عمان

عمان

نام و مشخصات
نام رسمی	سلطنت عمان
نوع حکومت	پادشاهی موروثی
پایتخت و شهرها
پایتخت	مسقط
زبان و دین
زبان رسمی	عربی
قلمرو و جمعیت
مساحت	۳۰۹٬۵۰۰ کیلومتر مربع
جمعیت	۵٬۴ میلیون نفر
اقتصاد
واحد پول	ریال عمان

عمان؛ سومین کشور بزرگ شبه‌جزیره عربستان و حاکم بر بخش جنوبی تنگه هرمز.

عمان در جنوب‌غرب آسیا و جنوب‌شرقی شبه‌جزیره عربستان قرار دارد و بر تنگه هرمز مشرف است. این کشور که قدیمی‌ترین دولت مستقل عربی به‌شمار می‌رود، از زمان حکومت هخامنشی و ساسانی تا دورهٔ نادرشاه افشار تحت حاکمیت ایران قرار داشت و اشغال توسط پرتغال و عثمانی را نیز پشت سر گذاشته است. این کشور در سال ۱۸۹۱م، تحت‌الحمایه بریتانیا شد و در سال ۱۹۵۱م استقلال خود را بازیافت. با به‌تخت‌نشستن سلطان قابوس در سال ۱۹۷۰م و تدوین قانون اساسی در ۱۹۹۶م، عمان به کشوری مدرن و مرفه تبدیل شد. نظام سیاسی عمان بر پایه سلطنت موروثی استوار است که در آن سلطان، محور اصلی قوا و انتصابات محسوب می‌شود و شوراها نقشی مشورتی ایفا می‌کنند. سیاست خارجی عمان نیز با تکیه بر راهبرد بی‌طرفی و میانجی‌گری، ضمن حفظ روابط متوازن با ایران و همسایگان، همکاری‌های دفاعی خود را با آمریکا و انگلیس نیز تداوم بخشیده است. هویت فرهنگی عمان ریشه در سنت‌های اسلامی دارد و در قالب آیین‌هایی مانند مهمان‌نوازی، مجلس‌های خانوادگی و حفظ پوشش سنتی متجلی می‌شود. واحد خانواده گسترده و احترام به بزرگان و ریش‌سفیدان، سنگ‌بنای این جامعه است. اقتصاد عمان حدود ۷۰ تا ۸۵درصد وابسته به نفت است، اما دولت با سیاست‌های تنوع‌بخشی در پی توسعه بخش‌های غیرنفتی مانند صنعت، خدمات، گردشگری و کشاورزی است. نیروی کار در عمان بیشتر متکی به کارگران خارجی است؛ اما قوانینی نیز برای افزایش اشتغال شهروندان عمانی در بخش خصوصی وضع شده است.

نام‌گذاری

تا اوایل قرن نوزدهم نام عمان بر سراسر نواحی شرقی شبه جزیره عربستان در حد فاصل ربع‌الخالی و دریای عمان اطلاق می‌شد. این سرزمین بعدها به‌تدریج به دو بخش عمان متصالح تقسیم شد؛ شبه‌جزیره مسندم و شیخ‌نشین‌های هفت‌گانه امارات متحده و سرزمین اصلی عمان.

دربارۀ نام عمان، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. برخی این نام را به قبیلهٔ قحطانی، نسبت می‌دهند. برخی دیگر، آن را با مفاهیم سکونت و ماندگاری مرتبط می‌دانند. الزُجاجی نام عمان را برگرفته از «عمان»، فرزند حضرت ابراهیم می‌داند و ابن‌کلبی آن را منسوب به عمان بن سبأ بن یعطان بن ابراهیم خلیل معرفی می‌کند که گفته می‌شود شهر عمان را بنا نهاده است. پلینی نیز از شهری به نام اومانا یاد کرده که به نظر گروهمن منظور از آن شهر صحار بوده است. سلطنت عمان در طول تاریخ با نام‌های دیگری نیز شناخته شده است؛ سومری‌ها و تمدن‌های بین‌النهرینی از آن با نام «مَجان» یاد می‌کردند. ایرانیان آن را «مَزون» می‌نامیدند.

تاریخچه

عمان قدیمی‌ترین دولت مستقل در جهان عرب است. تمدن باستانی عمان معروف به مجان شریک تجاری سومری‌ها، اکدی‌ها و بابلی‌ها در زمینه صادرات مس بوده است. بخش‌های گسترده‌ای از قلمروی عمان در دوران امپراتوری‌های هخامنشیان و ساسانیان، تحت حاکمیت یا نفوذ سیاسی ایران قرار داشتند.

بین سال‌های ۱۵۰۷ تا ۱۶۵۰م پرتغال به‌دلیل موقعیت راهبردی عمان در مسیرهای تجاری شرق، بر منطقهٔ اطراف مسقط تسلط داشت. امپراتوری عثمانی نیز بین سال‌های ۱۵۸۱م تا ۱۸۸۸م مسقط را اشغال کرد؛ اما پرتغالی‌ها و عثمانی‌ها، کنترل تمام عمان را در دست نداشتند. با به قدرت رسیدن شاه‌عباس صفوی، نفوذ پرتغالی‌ها در سواحل خلیج فارس به‌تدریج کاهش یافت. پادشاه صفوی در گام نخست با پشتیبانی حاکمان محلی و سپس با بهره‌گیری از رقابت میان انگلستان و پرتغال، موفق شد بخش‌هایی از عمان را از سلطهٔ آن‌ها خارج کند. با آغاز افول سلسلهٔ صفویه در دوره شاه‌سلطان حسین، حاکمان عرب از زیر سلطهٔ دولت مرکزی ایران خارج شدند و در بسیاری از موارد، کنترل تجارت و حمل‌ونقل منطقه خلیج فارس را به‌دست گرفتند. در دوران فرمانروایی نادرشاه، شیخ‌نشین عمان از ایران درخواست کمک برای سرکوب شورش خوارج در خورفکان کرد. نادرشاه با ارسال نیرو، زمینه را برای سرکوب آن شورش فراهم آورد. پس از این رویداد، عمان تا حدی در مسیر همسویی با سیاست‌های ایران حرکت کرد. این روند تا زمان قتل نادرشاه ادامه داشت و پس از آن، عمان به‌تدریج مسیر مستقلی را در پیش گرفت. همزمان در داخل عمان، با تضعیف رقبای سیاسی، آل‌بوسعید قدرت را به‌دست گرفته و موفق شدند حاکمیت خود را تثبیت و پایدار سازند.

از اوایل قرن هجدهم میلادی با ورود انگلیس به عمان و با بهره‌گیری از اختلافات داخلی نفوذ خود را در ساختار قدرت عمان گسترش دادند. در نتیجهٔ این نفوذ، به‌تدریج مفهوم سیاسی سلطان/سلطنت برجسته شد و در خاندان بوسعید، جایگاه حاکم از امام به سلطان تغییر کرد. روندی که از اواخر قرن نوزدهم تا ۱۹۷۰م به درگیری میان هواداران امامت و نیروهای سلطان انجامید. این تنش‌ها در دورهٔ سلطان سعید به جنگ جبل‌الاخضر و شورش ظفار منتهی شد.

در سال ۱۷۹۸م، عمان و بریتانیا یک معاهدهٔ دوستی امضا کردند. بر اساس این معاهده، بریتانیا حکومت سلطان را تضمین کرد. در سال ۱۸۹۱م، عمان و مسقط به تحت‌الحمایه بریتانیا تبدیل شدند. در نهایت، تحت معاهده دوستی، تجارت و کشتیرانی در سال ۱۹۵۱م، عمان استقلال خود را از بریتانیا بازیافت.

سلطان قابوس در ۱۹۷۰م بر تخت نشست. از آن زمان تاکنون، عمان به‌عنوان یک کشور مرفه و مدرن ظهور کرده است. نام این کشور از این سال از «سلطنت مسقط و عمان» به «عمان» تغییر یافت. در سال ۱۹۹۶م، سلطان قابوس نظام‌نامه اساسی دولت را معرفی کرد که اولین قانون اساسی مکتوب عمان است.

جغرافیا

عمان در بخش جنوب‌غربی قارهٔ آسیا و در ربع جنوب‌شرقی شبه‌جزیره عربستان واقع شده است. سواحل آن به طول ۳۱۶۵ کیلومتر از تنگه هرمز تا مرزهای یمن امتداد دارد. این کشور از سمت غرب با امارات متحده عربی و عربستان سعودی، از جنوب با جمهوری یمن، از شمال با تنگه هرمز و از شرق با دریای عرب هم‌مرز است. عمان با مساحت ۳۰۹٬۵۰۰ کیلومتر مربع، سومین کشور بزرگ شبه‌جزیره عربستان است و پایتخت آن مسقط نام دارد.

عمان میان عرض‌های جغرافیایی ۱۶ درجه و ۳۹ دقیقه تا ۲۶ درجه و ۳۰ دقیقه شمالی و طول‌های جغرافیایی ۵۲ درجه و ۰۰ دقیقه تا ۵۹ درجه و ۵۰ دقیقه شرقی واقع شده است. بخشی از قلمرو عمان، شبه‌جزیره مسندم است که به‌واسطهٔ امارت‌های فجیره و شارجه از بخش اصلی و پهناور مرکزی و جنوبی این کشور جدا افتاده است. جزیره مصیره یکی از بزرگ‌ترین جزایر عمان به‌شمار می‌آید.

طبیعت و اقلیم

بخش اعظم قلمرو حاکمیت مرکزی عمان را ارتفاعات و مناطق کوهستانی تشکیل می‌دهند. عمان از نظر جغرافیایی دارای تنوع محیطی ذیل است:

• سواحل شنی، صخره‌های مرتفع و دشت‌های حاصلخیزی که توسط رشته‌کوه‌های طویل محصور شده و دره‌ها و چشمه‌های آب فراوانی را دربر می‌گیرند.
• صحراهای شنی وسیع.
• استان ظفار در جنوب این کشور به‌دلیل آب‌وهوای بارانی، تقریباً ۳ ماه در هر سال (ژوئن تا سپتامبر)، گردشگرانی را از داخل و خارج کشور به‌سوی خود جذب می‌کند.

آب‌وهوای عمان به استثنای منطقه ظفار در بیشتر ایام سال بسیار گرم و خشک است و دمای هوا در فصل تابستان از ۴۰ درجه سانتی‌گراد فراتر می‌رود. مناطق ساحلی نیز گرم و مرطوب هستند.

نظام سیاسی و ساختار حکومتی

از لحاظ ساختار سیاسی در دوره‌های گذشته، سرزمین عمان به مناطق کوچک‌تری با حاکمان محلی متعدد و نظامی نسبتاً غیرمتمرکز تقسیم می‌شده است. عالی‌ترین و قدرتمندترین مقام سیاسی در این ساختار با عنوان «امام عمان» شناخته می‌شد که قدرت مرکزی را در دست داشت. در کنار این مقام، امرای محلی دیگری نیز حضور داشتند که کنترل مناطق و قبایل مختلف را بر عهده داشتند و با لقب شیخ خطاب می‌شدند. از جمله مهم‌ترین مناطقی که تحت حاکمیت شیوخ محلی اداره می‌شدند، می‌توان به نواحی دژاو، جبرین، غافر، رنک، گبی، ظاهره، مقنیات و سِر اشاره کرد.

تحولات حکومتی در عمان

عمان یک پادشاهی موروثی است. سلطان قابوس بن سعید آل‌سعید از سال ۱۹۷۰م تا سال ۲۰۲۰م بر سلطنت عمان حکمرانی کرد و پس از او، پسرعموی وی، سلطان هیثم بن طارق به تخت سلطنت نشست. سلطنت عمان تا سال ۱۹۷۰م فاقد قانون اساسی، قوه مقننه و حق رأی بود. در سال ۱۹۷۰م، سلطان قابوس کابینه‌ای از وزرا را منصوب کرد که مسئولیت بخش‌ها و وظایف مختلف دولتی را بر عهده داشتند.

در سال ۱۹۸۱م، شورای مشورتی دولت تأسیس شد. در سال ۱۹۹۶م، نخستین قانون اساسی عمان صادر شد که حقوق اولیه شهروندان را به‌صورت مکتوب تعیین کرد و نهادی موسوم به مجلس عمان را بنیان نهاد. در ۲۰۰۲م، سلطان عمان حق رأی را به تمامی شهروندان بالای ۲۱ سال، به استثنای اعضای نیروهای نظامی و امنیتی، تعمیم داد. پیش از این، رای‌دهندگان در عمان از میان رهبران قبایل، روشنفکران و تجار انتخاب می‌شدند.

این کشور فاقد هرگونه سیستم نظارتی و توازن قوا است؛ بدین معنی که سلطان بر هر دو قوه مجریه و مقننه تسلط کامل دارد. هر دو مجلس صرفاً وظایف مشورتی و تأییدی دارند. سلطان هم‌زمان سمت‌های نخست‌وزیر، وزیر دفاع و فرمانده کل نیروهای مسلح را بر عهده دارد. از سال ۱۹۷۰م، تمامی قوانین کشور از طریق فرمان‌های سلطنتی صادر شده‌اند، از جمله قانون اساسی جدید در سال ۲۰۲۱م. سلطان تمامی انتصابات دادگاه‌های عمان را انجام می‌دهد و ریاست شورای عالی قضایی را نیز بر عهده دارد.

نظام اقتصادی

اقتصاد عمان به بخش‌های مختلفی وابسته است که مهم‌ترین آن‌ها تجارت، نفت، کشاورزی، گردشگری و شیلات است. نفت در سال ۱۹۶۴م با مقادیر تجاری کشف و به‌سرعت بر اقتصاد کشور مسلط شد؛ به‌طوری که دوپنجم تولید ناخالص داخلی و سه‌چهارم درآمد دولت را تشکیل می‌دهد. با این حال، دولت عمان سیاست‌های تنوع‌بخشی به اقتصاد، صنعتی‌سازی و خصوصی‌سازی را دنبال می‌کند تا سهم بخش غیرنفتی در تولید ناخالص داخلی را افزایش دهد.

شاخص‌های اقتصادی عمان

امروزه سهم شیلات در تولید ناخالص داخلی عمان ۲٫۳درصد بوده و ۶٫۱درصد از نیروی کار را به خود اختصاص داده است. صادرات ماهی و صدف درآمد ثابتی در حدود ۴۰ میلیون دلار ایجاد می‌کند. تولیدات کشاورزی اغلب شامل خرما، لیمو و موز است. در سال ۲۰۲۲/۲۰۲۳م، تولید گندم با جهشی معادل ۲۲۹درصد، مواجه شد. بخش صنعت ۵۴٫۳درصد از تولید ناخالص داخلی را تشکیل می‌دهد و ۴۰٫۲درصد از نیروی کار را در استخدام دارد. عمان به منابع نفت و گاز وابسته است که به‌طور میانگین بین ۷۰ تا ۸۵درصد درآمدهای دولت را تأمین می‌کند. بخش خدمات ۴۶٫۴درصد از تولید ناخالص و ۵۳٫۷درصد از نیروی کار را به خود اختصاص داده است. حجم تجارت خارجی تقریباً معادل ۱۰۱درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل می‌دهد. در سال ۲۰۲۳م، صادرات نفت ۵۷٫۶درصد از کل صادرات را شامل می‌شد؛ در حالی که گاز طبیعی مایع سهمی ۱۱٫۶درصدی را ثبت کرد. سایر صادرات شامل سنگ‌های آهن ۲٫۹درصد و کودهای شیمیایی ۲درصد بود. در سال ۲۰۲۳م، امارات متحده عربی اصلی‌ترین شریک تجاری در بخش صادرات، ۶٫۴درصد از کل صادرات بود و پس از آن عربستان سعودی ۵درصد، هند ۳٫۸درصد، آفریقای جنوبی ۲٫۴درصد، ایالات متحده ۲٫۳درصد و مصر ۱٫۷درصد قرار داشتند. گردشگری یکی از بخش‌هایی است که در حال توسعه است؛ تعداد گردشگران در یازده ماه نخست سال ۲۰۲۴م بیش از ۳٫۵ میلیون نفر بوده است. فعالیت‌های بانکی در این منطقه اغلب توسط شش بانک داخلی و دو بانک اسلامی کنترل می‌شود. همچنین ۹ بانک خارجی در عمان فعالیت دارند.

افراد مقیم خارجی حدود ۶۸درصد از کل نیروی کار و نزدیک به ۸۶درصد از نیروی کار بخش خصوصی را تشکیل می‌دهند. در برخی حوزه‌های فنی، عمان به‌دلیل ناکافی بودن تعداد یا آموزش نیروی محلی، به کارگران خارجی متکی است. حدود ۵۰درصد از عمانی‌ها زیر ۲۵ سال سن دارند و بخش اشتغال دولتی نمی‌تواند همه آن‌ها را جذب کند. بخش خصوصی باید این خلأ را پر کند. ازاین‌رو، یک سیاست فعالانه برای اولویت‌دادن به اشتغال شهروندان بومی اتخاذ شده است. از سال ۲۰۲۴م، هر شرکت با مالکیت خارجی که در عمان فعالیت می‌کند، موظف است ظرف یک سال از زمان تأسیس، حداقل یک شهروند عمانی را استخدام کند. عدم رعایت این قانون، شرکت را در معرض مجازات قرار می‌دهد.

سرمایه‌گذاری خارجی

دولت عمان از درآمدهای حاصل از نفت و گاز برای توسعه زیرساخت‌ها و منابع انسانی استفاده کرده و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی را تشویق می‌کند. سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها به‌همراه دسترسی آسان به بازارهای داخلی و بین‌المللی، عمان را به مقصدی برای کسب‌وکارهای جدید تبدیل کرده است.

جمعیت‌شناسی

جمعیت عمان در سال ۲۰۲۵م حدود ۵٫۴ میلیون نفر تخمین زده شد که نزدیک به ۶۰درصد آن‌ها عمانی و مابقی مهاجرانی از هندی‌ها، پاکستانی‌ها، بنگالی‌ها، اعراب و آفریقایی‌ها هستند. افراد زیر ۳۰ سال بیش از نیمی از جمعیت را تشکیل می‌دهند.

اکثر جمعیت در مناطق شهری ساکن هستند؛ اگرچه تعدادی همچنان در مناطق روستایی زندگی می‌کنند. منطقه ساحلی باطنه حدود یک‌چهارم جمعیت عمان را در خود جای داده است که دلیل آن وجود فرصت‌های مناسب برای صیادی و کشاورزی است.

زبان و دین رسمی

با گسترش اسلام، مردم عمان به این دین ایمان آوردند. اسلام دین رسمی و منبع قانون‌گذاری دولتی است. حدود ۴۵ تا ۵۰درصد از شهروندان اباضی، ۴۵ تا ۵۰درصد سنی و کمتر از ۵درصد شیعه و طبق برآوردهای غیررسمی اقلیت‌هایی هم مسیحی و هندو هستند. زبان عربی زبان رسمی کشور عمان است.

اسلام در تمامی ارکان فرهنگ عمان نفوذ دارد. شالودهٔ مذهبی جامعه، تعیین‌کننده ریتم زندگی روزانه، از جمله اوقات نماز، عادات غذایی و ضوابط پوشش است. باورهای مذهبی تأثیر شدیدی بر قانون مجازات دارند که طبق آن توهین به مقدسات، ارتداد و اعمالی که توهین به اسلام تلقی می‌شوند، مجازات زندان بین سه تا ده سال دارند. به همین ترتیب، افرادی که انجمنی را تأسیس یا سازمان‌دهی کنند که با اسلام مخالفت داشته باشد یا اقدام آن‌ها به‌عنوان آسیب رساندن به پایه‌های دین اسلام یا تبلیغ برای دینی دیگر تعبیر شود، به سه تا هفت سال زندان محکوم می‌شوند.

استان‌ها

سلطنت عمان به یازده بخش اداری موسوم به استان تقسیم شده است. مسقط همزمان هم شهر پایتخت و هم یکی از این یازده استان است. یازده استان عبارتند از: الداخلیه، الظاهره، الباطنه شمالی، الباطنه جنوبی، البریمی، الوسطی، شرقیه شمالی، شرقیه جنوبی، ظفار، مسقط و مسندم. استان‌ها نیز به ۶۰ منطقه موسوم به ولایت تقسیم می‌شوند.

فرهنگ

فرهنگ در کشور عمان، ریشه در سنت‌های اسلامی و بادیه‌نشینی دارد. این پیشینه منجر به شکل‌گیری جامعه‌ای با حفظ هویت فرهنگی و در عین حال مهمان‌نواز و گشاده‌رو شده است. پذیرایی از مهمانان با قهوه و خرما، آیینی اجتماعی و نشانه‌ای از احترام است. هنجارهای عمومی در عمان محافظه‌کارانه است و رعایت متانت و حیا در پوشش و رفتار، هم برای شهروندان و هم برای تمامی بازدیدکنندگان و ساکنان کشور الزامی است.

زنان در عمان نسبت به سایر نقاط شبه‌جزیره عربستان از آزادی نسبتاً بیشتری برخوردار بوده‌اند. تعاملات اجتماعی تا حد زیادی بر اساس جنسیت تفکیک شده است. عمانی‌ها اعیاد رسمی اسلامی از جمله دو عید فطر و قربان و همچنین چندین تعطیلی غیرمذهبی مانند روز ملی (جشن اخراج پرتغالی‌ها در قرن هفدهم میلادی) و زادروز سلطان حاکم را جشن می‌گیرند. روز نیروهای مسلح نیز یک مهمانی بزرگ توسط سلطان برای افسران، مقامات ارشد دولتی و هیئت‌های دیپلماتیک میزبانی می‌شود.

عمانی‌ها اتاق یا فضایی را در خانه‌های خود به نام «مجلس» برای پذیرایی از مهمانان و برگزاری دورهمی‌های اجتماعی اختصاص می‌دهند. این فضا معمولاً با فرش‌ها و بالشتک‌هایی که به‌شکل دایره‌ای یا روبه‌روی هم چیده شده‌اند، مبلمان می‌شود. در مجلس، دوستان، همسایگان و اعضای خانواده به‌طور منظم برای تبادل گفت‌وگو و اخبار، بحث در مورد امور جامعه و حل‌وفصل دوستانۀ اختلافات در صورت بروز، دور هم جمع می‌شوند.

ساختار اجتماعی و خانواده

واحد خانواده سنگ‌بنای جامعه عمان محسوب می‌شود و شبکه‌های خویشاوندی گسترده، نقش مرکزی را در زندگی اجتماعی و اقتصادی ایفا می‌کنند. وابستگی‌های قبیله‌ای نیز وزن اجتماعی قابل‌توجهی دارند و بر همه چیز، از آداب‌ورسوم ازدواج گرفته تا تصمیم‌گیری‌های محلی و اجتماعی تأثیر می‌گذارند. به بزرگان و ریش‌سفیدان احترام گذاشته می‌شود و مشورت با اعضای ارشد خانواده و جامعه، جنبهٔ مهمی از زندگی عمانی‌ها است. کودکان از سنین پایین، معمولاً نه‌سالگی، کارهای کشاورزی خانگی و ماهیگیری را بر عهده می‌گیرند. به سالمندان احترام زیادی گذاشته می‌شود و اغلب از هرگونه کار فیزیکی معاف می‌شوند، اما نظرات و ایده‌های آن‌ها توسط افراد میان‌سال و جوان جویا می‌شود. واحد خانگی عموماً یک خانواده گسترده سه‌نسلی است؛ اقامت معمولاً در خانه منتسب به خانواده شوهر است. اگرچه بسیاری از واحدهای خانواده هسته‌ای در اقامتگاه‌های تک‌خانواده سکونت دارند، اما اعضای خانواده از طریق بازدیدهای روزانه یا تماس‌های تلفنی در ارتباط مداوم با یکدیگر هستند. مسن‌ترین مرد بیشترین اقتدار را در خانواده دارد و یک زن مسن معمولاً مسئولیت اختصاص وظایف در خانه را بر عهده دارد.

ازدواج در عمان ترجیحاً با خویشاوند انجام می‌شود. اولویت اول با خویشاوند پدری و اولویت دوم با خویشاوند مادری است. حتی نخبگان تحصیل‌کرده، ترجیح می‌دهند ازدواج‌شان را خانواده‌های‌شان ترتیب دهند. ازدواج‌های عاشقانه بسیار نادر است. در خانوارهای چندهمسری که میان ثروتمندان رایج‌تر است، همسر اول، خویشاوند نزدیک و همسر دوم خویشاوند دورتر و جوان‌تر است. در سال‌های اخیر، مردان تمایل به طلاق همسران اول و ازدواج مجدد داشته‌اند که اغلب زنان طلاق‌گرفته را بی‌سرپرست و متکی به حمایت دولت رها می‌کند.

عمان یکی از چشمگیرترین کاهش‌های نرخ باروری را در تاریخ اخیر گذار باروری تجربه کرده است. نرخ باروری از سطح نزدیک به ۹ فرزند به ازای هر زن در اواخر دهه ۱۹۸۰م به سطح باروری کنترل‌شده در حدود ۳٫۵ فرزند به ازای هر زن در اواخر دهه ۲۰۰۰م کاهش یافت و در سال ۲۰۲۶م نرخ باروری به ۲٫۴۵ فرزند به ازای هر زن رسیده است.

جایگاه زنان

زنان در خانواده از اقتدار قابل‌توجهی برخوردارند و مشارکت قوی در تصمیم‌گیری‌های خانوادگیدارند. با این حال، در خارج از گروه خویشاوندی، زنان از اقتدار یا امتیاز کمی برخوردارند. از اوایل دهه ۱۹۹۰م، دولت تلاش زیادی برای گنجاندن زنان در دولت کرده است. در مناطق بیابانی، زنان در فعالیت‌های اقتصادی مرتبط با دامداری مشارکت دارند و از قدرت اجتماعی و سیاسی برخوردارند. در مراکز شهری و شهرها، بسیاری از زنان به‌عنوان معلم در مدارس فعالیت می‌کنند. در بخش کشاورزی زنان در مزارع گندم، جو و یونجه و در بخش شیلات در ترمیم تورهای ماهیگیری فعالیت دارند.

زنان تا سال ۱۹۷۰م از آموزش محروم بودند. پس از آن از حق تحصیل رایگان و برابر مانند مردان برخوردار شدند. در حوزه آموزش عالی، آمارها نشان‌دهندهٔ روند صعودی تمایل دختران عمانی به تحصیلات دانشگاهی است؛ به‌طوری‌که نرخ ثبت‌نام دختران عمانی در مؤسسات آموزش عالی از ۳۷٫۹درصد در سال تحصیلی ۲۰۱۱–۲۰۱۰م به ۷۳٫۱درصد در سال تحصیلی ۲۰۱۸–۲۰۱۷م افزایش یافت.

طبق گزارش‌ها، نرخ مشارکت زنان عمانی در بازار کار حدود ۳۱درصد است که آموزش عامل کلیدی در تغییر مشارکت زنان در نیروی کار بوده است.

پوشش

لباس در فرهنگ عمانی نشانه‌ای قابل‌مشاهده و برجسته از هویت قومی است. در میان اتباع عمانی، لباس به‌گونه‌ای تنظیم شده است تا منطقهٔ مبدأ یا پس‌زمینه قومی هر فرد را منعکس کند. لباس زنان و به‌ویژه پوشش صورت و روسری، گروه قبیله‌ای و قومی را نشان می‌دهد. پوشاندن سر برای مردان و زنان الزامی است.

لباس‌های سنتی در عمان مایهٔ افتخار فرهنگی محسوب می‌شود. مردان اغلب از دشداشه به‌همراه کُمه (کلاه گلدوزی‌شده) یا عمامه استفاده می‌کنند. پوشش متعارف زنان در مکان‌های عمومی شامل عبا و روسری است که طراحی و رنگ آن از منطقه‌ای به منطقه دیگر متفاوت است. لباس زنان عمانی، بلند و گلدوزی‌شده با نخ‌های براق طلا یا نقره است که آن را روی شلوارهای تزئین‌شده‌ای به نام «سروال» می‌پوشند. حجاب زنان در عمان بازتاب‌دهنده هنجارهای فرهنگی و سنت‌های اسلامی این کشور است و رعایت آن در اماکن عمومی، مساجد، بازارها و ادارات دولتی اهمیت زیادی دارد. شهروندان عمانی و زنان مسلمان به‌طور سنتی از چادر و لباس‌های کاملاً پوشیده استفاده می‌کنند. برای گردشگران و زنان خارجی استفاده از حجاب در سطح شهر و مکان‌های عمومی مانند مراکز خرید اجباری نیست و پوشش متعارف پذیرفته می‌شود، اما رعایت حجاب کامل و لباس‌های گشاد در اماکن مذهبی، به‌ویژه مساجد، الزامی است.

دولت عمان در سپتامبر ۲۰۲۰م قانونی را به تصویب رساند که بر اساس آن، پوشش نامناسب یک جرم کیفری محسوب می‌شود. هر کسی که با شلوارک یا تاپ وارد یک مرکز خرید شود، باید انتظار جریمه‌ای معادل ۳۰۰ ریال عمان را داشته باشد. همین قانون برای بیشتر مناطق عمومی نیز صدق می‌کند. کسانی که از این دستورالعمل‌ها پیروی نکنند، ممکن است با مجازات زندان نیز روبه‌رو شوند.

صنایع دستی

صنایع دستی بومی شامل سفالگری، بافندگی و نقره‌کاری است. خنجر به‌عنوان دشنه تشریفاتی، نماد ملی کشور محسوب شده و در نشان ملی عمان نیز به کار رفته است.

موسیقی و رقص‌های سنتی

موسیقی و رقص سنتی در عمان بیانگر میراث آن و تنوع تأثیرات آن در طول زمان است. ملودی‌های عمانی لحن‌هایی را از فرهنگ‌های عربی، آفریقایی و هندی با هم ترکیب می‌کنند که نتیجه ارتباطات تاریخی دریایی عمان است. این رقص‌ها و ملودی‌ها صرفاً سرگرمی نیستند؛ بلکه داستان‌ها، ارزش‌ها و احساسات مشترک را بیان می‌کنند و روایتگر تاریخ قبیله‌ای، جشن‌های برداشت محصول یا شجاعت ملوانان هستند.

روابط و سیاست خارجی

نیروهای مسلح عمان به‌دلیل اشراف جغرافیایی این کشور بر کرانهٔ جنوبی تنگه هرمز از طریق شبه‌جزیره مسندم، نقشی کلیدی در امنیت انرژی و ناوبری جهانی ایفا می‌کنند. دکترین دفاع ملی عمان بر پایهٔ بی‌طرفی با شعار «دوست همه و دشمن هیچ‌کس» استوار است. این رویکرد به مسقط اجازه می‌دهد ضمن حفظ توافق‌نامه‌های دفاعی دیرینه با بریتانیا و ایالات متحده و اعطای حق دسترسی به پایگاه‌های خود نظیر بندر دقم، روابط متوازنی نیز با همسایگان منطقه‌ای و ایران داشته باشد. عمان علی‌رغم عضویت در شورای همکاری خلیج فارس، از مداخله نظامی مستقیم در تنش‌های منطقه‌ای خودداری کرده و همواره نقش میانجی را ترجیح داده است.

روابط با آمریکا

پیشینه روابط دیپلماتیک عمان با ایالات متحده به سال ۱۸۳۳م بازمی‌گردد که اولین روابط آمریکا با یک کشور عربی بود. در سال‌های اخیر، عمان با استقرار تجهیزات نظامی آمریکا موافقت کرد و در سال ۲۰۱۹م توافقنامه‌ای امضا شد که به ناوهای آمریکایی دسترسی رسمی به بنادر دوکم و صلاله می‌داد. سالانه حدود ۸۰ تماس بندری نیروی دریایی آمریکا در عمان صورت می‌گیرد و نیروهای دو کشور در رزمایش‌های مشترک شرکت می‌کنند. با وجود این، وزیر امور خارجه عمان، از سیاست آمریکا در قبال ایران انتقاد کرده و استدلال کرده بود که آمریکا کنترل سیاست خارجی خود را از دست داده است. پس از حملهٔ آمریکا و اسرائیل به ایران، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، همواره از پیام‌رسانی و اظهارنظرهای مقامات عمانی در مورد این جنگ، اظهار نارضایتی کرده و سیاست‌های عمان در قبال تنگه هرمز و همکاری با ایران در این زمینه را به چالش کشیده و عمان را به حملهٔ نظامی تهدید کرد.

روابط با انگلیس

در راستای تحکیم تعهدات امنیتی انگلیس در منطقه خلیج فارس رزمایش مشترکی بین نیروهای مسلح عمان و انگلیس در سال ۲۰۱۸م انجام شد. در این مانور پنج‌هفته‌ای ۵۵۰۰ نیروی نظامی انگلیسی در کنار نزدیک به ۷۰ هزار تن از نیروهای عمانی مشارکت داشتند. هم‌زمان، اعزام ناوگان دریایی، اسکادران‌های جنگنده و یگان‌های زرهی بریتانیا به خلیج فارس، ابعاد عملیاتی این تمرین نظامی را تقویت کرد. در سال ۲۰۲۲م، انگلیس و عمان با امضای یک توافقنامه دفاعی متقابل، همکاری‌های امنیتی جدیدی را آغاز کردند. همچنین نیروهای مسلح دو طرف در رزمایش‌های مشترک در سال ۲۰۲۴م مشارکت داشتند.

روابط با ترکیه

روابط عمان و ترکیه از سال ۲۰۱۷م وارد مرحله تازه‌ای از همکاری‌ها شد. در عرصه اقتصادی، حجم سرمایه‌گذاری‌های ترکیه در عمان به ۸ میلیارد دلار می‌رسد و ۲۰ شرکت ساخت‌وساز ترکیه‌ای در این کشور فعال‌اند. در مقابل، ۱۱ شرکت عمانی با سرمایه‌ای حدود ۱۰ میلیون دلار در بخش‌های معدن، املاک و تجارت ترکیه حضور دارند. علاوه بر این، امضای توافقنامه سال ۲۰۲۱م برای جذب سرمایه‌های ترکیه به منطقه ویژه اقتصادی الدُقم و تبدیل ترکیه به یکی از اصلی‌ترین مقاصد گردشگری عمانی‌ها، این پیوند اقتصادی را مستحکم‌تر کرده است.

همکاری‌های نظامی و دفاعی نیز بخش مهمی از این روابط را تشکیل می‌دهد که از زمان امضای یادداشت تفاهم سال ۲۰۱۱م رشد چشمگیری داشته است. خرید خودروهای زرهی و تسلیحات پیشرفته، عمان را در سال ۲۰۱۸م به سومین خریدار بزرگ سلاح از ترکیه با رقم ۱۵۰٫۵ میلیون دلار تبدیل کرد. این مناسبات در سال ۲۰۲۰م با راه‌اندازی شعبه شرکت صنایع الکترونیک و هوایی «هافلسان» ترکیه در عمان، وارد فاز اجرای پروژه‌های مشترک شد.

روابط با اسرائیل و فلسطین

تماس‌های علنی بین اسراییل و عمان پس از کنفرانس مادرید در سال ۱۹۹۱م آغاز شد؛ اما همکاری‌های غیررسمی از دهه ۱۹۷۰م وجود داشت؛ از جمله کمک نظامی اسراییل به عمان در سرکوب شورش ظفار و همکاری در فناوری کشاورزی. در سال‌های ۱۹۹۴ و ۱۹۹۵م، ملاقات‌های رسمی و تأسیس دفاتر نمایندگی تجاری بین دو کشور صورت گرفت و مرکز تحقیقاتی شیرین‌سازی خاورمیانه در عمان با مشارکت اسراییل راه‌اندازی شد. از دهه ۱۹۹۰م، مقامات ارشد عمان و اسرائیل در اسرائیل، قطر، لهستان و ایالات متحده با یکدیگر ملاقات کرده‌اند و مسقط میزبان سه نخست‌وزیر اسرائیل، اسحاق رابین، شیمون پرز و بنیامین نتانیاهو بوده است. با شروع انتفاضه مسجدالاقصی در سال ۲۰۰۰م، عمان دفتر نمایندگی تجاری اسراییل را بست؛ اما همکاری علمی ادامه یافت. سفر بنیامین نتانیاهو به عمان در اکتبر ۲۰۱۸م، بازتابی از تلاش مسقط برای تداوم سیاست خارجی و نقش میانجی‌گرانه خود میان رقیب‌های منطقه‌ای، از جمله ایران و اسرائیل، جهت تضمین امنیت ملی خودش بود. این اقدام از سوی ایران با انتقاد روبه‌رو شد. مقامات عمانی با ارسال پیام‌های دیپلماتیک به رهبران فلسطین، بر تداوم حمایت خود از تشکیل دولت مستقل فلسطینی تأکید کردند تا از سوءتفاهم دربارهٔ تغییر مواضع خود جلوگیری کنند. مسقط از دیرباز حامی حق فلسطینی‌ها برای تعیین سرنشست بوده و در دوران سلطان قابوس بر این باور پابرجا بود که صلح از طریق دیپلماسی و گفت‌وگو امکان‌پذیر است.

با وجود این پیشینه انعطاف‌پذیر و سازش‌کارانه، از ۷ اکتبر ۲۰۲۳م به این سو، موضع عمان به‌دلیل فشار افکار عمومی جامعهٔ مسلمان آن به‌شدت انتقادی شده است و وزیر امور خارجه عمان، برقراری روابط کامل با اسرائیل را منوط به تشکیل کشور مستقل فلسطین و به‌رسمیت شناختن آن توسط رژیم صهیونیستی دانسته است. در نوامبر ۲۰۲۳م و در پی آغاز جنگ اسرائیل علیه فلسطین، مفتی اعظم عمان، تحریم تجاری فروشگاه‌ها و برندهای وابسته به ایالات متحده و متحدانش را «وظیفه‌ای برای امت» دانست.

روابط با سوریه

از زمان آغاز بحران در سوریه در دهه گذشته و در تمام طول جنگ داخلی آن، روابط دیپلماتیک خود را با سوریه به‌طور کامل کاهش نداد. اگرچه مسقط در سال ۲۰۱۲م و در راستای تصمیمات اتحادیه عرب برای منزوی کردن دولت اسد، سفیر خود را فراخواند، اما در سال ۲۰۲۰م مجدداً سفیر خود را در دمشق مستقر کرد. مسقط همچنین در از سرگیری روابط امارات و عربستان با سوریه نقش مؤثری داشت و در ادامه همراه با ابوظبی و ریاض از بازگشت دمشق به اتحادیه عرب حمایت کرد و به پیشبرد بازگشت سوریه به محیط عربی خود و بازگرداندن کرسی آن در اتحادیه کشورهای عربی انجام شد، کمک کرد. از آنجایی که سلطنت عمان استراتژی حفظ روابط دیپلماتیک با کشورهای خاورمیانه را حتی در دوره‌های انزوای نسبی آن‌ها، دنبال می‌کند، واکنش دولت عمان به تغییر رژیم در سوریه و برکناری بشار اسد، حفظ روابط مثبت با سوریهِ پس از اسد بوده است.

روابط با ایران

روابط ایران و عمان بر پایه پیوندهای تاریخی و فرهنگی و اعتماد متقابل استوار است. روابط دیپلماتیک دو کشور از سال ۱۳۵۰ش آغاز شد. روابط میان ایران و عمان پس از انقلاب اسلامی ایران، مسیری متمایز از سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس را طی کرد. عمان در جنگ ایران و عراق به بهبود روابط با تهران اقدام کرد. این کشور در طول جنگ و به‌ویژه در دوره جنگ نفت‌کش‌ها، ضمن پرهیز از همکاری نظامی با ایالات متحده علیه ایران، تلاش‌هایی را برای میانجی‌گری میان طرفین و بهبود روابط تهران و واشینگتن آغاز کرد. در دهه‌های بعد، با سفر محمد خاتمی، رئیس‌جمهور وقت، به عمان در سال ۱۳۸۳ش، فصل نوینی از دیپلماسی دوجانبه ایجاد شد که با سفرهای متقابل سلطان قابوس در سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۹۲ش به ایران و دو سفر حسن روحانی به مسقط ادامه یافت.مسقط کانال‌های ارتباطی میان تهران و دولت باراک اوباما را برقرار ساخت که منجر به دستیابی به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در سال ۱۳۹۴ش شد. اقدامات عمان در آزادی اتباع ایرانی زندانی در کشورهای مختلف، آزادی ملوانان بریتانیایی و تسهیل تبادل زندانیان میان ایران و آمریکا، از جمله شاخص‌های کنشگری دیپلماتیک عمان در دوره سلطنت سلطان قابوس محسوب می‌شود. در ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ش، عمان میزبانی دو دور مذاکرات هسته‌ای میان تهران و واشینگتن را بر عهده داشت. با این حال، روند این گفت‌وگوها در هر دو دور بر اثر حملات غیرقانونی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در خرداد ۱۴۰۴ش و اسفند ۱۴۰۴ش متوقف و بی‌نتیجه ماند.

همکاری عمان با ایران در تنگه هرمز

عمان به‌دلیل اشراف بر تنگه هرمز، از موقعیت جغرافیایی ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا این مسیر محل عبور دوسوم صادرات جهانی نفت است. قرارگیری عمان بر سر راه‌های تجاری اصلی میان شرق و غرب، دسترسی این کشور را به بازارهای مهم در خاورمیانه، هند، جنوب شرق آسیا، آفریقا و اروپا تسهیل می‌کند و نقش مهمی در توسعهٔ تجارت خارجی آن ایفا می‌کند.

سلطان قابوس سال ۱۳۵۱ش با اعزام نماینده‌ای به تهران از شاه ایران درخواست کمک کرد. طبق برخی اسناد، دولت‌های واشینگتن و لندن در ترغیب ایران به حضور نظامی در عمان نقش داشتند. در سال‌های ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۴ش به‌دنبال اعزام نیروهای ایرانی در زمان حکومت پهلوی به منطقه ظفار که با اهدافی همچون پیروی از دکترین نیکسون انجام گرفت، میان ایران و عمان توافقی صورت گرفت که به‌موجب آن مدیریت امنیتی و نظارت بر تردد کشتی‌ها در بخش جنوبی تنگه هرمز از سوی عمان به ایران واگذار شد.

در سال ۱۴۰۵ش در حوزه همکاری‌های ایران و عمان پیرامون تنگه هرمز، مسقط در پی برقراری آتش‌بس و انعقاد تفاهم‌نامه میان ایران و ایالات متحده، ضمن اعلام مخالفت صریح با اعمال عوارض دریایی، بر ضرورت تضمین اصل آزادی دریانوردی در این آبراه تأکید کرد. بر اساس برخی تحلیل‌ها، در صورت عدم همراهی عمان، امکان اعمال حاکمیت یکجانبه ایران بر تنگه هرمز مطرح است.

نیروهای مسلح

پیش‌از به‌قدرت‌رسیدن سلطان قابوس، عمان فاقد نیروهای مسلح مستقل بود و بخش عمدهٔ نیروهای نظامی مستقر در این کشور را نظامیان بریتانیایی تشکیل می‌دادند. پس‌از آغاز سلطنت سلطان قابوس و مهار شورش ظفار که با پشتیبانی ارتش ایران محقق شد، وی با ساماندهی نیروهایی از اقوام و قبایل وفادار، ارتش منظم عمان را پایه‌گذاری کرد. از نظر ساختار فرماندهی، نیروهای سه‌گانه تحت نظارت ستاد مشترک فعالیت می‌کنند و فرماندهان آن‌ها با حکم مستقیم سلطان منصوب می‌شوند. شخص سلطان فرماندهی کل نیروهای مسلح را بر عهده دارد. ارتش عمان در میان کشورهای عربی رتبهٔ نهم و در سطح جهانی رتبه ۶۹ قدرتمندترین نیروهای نظامی را به خود اختصاص داده است.

عمان حدود ۶درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به بودجهٔ دفاعی اختصاص می‌دهد. صنایع دفاعی داخلی این کشور با تمرکز بر تولید مهمات سبک فعال است؛ با این حال، ارتش عمان کماکان به واردات تسلیحات پیشرفته از بریتانیا، آمریکا و ترکیه وابسته است.

ساختار و تجهیزات نیروهای مسلح

نیروهای مسلح عمان با حدود ۴۵٬۰۰۰ نیروی فعال تحت فرماندهی شخص سلطان اداره شده و به چهار شاخه اصلی تقسیم می‌شوند:

• نیروی زمینی: نیروی زمینی با حدود ۵۶درصد و ۲۵٬۰۰۰ پرسنل، بزرگ‌ترین شاخهٔ زرهی و پیاده‌نظام عمان است که از تانک‌های چلنجر ۲ و ام۶۰ استفاده می‌کند.
• نیروی هوایی: نیروی هوایی ۱۵درصد کل نیروهای مسلح و مجهز به جنگنده‌های چندمنظوره اف-۱۶ و یوروفایتر تایفون برای دفاع هوایی و پشتیبانی زمینی است.
• نیروی دریایی: حدود ۹درصد نیروهای مسلح نیروی دریایی است که متولی اصلی تأمین امنیت تنگه هرمز در محدوده عمان، با استفاده از ناوچه‌های کلاس خریف، قاهر و شناورهای گشتی و فاقد یگان زیردریایی است.
• گارد سلطنتی و نیروهای ویژه: یگان‌های تخصصی متمرکز بر حفاظت از تأسیسات سلطنتی و مبارزه با تروریسم هستند.
• پلیس سلطنتی: در قالب نیروهای شبه‌نظامی گارد ساحلی و هوایی در امنیت مرزها مشارکت دارد.

نظام آموزشی

آموزش در عمان در گذشته در مکتب‌خانه‌ها و حلقه‌های درس مساجد انجام می‌شد و در آن قرآن تلاوت و اصول دین اسلام، زبان عربی و حساب مقدماتی تدریس می‌شد. مدارس قرآنی و حلقه‌های درسی تا سال ۱۹۷۰م تنها راه آموزش در عمان بودند که با وجود تفاوت سطح از منطقه‌ای به منطقه دیگر، در اکثر روستاها رواج داشتند. گذار از آموزش سنتی به آموزش رسمی به‌معنای نوین آن از سال ۱۹۳۰م آغاز شد. در این دوره، مدارس محدودی تحت نظارت و برنامه‌ریزی دولتی تأسیس شدند که برنامه‌های درسی با محتوای مشخص و موضوعات متنوع را ارائه می‌دادند. مردم عمان پیش از سال ۱۹۷۰م به جز عده‌ای بسیار اندک از آموزش محروم بودند.

امروزه آموزش پایه در عمان به دو دوره تقسیم می‌شود:

دوره اول: این مقطع شامل پایه‌های ۱ تا ۴ است و دانش‌آموزان دختر و پسر در کلاس‌های مشترک تحصیل می‌کنند و کادر شاغل در این مدارس صرفاً از بانوان هستند.

دوره دوم: این مقطع شامل پایه‌های ۵ تا ۱۰ است. دانش‌آموزان دختر و پسر در این مقطع در مدارس مجزا تحصیل می‌کنند و کادر شاغل در آن‌ها متناسب با جنسیت دانش‌آموزان است.

مدت زمان آموزش پایه، ده سال تحصیلی است و دانش‌آموزانی که آن را به اتمام برسانند، به مرحله «پس‌از پایه» که شامل دو سال تحصیلی یازدهم و دوازدهم است، منتقل می‌شوند.

بین سال‌های ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۴م، تعداد مدارس دولتی از سه مدرسه به ۱۲۶۹ مدرسه افزایش یافت. بخش آموزش خصوصی نیز گسترش یافته و بیش از ۱۱۰۰ مدرسه را شامل می‌شود.

آموزش عالی

در سال ۱۹۸۶م، اولین دانشگاه در عمان افتتاح شد. با تکیه بر ترکیبی از مدل‌های آمریکایی و انگلیسی آموزش عالی، اولین دانشکده‌ها عبارت بودند از پزشکی، مهندسی، علوم، مطالعات اسلامی و آموزش و پرورش و کشاورزی. در دهه ۱۹۹۰م، چند دانشکده دیگر از جمله دانشکده بازرگانی و اقتصاد و دانشکده شریعت و حقوق افتتاح شد. ثبت‌نام در دانشگاه تقریباً به‌طور مساوی بین دانشجویان دختر و پسر تقسیم شده است. در اواخر دهه ۱۹۹۰م، دولت چندین دانشگاه خصوصی را که بر برنامه‌های درسی کسب‌وکار تأکید داشتند، افتتاح کرد.

رسانه

بر اساس گزارش‌های نهادهای بین‌المللی، سانسور در فضای رسانه‌ای عمان گستردگی فراوانی دارد و نهادهای خبری اغلب به خودسانسوری روی می‌آورند. پرداختن به موضوعات ممنوعه و عبور از خطوط قرمز دولتی، پیامدهای تنبیهی متعددی برای رسانه‌ها در پی دارد. همچنین مقامات دولتی عمان از اختیارات قانونی وسیعی برای تعطیلی پایگاه‌های خبری، مسدودسازی وب‌سایت‌ها، ابطال مجوز فعالیت و پیگرد قضایی روزنامه‌نگاران به اتهام تخلفات محتوایی، برخوردارند.

رسانه‌های جمعی

فضای رسانه‌ای عمان شامل مجموعه‌ای از رسانه‌های دولتی و خصوصی در بخش‌های مکتوب، دیداری و شنیداری است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• مطبوعات چاپی: روزنامه‌های متعددی به زبان‌های عربی و انگلیسی در عمان منتشر می‌شوند؛ از جمله مطبوعات عربی‌زبان می‌توان به روزنامه دولتی عمان دیلی و نشریات غیردولتی نظیر الوطن، الشبیبه و روزنامه اقتصادی-تجاری الرؤیا اشاره کرد. در بخش انگلیسی‌زبان نیز روزنامه دولتی عمان دیلی آبزرور و روزنامه‌های تایمز آو عمان و مسقط دیلی فعالیت دارند.
• تلویزیون: تلویزیون در عمان تحت کنترل دولت است و شامل چهار شبکه می‌شود. با این حال، یک شبکه تلویزیونی خصوصی به نام مجان نیز در مسقط فعالیت دارد.
• رادیو: انحصار پخش رادیویی در عمان در سال ۲۰۰۷م با تأسیس نخستین ایستگاه رادیویی خصوصی شکسته شد. امروزه شبکه‌های رادیویی خصوصی متعددی نظیر هلا اف‌ام و الوصال (با محوریت پخش موسیقی عربی) وهای اف‌ام (به زبان انگلیسی) در این کشور فعال هستند. علاوه بر این، سرویس جهانی بی‌بی‌سی نیز برنامه‌های خود را به دو زبان عربی و انگلیسی در این کشور پخش می‌کند.
• خبرگزاری: اخبار رسمی دولتی از طریق نهاد خبرگزاری عمان منتشر می‌شود که علاوه بر زبان عربی، خدمات خبری خود را در قالب صفحات انگلیسی‌زبان نیز ارائه می‌دهد.

بهداشت و درمان

نظام سلامت در عمان پس از سال ۱۹۷۰م با روی کار آمدن سلطان قابوس دگرگون شد؛ به‌طوری که تعداد بیمارستان‌های این کشور از تنها ۲ مرکز در سال ۱۹۷۰م، اکنون به بیش از ۷۰ بیمارستان با ظرفیت بالغ بر ۷۶۰۰ تخت افزایش یافته است. نظام سلامت عمان خدمات مراقبت‌های بهداشتی اولیه را برای شهروندان عمانی به‌صورت رایگان و برای مهاجران با حمایت‌های یارانه‌ای ارائه می‌دهد. توسعه این بخش به‌گونه‌ای بوده است که حدود ۹۵درصد از جمعیت کشور در فاصلهٔ کمتر از ۵ مایلی به یک مرکز درمانی دسترسی دارند. میانگین مخارج سالانه بخش سلامت در عمان حدود ۱٫۶ میلیارد ریال عمان است که از تشویق سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، بومی‌سازی خرید کالاها و خدمات پزشکی و توسعه صنعت گردشگری سلامت تأمین می‌شود.

هرچند سیستم بهداشت و درمان عمان همچنان قادر به ارائه خدمات مراقبت‌های همگانی در سطحی پایه است، اما به‌دلیل نابرابری‌های جغرافیایی و تمرکز بیش از حد مراکز درمانی پیشرفته در مسقط، با چالش‌هایی مواجه است. علاوه بر این، کمبود سرمایه‌گذاری‌های ساختاری در بخش عمومی، به‌ویژه در حوزه تحقیق و توسعه پاسخگویی سیستم را در برابر رشد جمعیت با دشواری روبه‌رو کرده است. این شکاف در کیفیت خدمات، پیامدهای اجتماعی نیز به‌همراه داشته؛ به‌طوری که طبقه متوسط عمان برای درمان به کشورهای تایلند، هند یا ایران روی می‌آورد و متمولین کشور نیز به‌دنبال خدمات پزشکی در اروپا هستند.

ورزش

ورزش‌هایی مانند قایق‌های سنتی، اسب‌دوانی و شتردوانی، بخشی از میراث عمان هستند. در سال‌های اخیر عمان میزبان رویدادهای حرفه‌ای و بین‌المللی متنوعی نظیر مسابقات جهانی پیاده‌روی تیمی ۲۰۲۲م، مسابقات جهانی قایق‌رانی بادبانی ۲۰۲۲م، جام‌جهانی هاکی پنج‌نفره ۲۰۲۴م، تورهای بین‌المللی دوچرخه‌سواری، مسابقات جهانی دو موانع اسپارتان، مسابقات جهانی موتورسواری و مسابقات شطرنج آماتورهای آسیا بوده است.

قهرمانی باشگاه فوتبال السیب در مسابقات ای‌اف‌سی کاپ ۲۰۲۲م بزرگ‌ترین دستاورد باشگاهی تاریخ فوتبال عمان در قاره آسیا است. تیم فوتبال بزرگسالان عمان دو بار قهرمان جام خلیج فارس در سال‌های ۲۰۰۹م و ۲۰۱۷/۲۰۱۸م و دو بار نایب‌قهرمان در سال‌های ۲۰۰۳م و ۲۰۰۷م و تیم ملی فوتبال ساحلی این کشور نیز موفق به کسب مدال طلای بازی‌های آسیایی ساحلی شده است. همچنین تیم ملی فوتبال نوجوانان عمان سه بار در سال‌های ۱۹۹۵م، ۱۹۹۷م و ۲۰۰۱م به جام‌جهانی صعود کرده و قهرمانی مسابقات خلیج فارس در بحرین در سال ۲۰۰۱م را در کارنامه دارد. در سایر رشته‌ها، ورزشکاران عمانی در بازی‌های همبستگی کشورهای اسلامی موفق به کسب مدال طلا در پرش ارتفاع، نقره در وزنه‌برداری، برنز در دوی امدادی تیمی و برنز در دوی ۱۰۰ متر شدند و کاروان ورزشی این کشور نیز توانست ۳۲ مدال رنگارنگ در سومین دورهٔ بازی‌های ورزشی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در کویت را به دست آورد.

منابع

• آقایی، عبدالرضا (۱۶ آذر ۱۳۹۳). «جنگ ظفار و نقش ارتش ایران /». موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی. دریافت‌شده در ۲۵ مرداد ۱۴۰۵.
• «الاقتصاد». وزارة الخارجیة العمانیة (به العربية). ۱۹ دسامبر ۲۰۲۵. دریافت‌شده در ۲۲ تیر ۱۴۰۵.
• انصاری، هادی (۱۳۹۸). «سفر به سرزمین اباضیان؛ عمان در طول تاریخ».
• «آیا عمان مدیریت تنگه هرمز را در دوره شاه به ایران تفویض کرد؟». خبرگزاری تابناک. ۵ مرداد ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۸ مرداد ۱۴۰۵.
• «برنامه جدید نظامی انگلیس در عمان». وب‌سایت خبرآنلاین. ۱۵ آبان ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «پیش‌شرط عمان برای عادی‌سازی روابط با رژیم اسرائیل». خبرگزاری تابناک. ۲۹ خرداد ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۲۷ تیر ۱۴۰۵.
• «تبادل پیام میان آمریکا و سوریه/ عمان میانجی شد؟». وب‌سایت دنیای اقتصاد. ۲۸ خرداد ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
• «تعلیم المرأة العمانیة: رسالة الوعی وصون المبادئ». أثیر (به العربية). ۱۶ اکتبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۸ جولای ۲۰۲۶.
• «توسعه همکاری‌های نظامی عمان و انگلیس». MDEAST NEWS. ۲ فوریه ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۴ مرداد ۱۴۰۵.
• حجتی، علیرضا (۱۲ تیر ۱۴۰۴). «راهبرد عمان اتحاد با ایران است». وب‌سایت روزنامه ایران. دریافت‌شده در ۳ شهریور ۱۴۰۵.
• «الریاضة العُمانیة.. إنجازات تاریخیة ومستقبل واعد». الاتحاد (به العربية). ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ تیر ۱۴۰۵.
• دامن‌پاک جامی، مرتضی (۱۳۹۲). «تاثیر ارتباطات تاریخی و فرهنگی بر روابط ایران و عمان (با تأکید بر دلایل تاریخی مداخله ایران در ظفار)». تاریخ روابط خارجی (۵۷): ۱۴۳–۱۸۸.
• «روابط سیاسی ایران و عمان». سفارت جمهوری اسلامی ایران مسقط. ۲۵ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۵ تیر ۱۴۰۵.
• الصایدی، أحمد قاید (۱۴۱۴). «بلاد عمان (فصل من کتاب للرحالة الألمانی کارستن نیبور)». المورخ العربی (۴۷): ۸۱–۸۸.
• عقیقی، حسن (۷ دی ۱۴۰۱). «مروری بر روابط ایران و عمان؛ دو همسایه با منافع و اشتراکات فراوان». خبرگزاری بین‌المللی تصویری ایران پرس. دریافت‌شده در ۲۶ مرداد ۱۴۰۵.
• «عمان چگونه عمان شد؟». پژوهشکده تاریخ معاصر. ۳۱ خرداد ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۸ مرداد ۱۴۰۵.
• «عمان کدام سوی موضوع «تنگه هرمز» می‌ایستد؛ ایران یا آمریکا؟». خبرگزاری ایسنا. ۱۲ خرداد ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۷ تیر ۱۴۰۵.
• «عمان و تنگه هرمز؛ از نشست مشترک با ایران تا موضع‌گیری البوسعیدی». خبرگزاری مهر. ۸ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۷ تیر ۱۴۰۵.
• «القطاع الإستشفائی فی عمان نموذج للتخطیط الإستراتیجی فی مجال الصحة». المستشفی العربی (به العربية). ۲۳ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۳ تیر ۱۴۰۵.
• «کل ما ترید معرفته عن سلطنة عُمان التاریخ، الاقتصاد، السیاحة، ونمط الحیاة». المدار للمعلومات (به العربية). ۲۲ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۲ تیر ۱۴۰۵.
• «عمان و ترکیه؛ از نزدیکی روابط و همکاری مشترک تا جذب سرمایه‌گذاری‌ها». MDEAST NEWS. ۲۹ می ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۵ مرداد ۱۴۰۵.
• قدس، سید حمید (۱۳۹۹). «مروری بر روابط ایران و عمان در دهه‌های اخیر».
• «قوانین حجاب زنان در عمان». وب‌سایت عمان اینوست. ۱۴ اسفند ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۶ مرداد ۱۴۰۵.
• «نبذة عن التعلیم المدرسی فی سلطنة عمان». educouncil (به العربية). ۲۳ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۳ تیر ۱۴۰۵.
• «نبذة عن عُمان». وزارة الاقتصاد (به العربية). ۲۲ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۲ تیر ۱۴۰۵.
• «نظام التعلیم فی سلطنة عمان البوابة التعلیمیة قلب التعلیم النابض». وزارة التعلیم (به العربية). ۲۳ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۳ تیر ۱۴۰۵.
• «نسبة المرأة العمانیة فی سوق العمل من الأعلی مقارنة بالشرق الأوسط». أثیر (به العربية). ۱۸ آوریل ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۹ جولای ۲۰۲۶.
• «ندوة الحرکة العلمیة لـ «المرأة العمانیة» تستعرض عطاءاتها التاریخیة والتنمویة والاجتماعیة». الوطن (به العربية). ۱۵ اکتبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۸ جولای ۲۰۲۶.
• «نظام التعلیم البوابة التعلیمیة قلب التعلیم النابض». وزارة التعلیم (به العربية). ۲۳ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۳ تیر ۱۴۰۵.
• «نگاهی به تأثیرات منطقه‌ای روابط پنهان و آشکار عمان با رژیم اسراییل». مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه. ۳۱ خرداد ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۲۷ تیر ۱۴۰۵.
• «وضعیت، جایگاه و قدرت نظامی عمان | حسین مینایی / کارشناس مسائل استراتژیک». وب‌سایت مؤسسه آینده‌پژوهی جهان اسلام. ۲۵ آبان ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «همکاری ایران و عمان در هرمز؛ عامل اصلی خشم و تهدید رئیس‌جمهور آمریکا». خبرگزاری ایرنا. ۹ خرداد ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۷ تیر ۱۴۰۵.

• "Oman media guide". bbc (به انگلیسی). 1 March 2023. Retrieved 12 July 2026.
• "Oman country profile". bbc (به انگلیسی). 7 September 2023. Retrieved 12 July 2026.
• "Oman: country profile". countryreports (به انگلیسی). 12 July 2026. Retrieved 12 July 2026.
• "Oman Military Forces". globalmilitary (به انگلیسی). 15 July 2026. Retrieved 15 July 2026.
• "Oman Country Report 2026". bti-project (به انگلیسی). 15 July 2026. Retrieved 15 July 2026.
• "A History of Oman". rafmuseum (به انگلیسی). 16 July 2026. Retrieved 16 July 2026.
• "History and Geography". omaninfo (به انگلیسی). 16 July 2026. Retrieved 16 July 2026.
• "Oman and the Iran War: Neutrality Under Strain". arabcenterdc (به انگلیسی). 28 May 2026. Retrieved 16 July 2026.
• "Professional and casual sports are thriving in Oman". oxfordbusinessgroup (به انگلیسی). 18 July 2026. Retrieved 18 July 2026.
• "The Legal System and Research in the Sultanate of Oman". nyulawglobal (به انگلیسی). 2020. Retrieved 18 July 2026.
• "Government of Oman". omanembassy (به انگلیسی). 18 July 2026. Retrieved 18 July 2026.
• "ECONOMIC AND POLITICAL OVERVIEW". international (به انگلیسی). 19 July 2006. Retrieved 19 July 2026.
• "What is the climate of Oman like?". bluegreenatlas (به انگلیسی). 25 July 2026. Retrieved 25 July 2026.
• Cafiero, Giorgio (2025). "Syrian Regime Change: The View from Oman" (به انگلیسی).
• Cafiero, Giorgio (2020). "Oman's Diplomatic Moves in Syria" (به انگلیسی).
• Cafiero, Giorgio (2024). "Oman, Gaza, and Relations with the United States" (به انگلیسی).
• Crystal, Jill Ann (2026). "Cultural life in Oman" (به انگلیسی).
• "Discover the Beauty of Oman Culture and Traditions". almatar (به انگلیسی). 10 October 2026. Retrieved 28 July 2026.
• "Culture Name". everyculture (به انگلیسی). 28 July 2026. Retrieved 28 July 2026.
• "Oman Fertility Rate (1950-2026)". macrotrends (به انگلیسی). 28 July 2026. Retrieved 28 July 2026.
• Mazharul Islam, M. (2025). "Rapid Decline in Family Size in Oman: Untangling the Puzzles and Paradoxes" (به انگلیسی).
• "DRESS CODE IN OMAN". midnightoman (به انگلیسی). 28 July 2026. Retrieved 28 July 2026.
• Adithyan, RK (2025). "Omanization (Oman)" (به انگلیسی).
• "Oman's Job Market: What Real Opportunities for Expats?". jarniascyril (به انگلیسی). 26 April 2026. Retrieved 29 July 2026.