امداد غیبی: تفاوت میان نسخه‌ها

امدادهای غیبی در منظومهٔ فکری و اعتقادی اسلام، به حمایت‌های ویژه‌ای اطلاق می‌شود که از سوی خداوند در شرایط حساس و بحرانی، فراتر از اسباب مادی و علل ظاهری، شامل حال مؤمنان و مجاهدان راه حق می‌شود.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/4941/امدادهاى%20غيبى «امدادهای غیبی: کمکهای ویژه الهی»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن.]</ref> به نظر پژوهشگران این مفهوم ریشه در ژرفای معنایی دو واژهٔ «امداد» و «غیب» دارد. به گزارش منابع لغوی، «امداد» از ریشه «مَدّ» به‌معنای کشیدن، امتداد بخشیدن و پیوستن چیزی به چیز دیگر است که در کاربرد قرآنی آن، معنایی مثبت و در رابطه با یاری‌رسانی به مؤمنان یافت می‌شود.<ref>راغب اصفهانی، 1412ق، ص763.</ref> از سوی دیگر، «غیب» به‌معنای هر امر پنهان از حواس ظاهری است و در مقابل «شهادت» قرار می‌گیرد.<ref>مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، 1386ش، ج7، ص290.</ref> ترکیب این دو واژه، به‌مفهومی ژرف به‌نام سنت امداد غیبی انجامیده که از دیدگاه اندیشمندان، به‌معنای الطاف و دستگیری‌های خاص الهی است که بر اساس شایستگی‌های معنوی انسان و نه صرفاً قوانین عام طبیعت، نصیب بندگان مؤمن می‌شود. این سنت در باور مسلمانان که از صفت رحیمیهٔ خداوند سرچشمه می‌گیرد، در شرایط ویژه و به تناسب لیاقت و صداقت انسان‌ها نازل می‌شود و گشایش‌هایی فراتر از اسباب عادی را به ارمغان می‌آورد. این باور، امید به یاری الهی را در دل مؤمنان زنده نگه می‌دارد و آنان را به تلاشی مضاعف در مسیر حق ترغیب می‌کند.<ref>ابراهیمیان و دیگران، «شیوه‌های نزول امدادهای غیبی بر مؤمنین از منظر آیات قرآن»، 1394ش، ص159-160.</ref>

فیلسوفان اسلامی بر این نکته تأکید دارند که انسان موجودی نیازمند آفریده شده است و از سوی انواع خطرات درونی و بیرونی تهدید می‌شود. از دیدگاه آنان، بیماری‌های جسمی و روحی و مشکلات پی‌درپی مانند فقر و [[جنگ]]، هر یک به تنهایی برای نابودی او کافی است. از این رو، به باور پژوهشگران فلسفه، انسان در همۀ حالات به حامی و امدادگر نیاز دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1516682/بررسی-امداد-غیبی-در-زندگی-بشر-از-دیدگاه-علامه-طباطبایی مولایی‌نژاد و سعیدی‌پور، «بررسی امداد غیبی در زندگی بشر از دیدگاه علامه طباطبایی»، 1398ش، ص142.]</ref> اندیشمندان با طرح تقسیم وجود به واجب، ممکن و ممتنع، به قاعده‌ای استوار اشاره کرده‌اند: ممکن‌الوجود نه تنها در پیدایش خود، بلکه در ادامه و بقا نیز نیازمند علت است. مفسران فلسفه اسلامی این نیاز ذاتی را که از آن به «فقر وجودی» تعبیر می‌شود، پیوند ناگسستنی انسان با خالق خویش می‌دانند و بر این باورند که این حقیقت، ضرورت امداد الهی را در تمام لحظات زندگی اثبات می‌کند.<ref>طباطبایی، نهایة الحکمه، ١٤١٦ق، ص60.</ref>

مفسران قرآن کریم بر این باورند که خداوند با صراحت بر حقیقت نیازمندی انسان به امداد الهی تأکید کرده است. به اعتقاد آنها، آیاتی که انسان‌ها را نیازمند ذاتی خداوند معرفی می‌کند، گویای این معنا بوده که نیازمندی، ویژگی ذاتی انسان و بی‌نیازی مطلق، منحصر در پروردگار است.<ref>سورهٔ فاطر، آیهٔ 15.</ref> از دیدگاه آنان، هیچ موجودی جز خدا نمی‌تواند به انسان نیازمند کمک رساند. به باور ایشان، این حقیقت که انسان بالذات فقیر است و تنها خداوند غنی بالذات می‌تواند پاسخ‌گوی این نیاز بی‌پایان باشد، دریچه‌ای از امید را به روی انسان می‌گشاید و او را به منبع لایزال الهی پیوند می‌زند.<ref>سبحانی، منشور جاوید، ١٣٧٥ش، ج٢، ص١٣٦.</ref>

امدادهای غیبی در روایات اسلامی جایگاهی برجسته و تبیین‌کنندهٔ ابعاد گوناگون این مفهوم دارد. برای مثال در کلام [[امام علی]] به گستردگی رحمت و امداد الهی اشاره شده است.<ref>نهج البلاغه، خطبه 56، 1392ش، ص70.</ref> محققان معتقدند در منابع روایی، میان دو نوع [[رحمت الهی]] تمایز نهاده شده است: [[رحمت رحمانی]] که شامل همه خلایق می‌شود و [[رحمت رحیمیه]] که ویژهٔ مؤمنان و در پی شایستگی‌های آنان عطا می‌شود. به باور آنها، این دو همان امداد عام و خاص غیبی هستند. از این منظر، امدادهای غیبی از مصادیق رحمت رحیمیه پروردگار است که بر اساس [[صداقت]]، تقوا و لیاقت معنوی انسان‌ها نازل می‌شود و این حقیقت، نویدبخش آن است که مؤمنان در سایه ایمان و [[عمل صالح]]، از دستگیری‌های ویژهٔ الهی در سخت‌ترین شرایط برخوردار خواهند شد.<ref>طباطبایی، برگزیده المیزان، ١٣٨٤ش، ج١، ص٣٠؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ١٣٧٧ش، ج٤، ص٣١٢.</ref>