بتی فریدان: تفاوت میان نسخه‌ها

بتی فریدان، از پایه‌گذاران موج دوم فمینیسم در آمریکا، با نوشتن کتاب آیین زنانه به نقد نقش سنتی زنان خانه‌دار و ضرورت استقلال اقتصادی آنان پرداخت. او اشتغال خارج از خانه را راهکار اصلی هویت‌یابی زنان می‌دانست، اما بعد از چند سال در کتاب مرحلهٔ‌ دوم با نگاهی انتقادی، بر ضرورت توازن بین کار و خانواده تأکید کرد. منتقدان، فردگرایی افراطی در اندیشهٔ او را عاملی برای تضعیف نهاد خانواده و ایجاد فشار مضاعف بر زنان ارزیابی کرده‌اند. همچنین، تأکید صرف بر قوانین بی‌طرف جنسیتی از سوی او با چالش نادیده‌گرفتن تفاوت‌های واقعی مواجه شده است.

بتی فریدان با نام بتی نائومی گلدستین در ۱۹۲۱م در ایلینوی در یک خانوادهٔ یهودی با تبار روسی و مجارستانی متولد شد. مادرش، میریام هورویتز، پیش از ازدواج روزنامه‌نگار بود و پس از تشکیل خانواده شغل خود را ترک کرد، اقدامی که همواره از آن ابراز نارضایتی می‌کرد. این تجربه نخستین تأثیرات را بر نگرش فریدان نسبت به نقش‌های جنسیتی باقی گذاشت.<ref>Yenor, Scott (October 12, 2018). "Betty Friedan and the Birth of Modern Feminism". ''The Heritage Foundation''. Archived from the original on December 8, 2019. Retrieved September 24, 2024.</ref>

او در جوانی در حلقه‌های روشنفکری مارکسیستی و یهودی فعال بود و نسبت به بی‌عدالتی‌های اجتماعی حساسیت داشت. فریدان در ۱۹۳۸م وارد کالج اسمیت و در ۱۹۴۲م با مدرک روان‌شناسی فارغ‌التحصیل شد. وی برای یک سال در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی به تحصیل در مقطع فوق‌لیسانس پرداخت، اما آن را ناتمام گذاشت.<ref>Henderson, Margaret (July 2007). "Betty Friedan 1921–2006". ''Australian Feminist Studies''. '''22''' (53): 163–166. doi:10.1080/08164640701361725. S2CID 144278497.</ref>

فریدان در ۱۹۴۷م با کارل فریدان، یک مدیر تبلیغاتی، ازدواج کرد و دارای سه فرزند شد. او در این دوران به‌عنوان روزنامه‌نگار آزاد برای نشریات کارگری و زنانه فعالیت می‌کرد. تجربهٔ شخصی او از زندگی در حومهٔ شهر به‌عنوان یک زن خانه‌دار تحصیل‌کرده، همراه با تعارضات زندگی خانوادگی و شغلی، بذرهای اصلی اندیشه‌های بعدی او را کاشت. این زوج در ۱۹۶۹م از یکدیگر جدا شدند.<ref>Henderson, Margaret (July 2007). "Betty Friedan 1921–2006". ''Australian Feminist Studies''. '''22''' (53): 163–166. doi:10.1080/08164640701361725. S2CID 144278497.</ref>

تحول فکری فریدان زمانی رقم خورد که در ۱۹۵۷م به‌مناسبت گردهمایی همکلاسی‌های سابق خود در کالج اسمیت، اقدام به انجام یک نظرسنجی کرد که نگاه او را تغییر داد. نتایج نشان می‌داد که بسیاری از این زنان تحصیل‌کرده، علی‌رغم زندگی مرفه در حومهٔ شهر، از زندگی خود به‌طور فزاینده ناراضی و دچار نوعی بی‌هویتی و افسردگی هستند. این پژوهش مبنای کتاب او، «The Feminine Mystique» (آیین زنانه) بود که در ۱۹۶۳م منتشر شد و به یکی از محرک‌های اصلی موج دوم فمینیسم در آمریکا تبدیل شد.<ref>[https://www.britannica.com/women/article-9035419 ''Betty Friedan'', in ''300 Women Who Changed the World''. Encyclopædia Britannica, Retrieved February 2, 2010.]</ref>

=== دیدگاه دربارهٔ همجنس‌گرایی ===

فریدان در نوشته‌های خود آشکارا بیان کرده که با مسئله همجنس‌گرایی دشواری داشته و به‌صراحت تأکید می‌کرد جنبش زنان نباید با جنبش همجنس‌گرایان پیوند بخورد. با این حال، به باور تحلیلگرانی مانند جودیت استیسی، فریدان در نهایت شکل‌های نامتعارف زندگی را پذیرفت و معتقد بود که الگوهای سنتی مردانۀ غربی باید جای خود را به الگوهایی انعطاف‌پذیرتر، حساس‌تر و مبتنی بر روابط بین‌فردی بدهند. این دیدگاه هرچند به‌طور مستقیم از همجنس‌گرایی دفاع نمی‌کرد، اما در عمل فضایی را برای به رسمیت‌شناختن شیوه‌های زندگی متفاوت از جمله همجنس‌گرایی گشود.<ref>Stacey, Judith. 1983. "the new conservative feminism." feminism studies 9, no. 3, fall.</ref>

 

 

 

 

فریدان باور داشت تصور رضایت زنان تنها در نقش‌های سنتی همسری و مادری، به‌ویژه در میان زنان خانه‌دار طبقهٔ متوسط سفیدپوست شهری، به احساس پوچی و درماندگی منجر شده است. به نظر او، راه درمان این وضعیت، اشتغال زنان در بیرون از خانه است.<ref>Fridan, Betty. 1974. The Feminine Mystique. new york: dell.</ref>

=== دیدگاه دربارهٔ بازنگری در فمینیسم ===

فریدان در کتاب مرحلۀ دوم به دشواری‌های تلفیق کار خانگی با اشتغال خارج از خانه پرداخت. او اعلام کرد اگر زنان در دهۀ ۱۹۶۰م قربانی آیین زنانه بودند، در دهۀ ۱۹۸۰م به قربانیان آیین فمینیستی تبدیل شده‌اند. در این کتاب، او نگرانی خود را از وضعیت زنانی بیان می‌کند که موفقیت شغلی را بر تشکیل خانواده ترجیح داده‌اند، زنان مطلقه فقیر و مادران مجرد با آینده‌ای نامعلوم. فریدان در این مرحله، خواستار رها شدن از «آیین فمینیستی» و به رسمیت شناخته‌شدن تفاوت‌های جنسیتی شد، در حالی که پیش‌تر قوانین بی‌طرف جنسیتی را ضامن برابری می‌دانست.<ref>[http://siarchives.si.edu/collections/siris_arc_297417 "(left to right): Billington; Betty Naomi Goldstein Friedan.]</ref>

== نقد دیدگاه {{درشت|بتی فریدان}} ==

=== چالش لیبرالیسم با تفاوت‌های جنسیتی ===

به نظر محققان اگر بپذیریم دیدگاه بتی فریدان صحیح است، آنگاه لیبرالیسم با نادیده گرفتن تفاوت‌های طبیعی زنان و مردان و اصرار بر قوانین کاملاً بی‌طرف جنسیتی، مسیر نادرستی را انتخاب کرده است. در نتیجه، رسالت فمینیست‌های لیبرال، تدوین چارچوبی برای آزادی و برابری است که نه برای انسان‌های انتزاعی، بلکه برای زنان و مردان در زندگی واقعی طراحی شده باشد. این وظیفه، به‌دلیل یک تناقض ذاتی، بسیار دشوار است: به گفته روزالیند رزنبرگ، اعطای مزایای ویژه به زنان، آنان را در معرض اتهام کم‌ارزش‌تر بودن قرار می‌دهد، اما انکار کامل تفاوت‌ها نیز رنج‌ها و محرومیت‌های خاص آنان را پنهان می‌کند.<ref>Friedan, Betty. 1985. &#x22;How to Get the Women&#x27;s Movement Moving Again. &#x22; NewYork Times Magazine, November3.</ref>

=== نقد مفهوم مطلق‌انگاری آزادی ===

در نقد مفهوم آزادی از دیدگاه فریدان، برخی محققان اشاره می‌کنند که در منظومهٔ فکری او، آزادی به‌مثابهٔ ارزشی مطلق تلقی می‌شود. در حالی که از منظر ارزش‌شناسی دینی، آزادی انسان هرچند ذاتی است، اما مطلق نیست و محدود به حقوق دیگران، ارزش‌های اخلاقی و قواعد دینی است. در این چارچوب، رعایت این محدودیت‌ها نه تنها سلب آزادی نیست، بلکه مسیر دستیابی به سعادت واقعی را هموار می‌سازد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/269873/%d8%b3%d8%b1%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%84%d9%87-%da%a9%d9%86%d9%88%d8%a7%d9%86%d8%b3%db%8c%d9%88%d9%86-%d8%b1%d9%81%d8%b9-%da%a9%d9%84%db%8c%d9%87-%d8%a7%d8%b4%da%a9%d8%a7%d9%84-%d8%b8%d9%84%d9%85-%d8%b9%d9%84%db%8c%d9%87-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86-%db%8c%da%a9-%d8%b6%d8%b1%d9%88%d8%b1%d8%aa سویزی، «کنوانسیون رفع کلیه اشکال ظلم علیه زنان، یک ضرورت»، 1385ش، ص 10-15.]</ref>

 

یکی از پیامدهای فردگرایی لیبرال فمینیستی در اندیشه فریدان، تضعیف نهاد خانواده ارزیابی شده است. در این نگاه، اصالت فرد و خواسته‌های شخصی تا حدی اهمیت می‌یابد که حتی نهاد خانواده نمی‌تواند محدودیتی برای آن ایجاد کند. این رویکرد به ارائه الگوهای جدیدی از زندگی خانوادگی انجامیده که بیشتر بر قرارداد و منفعت استوارند تا بر عاطفه و مسئولیت‌پذیری. به اعتقاد منتقدان، این امر در بلندمدت به فروپاشی کانون خانواده و واگذاری وظایف طبیعی آن به نهادهای خارجی می‌انجامد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/269876 فرهمند؛ بختیاری؛ «واگردهای فمینیستی در ازدواج»، 1385ش]</ref>

آثار بتی فریدان به‌طور عموم حول محور نقد نقش سنتی زنان، ضرورت استقلال اقتصادی و دستیابی به برابری حقوقی و اجتماعی متمرکز است. دو اثر شاخص او عبارتند از:

# آیین زنانه (The Feminine Mystique) (۱۹۶۳م) که به بررسی نارضایتی پنهان زنان خانه‌دار طبقه متوسط می‌پردازد و نقطه آغاز جنبش فمینیستی موج دوم در آمریکا تلقی می‌شود.

# مرحلهٔ دوم (The Second Stage) (۱۹۸۱م) که در آن فریدان با نگاهی انتقادی به جنبش فمینیستی، بر ضرورت هماهنگی بین کار و خانواده تأکید می‌کند.<ref>[https://archive.org/details/forrecord00dale/page/7 Spender, Dale (1985). ''For the Record: The Making and Meaning of Feminist Knowledge''.]</ref>

بتی فریدان در طول حیات خود افتخارات متعددی دریافت کرد که از جملهٔ آنها می‌توان به دریافت دکترای افتخاری ادبیات انسانی از کالج اسمیت (۱۹۷۵م)<ref>[https://books.google.com/books?id=nUqo-_9mZ7sC&q=friedan+%22honorary+doctorate+of+humane+letters%22+smith&pg=PA226 Felder, Deborah G.; Rosen, Diana (2017). ''Fifty Jewish Women Who Changed The World''.]</ref> و دکترای افتخاری ادبیات از دانشگاه کلمبیا (۱۹۹۴م) اشاره کرد.<ref>[https://web.archive.org/web/20211031210222/http://www.columbia.edu/cu/record/archives/vol19/vol19_iss30/record1930.23 "Columbia University Record – Texts of Citations for Honorary Degree Recipients.]</ref> وی عنوان انسان‌گرای سال را از انجمن انسان‌گرای آمریکا در ۱۹۷۵م کسب کرد و جایزهٔ مورت وایزینگر انجمن نویسندگان و روزنامه‌نگاران آمریکا در ۱۹۷۹م به او اهدا شد. فریدان در ۱۹۸۹م جایزهٔ رهبری النور روزولت را دریافت کرد و در ۱۹۹۳م به تالار مشاهیر ملی زنان ایالات متحده راه یافت.<ref>[https://web.archive.org/web/20130113072952/http://www.greatwomen.org/women-of-the-hall/search-the-hall/details/2/61-Friedan "Home – National Women's Hall of Fame". ''National Women's Hall of Fame''..]</ref> همچنین در ۲۰۱۴م مجلهٔ گلامور نام او را در فهرست ۷۵ زن مهم ۷۵ سال گذشته قرار داد.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304114527/http://www.glamour.com/inspired/2014/02/the-most-inspiring-female-celebrities-entrepreneurs-and-political-figures/28 "The Most Inspiring Female Celebrities, Entrepreneurs, and Political FiguresMarch 4, 2016. Retrieved April 15, 2015.]</ref>

 

* تانگ، رزماری، «نقد و نظر: درآمدی جامع بر نظریه‌های فمینیستی»، ترجمۀ منیژه نجم عراقی، تهران، نی، ۱۳۸۷ش.

* زیبایی‌نژاد، محمدرضا، «ملاحظات بر مقاله فمینیسم از سوزان جیمز» در مجموعه مقالات فمینیسم و دانش‌های فمینیستی، ترجمۀ عباس یزدانی، قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، ۱۳۸۸ش

* سوئیزی، مهری، «کنوانسیون رفع کلیه اشکال ظلم علیه زنان، یک ضرورت»، فصلنامۀ کتاب زنان، شمارۀ ۳۱، ۱۳۸۵ش.

* فرهمند، مریم و بختیاری، آمنه، «واگردهای فمینیستی در ازدواج»، فصلنامۀ کتاب زنان، شمارۀ ۳۱، ۱۳۸۵ش.

* «نگاهی به زندگی و مرگ بتی فریدان، مدافع حقوق زنان در غرب»، وب‌سایت مجلۀ ویستا، تاریخ بازدید: ۲۶ بهمن ۱۴۰۱ش.

{{پایان چپ‌چین}}