و نیز لقب فرزندان پیامبر است.<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/سید دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه سید.]</ref> این واژه در فرهنگ [[شیعیان]] به افرادی گفته میشود که نَسَب آنها به [[امام علی]] و [[حضرت فاطمه]] میرسد و آنها به سبب این انتساب، از احترام و منزلت اجتماعی بسیار بهرهمند هستند. بهدلیل گسترش و نفوذ فرهنگ نکوداشت و احترام به سادات در مناطق گوناگون شیعهنشین،<ref>[https://ensani.ir/fa/article/536040/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%B8-%D9%88-%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%B7-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%91%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AF% عسکری ابراهیمی جویباری، «بازتاب الفاظ و مضامین مربوط به سیّد و مترادفهای آن در ادب فارسی»، 1397ش، ص154.]</ref> در طول تاریخ، سادات را با واژگان و اصطلاحات بومی و خردهفرهنگی مأنوستری نیز یاد کردهاند، از جمله: آقا،<ref>امیری، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۲.</ref> میر، شریف، علوی،<ref>[https://ensani.ir/fa/article/536040/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%B8-%D9%88-%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%A8%D9%88%D8%B7-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%91%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AF% عسکری ابراهیمی جویباری، «بازتاب الفاظ و مضامین مربوط به سیّد و مترادفهای آن در ادب فارسی»، 1397ش، ص161.]</ref> کیا، میرزا، بیگ و شاه.<ref>امیری، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، ۱۳۸۲ش، ص۲۶۰.</ref> برای زنان سیده نیز واژگان خاتون،<ref>نظری داشلیبرون، مردمشناسی روستای ابیانه، ۱۳۸۴ش، ص۵۰.</ref> بیگم و بیبی<ref>افشار، واژهنامهٔ یزدی، ۱۳۸۲ش، ص۵۱.</ref> بهکار رفته است که در گسترهٔ فرهنگی و تمدنی ایران مفاهیم ارجمندی هستند.<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/detail/127657?title=خاتون دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه خاتون.]</ref> لقب «سَیّدَةُ نِساءِ العالَمین» بهمعنای سرور زنان جهان، از القاب مشهور حضرت فاطمه است که بنا بر منابع روایی شیعیان<ref>[https://lib.eshia.ir/11021/4/179/سیدة_نساء_اعالمین شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۱۷۹.]</ref> و اهلسنت،<ref>حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۷۰.</ref> [[پیامبر خدا]] دخترش فاطمه را با این لقب ستوده است. شیعیان [[۱۸ ذیحجه]] را بهمناسبت نصب [[علی بن ابیطالب]] در مقام [[امامت]] و جانشینی [[حضرت محمد]]، [[جشن]] میگیرند و بر اساس یک آیین فرهنگی ـ مذهبی کهن در این روز که [[عید غدیر]] و «عیدالله الأکبر» نامیده میشود<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=34429 خامنهای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> به دیدار [[سادات]] و بهویژه سادات سالمند و عالم دین میروند.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/423480/%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8I- «عید سادات و سیادت در فرهنگ ایرانی»، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> | ||
عبارت قرآنیِ «قُل لَّا أَسْأَلُکُمْ عَلَیهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی»<ref>سوره شورا، آیه 23.</ref> | |||
==احترام به سادات== | == پیشینه == | ||
در چارچوب آموزههای دینی، احترام به سادات از دیرباز میان مسلمانان رایج بوده است؛<ref>ادمندز، کردها ترکها عربها، ۱۳۶۷ش، ص۷۸.</ref> | عبارت قرآنیِ «قُل لَّا أَسْأَلُکُمْ عَلَیهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی»<ref>سوره شورا، آیه 23.</ref> که به «آیهٔ مودت» مشهور است از منظر مفسران شیعه دربارهٔ فضیلت اهلبیت پیامبر اکرم و جایگاه اجتماعیِ ویژه آنان نازل شده و گویای لزوم محبتورزیدن به آنها است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12023/9/49/%D9%81%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A8%DB%8ی طبرسی، مجمع البیان، 1415ق، ج9، ص49.]</ref> «مَودت» بهمعنای محبتکردن و دوستداشتن<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/3/454/مودة ابنمنظور، لسان العرب، ذیل واژه ودد.]</ref> و «قُربی» بهمعنای نزدیکان نَسَبی و خویشاوندان است.<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/1/665/%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A8%DB%8ی ابنمنظور، لسان العرب، ذیل واژه قربی.]</ref> عالمان شیعه با استناد به مجموعهای از روایات، معتقدند که حضرت علی و فاطمه و یازده امام از نسل آنها، نزدیکان پیامبر هستند که در این آیه از قرآن بر لزوم دوستی آنها تأکید شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12023/9/49/%D9%81%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A8%DB%8ی طبرسی، مجمع البیان، 1415ق، ج9، ص49.]</ref> سید محمدحسین طباطبائی، دلیل وجوب مودت و دوستی اهلبیت را بقا و تداوم رسالت پیامبر دانسته که نفع آن نیز عاید خود بشر میشود.<ref>طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، بیتا، ج18، ص46.</ref> عبدالله جوادی آملی نیز بر این باور است که «مودّت قربی» زمینهساز به بار نشستن تلاشهای پیامبر است و نفع آن به خود مردم بر میگردد؛ اهلبیت، چراغهای هدایت و کشتیهای نجات امت هستند و فقط کسی از این نور بهره میگیرد یا بر این کشتیسوار میشود که به آنان علاقهمند باشد.<ref>جوادی آملی، ادب فنای مقربان، 1394ش، ج1، ص160.</ref> | ||
ناصرخسرو (۳۹۴–۴۸۱ ه.ق) در سرودهای احترام به سادات را در پیوند با | == احترام به سادات == | ||
در چارچوب آموزههای دینی، احترام به سادات از دیرباز میان مسلمانان رایج بوده است؛<ref>ادمندز، کردها ترکها عربها، ۱۳۶۷ش، ص۷۸.</ref> حاکمان و فرمانروایان نیز در بسیاری از جوامع مسلمان، این سیرهٔ اجتماعی را در احترام ویژه به سادات، رعایت میکردند.<ref>ابنخلکان، وفیات الاعیان، ۱۳۶۴ش، ج۳، ص۲۴۰–۲۴۱؛ ابنحوقل، صورة الارض، ۱۹۳۸م، ص۱۳۱–۱۳۲.</ref> بر این اساس، احترام به سادات، جلوههای گوناگون اجتماعی یافته است، از جمله: افراد سید، هنگام ورود به هرجا بر دیگران مقدم داشته میشوند؛<ref>مرادی، فرهنگ عامهٔ خطهٔ تویسرکان، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۹۹.</ref> مردم برخی مناطق، دیدوبازدید عید نوروز را با دیدار سادات شروع میکنند،<ref>پاینده لنگرودی، آیینها و باورداشتهای گیل و دیلم، ۱۳۵۵ش، ص۱۱۸.</ref> در منازعات، آنها را واسطه قرار میدهند<ref>امیری، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، ۱۳۸۲ش، ص104.</ref> و گاهی خطاکاران به خانهٔ سادات پناه میبرند تا در امان باشند.<ref>امیری، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، ۱۳۸۲ش، ص۲۶۰.</ref> | |||
ناصرخسرو (۳۹۴–۴۸۱ ه.ق) در سرودهای احترام به سادات را در پیوند با واقعهٔ غدیر خم، چنین توصیف کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/naserkhosro/divann/ghaside-naser/sh122 ناصرخسرو، دیوان اشعار، قصیده شماره 122، در وبسایت گنجور.]</ref> | |||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
| خط ۲۰: | خط ۵۷: | ||
{{پایان شعر}} | {{پایان شعر}} | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
خاقانی ( | خاقانی (۵۲۰–۵۹۵ق) چنان به احترام سادات پایبند است که در سرودهای، سید خطاکار را نیز برتر از دیگران میداند:<ref>[https://ganjoor.net/khaghani/divankh/ghetekh/sh192 خاقانی، دیوان اشعار، قطعه 192، در وبسایت گنجور.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
| خط ۲۸: | خط ۶۵: | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
{{ب|هرکه | {{ب|هرکه بدبینی از نژاد علی|نیکتر دان ز خَلق و عادلتر}} | ||
{{پایان شعر}} | {{پایان شعر}} | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
| خط ۳۶: | خط ۷۳: | ||
{{پایان شعر}} | {{پایان شعر}} | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
در کتاب [[اسرار التوحید|اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابیسعید ابیالخیر]] که حدود سال | در کتاب [[اسرار التوحید|اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابیسعید ابیالخیر]] که حدود سال ۵۷۰ق نگارش شده، حکایتی آمده است که ژرفا و گسترهٔ نفوذ فرهنگ احترام به سادات را نمایان میکند: «در آن وقت که شیخ ما به نیشابور بود، یک روز در خانقاه نشسته بود؛ دخترکی عَلَوی به نزد شیخ درآمد و این دخترک درویش بود و مادر و پدر او سؤال کردندی از مردمان. شیخ ما آن دخترک را پیش خویش بنشاند و گفت: این «پوشیده»، از فرزندان پیغامبر ما است که شما دعوی دوستی او میکنید و به وقت صلوات دادن بر وی، آوازهای خویش بلند میکنید. اکنون، برهان دعویِ خویش بنمایید که در دوستیِ جدّ او میکنید به نیکویی کردن باز این فرزند او با فرزندان و ذریت او».<ref>محمد بن منور، اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابیسعید ابیالخیر، 1371ش، ج1، ص269.</ref> | ||
بهتدریج از میان انواع احترام به سادات، دیدار آنها در عید غدیر، تعیّن اجتماعی بیشتری یافته است. عدهای بر این باورند که ریشهٔ این رسم، به اهتمام مشایخ شیعه برای دیدار امام خود در روزهای عید غدیر بازمیگردد و امروز به دیدار با سادات رسیده است که یادگاران ائمه بهشمار میروند.<ref>بوترابی، «عید غدیر»، ۱۳۸۴ش، ص۵۲۸.</ref> ملاهادی سبزواری (۱۲۱۲–۱۲۸۹ق)، عارف و فیلسوف شیعه، در عید غدیر به سادات توجه ویژهای داشت و آنها را بیش از همه احترام و اکرام میکرد.<ref>عیوضی، این البکائون، ۱۳۸۹ش، ص۱۰۲.</ref> | |||
== | == آداب و رسوم == | ||
عید غدیر | [[سادات]] از چند روز مانده به [[عید غدیر]]، خانه خود را گردگیری کرده و آماده پذیرایی از میهمانان میشوند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4388275/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8ی-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8 «دیدار با سادات در روز عید غدیر /پولی که برکت زندگی میشود»، خبرگزاری مهر.]</ref> آنها از صبح عید غدیر، درب خانههای خود را میگشایند و مردم به دیدن آنها میروند. در برخی مناطق نیز سادات با علامتهای خاص سیادت، نظیر شال یا کلاه سبز، در یک مکان مانند [[مسجد]] محل،<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/06/08/1815875/%D8%B5%D9%84%D9%87-%D8%B1%D8%AD%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8ی-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%D «صله رحم خانوادههای سادات؛ سنت دیرینه مردم قم در روز عید غدیر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> اجتماع میکنند و مردم، آنها را بهصورت یکجا ملاقات کرده و عید غدیر را تبریک میگویند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4388275/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8ی-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8 «دیدار با سادات در روز عید غدیر /پولی که برکت زندگی میشود»، خبرگزاری مهر.]</ref> برخی، بوسیدن دست [[سید]] را در این روز دارای ثواب بسیار و موجب خوشاقبالی میدانند.<ref>مؤید محسنی، فرهنگ عامیانه سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۵۴؛ شاکری، اترکنامه: تاریخ جامع قوچان، ۱۳۶۵ش، ص۲۷۶؛ مونسالدوله، خاطرات مونسالدوله، ۱۳۸۰ش، ص۱۸۰.</ref> آیین دیدار سادات هرگاه در منازل علمای دین یا در مکانهای عمومی مانند [[مسجد]] برگزار شود با [[مدیحهسرایی]] مداحان و شاعران در مدح [[امام علی]] و [[عید غدیر]]، همراه میشود.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/2787038/عید-غدیر-و-دیدار-با-سادات «عید غدیر و دیدار با سادات»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> از رسوم رایج این عید در برخی نقاط، پرداخت [[خمس]] یا مبلغی بهعنوان عیدی به سادات مستمند است؛<ref>محمدی، تکاب افشار، ۱۳۶۹ش، ص۳۵۶.</ref> اما بهصورت عمومی، سادات در این روز با [[چای]] و شیرینی از میهمانان پذیرایی میکنند و به مردم و خصوصاً مهمانان خود عیدی میدهند.<ref>مقدم گلمحمدی، تویسرکان، ۱۳۷۸ش، ص۵۲۷؛ صالح طبری، بابل، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۸؛ طباطباییفر، روستای قاطول در گذر زمان، ۱۳۸۱ش، ص۲۲۸.</ref> [[هدیه]] سادات در روز عید غدیر خم، معمولاً اسکناسهای نو است<ref>باریکانی، بررسی مردمشناختی جنبههای مختلف برگزاری اعیاد مذهبی در کلانشهرها، ۱۳۹۱ش، ص۱۰۳.</ref> که گاهی مُهر القاب [[امام علی]] بهصورت زرکوب بر آن حک میشود و با چند شکلات یا یک [[کتاب]] همراه است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4388275/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8ی-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8 «دیدار با سادات در روز عید غدیر /پولی که برکت زندگی میشود»، خبرگزاری مهر.]</ref> مردم بر این باور هستند که پول هدیه سادات در روز عید غدیر را نباید خرج کنند؛ آنها این پول را بهعنوان [[تبرک]] نزد خود نگه میدارند تا موجب افزایش [[برکت]] در [[رزق]] و روزیشان شود. در برخی مناطق از این پول با عنوان «مایه کیسه» یاد میکنند.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/423480/%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8I- «عید سادات و سیادت در فرهنگ ایرانی»، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> | ||
==پانویس== | |||
== چالشهای فرهنگی == | |||
[[عید غدیر]] نزد [[شیعیان]]، بزرگترین و مهمترین عید مذهبی دانسته میشود که از ظرفیت بالایی برای نهادینهسازی اصل [[امامت]] و ولایت در سبک زندگی [[مسلمانان]] برخوردار است<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=34429 خامنهای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> و موجبات درک عمیق معارف اسلام<ref>[https://www.razavi.news/fa/report/94872/%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8ی-%D8%A8%D8%A7%DB%8ی%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8ی%D8%AC-%D8%B4%D9%88%D8%AF «غدیر؛ سبک زندگی که باید در جامعه ترویج شود»، خبرگزاری رضوی.]</ref> و ارتقای فرهنگی جامعه از راه اندیشیدن در سلوک اخلاقی و عملی [[امام علی]] را فراهم میسازد؛<ref>[https://fa.alalam.ir/news/48208/%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D8%B3%D8%ا%D9%8ي%D8%AF-%D8%BA%D8%AF%D9%8A%D8%B%D8%AF-%D8%AE%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%8ق «عید سعید غدیر خم در عراق»، وبسایت شبکه العالم.]</ref> اما در یک روند تاریخی، آیین دیدار [[سادات]] چنان با [[عید غدیر]] پیوسته شده است که در برخی مناطق، این روز را به نام «عید سادات»، «عید سیدها» و «روز اکرام سادات» میشناسند. با غلبه این انگاره، بیم آن میرود که مسئله [[امامت]] و ولایت و کارکردهای اجتماعی آن، به حاشیه رفته و با کمرنگ شدن این محور، ماهیت اصلی عید غدیر دگرگون شود.<ref>[https://atna.atu.ac.ir/fa/news/304042/%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%حت%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%DB%8ی%D8%AF-%D8%BA%D8%AF%DB%8ی%D8%B1-%D8%ع%DB%8ی%D8%AF-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8ی%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%ت بصیری، «با احترام به سادات؛ عید غدیر عید ولایت است!»، وبسایت عطنا.]</ref> همچنین انتساب به [[اهلبیت]] [[پیامبر اکرم]]، اگرچه احترام و منزلت اجتماعی فراوانی را برای آنها به ارمغان آورده است، اما مسئولیت اجتماعی سنگینتری را نیز متوجه آنان میسازد تا خود را بیش از دیگران به آداب دینی متعهد سازند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/536040/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%B8-%D9%88-%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%85%DB%8ی%D9%86-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B7-%D8%A8%D8%B9-%D8%B3%DB%8C%D9%91%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AF% عسکری ابراهیمی جویباری، «بازتاب الفاظ و مضامین مربوط به سیّد و مترادفهای آن در ادب فارسی»، 1397ش، ص170.]</ref> در غیر این صورت، نسبت افراد با خاندان نبوت، بهتنهایی موجب نجات و سعادت آنها نمیشود،<ref>سوره مؤمنون، آیه 101.</ref> چنانکه خداوند دربارهٔ فرزند نوح پیامبر بهدلیل آنکه سبک زندگی خود را در نشست و برخاست با بدان تعریف کرده بود، آشکارا اعلام کرد که: «یَا نُوحُ إِنَّهُ لَیسَ مِن أَهْلِکَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَیْرُ صَالِحٍ» و او را از اهلیت انتساب به نوح نبی خارج دانست.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_46_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%Aة_%D9%ه%D9%88%D8%الف سوره هود، آیه 46.]</ref> [[مرتضی مطهری]] بر این باور است که در فرهنگ اسلامی، تعین و تشخص سادات بهعنوان اولاد پیغمبر، مورد توجه بوده است تا آنها با این انتساب، انگیزهٔ بیشتری برای زنده نگهداشتن [[اسلام]] و عمل به احکام شریعت داشته باشند و در این زمینه، پیشگام دیگران باشند.<ref>مطهری، آشنایی با قرآن، 1389ش، ج3، ص83.</ref> | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | |||
*قرآن. | == منابع == | ||
*ابنخلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، قم، منشورات الرضی، ۱۳۶۴ش. | * قرآن. | ||
*ابنحوقل، ابوالقاسم محمد، صورة الارض، بیروت، دار صادر، ۱۹۳۸م. | * ابنخلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، قم، منشورات الرضی، ۱۳۶۴ش. | ||
*ابنمنظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، | * ابنحوقل، ابوالقاسم محمد، صورة الارض، بیروت، دار صادر، ۱۹۳۸م. | ||
*ادمندز، سیسیل جان، کردها ترکها عربها، | * ابنمنظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۴ق. | ||
*افشار، ایرج، | * ادمندز، سیسیل جان، کردها ترکها عربها، ترجمهٔ ابراهیم یونسی، تهران، روزبهان، ۱۳۶۷ش. | ||
*امیری، رزاق، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۸۲ش. | * افشار، ایرج، واژهنامهٔ یزدی، بهتحقیق محمدرضا محمدی، تهران، ثریا، ۱۳۸۲ش. | ||
*باریکانی، سمیرا، بررسی مردمشناختی جنبههای مختلف برگزاری اعیاد مذهبی در کلانشهرها، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد تهران مرکزی)، دانشکده روانشناسی و علوم اجتماعی، ۱۳۹۱ش. | * امیری، رزاق، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۸۲ش. | ||
*بصیری، حمیدرضا، «با احترام به سادات؛ عید غدیر «عید ولایت» است!»، سایت عطنا، تاریخ درج مطلب، ۲۶ تیر ۱۴۰۱ش. | * باریکانی، سمیرا، بررسی مردمشناختی جنبههای مختلف برگزاری اعیاد مذهبی در کلانشهرها، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد تهران مرکزی)، دانشکده روانشناسی و علوم اجتماعی، ۱۳۹۱ش. | ||
*بوترابی، خدیجه، «عید غدیر»، دائره المعارف تشیع، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. | * بصیری، حمیدرضا، «با احترام به سادات؛ عید غدیر «عید ولایت» است!»، سایت عطنا، تاریخ درج مطلب، ۲۶ تیر ۱۴۰۱ش. | ||
* | * بوترابی، خدیجه، «عید غدیر»، دائره المعارف تشیع، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. | ||
*جوادی آملی، عبدالله، ادب فنای مقربان، قم، إسراء، | * پایندهٔ لنگرودی، محمود، آیینها و باورداشتهای گیل و دیلم، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۵۵ش. | ||
*حاکم نیشابوری، محمد، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق | * جوادی آملی، عبدالله، ادب فنای مقربان، قم، إسراء، ۱۳۹۴ش. | ||
*خاقانی، افضلالدین بدیل بن علی، دیوان اشعار، در وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: | * حاکم نیشابوری، محمد، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق مصطفی عبد القادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق. | ||
*خامنهای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ انتشار: | * خاقانی، افضلالدین بدیل بن علی، دیوان اشعار، در وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱ تیر ۱۴۰۳ش. | ||
*دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، در وبسایت | * خامنهای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ انتشار: ۳۰ شهریور ۱۳۹۵ش. | ||
*«دیدار با سادات در روز عید غدیر /پولی که برکت زندگی میشود»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار: ۸ شهریور ۱۳۹۷ش. | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، در وبسایت مؤسسه لغتنامه دهخدا و مرکز بینالمللی آموزش زبان فارسی، تاریخ بازدید: ۳۰ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*شاکری، رمضانعلی، اترکنامه: تاریخ جامع قوچان، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۵ش. | * «دیدار با سادات در روز عید غدیر /پولی که برکت زندگی میشود»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار: ۸ شهریور ۱۳۹۷ش. | ||
*شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تحقیق علیاکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق. | * شاکری، رمضانعلی، اترکنامه: تاریخ جامع قوچان، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۵ش. | ||
*صالح طبری، صمد، بابل: سرزمین طلای سبز، تهران، فکر روز، ۱۳۷۸ش. | * شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تحقیق علیاکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق. | ||
*«صله رحم خانوادههای سادات؛ سنت دیرینه مردم قم در روز عید غدیر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۳۹۷ش. | * صالح طبری، صمد، بابل: سرزمین طلای سبز، تهران، فکر روز، ۱۳۷۸ش. | ||
*طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، | * «صله رحم خانوادههای سادات؛ سنت دیرینه مردم قم در روز عید غدیر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۳۹۷ش. | ||
*طباطباییفر، رضا، روستای قاطول در گذر زمان، تهران، نقش بیان، ۱۳۸۱ش. | * طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیتا. | ||
*طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، | * طباطباییفر، رضا، روستای قاطول در گذر زمان، تهران، نقش بیان، ۱۳۸۱ش. | ||
*عسکری ابراهیمی جویباری، «بازتاب الفاظ و مضامین مربوط به سیّد و مترادفهای آن در ادب فارسی»، در کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی، سال | * طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق. | ||
*«عید سعید غدیر خم در عراق»، وبسایت شبکه العالم، تاریخ بازدید: | * عسکری ابراهیمی جویباری، «بازتاب الفاظ و مضامین مربوط به سیّد و مترادفهای آن در ادب فارسی»، در کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی، سال ۱۹، شماره ۳۷، تابستان ۱۳۹۷ش. | ||
*«عید غدیر و دیدار با سادات»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۸ مرداد ۱۴۰۳ش. | * «عید سعید غدیر خم در عراق»، وبسایت شبکه العالم، تاریخ بازدید: ۲۶ اسفند ۱۴۰۱ش. | ||
*«عید سادات و سیادت در فرهنگ ایرانی»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲ آذر ۱۴۰۳ش. | * «عید غدیر و دیدار با سادات»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۸ مرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*عیوضی، مجید، این البکائون: آداب و سیره علما و بزرگان در عزای سیدالشهدا، تهران، صیام، آرام دل، | * «عید سادات و سیادت در فرهنگ ایرانی»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲ آذر ۱۴۰۳ش. | ||
*«غدیر؛ سبک زندگی که باید در جامعه ترویج شود»، خبرگزاری رضوی، تاریخ بازدید: | * عیوضی، مجید، این البکائون: آداب و سیره علما و بزرگان در عزای سیدالشهدا، تهران، صیام، آرام دل، ۱۳۹۱ش. | ||
*محمد بن منور، اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابیسعید ابیالخیر، با مقدمه و تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، آگاه، | * «غدیر؛ سبک زندگی که باید در جامعه ترویج شود»، خبرگزاری رضوی، تاریخ بازدید: ۲۶ اسفند ۱۴۰۱ش. | ||
*محمدی، علی، تکاب افشار، تهران، ایمان، ۱۳۶۹ش. | * محمد بن منور، اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابیسعید ابیالخیر، با مقدمه و تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، آگاه، ۱۳۷۱ش. | ||
*مرادی، صحبتالله، فرهنگ | * محمدی، علی، تکاب افشار، تهران، ایمان، ۱۳۶۹ش. | ||
*مطهری، مرتضی، آشنایی با قرآن، تهران، صدرا، | * مرادی، صحبتالله، فرهنگ عامهٔ خطهٔ تویسرکان، تهران، مؤلف، ۱۳۷۵ش. | ||
*معین، محمد، فرهنگ فارسی، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: | * مطهری، مرتضی، آشنایی با قرآن، تهران، صدرا، ۱۳۸۹ش. | ||
*مقدم گلمحمدی، محمد، تویسرکان: سیری در اوضاع طبیعی، تاریخی، اقتصادی و اجتماعی، تهران، اقبال، ۱۳۷۸ش. | * معین، محمد، فرهنگ فارسی، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۳۰ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
*مونسالدوله، خاطرات مونسالدوله، به کوشش سیروس سعدودیان، تهران، زرین، ۱۳۸۰ش. | * مقدم گلمحمدی، محمد، تویسرکان: سیری در اوضاع طبیعی، تاریخی، اقتصادی و اجتماعی، تهران، اقبال، ۱۳۷۸ش. | ||
*مؤید محسنی، مهری، فرهنگ عامیانه سیرجان، کرمان، مرکز کرمانشناسی، ۱۳۸۱ش. | * مونسالدوله، خاطرات مونسالدوله، به کوشش سیروس سعدودیان، تهران، زرین، ۱۳۸۰ش. | ||
*ناصرخسرو، دیوان اشعار، در وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: | * مؤید محسنی، مهری، فرهنگ عامیانه سیرجان، کرمان، مرکز کرمانشناسی، ۱۳۸۱ش. | ||
*نظری داشلیبرون، زلیخا و دیگران، مردمشناسی روستای ابیانه، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۸۴ش. | * ناصرخسرو، دیوان اشعار، در وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱ تیر ۱۴۰۳ش. | ||
* نظری داشلیبرون، زلیخا و دیگران، مردمشناسی روستای ابیانه، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۸۴ش. | |||
<!-- | |||
== تغییر مسیرهای پیشنهادی == | |||
دیدار سادات{{سخ}} | |||
عید سادات{{سخ}} | |||
سنت دیدار سادات{{سخ}} | |||
رسوم عید غدیر و دیدار سادات{{سخ}} | |||
--> | |||
[[رده:آیینهای مذهبی]] | |||
[[رده:اصلاح رباتیک]] | |||
[[رده:سادات]] | |||
[[رده:عید غدیر]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۶ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۰۲
| دیدار سادات | |
|---|---|
| نام رسمی | دیدار سادات |
| زمان برگزاری | عید غدیر خم (۱۸ ذیالحجه) |
| علت برگزاری | تکریم سادات و بزرگداشت عید غدیر |
| هدف برگزاری | تحکیم پیوندهای دینی و اجتماعی |
| گستره جغرافیایی | ایران و مناطق شیعهنشین |
| منشأ تاریخی | سنت کهن شیعی |
| انواع | دیدوبازدید و اعطای عیدی |
| اشیاء مرتبط | اسکناس نو، کتاب |
| وجه نمادین | تکریم نسل پیامبر (ص) |
| مقدس برای | شیعیان |
| فواید | تقویت صله رحم و محبت اهلبیت |
| حکم در اسلام | مستحب و پسندیده |
| ریشه دینی | قرآن و سنت |
دیدار سادات؛ آیین تکریم عید غدیر خم با ملاقات افراد و خانوادههای از نسل امام علی.
دیدار سادات و اهتمام به آن در عید غدیر، رسمی کهن میان شیعیان است. در ۱۸ ذیالحجه، شیعیان بهمناسبت انتصاب الهی علی بن ابیطالب به مقام ولایت توسط پیامبر اکرم، برای تبریک و شادباش به دیدار افراد و خانوادههایی از نسل امام علی میروند. در این روز، درب خانههای سادات به روی همگان باز است و آنها از میهمانان پذیرایی کرده و عیدی میدهند. مردم، پول اندکی که از سادات هدیه میگیرند بهعنوان تبرک نگهداری کرده و خرج نمیکنند. در بسیاری از مناطق ایران و برخی دیگر از مناطق شیعهنشین، عید غدیر را روز عید سادات میشناسند و میکوشند تا شادمانی خود دربارهٔ امامت و ولایت امام علی را با دیدار افراد سید که یادگاران نَسبی او هستند، کامل کنند.
مفهومشناسی
واژه عربی سادات، جمع «سید» بهمعنای آقا، سرور،[۱] مِهتَر قوم و نیز لقب فرزندان پیامبر است.[۲] این واژه در فرهنگ شیعیان به افرادی گفته میشود که نَسَب آنها به امام علی و حضرت فاطمه میرسد و آنها به سبب این انتساب، از احترام و منزلت اجتماعی بسیار بهرهمند هستند. بهدلیل گسترش و نفوذ فرهنگ نکوداشت و احترام به سادات در مناطق گوناگون شیعهنشین،[۳] در طول تاریخ، سادات را با واژگان و اصطلاحات بومی و خردهفرهنگی مأنوستری نیز یاد کردهاند، از جمله: آقا،[۴] میر، شریف، علوی،[۵] کیا، میرزا، بیگ و شاه.[۶] برای زنان سیده نیز واژگان خاتون،[۷] بیگم و بیبی[۸] بهکار رفته است که در گسترهٔ فرهنگی و تمدنی ایران مفاهیم ارجمندی هستند.[۹] لقب «سَیّدَةُ نِساءِ العالَمین» بهمعنای سرور زنان جهان، از القاب مشهور حضرت فاطمه است که بنا بر منابع روایی شیعیان[۱۰] و اهلسنت،[۱۱] پیامبر خدا دخترش فاطمه را با این لقب ستوده است. شیعیان ۱۸ ذیحجه را بهمناسبت نصب علی بن ابیطالب در مقام امامت و جانشینی حضرت محمد، جشن میگیرند و بر اساس یک آیین فرهنگی ـ مذهبی کهن در این روز که عید غدیر و «عیدالله الأکبر» نامیده میشود[۱۲] به دیدار سادات و بهویژه سادات سالمند و عالم دین میروند.[۱۳]
پیشینه
عبارت قرآنیِ «قُل لَّا أَسْأَلُکُمْ عَلَیهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی»[۱۴] که به «آیهٔ مودت» مشهور است از منظر مفسران شیعه دربارهٔ فضیلت اهلبیت پیامبر اکرم و جایگاه اجتماعیِ ویژه آنان نازل شده و گویای لزوم محبتورزیدن به آنها است.[۱۵] «مَودت» بهمعنای محبتکردن و دوستداشتن[۱۶] و «قُربی» بهمعنای نزدیکان نَسَبی و خویشاوندان است.[۱۷] عالمان شیعه با استناد به مجموعهای از روایات، معتقدند که حضرت علی و فاطمه و یازده امام از نسل آنها، نزدیکان پیامبر هستند که در این آیه از قرآن بر لزوم دوستی آنها تأکید شده است.[۱۸] سید محمدحسین طباطبائی، دلیل وجوب مودت و دوستی اهلبیت را بقا و تداوم رسالت پیامبر دانسته که نفع آن نیز عاید خود بشر میشود.[۱۹] عبدالله جوادی آملی نیز بر این باور است که «مودّت قربی» زمینهساز به بار نشستن تلاشهای پیامبر است و نفع آن به خود مردم بر میگردد؛ اهلبیت، چراغهای هدایت و کشتیهای نجات امت هستند و فقط کسی از این نور بهره میگیرد یا بر این کشتیسوار میشود که به آنان علاقهمند باشد.[۲۰]
احترام به سادات
در چارچوب آموزههای دینی، احترام به سادات از دیرباز میان مسلمانان رایج بوده است؛[۲۱] حاکمان و فرمانروایان نیز در بسیاری از جوامع مسلمان، این سیرهٔ اجتماعی را در احترام ویژه به سادات، رعایت میکردند.[۲۲] بر این اساس، احترام به سادات، جلوههای گوناگون اجتماعی یافته است، از جمله: افراد سید، هنگام ورود به هرجا بر دیگران مقدم داشته میشوند؛[۲۳] مردم برخی مناطق، دیدوبازدید عید نوروز را با دیدار سادات شروع میکنند،[۲۴] در منازعات، آنها را واسطه قرار میدهند[۲۵] و گاهی خطاکاران به خانهٔ سادات پناه میبرند تا در امان باشند.[۲۶]
ناصرخسرو (۳۹۴–۴۸۱ ه.ق) در سرودهای احترام به سادات را در پیوند با واقعهٔ غدیر خم، چنین توصیف کرده است:[۲۷]
| آگه نهای مگر که پیغمبر که را سپرد | روز غدیر خم زِ منبر، ولایتش؟ |
| آن را که هر شریفی نسبت بدو کنند | زیرا که از رسولِ خدای است نسبتش |
خاقانی (۵۲۰–۵۹۵ق) چنان به احترام سادات پایبند است که در سرودهای، سید خطاکار را نیز برتر از دیگران میداند:[۲۸]
| علوی دوست باش خاقانی | کز عشیرت علی است فاضلتر |
| هرکه بدبینی از نژاد علی | نیکتر دان ز خَلق و عادلتر |
| بدشان، نیکتر ز مردم دان | نیکشان از فرشته کاملتر |
در کتاب اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابیسعید ابیالخیر که حدود سال ۵۷۰ق نگارش شده، حکایتی آمده است که ژرفا و گسترهٔ نفوذ فرهنگ احترام به سادات را نمایان میکند: «در آن وقت که شیخ ما به نیشابور بود، یک روز در خانقاه نشسته بود؛ دخترکی عَلَوی به نزد شیخ درآمد و این دخترک درویش بود و مادر و پدر او سؤال کردندی از مردمان. شیخ ما آن دخترک را پیش خویش بنشاند و گفت: این «پوشیده»، از فرزندان پیغامبر ما است که شما دعوی دوستی او میکنید و به وقت صلوات دادن بر وی، آوازهای خویش بلند میکنید. اکنون، برهان دعویِ خویش بنمایید که در دوستیِ جدّ او میکنید به نیکویی کردن باز این فرزند او با فرزندان و ذریت او».[۲۹]
بهتدریج از میان انواع احترام به سادات، دیدار آنها در عید غدیر، تعیّن اجتماعی بیشتری یافته است. عدهای بر این باورند که ریشهٔ این رسم، به اهتمام مشایخ شیعه برای دیدار امام خود در روزهای عید غدیر بازمیگردد و امروز به دیدار با سادات رسیده است که یادگاران ائمه بهشمار میروند.[۳۰] ملاهادی سبزواری (۱۲۱۲–۱۲۸۹ق)، عارف و فیلسوف شیعه، در عید غدیر به سادات توجه ویژهای داشت و آنها را بیش از همه احترام و اکرام میکرد.[۳۱]
آداب و رسوم
سادات از چند روز مانده به عید غدیر، خانه خود را گردگیری کرده و آماده پذیرایی از میهمانان میشوند.[۳۲] آنها از صبح عید غدیر، درب خانههای خود را میگشایند و مردم به دیدن آنها میروند. در برخی مناطق نیز سادات با علامتهای خاص سیادت، نظیر شال یا کلاه سبز، در یک مکان مانند مسجد محل،[۳۳] اجتماع میکنند و مردم، آنها را بهصورت یکجا ملاقات کرده و عید غدیر را تبریک میگویند.[۳۴] برخی، بوسیدن دست سید را در این روز دارای ثواب بسیار و موجب خوشاقبالی میدانند.[۳۵] آیین دیدار سادات هرگاه در منازل علمای دین یا در مکانهای عمومی مانند مسجد برگزار شود با مدیحهسرایی مداحان و شاعران در مدح امام علی و عید غدیر، همراه میشود.[۳۶] از رسوم رایج این عید در برخی نقاط، پرداخت خمس یا مبلغی بهعنوان عیدی به سادات مستمند است؛[۳۷] اما بهصورت عمومی، سادات در این روز با چای و شیرینی از میهمانان پذیرایی میکنند و به مردم و خصوصاً مهمانان خود عیدی میدهند.[۳۸] هدیه سادات در روز عید غدیر خم، معمولاً اسکناسهای نو است[۳۹] که گاهی مُهر القاب امام علی بهصورت زرکوب بر آن حک میشود و با چند شکلات یا یک کتاب همراه است.[۴۰] مردم بر این باور هستند که پول هدیه سادات در روز عید غدیر را نباید خرج کنند؛ آنها این پول را بهعنوان تبرک نزد خود نگه میدارند تا موجب افزایش برکت در رزق و روزیشان شود. در برخی مناطق از این پول با عنوان «مایه کیسه» یاد میکنند.[۴۱]
چالشهای فرهنگی
عید غدیر نزد شیعیان، بزرگترین و مهمترین عید مذهبی دانسته میشود که از ظرفیت بالایی برای نهادینهسازی اصل امامت و ولایت در سبک زندگی مسلمانان برخوردار است[۴۲] و موجبات درک عمیق معارف اسلام[۴۳] و ارتقای فرهنگی جامعه از راه اندیشیدن در سلوک اخلاقی و عملی امام علی را فراهم میسازد؛[۴۴] اما در یک روند تاریخی، آیین دیدار سادات چنان با عید غدیر پیوسته شده است که در برخی مناطق، این روز را به نام «عید سادات»، «عید سیدها» و «روز اکرام سادات» میشناسند. با غلبه این انگاره، بیم آن میرود که مسئله امامت و ولایت و کارکردهای اجتماعی آن، به حاشیه رفته و با کمرنگ شدن این محور، ماهیت اصلی عید غدیر دگرگون شود.[۴۵] همچنین انتساب به اهلبیت پیامبر اکرم، اگرچه احترام و منزلت اجتماعی فراوانی را برای آنها به ارمغان آورده است، اما مسئولیت اجتماعی سنگینتری را نیز متوجه آنان میسازد تا خود را بیش از دیگران به آداب دینی متعهد سازند.[۴۶] در غیر این صورت، نسبت افراد با خاندان نبوت، بهتنهایی موجب نجات و سعادت آنها نمیشود،[۴۷] چنانکه خداوند دربارهٔ فرزند نوح پیامبر بهدلیل آنکه سبک زندگی خود را در نشست و برخاست با بدان تعریف کرده بود، آشکارا اعلام کرد که: «یَا نُوحُ إِنَّهُ لَیسَ مِن أَهْلِکَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَیْرُ صَالِحٍ» و او را از اهلیت انتساب به نوح نبی خارج دانست.[۴۸] مرتضی مطهری بر این باور است که در فرهنگ اسلامی، تعین و تشخص سادات بهعنوان اولاد پیغمبر، مورد توجه بوده است تا آنها با این انتساب، انگیزهٔ بیشتری برای زنده نگهداشتن اسلام و عمل به احکام شریعت داشته باشند و در این زمینه، پیشگام دیگران باشند.[۴۹]
پانویس
- ↑ معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه سید.
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه سید.
- ↑ عسکری ابراهیمی جویباری، «بازتاب الفاظ و مضامین مربوط به سیّد و مترادفهای آن در ادب فارسی»، 1397ش، ص154.
- ↑ امیری، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۲.
- ↑ عسکری ابراهیمی جویباری، «بازتاب الفاظ و مضامین مربوط به سیّد و مترادفهای آن در ادب فارسی»، 1397ش، ص161.
- ↑ امیری، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، ۱۳۸۲ش، ص۲۶۰.
- ↑ نظری داشلیبرون، مردمشناسی روستای ابیانه، ۱۳۸۴ش، ص۵۰.
- ↑ افشار، واژهنامهٔ یزدی، ۱۳۸۲ش، ص۵۱.
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه خاتون.
- ↑ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۴، ص۱۷۹.
- ↑ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۷۰.
- ↑ خامنهای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ «عید سادات و سیادت در فرهنگ ایرانی»، وبسایت جوان آنلاین.
- ↑ سوره شورا، آیه 23.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، 1415ق، ج9، ص49.
- ↑ ابنمنظور، لسان العرب، ذیل واژه ودد.
- ↑ ابنمنظور، لسان العرب، ذیل واژه قربی.
- ↑ طبرسی، مجمع البیان، 1415ق، ج9، ص49.
- ↑ طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، بیتا، ج18، ص46.
- ↑ جوادی آملی، ادب فنای مقربان، 1394ش، ج1، ص160.
- ↑ ادمندز، کردها ترکها عربها، ۱۳۶۷ش، ص۷۸.
- ↑ ابنخلکان، وفیات الاعیان، ۱۳۶۴ش، ج۳، ص۲۴۰–۲۴۱؛ ابنحوقل، صورة الارض، ۱۹۳۸م، ص۱۳۱–۱۳۲.
- ↑ مرادی، فرهنگ عامهٔ خطهٔ تویسرکان، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۹۹.
- ↑ پاینده لنگرودی، آیینها و باورداشتهای گیل و دیلم، ۱۳۵۵ش، ص۱۱۸.
- ↑ امیری، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، ۱۳۸۲ش، ص104.
- ↑ امیری، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، ۱۳۸۲ش، ص۲۶۰.
- ↑ ناصرخسرو، دیوان اشعار، قصیده شماره 122، در وبسایت گنجور.
- ↑ خاقانی، دیوان اشعار، قطعه 192، در وبسایت گنجور.
- ↑ محمد بن منور، اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابیسعید ابیالخیر، 1371ش، ج1، ص269.
- ↑ بوترابی، «عید غدیر»، ۱۳۸۴ش، ص۵۲۸.
- ↑ عیوضی، این البکائون، ۱۳۸۹ش، ص۱۰۲.
- ↑ «دیدار با سادات در روز عید غدیر /پولی که برکت زندگی میشود»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «صله رحم خانوادههای سادات؛ سنت دیرینه مردم قم در روز عید غدیر»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «دیدار با سادات در روز عید غدیر /پولی که برکت زندگی میشود»، خبرگزاری مهر.
- ↑ مؤید محسنی، فرهنگ عامیانه سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۵۴؛ شاکری، اترکنامه: تاریخ جامع قوچان، ۱۳۶۵ش، ص۲۷۶؛ مونسالدوله، خاطرات مونسالدوله، ۱۳۸۰ش، ص۱۸۰.
- ↑ «عید غدیر و دیدار با سادات»، خبرگزاری صدا و سیما.
- ↑ محمدی، تکاب افشار، ۱۳۶۹ش، ص۳۵۶.
- ↑ مقدم گلمحمدی، تویسرکان، ۱۳۷۸ش، ص۵۲۷؛ صالح طبری، بابل، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۸؛ طباطباییفر، روستای قاطول در گذر زمان، ۱۳۸۱ش، ص۲۲۸.
- ↑ باریکانی، بررسی مردمشناختی جنبههای مختلف برگزاری اعیاد مذهبی در کلانشهرها، ۱۳۹۱ش، ص۱۰۳.
- ↑ «دیدار با سادات در روز عید غدیر /پولی که برکت زندگی میشود»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «عید سادات و سیادت در فرهنگ ایرانی»، وبسایت جوان آنلاین.
- ↑ خامنهای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ «غدیر؛ سبک زندگی که باید در جامعه ترویج شود»، خبرگزاری رضوی.
- ↑ «عید سعید غدیر خم در عراق»، وبسایت شبکه العالم.
- ↑ بصیری، «با احترام به سادات؛ عید غدیر عید ولایت است!»، وبسایت عطنا.
- ↑ عسکری ابراهیمی جویباری، «بازتاب الفاظ و مضامین مربوط به سیّد و مترادفهای آن در ادب فارسی»، 1397ش، ص170.
- ↑ سوره مؤمنون، آیه 101.
- ↑ سوره هود، آیه 46.
- ↑ مطهری، آشنایی با قرآن، 1389ش، ج3، ص83.
منابع
- قرآن.
- ابنخلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، قم، منشورات الرضی، ۱۳۶۴ش.
- ابنحوقل، ابوالقاسم محمد، صورة الارض، بیروت، دار صادر، ۱۹۳۸م.
- ابنمنظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، ۱۴۱۴ق.
- ادمندز، سیسیل جان، کردها ترکها عربها، ترجمهٔ ابراهیم یونسی، تهران، روزبهان، ۱۳۶۷ش.
- افشار، ایرج، واژهنامهٔ یزدی، بهتحقیق محمدرضا محمدی، تهران، ثریا، ۱۳۸۲ش.
- امیری، رزاق، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۸۲ش.
- باریکانی، سمیرا، بررسی مردمشناختی جنبههای مختلف برگزاری اعیاد مذهبی در کلانشهرها، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد تهران مرکزی)، دانشکده روانشناسی و علوم اجتماعی، ۱۳۹۱ش.
- بصیری، حمیدرضا، «با احترام به سادات؛ عید غدیر «عید ولایت» است!»، سایت عطنا، تاریخ درج مطلب، ۲۶ تیر ۱۴۰۱ش.
- بوترابی، خدیجه، «عید غدیر»، دائره المعارف تشیع، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- پایندهٔ لنگرودی، محمود، آیینها و باورداشتهای گیل و دیلم، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۵۵ش.
- جوادی آملی، عبدالله، ادب فنای مقربان، قم، إسراء، ۱۳۹۴ش.
- حاکم نیشابوری، محمد، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق مصطفی عبد القادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق.
- خاقانی، افضلالدین بدیل بن علی، دیوان اشعار، در وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱ تیر ۱۴۰۳ش.
- خامنهای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ انتشار: ۳۰ شهریور ۱۳۹۵ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، در وبسایت مؤسسه لغتنامه دهخدا و مرکز بینالمللی آموزش زبان فارسی، تاریخ بازدید: ۳۰ خرداد ۱۴۰۳ش.
- «دیدار با سادات در روز عید غدیر /پولی که برکت زندگی میشود»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار: ۸ شهریور ۱۳۹۷ش.
- شاکری، رمضانعلی، اترکنامه: تاریخ جامع قوچان، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۵ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تحقیق علیاکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
- صالح طبری، صمد، بابل: سرزمین طلای سبز، تهران، فکر روز، ۱۳۷۸ش.
- «صله رحم خانوادههای سادات؛ سنت دیرینه مردم قم در روز عید غدیر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۳۹۷ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیتا.
- طباطباییفر، رضا، روستای قاطول در گذر زمان، تهران، نقش بیان، ۱۳۸۱ش.
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
- عسکری ابراهیمی جویباری، «بازتاب الفاظ و مضامین مربوط به سیّد و مترادفهای آن در ادب فارسی»، در کاوشنامه زبان و ادبیات فارسی، سال ۱۹، شماره ۳۷، تابستان ۱۳۹۷ش.
- «عید سعید غدیر خم در عراق»، وبسایت شبکه العالم، تاریخ بازدید: ۲۶ اسفند ۱۴۰۱ش.
- «عید غدیر و دیدار با سادات»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۸ مرداد ۱۴۰۳ش.
- «عید سادات و سیادت در فرهنگ ایرانی»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲ آذر ۱۴۰۳ش.
- عیوضی، مجید، این البکائون: آداب و سیره علما و بزرگان در عزای سیدالشهدا، تهران، صیام، آرام دل، ۱۳۹۱ش.
- «غدیر؛ سبک زندگی که باید در جامعه ترویج شود»، خبرگزاری رضوی، تاریخ بازدید: ۲۶ اسفند ۱۴۰۱ش.
- محمد بن منور، اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابیسعید ابیالخیر، با مقدمه و تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، آگاه، ۱۳۷۱ش.
- محمدی، علی، تکاب افشار، تهران، ایمان، ۱۳۶۹ش.
- مرادی، صحبتالله، فرهنگ عامهٔ خطهٔ تویسرکان، تهران، مؤلف، ۱۳۷۵ش.
- مطهری، مرتضی، آشنایی با قرآن، تهران، صدرا، ۱۳۸۹ش.
- معین، محمد، فرهنگ فارسی، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۳۰ خرداد ۱۴۰۳ش.
- مقدم گلمحمدی، محمد، تویسرکان: سیری در اوضاع طبیعی، تاریخی، اقتصادی و اجتماعی، تهران، اقبال، ۱۳۷۸ش.
- مونسالدوله، خاطرات مونسالدوله، به کوشش سیروس سعدودیان، تهران، زرین، ۱۳۸۰ش.
- مؤید محسنی، مهری، فرهنگ عامیانه سیرجان، کرمان، مرکز کرمانشناسی، ۱۳۸۱ش.
- ناصرخسرو، دیوان اشعار، در وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱ تیر ۱۴۰۳ش.
- نظری داشلیبرون، زلیخا و دیگران، مردمشناسی روستای ابیانه، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۸۴ش.