بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۲: خط ۲:


== پیش‌زمینه ==
== پیش‌زمینه ==
=== انقلاب اسلامی ایران<ref group="دیدگاه">نیاز به خلاصه شدن دارد؛ در یک بند همین چند عامل را فشرده بیان کنید.</ref> ===
=== انقلاب اسلامی ایران ===
انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ش با سقوط [[حکومت پهلوی]] به پیروزی رسید و ساختار سیاسی کشور از نظام سلطنتی به جمهوری اسلامی تغییر یافت. این تحول بزرگ سیاسی، پیامدهای ژئوپلیتیکی گسترده‌ای در منطقه به همراه داشت و باعث بازتعریف روابط ایران با دیگر کشورها شد؛ به‌گونه‌ای که صف‌بندی دوستان و دشمنان ایران دگرگون گردید. در این میان، ایالات متحده آمریکا به دلیل تعارض در سیاست‌ها و ارزش‌های اعلامی، در زمره مهم‌ترین مخالفان جمهوری اسلامی قرار گرفت. این وضعیت به تدریج به شکل‌گیری نوعی تقابل پایدار در سیاست‌های دو کشور انجامید. آمریکا در این مسیر از ابزارهای مختلفی مانند فشارهای اقتصادی، سیاسی و نظامی برای محدود کردن نفوذ منطقه‌ای ایران و تضعیف جایگاه آن بهره گرفت. در مراحل ابتدایی، سیاست آمریکا بیشتر بر تضعیف موقعیت ایران و سوق دادن آن به سمت تعامل یا سازش با واشینگتن متمرکز بود. در مقابل، جمهوری اسلامی ایران نیز تلاش می‌کرد با ایستادگی در برابر این سیاست‌ها، آن‌ها را ناکام بگذارد. استمرار این رویکرد از سوی ایران به حفظ بقای سیاسی نظام و کسب نوعی موفقیت راهبردی انجامید. با گذشت زمان و افزایش نفوذ منطقه‌ای جمهوری اسلامی، تقابل‌ها از سوی آمریکا شدت بیشتری گرفت و برخی سیاستمداران آمریکایی به دنبال تغییر بنیادین در ساختار یا رفتار سیاسی ایران برآمدند. در حالی که پیش‌تر ایران از سوی رئیس‌جمهور وقت آمریکا «جزیره ثبات» در منطقه توصیف شده بود، در دوره‌های بعدی برخی رؤسای جمهور آمریکا این کشور را در قالب «محور شرارت» یا عامل بی‌ثباتی منطقه معرفی کردند.<ref>ذوالفقاری و احمدی‌نژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه محیط‌شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، ص10-11 و 18.</ref><ref group="دیدگاه">لطفا با توجه به شیوه نامه از شیوه استاندارد استفاده کنید.
پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] در سال ۱۳۵۷ش و سقوط [[حکومت پهلوی]]، ساختار سیاسی کشور را از [[نظام سلطنتی]] به [[جمهوری اسلامی]] تغییر داد و موجب دگرگونی ژئوپلیتیکی در منطقه و بازتعریف روابط [[ایران]] با قدرت‌های جهانی شد؛ در این میان [[ایالات متحده آمریکا]] به دلیل تعارض در سیاست‌ها و ارزش‌ها به یکی از مهم‌ترین مخالفان جمهوری اسلامی تبدیل گردید و با بهره‌گیری از ابزارهای اقتصادی، سیاسی و نظامی کوشید نفوذ منطقه‌ای ایران را محدود کند و آن را به سازش وادارد، در حالی که مقاومت ایران به تداوم تقابل و بقای سیاسی نظام انجامید. با گذشت زمان و افزایش نفوذ منطقه‌ای ایران، این تقابل تشدید شد و ایران که پیش‌تر از سوی رئیس‌جمهور وقت آمریکا «جزیره ثبات» خوانده شده بود، در دوره‌های بعدی در گفتمان برخی رؤسای جمهور آمریکا به عنوان بخشی از «محور شرارت» معرفی شد. در این روند، سیاست آمریکا در قبال ایران در چارچوب الگویی موسوم به «[[بازی جوجه]]» (Game of Chicken) قابل تحلیل دانسته شده است؛ الگویی که با افزایش تدریجی تنش، طرف مقابل را تا آستانه درگیری نظامی پیش می‌برد تا او را به عقب‌نشینی وادارد، اما مقاومت ایران موجب شد این تقابل در برخی مقاطع به تنش‌های آشکار و نزدیک به رویارویی نظامی برسد. این وضعیت در بستر دیدگاه «استثناگرایی آمریکایی» و در مقابل تأکید جمهوری اسلامی بر استقلال و نفی سلطه قدرت‌های بزرگ شکل گرفته است.<ref>ذوالفقاری و احمدی‌نژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، 1402ش، ص 10-18.</ref> در ادامه، چالش‌هایی مانند [[برنامه هسته‌ای ایران]] به محور اصلی اختلاف تبدیل شد و با رهبری آمریکا به اعمال تحریم‌های گسترده بین‌المللی انجامید، در حالی که ایران در برابر این فشارها سیاست «صبر راهبردی» را در پیش گرفت.<ref>ذوالفقاری و احمدی‌نژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، 1402ش، ص 22-25.</ref>
 
همچنین برای سهولت دسترسی، لازم است به مقاله لینک بدهید.</ref>
 
در دهه‌های گذشته، ایالات متحده آمریکا در مواجهه با ایران از الگویی در سیاست خارجی بهره برده که در ادبیات روابط بین‌الملل با عنوان «بازی جوجه» (به انگلیسی: Game of Chicken) شناخته می‌شود. در این الگو، دو طرف با افزایش تدریجی سطح تنش و فشار، یکدیگر را تا آستانه درگیری نظامی پیش می‌برند تا طرف مقابل را وادار به عقب‌نشینی و پذیرش خواسته‌های خود کنند. در چنین شرایطی، اگر یکی از طرفین در برابر فشارها تسلیم نشود، احتمال بروز درگیری یا جنگ افزایش می‌یابد. در این چارچوب، ایجاد فضای تهدید و تخاصم به‌منظور القای ترس و واداشتن رقیب به پذیرش مطالبات سیاسی یا امنیتی صورت می‌گیرد. این رویکرد در قبال ایران نیز به کار گرفته شد و آمریکا با اعمال فشارهای گوناگون تلاش کرد شروط مورد نظر خود را بر ایران تحمیل کند. با این حال، مقاومت ایران در برابر این فشارها موجب شد که این تقابل در برخی مقاطع به سطوحی از تنش آشکار و حتی رویارویی نظامی نزدیک شود.<ref>ذوالفقاری و احمدی‌نژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه محیط‌شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، ص14-16.</ref>
 
یکی از عوامل مؤثر در شکل‌گیری این تقابل، مفهوم «استثناگرایی آمریکایی» در اندیشه سیاسی برخی دولتمردان ایالات متحده است. بر اساس این دیدگاه، آمریکا کشوری برتر و دارای مأموریتی ویژه برای حفظ صلح و نظم جهانی تلقی می‌شود. در چنین چارچوبی، ایالات متحده خود را محق می‌داند که در برابر هر آنچه تهدیدی برای نظم مورد نظرش تلقی می‌کند، حتی اگر مستقیماً امنیت این کشور را تهدید نکند، مداخله یا اقدام کند. این نگرش که در برخی تحلیل‌ها نوعی استعمارگرایی نوین نیز دانسته می‌شود، در سیاست خارجی آمریکا بازتاب یافته است. در سوی دیگر، در گفتمان سیاسی جمهوری اسلامی ایران نیز نوعی تأکید بر استقلال و نفی دخالت خارجی دیده می‌شود؛ به‌گونه‌ای که ایران از سوی بسیاری از سیاستمدارانش کشوری مستقل و متمایز در نظام بین‌الملل معرفی می‌شود. بر همین اساس، یکی از اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی مقابله با سلطه‌جویی قدرت‌های بزرگ، به‌ویژه سیاست‌های ایالات متحده و همین‌طور «صدور انقلاب» تعریف شده است.<ref>ذوالفقاری و احمدی‌نژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه محیط‌شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، ص17-18.</ref>
 
در ادامه این روند، چالش‌های متعددی میان ایران و ایالات متحده شکل گرفت که از مهم‌ترین آن‌ها مسئله برنامه هسته‌ای ایران بود. این موضوع به یکی از محورهای اصلی اختلاف میان دو کشور تبدیل شد و زمینه‌ساز شکل‌گیری اجماعی بین‌المللی علیه ایران، با نقش‌آفرینی و رهبری آمریکا، گردید. نتیجه این روند، اعمال مجموعه‌ای از تحریم‌های گسترده اقتصادی، سیاسی و حتی نظامی از سوی آمریکا و برخی کشورهای اروپایی علیه ایران بود.<ref>ذوالفقاری و احمدی‌نژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه محیط‌شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، ص19.</ref> در برابر این فشارها، جمهوری اسلامی ایران رویکردی مبتنی بر «صبر راهبردی» اتخاذ کرد؛ به این معنا که از یک سو تلاش شد آثار تحریم‌ها با تدابیر داخلی کاهش یابد و از سوی دیگر، در برابر تهدیدها بر امکان پاسخ در زمان مقتضی تأکید شد.<ref>ذوالفقاری و احمدی‌نژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه محیط‌شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، ص22-25.</ref>


=== اعتراضات دی ماه ۱۴۰۴ ===
=== اعتراضات دی ماه ۱۴۰۴ ===