کنترل فضای مجازی: تفاوت میان نسخه‌ها

فضای مجازی امکانات زیادی مانند ارتباط سریع، دسترسی به اطلاعات و فرصت‌های آموزشی و شغلی ایجاد کرده است که می‌تواند به توسعه فردی و اجتماعی کمک کند؛ اما این فضا همچنین آسیب‌های جدی نظیر تهدید هویت‌های ملی و فرهنگی، ترویج [[خشونت کلامی در فضای مجازی|خشونت]] و ناهنجاری‌های اجتماعی، آسیب به روابط خانوادگی و افزایش مشکلات روانی مانند اضطراب و [[افسردگی]] دارد. علاوه بر این، سوءاستفاده از اطلاعات شخصی و نقض [[حریم خصوصی]] از دیگر معایب آن به شمار می‌رود که نیازمند نظارت مسئولانه است.  

فضای مجازی نقشی کلیدی در شکل‌دهی به اذهان عمومی و امنیت روانی جامعه دارد. در جوامعی با امنیت روانی بالا، تصمیمات و رفتارها منطقی‌تر است؛ اما در صورت نبود نظارت بر فضای مجازی، این بستر می‌تواند محلی برای نشر شایعات و تهدید امنیت روانی و گسترش [[بی‌بندوباری]] در جامعه شود. انتشار سریع شایعات در فضای مجازی اضطراب عمومی ایجاد کرده و اثرات منفی طولانی‌مدتی بر جامعه می‌گذارد که رفع آن به زمان و تلاش زیادی نیاز دارد. <ref> [https://snn.ir/fa/news/1190343/%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D9%85-%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AA-%D9%88-%D9%87%D9%85-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «فضای مجازی، هم تهدید و هم فرصت/ فیلترینگ به معنای حکمرانی است؟»،  خبرگزاری دانشجو.]</ref>

ارائه اطلاعات گسترده در اینترنت و دسته‌بندی موضوعی و تخصصی آن‌ها، فضای مجازی را به یک دانشگاه بی‌مرز تبدیل کرده است که به توانمندسازی و پرورش خلاقیت افراد کمک می‌کند.  

فضای مجازی به‌عنوان بخشی از پروژه دهکده جهانی، با گسترش و سلطه باورهای غربی تلاش دارد تا فرهنگ غرب را تحمیل کند. این امر می‌تواند به از بین بردن هویت‌های مستقل و حذف‌اندیشه‌ها، عقاید و باورهای مختلف ملت‌ها منجر شود.  

کاربران فضای مجازی به‌دلیل ماهیت شبه‌تعاملی این فضا، در فعالیت‌های مختلف اینترنتی مشارکت می‌کنند. برخی رفتارهایی که با هنجارهای اجتماعی و دینی در تضاد است، مانند شراب‌خواری، قماربازی و سرقت، به‌طور مکرر در این فضا مشاهده می‌شود. عادی شدن این رفتارها در فضای مجازی ممکن است باعث ارتکاب مشابه آن‌ها در دنیای واقعی شود.  

تمایل به انزوا و گوشه‌نشینی؛ فضای مجازی عمدتاً با هدف سرگرم کردن مخاطبان طراحی شده است. تحقیقات نشان می‌دهد که استفاده مفرط از اینترنت می‌تواند منجر به کاهش تعاملات اجتماعی و در نهایت انزوا شود.  

کاهش [[اعتماد به نفس زنان|اعتماد به نفس]]؛ بسیاری از کاربران فضای مجازی قادر به رقابت در محیط ناسالم اینترنتی نیستند و به‌دلیل احساس کمبود در خود و زندگی‌شان، دچار مشکلات روحی و روانی مانند کاهش اعتماد به نفس می‌شوند. بر اساس یک مطالعه، ۴۲ درصد از کاربران شبکه اجتماعی پینترست به‌دلیل ناتوانی در رقابت با دیگر کاربران، دچار اضطراب می‌شوند. همچنین، بسیاری از کاربران معتقدند که شبکه اجتماعی فیس‌بوک تاثیر منفی بر وضعیت روحی و افزایش استرس آن‌ها دارد.<ref> [https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/01/08/2475651/%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DB%8C%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AA-10-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D9%88%D9%84%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «فضای مجازی، تهدید یا فرصت؟ |10 آسیب اخلاقی ولنگاری فضای مجازی/ عدم مدیریت فضای مجازی چه تبعاتی بر کودکان دارد؟.] </ref>

فضای مجازی با ویژگی‌های خاصی همچون گمنامی کاربران، بستری برای ارتکاب جرایمی مانند نشر اکاذیب، توهین و افترا، شنود غیرمجاز، نقض حریم شخصی و افشای اسرار خصوصی فراهم کرده است.<ref>[https://rc.isu.ac.ir/article_2263_38edcca08294d3a921bfbbfaf610571c.pdf غلامی و پیرهادی، «چالش‌های اعادۀ حیثیت در فضای مجازی»،  1396ش، ص100.]</ref> در این فضا، فرهنگ اشتراک اطلاعات به‌گونه‌ای ترویج یافته که به‌طور آشکار اصل حفظ حریم شخصی را نقض می‌کند. [[گمنامی در فضای مجازی|گمنامی کاربران]] نه‌تنها باعث از بین رفتن مسئولیت‌پذیری در ارتکاب این اعمال می‌شود؛ بلکه موجب اختلال در امنیت فردی و آزار آنلاین نیز می‌شود.

افراط در استفاده از فضای مجازی و ترجیح فعالیت‌های آنلاین به تعاملات واقعی می‌تواند به تضعیف روابط اجتماعی و ارتباطات خانوادگی منجر شود. این وضعیت مشابه با [[اعتیاد اینترنتی|اعتیاد]] به مواد مخدر است و در نهایت می‌تواند به بروز رفتارهایی منجر شود که فرد به‌طور مداوم به فضای مجازی وابسته می‌شود.  

فضای مجازی بستری برای سرقت اطلاعات هویتی و مالی کاربران، مانند شماره‌های شناسایی و ایمیل‌ها، توسط سودجویان فراهم کرده است.  

ترویج خرافات در فضای مجازی، مانند فال‌گیری و رمالی، به‌دلیل ناشناس بودن کاربران و دسترسی آسان به مخاطبان، باعث گسترش خرافه‌پرستی و باورهای نادرست در میان افراد می‌شود.  

سوداگران فضای مجازی با استفاده از جاذبه‌های کاذب، نوجوانان و جوانان را به سمت فعالیت‌های غیراخلاقی مانند [[مدلینگ کودک|مدلینگ]]، [[روسپی‌گری اینترنتی|تن‌فروشی]] و [[همجنس گرایی|همجنس‌گرایی]] سوق می‌دهند. این فعالیت‌ها از طریق تبلیغات فریبنده و جذب مشتری در فضای آنلاین گسترش می‌یابند.<ref> [https://familyweb.ir/%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C/ «آسیب‌های فضای مجازی»،  وب‌سایت انجمن خانواده و اینترنت.]</ref>

برخی کارشناسان بر این باورند که فیلترینگ، به‌عنوان یکی از تدابیر برای کنترل فضای مجازی، نه تنها نتوانسته است از رهاشدگی آن بکاهد، بلکه موجب ایجاد چالش‌هایی مانند فروش غیرقانونی فیلترشکن و سهولت دسترسی نوجوانان به بخش‌های مضر اینترنت شده است.<ref> [https://snn.ir/fa/news/1190343/%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D9%85-%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AA-%D9%88-%D9%87%D9%85-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «فضای مجازی، هم تهدید و هم فرصت/ فیلترینگ به معنای حکمرانی است؟»،  خبرگزاری دانشجو.]</ref> این افراد معتقدند با افزایش دسترسی مردم به اینترنت ماهواره‌ای، فیلترینگ، قابلیت خود را از دست می‌دهد. اینترنت ماهواره‌ای، به‌دلیل غلبه بر موانع جغرافیایی و محلی، موجب دسترسی آسان کاربران به محتوای فیلترشده می‌شود.  

این کارشناسان براین باورند که در صورتی که فضای مجازی قانون‌مند شود و فیلترینگ این فضا، به‌شرط مسئولیت‌پذیری و رعایت اصول حکمرانی فضای مجازی رفع شود، اینترنت بستری مناسب برای کسب آگاهی، درآمد، تفریح و سرگرمی می‌شود.<ref> [https://snn.ir/fa/news/1190343/%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D9%85-%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AA-%D9%88-%D9%87%D9%85-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «فضای مجازی، هم تهدید و هم فرصت/ فیلترینگ به معنای حکمرانی است؟»،  خبرگزاری دانشجو.]</ref>

استفاده از ابزارهای کنترلی برای نظارت بر فرزندان، تعیین وب‌سایت‌های مناسب، دریافت برنامه‌ها و نرم‌افزارهای مورد نیاز از کانال‌ها و گروه‌های شبکه‌های اجتماعی، نظارت بر استفاده نکردن فرزندان از برنامه‌های خارجی و فیلترشده در افزایش امنیت سایبری خانواده مؤثر است.<ref>نیکنام، «والدین برای امنیت فرزندان در فضای مجازی چگونه رفتار کنند؟»،  خبرگزاری ایرنا.</ref>

کنترل فضای مجازی در کشورهای مختلف به‌منظور حفاظت از امنیت اجتماعی، مقابله با انتشار اطلاعات غلط و حفظ حقوق کاربران در حال گسترش است:  

آمریکا با تصویب بیش از دویست قانون برای نظارت و کنترل فضای مجازی، اقدامات سختگیرانه‌ای برای محافظت از حقوق کاربران، به ویژه کودکان، انجام داده است. قوانینی مانند قانون نجابت ارتباطات و قانون کوپا محتوای مستهجن را محدود و اطلاعات شخصی کودکان را حفاظت می‌کنند. همچنین پس از حوادث ۱۱ سپتامبر، قانون میهن‌پرستی و قوانین شنود برای نظارت بر ارتباطات اینترنتی تصویب شدند. این نظارت‌ها نگرانی‌هایی درباره نقض حریم خصوصی و آزادی بیان ایجاد کرده‌اند، به‌ویژه زمانی که دولت آمریکا حق مسدودسازی وب‌سایت‌ها و حساب‌ها را دارد.<ref> [https://kayhan.ir/fa/news/270683/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «مدیریت فضای مجازی در دنیا چگونه است؟»،  وب‌سایت کیهان.]</ref>

پس از بحران‌های اجتماعی در فرانسه، رئیس‌جمهور مکرون از پلتفرم‌های بزرگ خواست تا در جهت جلوگیری از گسترش [[خشونت کلامی در فضای مجازی|خشونت]] و آشوب، همکاری کنند و محتوای مضر را حذف نمایند.<ref> [https://www.rahavardnoor.ir/index.php/archive/item/976-nezarat-bar-fazaye-majazi «وضعیت نظارت بر فضای مجازی در کشورهای جهان»،  وب‌سایت فصلنامۀ ره‌آورد نور.]</ref>در این کشور، بسترهای بزرگ مانند اسنپ‌چت و تیک‌تاک برای آرام کردن خشونت به همکاری پیوسته با دولت می‌پردازند و شرکت‌های سازندۀ بسترها، ملزم هستند که هویت افرادی را که در این فضا به ترویج خشونت و بی‌نظمی می‌پردازند را افشا کنند و وزارت کشور مجاز است که آن دسته از سرویس‌های اینترنتی را که احتمال می‌دهد به امنیت ملی آسیب می‌زنند را مسدود کند.<ref> [https://kayhan.ir/fa/news/270683/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «مدیریت فضای مجازی در دنیا چگونه است؟»،  وب‌سایت کیهان.]</ref>

در سال ۲۰۲۰م، انگلیس طرحی برای نظارت بر محتوای اینترنت معرفی کرد که به دولت اجازه می‌دهد شرکت‌های فناوری مانند فیس‌بوک و یوتیوب را به کنترل بیشتر محتوای دیجیتال ملزم کند. سازمان آفکام مسئول نظارت بر این محتوا است و برای شرکت‌هایی که قوانین را رعایت نمی‌کنند، مجازات‌هایی در نظر گرفته شده است.<ref> [https://www.rahavardnoor.ir/index.php/archive/item/976-nezarat-bar-fazaye-majazi «وضعیت نظارت بر فضای مجازی در کشورهای جهان»،  وب‌سایت فصلنامۀ ره‌آورد نور.]</ref>بر اساس قانون انگلیس، شرکت‌هایی که برای مقابله با محتوای مضر، غیرقانونی و سوءاستفاده از کودکان اقدام کافی انجام نداده‌اند جریمه می‌شوند.<ref> [https://kayhan.ir/fa/news/270683/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «مدیریت فضای مجازی در دنیا چگونه است؟»،  وب‌سایت کیهان.]</ref>

مدیریت بومی فضای مجازی و اعمال حاکمیت در فضای سایبری ایران از اواخر دهه ۸۰ آغاز شد و به ویژه از اوایل سال ۱۳۸۵ش، طرح طراحی و پیاده‌سازی شبکه ملی اطلاعات مطرح شد. هدف اصلی این طرح کاهش وابستگی به اینترنت جهانی و ایجاد زیرساخت‌های داخلی بود. با این حال، باوجود تلاش‌های انجام‌شده، هنوز مدیریت بومی فضای مجازی از طریق شبکه ملی اطلاعات به‌طور کامل محقق نشده است. این وضعیت باعث بروز چالش‌های مختلف فرهنگی، اجتماعی و سیاسی برای جمهوری اسلامی ایران شده است.

تاکنون توجه عمده به بعد زیرساختی و سرویس‌های شبکه ملی اطلاعات معطوف بوده، در حالی که بخش محتوا نادیده گرفته شده است. کارشناسان معتقدند این رویکرد به‌تنهایی نمی‌تواند حاکمیت سایبری جمهوری اسلامی ایران و مدیریت بومی فضای مجازی را به‌طور کامل تامین کند.<ref>[https://issh.shahed.ac.ir/article_3687_89a8f5bd6ef37a5b27c6dc83ea0e5f87.pdf محمدی خانقانی و رضایی، «آسیب‌شناسی مدیریت فضای مجازی در جمهوری اسلامی ایران (با تاکید بر شبکه ملی اطلاعات)»،  1398ش، ص193.]</ref>

اعمال محدودیت در ساعات استفاده از بازی‌های رایانه‌ای و فعال‌سازی موتور جست‌وجوی ایمن برای جلوگیری از نمایش مطالب غیراخلاقی از جمله اقداماتی هستند که به کاهش آسیب‌های فضای مجازی کمک می‌کنند. همچنین توجه به نماد [[سن مجاز دسترسی کودکان به فضای مجازی|رده‌بندی سنی]] بازی‌ها و تهیه بازی‌های مورد تأیید بنیاد ملی برای حفاظت از فرزندان اهمیت دارد. <ref>نیکنام، «والدین برای امنیت فرزندان در فضای مجازی چگونه رفتار کنند؟»،  خبرگزاری ایرنا.</ref>