بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۵۸: | خط ۵۸: | ||
نظام جمهوری اسلامی ایران تا 1405ش سه رهبر داشته است: | نظام جمهوری اسلامی ایران تا 1405ش سه رهبر داشته است: | ||
* [[سید روحالله خمینی|'''سید روحالله خمینی''']] (۱۳۵۸-۱۳۶۸ش):<ref>انصاری، حدیث بیداری، 1389ش، ص4 و 93.</ref> بنیانگذار [[نظام جمهوری اسلامی]] و نخستین رهبر. وی که رهبری انقلاب اسلامی را بر عهده داشت،<ref>جمعی از نویسندگان، آشنایی با انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، ۱۳۷۸ش، ج1، ص62</ref> پس از تصویب قانون اساسی در آذر ۱۳۵۸ش بهطور رسمی بهعنوان رهبر برگزیده شد<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> و تا زمان درگذشت خود در خرداد ۱۳۶۸ش در این سمت باقی ماند.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c3264/ «رهبری»، پرتال امام خمینی.]</ref> بر اساس منابع تاریخی دوران رهبری وی با رخدادهای متعدد داخلی و خارجی از جمله درگیریهای داخلی، تجزیهطلبیها، جنگ تحمیلی هشتساله عراق علیه ایران، تسخیر سفارت آمریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام، بحرانهای سیاسی همچون عزل بنیصدر و نیز [[ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران|ترور]] [[ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران|مسئولین جمهوری اسلامی ایران]] توسط گروههای مسلح مخالف انقلاب اسلامی همراه بود. مدیریت این بحرانها بهطور عمده از طریق روشنگری، فراخوانهای مردمی و تأسیس نهادهایی چون شورای انقلاب و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صورت گرفت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»، 1391ش، ص187-208.]</ref> | * [[سید روحالله خمینی|'''سید روحالله خمینی''']] (۱۳۵۸-۱۳۶۸ش):<ref>انصاری، حدیث بیداری، 1389ش، ص4 و 93.</ref> بنیانگذار [[نظام جمهوری اسلامی]] و نخستین رهبر. وی که رهبری انقلاب اسلامی را بر عهده داشت،<ref>جمعی از نویسندگان، آشنایی با انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، ۱۳۷۸ش، ج1، ص62</ref> پس از تصویب قانون اساسی در آذر ۱۳۵۸ش بهطور رسمی بهعنوان رهبر برگزیده شد<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> و تا زمان درگذشت خود در خرداد ۱۳۶۸ش در این سمت باقی ماند.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/c3264/ «رهبری»، پرتال امام خمینی.]</ref> بر اساس منابع تاریخی دوران رهبری وی با رخدادهای متعدد داخلی و خارجی از جمله درگیریهای داخلی، تجزیهطلبیها، جنگ تحمیلی هشتساله عراق علیه ایران، تسخیر سفارت آمریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام، بحرانهای سیاسی همچون عزل بنیصدر و نیز [[ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران|ترور]] [[ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران|مسئولین جمهوری اسلامی ایران]] توسط گروههای مسلح مخالف انقلاب اسلامی همراه بود. به نظر پژوهشگران مدیریت این بحرانها بهطور عمده از طریق روشنگری، فراخوانهای مردمی و تأسیس نهادهایی چون شورای انقلاب و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی صورت گرفت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»، 1391ش، ص187-208.]</ref> | ||
* [[سید علی خامنهای|'''سید علی خامنهای''']] (۱۳۶۸-۱۴۰۴ش): دومین رهبر جمهوری اسلامی. وی در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ش توسط مجلس خبرگان به رهبری برگزیده شد. از آنجا که در زمان انتخاب، شرط مرجعیت در قانون اساسی وجود داشت و خامنهای فاقد این عنوان بود، بحثهایی دربارۀ صلاحیت وی مطرح شد. با اصلاح قانون اساسی در مرداد ۱۳۶۸ش و حذف شرط مرجعیت، انتخاب او دوباره تأیید شد<ref>[https://www.jahannews.com/report/580530/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D9%86%DA%A9%D8%AA%D9%87 «آیا آیتالله خامنهای رهبر موقت بودند؟!»، پایگاه خبری جهان نیوز.]</ref> و در نهایت در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش در پی حملات آمریکا و اسراییل به بیت رهبری، به شهادت رسید.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1360387/امام-خامنهای-رهبر-و-پیشوای-شیعیان-جهان-به-شهادت-رسید «امام خامنهای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وبسایت تابناک.]</ref> بر پایۀ اسناد تاریخی دورۀ رهبری وی نیز کشور با چالشهایی از جنس بازسازی اقتصادی، توسعۀ سیاسی، پیامدهای جنگ تحمیلی، تحریمهای اقتصادی، حوادث ۱۸ تیر ۱۳۷۸ش، رویداد انتخاباتی ۱۳۸۸ش، پیامدهای حادثه ۱۱ سپتامبر، بحرانهای منطقهای<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»، 1391ش، ص187-208.]</ref> و [[جنگ دوازده روزه]]<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1310689/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C-%DB%B1%DB%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87 «نقش رهبر انقلاب در مدیریت جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، جوان آنلاین.]</ref> مواجه بوده است. در این دوره، رهبری بر مدیریت بحران از طریق اتحاد ملی، صیانت از آرای عمومی و سیاست خارجی مبتنی بر مؤلفههای عزت، حکمت و مصلحت تأکید داشته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»، 1391ش، ص187-208؛] [https://www.irna.ir/amp/86090544/ «از منبر تا رهبری؛ مسیر زندگی و مقاومت آیتالله خامنهای»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | * [[سید علی خامنهای|'''سید علی خامنهای''']] (۱۳۶۸-۱۴۰۴ش): دومین رهبر جمهوری اسلامی. وی در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ش توسط مجلس خبرگان به رهبری برگزیده شد. از آنجا که در زمان انتخاب، شرط مرجعیت در قانون اساسی وجود داشت و خامنهای فاقد این عنوان بود، بحثهایی دربارۀ صلاحیت وی مطرح شد. با اصلاح قانون اساسی در مرداد ۱۳۶۸ش و حذف شرط مرجعیت، انتخاب او دوباره تأیید شد<ref>[https://www.jahannews.com/report/580530/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D9%86%DA%A9%D8%AA%D9%87 «آیا آیتالله خامنهای رهبر موقت بودند؟!»، پایگاه خبری جهان نیوز.]</ref> و در نهایت در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش در پی حملات آمریکا و اسراییل به بیت رهبری، به شهادت رسید.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1360387/امام-خامنهای-رهبر-و-پیشوای-شیعیان-جهان-به-شهادت-رسید «امام خامنهای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وبسایت تابناک.]</ref> بر پایۀ اسناد تاریخی دورۀ رهبری وی نیز کشور با چالشهایی از جنس بازسازی اقتصادی، توسعۀ سیاسی، پیامدهای جنگ تحمیلی، تحریمهای اقتصادی، حوادث ۱۸ تیر ۱۳۷۸ش، رویداد انتخاباتی ۱۳۸۸ش، پیامدهای حادثه ۱۱ سپتامبر، بحرانهای منطقهای<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»، 1391ش، ص187-208.]</ref> و [[جنگ دوازده روزه]]<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1310689/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C-%DB%B1%DB%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87 «نقش رهبر انقلاب در مدیریت جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، جوان آنلاین.]</ref> مواجه بوده است. در این دوره، رهبری بر مدیریت بحران از طریق اتحاد ملی، صیانت از آرای عمومی و سیاست خارجی مبتنی بر مؤلفههای عزت، حکمت و مصلحت تأکید داشته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»، 1391ش، ص187-208؛] [https://www.irna.ir/amp/86090544/ «از منبر تا رهبری؛ مسیر زندگی و مقاومت آیتالله خامنهای»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | ||
* [[سید مجتبی خامنهای|'''سید مجتبی خامنهای''']] (از ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش): سومین و رهبر کنونی جمهوری اسلامی ایران که پس از درگذشت پدرش، با انتخاب مجلس خبرگان به این مقام رسید.<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/5118/رهبر-جدید-انقلاب-اسلامی-توسط-مجلس-خبرگان-رهبری-تعیین-و-معرفی-شد «رهبر جدید انقلاب اسلامی توسط مجلس خبرگان رهبری تعیین و معرفی شد»، وبسایت مجلس خبرگان رهبری.]</ref> در دورۀ رهبری وی، کشور با چالشهای ناشی از [[جنگ رمضان]] ۱۴۰۴ش و حملات گسترده به زیرساختها، شهادت رهبر پیشین و بحران امنیتی‑سیاسی ناشی از خلأ موقت رهبری مواجه بود. وی در نخستین پیام خود بعد از انتخاب بهعنوان رهبر سوم جمهوری اسلامی بر تداوم دفاع مؤثر، استفاده از اهرم مسدودسازی تنگه هرمز، انتقام خون شهدا، با تأکید ویژه بر جنایت [[مدرسه میناب]] و لزوم غرامتگیری یا نابودی اموال دشمن در صورت امتناع تأکید کرد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/398971/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D8%B4%D8%AF-%7C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%B1%D9%81%E2%80%8C%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%86%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «اولین پیام رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه ای منتشر شد | از انتقام خون شهیدان صرفنظر نخواهیم کرد + فیلم»، وبسایت شهرآرا نیوز.]</ref> | * [[سید مجتبی خامنهای|'''سید مجتبی خامنهای''']] (از ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش): سومین و رهبر کنونی جمهوری اسلامی ایران که پس از درگذشت پدرش، با انتخاب مجلس خبرگان به این مقام رسید.<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/5118/رهبر-جدید-انقلاب-اسلامی-توسط-مجلس-خبرگان-رهبری-تعیین-و-معرفی-شد «رهبر جدید انقلاب اسلامی توسط مجلس خبرگان رهبری تعیین و معرفی شد»، وبسایت مجلس خبرگان رهبری.]</ref> در دورۀ رهبری وی، کشور با چالشهای ناشی از [[جنگ رمضان]] ۱۴۰۴ش و حملات گسترده به زیرساختها، شهادت رهبر پیشین و بحران امنیتی‑سیاسی ناشی از خلأ موقت رهبری مواجه بود. وی در نخستین پیام خود بعد از انتخاب بهعنوان رهبر سوم جمهوری اسلامی بر تداوم دفاع مؤثر، استفاده از اهرم مسدودسازی تنگه هرمز، انتقام خون شهدا، با تأکید ویژه بر جنایت [[مدرسه میناب]] و لزوم غرامتگیری یا نابودی اموال دشمن در صورت امتناع تأکید کرد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/398971/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D8%B4%D8%AF-%7C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%B1%D9%81%E2%80%8C%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%86%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «اولین پیام رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه ای منتشر شد | از انتقام خون شهیدان صرفنظر نخواهیم کرد + فیلم»، وبسایت شهرآرا نیوز.]</ref> | ||
