پیشنویس:جشن سیرسور: تفاوت میان نسخهها
ابرابزار |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''جشن سیرسور؛'''}} آیین کهن ایرانی در چهاردهم دی، با محوریت سیر و باورهای مرتبط با تندرستی. | |||
[[۱۴ دی]] روز جشن سیرسور از آیینهای کهن ایرانی است که در روایتهای تاریخی با روز گوش در دیماه همزمان است. این جشن با خوراکهای دارای سیر و باورهای مربوط به تندرستی و دوری از بیماری شناخته شده و گزارشهایی از آن در منابع | [[۱۴ دی]] روز جشن سیرسور از آیینهای کهن ایرانی است که در روایتهای تاریخی با روز گوش در دیماه همزمان است. این جشن با خوراکهای دارای سیر و باورهای مربوط به تندرستی و دوری از بیماری شناخته شده و گزارشهایی از آن در منابع دورهٔ اسلامی برجای مانده است. | ||
==معرفی== | == معرفی == | ||
جشن سیرسور یا جشن سیر، از آیینهای کهن ایرانی است. این نام از دو جزء سیر، بهمعنای ثوم و سور، بهمعنای جشن، تشکیل شده است.<ref>{{پک/بن|سیر1|ک=وبسایت | جشن سیرسور یا جشن سیر، از آیینهای کهن ایرانی است. این نام از دو جزء سیر، بهمعنای ثوم و سور، بهمعنای جشن، تشکیل شده است.<ref>{{پک/بن|سیر1|ک=وبسایت منظومهٔ ایرانیان|ف=سیرسور}}</ref> این جشن در چهاردهم دی، همزمان با روز گوش، برگزار میشده است. برخی نیز این جشن را با نام جشن گیاهخواری یادآور شدهاند.<ref>{{پک|دوانلو|۱۳۹5|ک=وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جشنهای چله و دیگان بر پایهٔ نوشتارهای کهن و شاهنامه}}</ref> ابنخلف تبریزی در برهان قاطع، سیرسور را با روز گوش مرتبط دانسته و آن را چهاردهم هر ماه خورشیدی معرفی کرده است. این در حالی است که محمد معین در حاشیهٔ این اثر، با استناد به گزارش بیرونی، این برداشت را اصلاح کرده و سیرسور را جشنی ویژهٔ چهاردهم دی معرفی کرده است.<ref>{{پک/بن|سیر3|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر}}</ref> | ||
==تاریخچه== | == تاریخچه == | ||
قدیمیترین گزارشهای شناختهشده | قدیمیترین گزارشهای شناختهشده دربارهٔ سیرسور در آثار ابوریحان بیرونی دیده میشود. او در آثارالباقیه، این جشن را مربوط به روز چهاردهم دی و روز گوش دانسته و قدمت آن را به زمان جمشید نسبت داده است. بیرونی در این گزارش آورده است که در دورهٔ ساسانیان، روز ۱۴ دی ماه جشنی بهنام سیرسور برپا میشده که در آن مردمان، به خوردن سیر میپرداختند.<ref>{{پک|بیرونی|1380|ک=الآثار الباقیه،|ص=278|ج=}}</ref> بیرونی در قانون مسعودی نیز به سیرسور اشاره کرده است. گردیزی در زینالاخبار نیز سیرسور را از آیینهای این روز دانسته است.<ref>{{پک/بن|سیر2|ک=وبسایت آسمونی|ف=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)}}</ref> | ||
==آیین و خوراک== | == آیین و خوراک == | ||
سیر بخش اصلی آیین سیرسور بوده است. بر اساس گزارشهای بیرونی، گردیزی و ابن خلف تبریزی، در این روز خوراکهایی با سیر، سبزی و گوشت تهیه میکردند. سیر گاه همراه غذا مصرف میشد و گاه در ترکیب خوراک قرار میگرفت.<ref>{{پک/بن|سیر5|ک=پایگاه خبری گردشگری لبخند سبز|ف=14 دی روز جشن | سیر بخش اصلی آیین سیرسور بوده است. بر اساس گزارشهای بیرونی، گردیزی و ابن خلف تبریزی، در این روز خوراکهایی با سیر، سبزی و گوشت تهیه میکردند. سیر گاه همراه غذا مصرف میشد و گاه در ترکیب خوراک قرار میگرفت.<ref>{{پک/بن|سیر5|ک=پایگاه خبری گردشگری لبخند سبز|ف=14 دی روز جشن گیاهخواری در ایران باستان}}</ref> پرهیز از خوردن چربی در این گزارشها از رسوم سیرسور شمرده شده است.<ref>{{پک|دوانلو|۱۳۹5|ک=وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جشنهای چله و دیگان بر پایهٔ نوشتارهای کهن و شاهنامه}}</ref> | ||
بیرونی همچنین از سنتی در میان برخی بهدینان یاد کرده است که بر اساس آن، چهار روز هر ماه، شامل روزهای دوم، دوازدهم، چهاردهم و بیستویکم، روز نَبُر نام داشت و در آنها از کشتن حیوانات و خوردن گوشت پرهیز میکردند. با این حال، گزارش او | بیرونی همچنین از سنتی در میان برخی بهدینان یاد کرده است که بر اساس آن، چهار روز هر ماه، شامل روزهای دوم، دوازدهم، چهاردهم و بیستویکم، روز نَبُر نام داشت و در آنها از کشتن حیوانات و خوردن گوشت پرهیز میکردند. با این حال، گزارش او دربارهٔ سیرسور نشان میدهد که این جشن با مصرف گوشت و سبزی همراه بوده است.<ref>{{پک/بن|سیر2|ک=وبسایت آسمونی|ف=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)}}</ref>{{سخ}}در برخی گزارشهای متأخر، برای روز پس از سیرسور نیز آیینی ذکر شده است. بر اساس این روایت، در پانزدهم دی صورتی از خمیر یا گل سرخ میساختند و آن را بالای درگاه خانه قرار میدادند.<ref>{{پک/بن|سیر3|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر}}</ref> | ||
== باورهای مرتبط == | |||
سیرسور با باور به دفع بیماری و زیان دیوان مرتبط است. در گزارش بیرونی، خوردن سیر و خوراکهای همراه آن برای دور شدن اندوه و بیماری و دستیابی به شفا بیان شده است. گردیزی نیز خوراکهای این روز را در ارتباط با دفع زیان دیوان معرفی کرده است.<ref>{{پک/بن|سیر2|ک=وبسایت آسمونی|ف=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)}}</ref> در برهان قاطع نیز خوردن گوشت و سیر در این روز برای در امان ماندن از جن و آسیب آن سودمند دانسته شده است. همچنین چهاردهم دی روزی نیک برای سپردن فرزند به مکتب و آموختن پیشه و صنعت شمرده شده است.<ref>{{پک/بن|سیر6|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=جشنی که در آن سیر میخوردند}}</ref>{{سخ}}در برخی روایتها، سیرسور با کشته شدن جمشید و غلبهٔ دیوان بر انسانها ارتباط دارد. بر اساس این روایت، مردم پس از این رویداد برای دفع شر دیوان به خوردن سیر روی آوردند و این رسم در چهاردهم دی ادامه یافت.<ref>{{پک|دوانلو|۱۳۹5|ک=وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جشنهای چله و دیگان بر پایهٔ نوشتارهای کهن و شاهنامه}}</ref> این روایت در برخی گزارشهای جدید نیز تکرار شده و در ارتباط با روایتهای مربوط به جمشید در شاهنامه قرار گرفته است.<ref>{{پک/بن|سیر6|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=جشنی که در آن سیر میخوردند}}</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
{{ | {{آغاز منابع}} | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=14 دی روز جشن | * {{یادکرد وب|عنوان=14 دی روز جشن گیاهخواری در ایران باستان|نشانی=https://syahsefid.blogsky.com/1401/10/15/post-14/14-دی-روز-جشن-گیاه-خواری-در-ایران-باستان|تاریخ=|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر5}}|وبگاه=پایگاه خبری گردشگری لبخند سبز}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)|نشانی=https://asemooni.com/mag/sir-soor|تاریخ=17 اردیبهشت 1404|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر2}}|وبگاه=وبسایت آسمونی}} | * {{یادکرد وب|عنوان=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)|نشانی=https://asemooni.com/mag/sir-soor|تاریخ=17 اردیبهشت 1404|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر2}}|وبگاه=وبسایت آسمونی}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=بیرونی|نام=ابوریحان|عنوان=الآثار الباقیه|سال=1380|مکان=تهران|ناشر=خیام|پیوند نویسنده=ابوریحان بیرونی|پیوند=|کوشش=پرویز اذکایی|مترجم=|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=بیرونی|نام=ابوریحان|عنوان=الآثار الباقیه|سال=1380|مکان=تهران|ناشر=خیام|پیوند نویسنده=ابوریحان بیرونی|پیوند=|کوشش=پرویز اذکایی|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=جشنی که در آن سیر میخوردند|نشانی=https://www.isna.ir/news/94101005169/ | * {{یادکرد وب|عنوان=جشنی که در آن سیر میخوردند|نشانی=https://www.isna.ir/news/94101005169/جشنی-که-در-آن-سیر-می-خوردند|تاریخ=10 دی 1394|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر6}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=جشنهای چله و دیگان بر | * {{یادکرد وب|عنوان=جشنهای چله و دیگان بر پایهٔ نوشتارهای کهن و شاهنامه|نشانی=https://www.cgie.org.ir/fa/news/153679/جشنهای-چله-و-دیگان-برپایه-نوشتارهای-کهن-و-شاهنامه---فرانک-دوانلو|تاریخ=30 آذر 1395|تاریخ بازبینی=15 شهریور 1405|کد زبان=|وبگاه=وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی|نام خانوادگی۱=دوانلو|نام۱=فرانک}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=سیرسور|نشانی=https://www.manzoumeh.ir/dehkhoda/entry/188080/ | * {{یادکرد وب|عنوان=سیرسور|نشانی=https://www.manzoumeh.ir/dehkhoda/entry/188080/سیرسور|تاریخ=|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر1}}|وبگاه=وبسایت منظومهٔ ایرانیان}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر|نشانی=https://www.imna.ir/news/466704/ | * {{یادکرد وب|عنوان=سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر|نشانی=https://www.imna.ir/news/466704/سیرسور-یا-جشن-سیر-چیست-تاریخچه-و-خواص-سیر|تاریخ=16 دی 1399|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر3}}|وبگاه=خبرگزاری ایمنا}} | ||
{{پایان منابع}} | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۷ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۱۵
جشن سیرسور؛ آیین کهن ایرانی در چهاردهم دی، با محوریت سیر و باورهای مرتبط با تندرستی.
۱۴ دی روز جشن سیرسور از آیینهای کهن ایرانی است که در روایتهای تاریخی با روز گوش در دیماه همزمان است. این جشن با خوراکهای دارای سیر و باورهای مربوط به تندرستی و دوری از بیماری شناخته شده و گزارشهایی از آن در منابع دورهٔ اسلامی برجای مانده است.
معرفی
جشن سیرسور یا جشن سیر، از آیینهای کهن ایرانی است. این نام از دو جزء سیر، بهمعنای ثوم و سور، بهمعنای جشن، تشکیل شده است.[۱] این جشن در چهاردهم دی، همزمان با روز گوش، برگزار میشده است. برخی نیز این جشن را با نام جشن گیاهخواری یادآور شدهاند.[۲] ابنخلف تبریزی در برهان قاطع، سیرسور را با روز گوش مرتبط دانسته و آن را چهاردهم هر ماه خورشیدی معرفی کرده است. این در حالی است که محمد معین در حاشیهٔ این اثر، با استناد به گزارش بیرونی، این برداشت را اصلاح کرده و سیرسور را جشنی ویژهٔ چهاردهم دی معرفی کرده است.[۳]
تاریخچه
قدیمیترین گزارشهای شناختهشده دربارهٔ سیرسور در آثار ابوریحان بیرونی دیده میشود. او در آثارالباقیه، این جشن را مربوط به روز چهاردهم دی و روز گوش دانسته و قدمت آن را به زمان جمشید نسبت داده است. بیرونی در این گزارش آورده است که در دورهٔ ساسانیان، روز ۱۴ دی ماه جشنی بهنام سیرسور برپا میشده که در آن مردمان، به خوردن سیر میپرداختند.[۴] بیرونی در قانون مسعودی نیز به سیرسور اشاره کرده است. گردیزی در زینالاخبار نیز سیرسور را از آیینهای این روز دانسته است.[۵]
آیین و خوراک
سیر بخش اصلی آیین سیرسور بوده است. بر اساس گزارشهای بیرونی، گردیزی و ابن خلف تبریزی، در این روز خوراکهایی با سیر، سبزی و گوشت تهیه میکردند. سیر گاه همراه غذا مصرف میشد و گاه در ترکیب خوراک قرار میگرفت.[۶] پرهیز از خوردن چربی در این گزارشها از رسوم سیرسور شمرده شده است.[۷]
بیرونی همچنین از سنتی در میان برخی بهدینان یاد کرده است که بر اساس آن، چهار روز هر ماه، شامل روزهای دوم، دوازدهم، چهاردهم و بیستویکم، روز نَبُر نام داشت و در آنها از کشتن حیوانات و خوردن گوشت پرهیز میکردند. با این حال، گزارش او دربارهٔ سیرسور نشان میدهد که این جشن با مصرف گوشت و سبزی همراه بوده است.[۸]
در برخی گزارشهای متأخر، برای روز پس از سیرسور نیز آیینی ذکر شده است. بر اساس این روایت، در پانزدهم دی صورتی از خمیر یا گل سرخ میساختند و آن را بالای درگاه خانه قرار میدادند.[۹]
باورهای مرتبط
سیرسور با باور به دفع بیماری و زیان دیوان مرتبط است. در گزارش بیرونی، خوردن سیر و خوراکهای همراه آن برای دور شدن اندوه و بیماری و دستیابی به شفا بیان شده است. گردیزی نیز خوراکهای این روز را در ارتباط با دفع زیان دیوان معرفی کرده است.[۱۰] در برهان قاطع نیز خوردن گوشت و سیر در این روز برای در امان ماندن از جن و آسیب آن سودمند دانسته شده است. همچنین چهاردهم دی روزی نیک برای سپردن فرزند به مکتب و آموختن پیشه و صنعت شمرده شده است.[۱۱]
در برخی روایتها، سیرسور با کشته شدن جمشید و غلبهٔ دیوان بر انسانها ارتباط دارد. بر اساس این روایت، مردم پس از این رویداد برای دفع شر دیوان به خوردن سیر روی آوردند و این رسم در چهاردهم دی ادامه یافت.[۱۲] این روایت در برخی گزارشهای جدید نیز تکرار شده و در ارتباط با روایتهای مربوط به جمشید در شاهنامه قرار گرفته است.[۱۳]
پانویس
- ↑ «سیرسور»، وبسایت منظومهٔ ایرانیان.
- ↑ دوانلو، «جشنهای چله و دیگان بر پایهٔ نوشتارهای کهن و شاهنامه»، وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر»، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ بیرونی، الآثار الباقیه،، ۲۷۸.
- ↑ «14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)»، وبسایت آسمونی.
- ↑ «14 دی روز جشن گیاهخواری در ایران باستان»، پایگاه خبری گردشگری لبخند سبز.
- ↑ دوانلو، «جشنهای چله و دیگان بر پایهٔ نوشتارهای کهن و شاهنامه»، وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)»، وبسایت آسمونی.
- ↑ «سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر»، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ «14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)»، وبسایت آسمونی.
- ↑ «جشنی که در آن سیر میخوردند»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ دوانلو، «جشنهای چله و دیگان بر پایهٔ نوشتارهای کهن و شاهنامه»، وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «جشنی که در آن سیر میخوردند»، خبرگزاری ایسنا.
منابع
- «14 دی روز جشن گیاهخواری در ایران باستان». پایگاه خبری گردشگری لبخند سبز. دریافتشده در ۷ شهریور ۱۴۰۵.
- «14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)». وبسایت آسمونی. ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۴. دریافتشده در ۷ شهریور ۱۴۰۵.
- بیرونی، ابوریحان (۱۳۸۰). الآثار الباقیه. به کوشش پرویز اذکایی. تهران: خیام.
- «جشنی که در آن سیر میخوردند». خبرگزاری ایسنا. ۱۰ دی ۱۳۹۴. دریافتشده در ۷ شهریور ۱۴۰۵.
- دوانلو، فرانک (۳۰ آذر ۱۳۹۵). «جشنهای چله و دیگان بر پایهٔ نوشتارهای کهن و شاهنامه». وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی. دریافتشده در ۱۵ شهریور ۱۴۰۵.
- «سیرسور». وبسایت منظومهٔ ایرانیان. دریافتشده در ۷ شهریور ۱۴۰۵.
- «سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر». خبرگزاری ایمنا. ۱۶ دی ۱۳۹۹. دریافتشده در ۷ شهریور ۱۴۰۵.