علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
== پیشزمینه<ref group="دیدگاه">پیش زمینه شاید عمی تر باشد. منازعات تاریخی و ذاتی ایران بعد از پیروزی انقلاب که شامل مجموع فاکتورهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و امنیتی، مناسبات منطقه ای است. اعتراضات زمینه نزدیک و شاید بتوان گفت شعله شروع جنگ است</ref> == | == پیشزمینه<ref group="دیدگاه">پیش زمینه شاید عمی تر باشد. منازعات تاریخی و ذاتی ایران بعد از پیروزی انقلاب که شامل مجموع فاکتورهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و امنیتی، مناسبات منطقه ای است. اعتراضات زمینه نزدیک و شاید بتوان گفت شعله شروع جنگ است</ref> == | ||
=== انقلاب اسلامی ایران === | |||
انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ش با سقوط [[حکومت پهلوی]] به پیروزی رسید و ساختار سیاسی کشور از نظام سلطنتی به جمهوری اسلامی تغییر یافت. این تحول بزرگ سیاسی، پیامدهای ژئوپلیتیکی گستردهای در منطقه به همراه داشت و باعث بازتعریف روابط ایران با دیگر کشورها شد؛ بهگونهای که صفبندی دوستان و دشمنان ایران دگرگون گردید. در این میان، ایالات متحده آمریکا به دلیل تعارض در سیاستها و ارزشهای اعلامی، در زمره مهمترین مخالفان جمهوری اسلامی قرار گرفت. این وضعیت به تدریج به شکلگیری نوعی تقابل پایدار در سیاستهای دو کشور انجامید. آمریکا در این مسیر از ابزارهای مختلفی مانند فشارهای اقتصادی، سیاسی و نظامی برای محدود کردن نفوذ منطقهای ایران و تضعیف جایگاه آن بهره گرفت. در مراحل ابتدایی، سیاست آمریکا بیشتر بر تضعیف موقعیت ایران و سوق دادن آن به سمت تعامل یا سازش با واشینگتن متمرکز بود. در مقابل، جمهوری اسلامی ایران نیز تلاش میکرد با ایستادگی در برابر این سیاستها، آنها را ناکام بگذارد. استمرار این رویکرد از سوی ایران به حفظ بقای سیاسی نظام و کسب نوعی موفقیت راهبردی انجامید. با گذشت زمان و افزایش نفوذ منطقهای جمهوری اسلامی، تقابلها از سوی آمریکا شدت بیشتری گرفت و برخی سیاستمداران آمریکایی به دنبال تغییر بنیادین در ساختار یا رفتار سیاسی ایران برآمدند. در حالی که پیشتر ایران از سوی رئیسجمهور وقت آمریکا «جزیره ثبات» در منطقه توصیف شده بود، در دورههای بعدی برخی رؤسای جمهور آمریکا این کشور را در قالب «محور شرارت» یا عامل بیثباتی منطقه معرفی کردند.<ref>ذوالفقاری و احمدینژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه محیط شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، ص10-11 و 18.</ref> | |||
در چنین شرایطی، | در دهههای گذشته، ایالات متحده آمریکا در مواجهه با ایران از الگویی در سیاست خارجی بهره برده که در ادبیات روابط بینالملل با عنوان «بازی جوجه» (به انگلیسی: Game of Chicken) شناخته میشود. در این الگو، دو طرف با افزایش تدریجی سطح تنش و فشار، یکدیگر را تا آستانه درگیری نظامی پیش میبرند تا طرف مقابل را وادار به عقبنشینی و پذیرش خواستههای خود کنند. در چنین شرایطی، اگر یکی از طرفین در برابر فشارها تسلیم نشود، احتمال بروز درگیری یا جنگ افزایش مییابد. در این چارچوب، ایجاد فضای تهدید و تخاصم بهمنظور القای ترس و واداشتن رقیب به پذیرش مطالبات سیاسی یا امنیتی صورت میگیرد. این رویکرد در قبال ایران نیز به کار گرفته شد و آمریکا با اعمال فشارهای گوناگون تلاش کرد شروط مورد نظر خود را بر ایران تحمیل کند. با این حال، مقاومت ایران در برابر این فشارها موجب شد که این تقابل در برخی مقاطع به سطوحی از تنش آشکار و حتی رویارویی نظامی نزدیک شود.<ref>ذوالفقاری و احمدینژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه محیط شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، ص14-16.</ref> | ||
یکی از عوامل مؤثر در شکلگیری این تقابل، مفهوم «استثناگرایی آمریکایی» در اندیشه سیاسی برخی دولتمردان ایالات متحده است. بر اساس این دیدگاه، آمریکا کشوری برتر و دارای مأموریتی ویژه برای حفظ صلح و نظم جهانی تلقی میشود. در چنین چارچوبی، ایالات متحده خود را محق میداند که در برابر هر آنچه تهدیدی برای نظم مورد نظرش تلقی میکند، حتی اگر مستقیماً امنیت این کشور را تهدید نکند، مداخله یا اقدام کند. این نگرش که در برخی تحلیلها نوعی استعمارگرایی نوین نیز دانسته میشود، در سیاست خارجی آمریکا بازتاب یافته است. در سوی دیگر، در گفتمان سیاسی جمهوری اسلامی ایران نیز نوعی تأکید بر استقلال و نفی دخالت خارجی دیده میشود؛ بهگونهای که ایران از سوی بسیاری از سیاستمدارانش کشوری مستقل و متمایز در نظام بینالملل معرفی میشود. بر همین اساس، یکی از اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی مقابله با سلطهجویی قدرتهای بزرگ، بهویژه سیاستهای ایالات متحده و همینطور «صدور انقلاب» تعریف شده است.<ref>ذوالفقاری و احمدینژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه محیط شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، ص17-18.</ref> | |||
در ادامه این روند، چالشهای متعددی میان ایران و ایالات متحده شکل گرفت که از مهمترین آنها مسئله برنامه هستهای ایران بود. این موضوع به یکی از محورهای اصلی اختلاف میان دو کشور تبدیل شد و زمینهساز شکلگیری اجماعی بینالمللی علیه ایران، با نقشآفرینی و رهبری آمریکا، گردید. نتیجه این روند، اعمال مجموعهای از تحریمهای گسترده اقتصادی، سیاسی و حتی نظامی از سوی آمریکا و برخی کشورهای اروپایی علیه ایران بود.<ref>ذوالفقاری و احمدینژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه محیط شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، ص19.</ref> در برابر این فشارها، جمهوری اسلامی ایران رویکردی مبتنی بر «صبر راهبردی» اتخاذ کرد؛ به این معنا که از یک سو تلاش شد آثار تحریمها با تدابیر داخلی کاهش یابد و از سوی دیگر، در برابر تهدیدها بر امکان پاسخ در زمان مقتضی تأکید شد.<ref>ذوالفقاری و احمدینژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه محیط شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، ص22-25.</ref> | |||
=== اعتراضات دی ماه 1404 === | |||
{{اصلی|اعتراضات دی ۱۴۰۴}} | |||
[[ایران]] در دی ماه ۱۴۰۴ش شاهد [[اعتراضات دی ۱۴۰۴|اعتراضاتی]] وسیع در شهرهای مختلف بود. این اعتراضات از روز یکشنبه [[۷ دی|هفتم دی]] ۱۴۰۴ش و همزمان با افزایش ناگهانی قیمت سکه و دلار کلید خورد.<ref>«[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی روند اعتراضات دیماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی]»، خبرگزاری ایرنا.</ref> تجمعهای اعتراضی از بازار [[تهران]] آغاز شد.<ref>«[https://www.isna.ir/news/1404100704554/تجمع-جمعی-از-کسبه-پاساژ-علاءالدین-در-اعتراض-به-بی-ثباتی-قیمت تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بیثباتی قیمت ارز]»، خبرگزاری ایسنا.</ref> در روزهای بعد دامنهٔ اعتراضات به مناطق دیگر کشیده شد.<ref>«[https://farsnews.ir/tehran/1767475079426048879/گزارش-میدانی-خبرنگاران-فارس-از-تحرکات-شب-۱۳-دی-در-تهران-و-شهرستان-ها گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستانها]» خبرگزاری فارس.</ref><ref>«[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی روند اعتراضات دیماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی]»، خبرگزاری ایرنا.</ref> اعتراضات در روزهای بعد با خشونت بیشتری همراه بود و به کشتهشدن تعدادی از مردم و نیروهای انتظامی انجامید. هرچند منابع رسمی عامل این کشتار را عوامل تروریستی و اغتشاشگران دانستند؛<ref>«[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی روند اعتراضات دیماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی]»، خبرگزاری ایرنا.</ref> اما در روزهای بعد، رسانههای مخالف جمهوری اسلامی، مسئولیت این کشتار را متوجه نیروهای نظامی و امنیتی کردند. در ادامه جریان ناآرامیها، در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، با انتشار فراخوانهایی از سوی [[رضا پهلوی]] و دیگر مخالفان جمهوری اسلامی اعتراضات به اغتشاشات وسیع مبدل شد.<ref>«[https://parsi.euronews.com/2026/01/27/iran-protests-why-are-the-death-tolls-so-different چرا آمار جانباختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟]»، یورونیوز.</ref> | |||
وقایع دی ۱۴۰۴ش با پیامدهایی در حوزهٔ روابط دولت و جامعه<ref>[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی «روند اعتراضات دیماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و ایجاد نگرانی امنیتی از تکرار این واقعه همراه شد.<ref>«[https://fararu.com/fa/news/943700/ناگفته-هایی-از-پشت-پرده-حوادث-دی-ماه-فقدان-عدالت-یا-بحران-معیشت ناگفتههایی از پشتپرده حوادث دیماه؛ فقدان عدالت یا بحران معیشت؟]»، وبسایت فرارو.</ref> انتشار آمارهای غیررسمی و غیرواقعی از کشتگان این حوادث از سوی گروههای مخالف جمهوری اسلامی، با اتهامهایی به نیروهای امنیتی و نظامی همراه بود.<ref>«[https://parsi.euronews.com/2026/01/27/iran-protests-why-are-the-death-tolls-so-different چرا آمار جانباختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟]»، یورونیوز.</ref> این موضوع دستاویزی برای درخواستها از نیروهای خارجی برای کمک به معترضان بود. ادعایی که بعدها از سوی سیاستمداران کشورهایی همچون ایالات متحده آمریکا همراه بود.<ref>«[https://parsi.euronews.com/2026/01/26/sazegara-three-military-options-for-handling-the-iranian-issue-are-on-trumps-table سه گزینه نظامی روی میز ترامپ]»، خبرگزاری یورونیوز</ref> رضا پهلوی، نیز به عنوان یکی از طرفداران سقوط حکومت جمهوری اسلامی در ایران، از دونالد ترامپ خواسته تا حملات هدفمند علیه نیروهای شبهنظامی حکومت ایران انجام دهد تا توان سرکوب اعتراضات تضعیف شده و سقوط حکومت میسر گردد.<ref>"[https://www.politico.com/news/2026/01/16/pahlavi-iran-trump-strikes-00733657 Exiled crown prince implores Trump to follow through on Iran strikes]", politico news.</ref> در چنین شرایطی که برخی پژوهشگران، حکومت ایران را در وضعیتی شکننده ترسیم کردهاند،<ref>«[https://www.newstatesman.com/international-politics/2026/01/how-much-longer-can-irans-islamic-republic-survive How much longer can Iran’s Islamic Republic survive?]»، new statesman.</ref> ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، مدعی شد که قصد دارد به بهانه آنچه که «سرکوب خونین اعتراضات در ایران» میخواند، اقداماتی در راستای تغییر حکومت از طریق ضربهزدن به نهادهای حکومتی را پیش بگیرد.<ref>«[https://www.newstatesman.com/international-politics/2026/01/how-much-longer-can-irans-islamic-republic-survive ترامپ میخواهد شرایط را برای "تغییر رژیم" در ایران فراهم کند]»، دویچه وله.</ref> در ۲۶ دی، ترامپ خطاب به مردم ایران خواست «به اعتراضات ادامه دهید… کمک در راه است». سفیر ایران در سازمان ملل، به این ادعا واکنش نشان داد و آن را دخالت در امور داخلی کشورها و ایجاد خشونت بر علیه دولتها دانست. کمی بعد [[روسیه]] نیز این دخالت را محکوم کرد.<ref name=":132">"[https://www.reuters.com/world/china/iranian-mp-warns-greater-unrest-urging-government-address-grievances-2026-01-13/ Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way]'". Reuters.</ref><ref group="دیدگاه">بحث اعتراضات و اغتشاشات را میشود کوتاه تر کرد. چون هر کدام مقاله مستقل دارد.</ref> | |||
=== [[مذاکرات ایران و آمریکا]]<ref group="دیدگاه">شک مذاکرات/ شاید دقیقتر برنامه هسته ای ایران یکی از زمینه های جنگ است</ref> === | === [[مذاکرات ایران و آمریکا]]<ref group="دیدگاه">شک مذاکرات/ شاید دقیقتر برنامه هسته ای ایران یکی از زمینه های جنگ است</ref> === | ||
| خط ۳۶۳: | خط ۳۷۲: | ||
|- | |- | ||
|۲۸ اسفند | |۲۸ اسفند | ||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
|- | |||
|29 اسفند | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
|- | |||
|1 فروردین | |||
| | | | ||
| | | | ||
| خط ۵۷۴: | خط ۵۹۹: | ||
|- | |- | ||
|۲۸ اسفند | |۲۸ اسفند | ||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
|- | |||
|29 اسفند | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
| | |||
|- | |||
|1 فروردین | |||
| | | | ||
| | | | ||
| خط ۷۱۲: | خط ۷۵۳: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
* ذوالفقاری، مهدی و احمدینژاد، حمید، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه محیط شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، شماره 4، 1402ش. | |||
* «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بیثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۷ دی ۱۴۰۴ش. | * «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بیثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۷ دی ۱۴۰۴ش. | ||
* «گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستانها» خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۴ دی ۱۴۰۴ش. | * «گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستانها» خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۴ دی ۱۴۰۴ش. | ||