جنگ رمضان: تفاوت میان نسخه‌ها

| عرض                =

| بخشی از            =

| اندازه تصویر      =

| جایگزین            =

| توضیح تصویر        =

| فایل پادکست        =جنگ رمضان.ogg

| حجم فایل پادکست    =4/05

| پانویس            =

| جعبه لشکرکشی      =

'''جنگ رمضان؛''' حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران که با نام‌های دیگری همچون جنگ تحمیلی سوم، یا عملیات وعده صادق ۴، خشم حماسی یا عملیات شیر یهودا شناخته می‌شود.

== زمینه‌ها ==

=== انقلاب اسلامی ایران ===

پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] در سال ۱۳۵۷ش و سقوط [[حکومت پهلوی]]، ساختار سیاسی کشور را از [[نظام سلطنتی]] به [[جمهوری اسلامی]] تغییر داد و موجب دگرگونی ژئوپلیتیکی در منطقه و بازتعریف روابط ایران با قدرت‌های جهانی شد؛ در این میان [[ایالات متحده آمریکا]] به‌دلیل تعارض در سیاست‌ها و ارزش‌ها به یکی از مهم‌ترین مخالفان جمهوری اسلامی تبدیل شد و با بهره‌گیری از ابزارهای اقتصادی، سیاسی و نظامی کوشید نفوذ منطقه‌ای ایران را محدود کند و آن را به سازش وادارد، در حالی که مقاومت ایران به تداوم تقابل و بقای سیاسی نظام انجامید. با گذشت زمان و افزایش نفوذ منطقه‌ای ایران، این تقابل تشدید شد و ایران که پیش‌تر از سوی رئیس‌جمهور وقت آمریکا جزیره ثبات، خوانده شده بود، در دوره‌های بعدی در گفتمان برخی رؤسای جمهور آمریکا به‌عنوان بخشی از [[محور شرارت]] معرفی شد. در این روند، سیاست آمریکا در قبال ایران در چارچوب الگویی موسوم به [[بازی جوجه]] (Game of Chicken)، قابل تحلیل دانسته شده است؛ الگویی که با افزایش تدریجی تنش، طرف مقابل را تا آستانه درگیری نظامی پیش می‌برد تا او را به عقب‌نشینی وادارد، اما مقاومت ایران موجب شد این تقابل در برخی مقاطع به تنش‌های آشکار و نزدیک به رویارویی نظامی برسد. این وضعیت در بستر دیدگاه استثناگرایی آمریکایی و در مقابل تأکید جمهوری اسلامی بر استقلال و نفی سلطه قدرت‌های بزرگ، شکل گرفته است.<ref>ذوالفقاری و احمدی‌نژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، 1402ش، ص10-18.</ref> در ادامه، چالش‌هایی مانند [[برنامه هسته‌ای ایران]] به محور اصلی اختلاف تبدیل شد و با رهبری آمریکا به اعمال تحریم‌های گسترده بین‌المللی انجامید، در حالی که ایران در برابر این فشارها سیاست صبر راهبردی را در پیش گرفت.<ref>ذوالفقاری و احمدی‌نژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، 1402ش، ص22-25.</ref>

=== اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ش ===

ایران در دی ماه ۱۴۰۴ش شاهد [[اعتراضات دی ۱۴۰۴|اعتراضاتی]] وسیع در شهرهای مختلف بود. این اعتراضات از روز یکشنبه [[۷ دی|هفتم دی]] ۱۴۰۴ش و همزمان با افزایش ناگهانی قیمت سکه و دلار کلید خورد.<ref>«[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی]»، خبرگزاری ایرنا.</ref> تجمع‌های اعتراضی از بازار [[تهران]] آغاز شد.<ref>«[https://www.isna.ir/news/1404100704554/تجمع-جمعی-از-کسبه-پاساژ-علاءالدین-در-اعتراض-به-بی-ثباتی-قیمت تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بی‌ثباتی قیمت ارز]»، خبرگزاری ایسنا.</ref> در روزهای بعد دامنهٔ اعتراضات به مناطق دیگر کشیده شد.<ref>«[https://farsnews.ir/tehran/1767475079426048879/گزارش-میدانی-خبرنگاران-فارس-از-تحرکات-شب-۱۳-دی-در-تهران-و-شهرستان-ها گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستان‌ها]» خبرگزاری فارس؛ «[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی]»، خبرگزاری ایرنا.</ref> اعتراضات در روزهای بعد با خشونت بیشتری همراه بود و به کشته‌شدن تعدادی از مردم و نیروهای انتظامی انجامید. هرچند منابع رسمی، عامل این کشتار را عوامل تروریستی و اغتشاشگران دانستند؛<ref>«[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی]»، خبرگزاری ایرنا.</ref> اما در روزهای بعد، رسانه‌های مخالف جمهوری اسلامی، مسئولیت این کشتار را متوجه نیروهای نظامی و امنیتی کردند. در ادامه جریان ناآرامی‌ها، در روزهای [[۱۸ دی|۱۸]] و [[۱۹ دی]]، با انتشار فراخوان‌هایی از سوی [[رضا پهلوی]] و دیگر مخالفان جمهوری اسلامی اعتراضات به [[اغتشاشات دی ۱۴۰۴|اغتشاشات]] وسیع مبدل شد.<ref>«[https://parsi.euronews.com/2026/01/27/iran-protests-why-are-the-death-tolls-so-different چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟]»، وب‌سایت یورونیوز.</ref>

=== مذاکرات ایران و آمریکا ===

در [[۱۷ بهمن]]، ایران و ایالات متحده، مذاکرات غیرمستقیم هسته‌ای را در مسقط، پایتخت [[عمان]]، آغاز کرد. دور دوم گفت‌وگوهای هسته‌ای در [[ژنو]] برگزار شد.<ref name=":5">"[https://www.axios.com/2026/02/14/iran-nuclear-trump-geneva-us U.S. and Iran set to hold second round of nuclear talks in Geneva]", Axios; "[https://www.ettelaat.com/news/138915/لشگرکشی-آمریکایی-ها-به-منطقه-شدت-گرفت لشگرکشی آمریکایی‌ها به منطقه شدت گرفت]»، اطلاعات آنلاین.</ref> در روزهای بعد ترامپ ایران را حامی تروریسم و در تلاش برای ساخت [[سلاح هسته‌ای]] خواند و از توسعه [[برنامه موشکی ایران]] برای هدف قرار دادن کشورهای اروپایی و آمریکا سخن گفت.<ref>"[https://www.ft.com/content/9194e1f5-d191-414a-ab9f-e271a32b8b78 Donald Trump condemns Iran's 'sinister' nuclear ambitions in State of the Union]", Financial Times..</ref> با این همه ایران، همواره بر موضع خود اصرار داشت. رئیس‌جمهور ایران، [[مسعود پزشکیان]] نیز در پیامی اعلام کرد که تسلیم زیاده‌خواهی آمریکا نخواهد شد.<ref>"[https://www.bbc.com/news/articles/c8egwywkkd1o Trump: Iran regime change 'would be the best thing to ever happen.]'", BBC</ref> یک روز پیش از آغاز جنگ، دومین دور مذاکرات به پایان رسید و در میانه آن ادوات نظامی بیشتری از آمریکا به منطقه [[غرب آسیا|خاورمیانه]] منتقل شد. سفرهای ناگهانی و تحرکات نظامی آمریکا توسط تحلیل‌گران به حمله قریب‌الوقوع در منطقه اشاره داشت.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/138915/لشگرکشی-آمریکایی-ها-به-منطقه-شدت-گرفت لشگرکشی آمریکایی‌ها به منطقه شدت گرفت]»، اطلاعات آنلاین.</ref> یک روز قبل از آغاز حملات، ترامپ رسماً اعلام کرد که می‌خواهد با ایران به توافق برسد، اما ایران آنچه او می‌خواهد را در مذاکرات تکرار نمی‌کند.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/138958/ترامپ-می-خواهم-با-ایران-به-توافق-برسم ترامپ: می‌خواهم با ایران به توافق برسم]»، اطلاعات آنلاین.</ref> مقام‌های آمریکایی و اروپایی نیز تأیید کردند که واشینگتن سه مطالبهٔ اصلی را به ایران ارائه کرده است: پایان دائمی همهٔ فعالیت‌های [[غنی‌سازی اورانیوم]]، اعمال محدودیت‌های سخت‌گیرانه بر برنامهٔ [[موشک‌های بالستیک ایران]]، و توقف کامل حمایت از گروه‌های نیابتی منطقه‌ای مانند [[حماس]]، [[حزب‌الله لبنان|حزب‌الله]] و [[حوثی‌ها]]. پاسخ اولیه ایران، مخالفت با این ادعاها بود. مهدی محمدی، مشاور ارشد [[محمدباقر قالیباف]]، در مصاحبه‌ای تلویزیونی گفت که شرایط واشینگتن برای ایران قابل قبول نیست و اساساً تسلیم‌شدن و خلع سلاح ایران است تا هر زمانی که بخواهند به ایران حمله کنند.<ref>"[https://www.nytimes.com/2026/01/28/us/politics/trump-iran-armada.html Trump Threatens Iran With 'Massive Armada' and Presses a Set of Demands]". The New York Times.</ref>

=== انتقال تجهیزات نظامی ===

==== از سمت آمریکا ====

==== از سمت ایران ====

=== حمله به متحدان ===

با آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به مناطقی در ایران، نیروهای مسلح ایران علاوه بر حملات مستقیم به زیرساخت‌های نظامی و امنیتی اسرائیل، به پایگاه‌های آمریکا در کشورهای منطقه اقدام کردند. در این حملات، شبکه‌های راداری آمریکایی در کشورهای [[امارات متحده عربی|امارات]]، [[قطر]]، [[بحرین]] و [[کویت]] مورد هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفتند. این اقدامات در چارچوب تلاش برای تضعیف سامانه‌های دفاعی و پشتیبانی متحدان منطقه‌ای آمریکا توصیف شده است.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3529733/چرا-معادلات-راهبردی-جنگ-اخیر-دستخوش-تغییرات-شد چرا معادلات راهبردی جنگ اخیر دستخوش تغییرات شد؟]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> در همین راستا، مقامات ایرانی اعلام کردند که تمام کشورهایی که از خاک آنها، برای حمله به ایران استفاده شده باشد، هدفی مشروع برای پاسخ می‌دانند. مقامات تأکید داشتند که چون دسترسی به خاک آمریکا برای نیروهای مسلح ایرانی میسر نیست، پایگاه‌ها و منافع آمریکا را هدف هجوم خود قرار می‌دهند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529732/عراقچی-پایگاه-های-آمریکا-در-منطقه-هدف-مشروع-ماست عراقچی: پایگاه‌های آمریکا در منطقه هدف مشروع ماست]»، خبرگزاری تسنیم؛ «[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3530681/کشورهای-میزبان-پایگاه-های-آمریکایی-هدف-مشروع-ایران-هستند کشورهای میزبان پایگاه‌های آمریکایی هدف مشروع ایران هستند]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>

== تلفات و خسارات ==

=== تلفات انسانی در ایران ===

در اولین روز درگیری، مقامات ایرانی از این‌که در طول حملات آمریکا و اسرائیل به خاک ایران متحمل تلفات انسانی شدند، سخن گفتند ولی آن را در مقایسه با [[جنگ ۱۲ روزه]] با اسرائیل، اندک دانستند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment]", CNN News.</ref> تا ساعات پایانی روز اول جنگ، رسانه‌های ایرانی از زنده‌بودن [[رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران|رهبر جمهوری اسلامی]] خبر می‌دادند،<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3528055/رهبر-انقلاب-استوار-و-محکم-در-حال-فرماندهی-میدان-هستند رهبر انقلاب استوار و محکم در حال فرماندهی میدان هستند]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> اما در صبح روز [[۱۰ اسفند]] تأیید شد که تعدادی از مسئولان بلندمرتبه ایرانی از جمله [[سید علی خامنه‌ای|سیدعلی خامنه‌ای]]، رهبر وقت جمهوری اسلامی ایران، به‌همراه دختر، داماد، عروس و نوه‌اش کشته شده‌اند.<ref>"[https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes]", BBC News.</ref> کمی بعد، رسانه‌های ایرانی از کشته‌شدن مقامات دیگری در ۲ روز اول جنگ خبر دادند که برخی از آنها عبارت بودند از:

* [[سید عبدالرحیم موسوی]] - رئیس [[ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران|ستاد کل نیروهای مسلح؛]]<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528853/پیام-تسلیت-سپاه-در-پی-شهادت-شهیدان-موسوی-شمخانی-و-نصیرزاده پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>

در پی حملات هوایی به ایران در طول جنگ رمضان، بسیاری از ساختمان‌های نظامی، انتظامی، دولتی و حتی مناطق مسکونی هدف حملات قرار گرفتند. از میان ساختمان‌های دولتی و نظامی می‌توان به قرارگاه ثارالله سپاه پاسداران، تأسیسات صداوسیما، ساختمان وزارت اطلاعات و ساختمان پلیس امنیت اخلاقی اشاره کرد.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref> بنا بر اعلام رئیس جمعیت هلال احمر ایران، تا روز بیست‌وپنجم جنگ، بیش از ۸۵٬۱۷۶ مکان غیرنظامی اعم از ۶۴٬۵۸۳ واحد مسکونی و ۱۹٬۶۹۴ واحد تجاری، دچار آسیب شدند. همچنین ۲۸۲ مرکز درمانی شامل بیمارستان‌ها، درمانگاه‌ها، داروخانه‌ها و مراکز بهداشتی هدف قرار گرفتند و برخی از آنها، از جمله بیمارستان مطهری، به‌طور کامل از چرخه فعالیت خارج شدند. در این حملات ۶۰۰ مدرسه نیز آسیب دیدند و ۱۷ پایگاه و شعبه جمعیت هلال احمر هدف قرار گرفت.<ref name=":016">«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/05/3548698/ثبت-بیش-از-7هزار-مصدوم-تا-روز-نهم-جنگ-در-سرزمین-های-اشغالی ثبت بیش از 7هزار مصدوم تا روز نهم جنگ در سرزمین‌های اشغالی]»، خبرگزاری تابناک.</ref>

در پی حمله موشکی آمریکا به کاخ دادگستری تهران در نزدیکی [[کاخ گلستان]]، این کاخ که به عنوان [[میراث جهانی یونسکو]] ثبت شده است، متحمل آسیب‌هایی شد.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk Day 3 of the US-Israeli war with Iran]", CNN News.</ref> در همین حملات، به ساختمان رادیو تهران و [[مسجد ارگ]] آسیب وارد شد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528878/ماجرای-حمله-به-رادیو-و-تعطیلی-مراسم-مسجد-ارک-حال-حاج-منصور-ارضی-خوب ماجرای حمله به رادیو و تعطیلی مراسم مسجد ارک/ حال حاج منصور ارضی خوب]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان از تخریب تعدادی از بناهای شاخص تاریخی [[سنندج]]، از جمله بنای ملک تجار، امامزاده پیرعمر، منزل متوسل، منزل مجتهدی و منزل امین‌الاسلام در پی حملات به [[استان کردستان|استان]] خبر داد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/20/3538347/تخریب-بناهای-شاخص-تاریخی-سنندج تخریب بناهای شاخص تاریخی سنندج]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> همچنین حملاتی به حریم [[قلعه فلک‌الافلاک]] در [[خرم‌آباد]] موجب آسیب به این بنا و همچنین چندین بنای تاریخی دیگر در این شهر شد. گفته شده است که بنای تاریخی سربازخانه شماره ۲، سربازخانه شماره ۱، ساختمان باشگاه افسران، ساختمان دژبانی (هنگ) و خانه تاریخی قاضی یا آخوند ابو، دچار آسیب‌های جدی شده و همچنین دو [[موزه]] مستقر در قلعه، دچار خسارت شدند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/20/3537455/حمله-آمریکایی-ـ-صهیونی-به-حریم-فلک-الافلاک-تخریب-یک-بنای-ثبت-ملی حمله آمریکایی ـ صهیونی به حریم فلک‌الافلاک؛ تخریب یک بنای ثبت ملی]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> در روزهای بعد، خبرهایی از آسیب به [[کاخ چهل‌ستون]] و چند مسجد تاریخی در [[اصفهان]] منتشر شد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/19/3536508/حمله-پهپادی-رژیم-صهیونیستی-به-آثار-تاریخی-اصفهان-جنایت-جنگی-است حمله پهپادی رژیم صهیونیستی به آثار تاریخی اصفهان جنایت جنگی است]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>

=== تلفات و خسارات برای مهاجمان ===

در جریان حملات تلافی‌جویانه و دفاعی [[جمهوری اسلامی ایران]]، تلفات و خساراتی به نیروهای مهاجم آمریکایی و اسرائیلی، پایگاه‌های منطقه‌ای آمریکا و پایگاه‌ها و مناطق اقتصادی، زیرساختی و نظامی اسرائیل وارد شد. در روزهای ابتدایی جنگ، رسانه‌های رسمی آمریکایی، حجم تلفات و خسارات خود را حداقلی توصیف کردند.<ref>«[https://www.independentpersian.com/tv/ایندیپندنت-فارسی/سنتکام-جزئیات-عملیات-%C2«Ø®Ø´Ù…-حماسی%C2»-علیه-جمهوری-اسلامی-را-منتشر-کرد-ZDeaoC5k سنتکام جزئیات عملیات خشم حماسی علیه جمهوری اسلامی را منتشر کرد]»، وب‌سایت ایندیپندنت فارسی.</ref> با این وجود سپاه پاسداران در اطلاعیه‌ای مدعی شد که تلاش‌های ۷۰ ساله آمریکا در منطقه، تا روز یازدهم جنگ از بین رفته است.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/19/3537517/اجرای-موج-36-عملیات-وعده-صادق-4-در-شب-شهادت-امام-علی-ع اجرای موج 36 عملیات وعده صادق 4 در شب شهادت امام علی]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> بعدها تصاویر ماهواره‌ای تأیید کردند تعداد زیادی از نقاط پایگاه‌های آمریکایی توسط موشک‌ها و پهپادهای ایرانی هدف حمله قرار گرفته<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/20/3538280/تصاویر-ماهواره-ای-از-قبل-و-بعد-اهداف-منهدهم-شده-دشمن-توسط-ایران تصاویر ماهواره‌ای از قبل و بعد اهداف منهدم شده دشمن توسط ایران]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> و بسیاری از رادارهای پایگاه‌های آمریکایی منهدم شده‌اند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/19/3537270/تجهیزات-حیاتی-ارتباطی-و-ماهواره-ای-آمریکا-در-پایگاه-العدید-منهدم-شد تجهیزات حیاتی ارتباطی و ماهواره‌ای آمریکا در پایگاه العدید منهدم شد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> گزارش‌ها حاکی از آن است که روز نهم جنگ، در نزدیکی سفارت آمریکا در پایتخت نروژ، انفجاری شکل گرفت که تلفات و خسارات قابل توجهی نداشت.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-07-26 Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes]", CNN News.</ref> همچنین پایگاه‌های انگلیس در کشور قبرس، یکی از اهداف حملات پهپادی بود.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529421/پایگاه-های-نظامی-انگلیس-در-قبرس-تخلیه-شد پایگاه‌های نظامی انگلیس در قبرس تخلیه شد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>

=== واکنش هواداران جمهوری اسلامی ایران ===

=== واکنش اپوزیسیون جمهوری اسلامی ایران ===

=== واکنش هنرمندان و ورزشکاران ===

* جین فوندا، بازیگر آمریکایی، در راهپیمایی محکومیت حملات به ایران در آمریکا مشارکت کرد و در سخنرانی خود اعلام کرد که باید برای مقابله با این جنگ به خیابان‌ها آمد تا از کشته‌شدن فرزندان در خاورمیانه جلوگیری شود.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529394/بازیگر-برنده-اسکار-جنگ-علیه-ایران-ممنوع بازیگر برنده اسکار: جنگ علیه ایران ممنوع]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>

* لیام کانینگهام، بازیگر آمریکایی در پیامی، کشتار کودکان در ایران را محکوم کرد و دربارهٔ حمله به مدرسه میناب بیان کرد هر کس این ابتذال و وقاحت بی‌دلیل را توجیه کند، یک روانی است.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529398/لیام-کانینگهام-هرکسی-کشتار-کودکان-ایرانی-را-نادیده-بگیرد-روانی-است لیام کانینگهام: هرکسی کشتار کودکان ایرانی را نادیده بگیرد روانی است]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>

== پیامدها ==

=== پیامدهای اقتصادی و تجاری ===