| خط ۶۳: | خط ۶۳: | ||
== بیعت با رهبر == | == بیعت با رهبر == | ||
در | در ادبیات سیاسی اسلام، بیعت به معنای عهد و پیمانی دوطرفه میان مردم و حاکم است که بر اساس آن، مردم اطاعت خود را در چارچوب معین و حاکم نیز التزام به اجرای عدالت و اداره امور را میپذیرد. در نظام جمهوری اسلامی ایران، این مفهوم با تحول شرایط اجتماعی، در قالب انتخابات و مراجعه به آراء عمومی عینیت یافته است. با این حال، در میان پژوهشگران در خصوص نسبت بیعت و انتخابات اختلاف نظر وجود دارد. برخی معتقدند میان بیعت و انتخابات تفاوت ماهوی است؛ از جمله اینکه بیعت را نوعی تسلیم در برابر اطاعت میدانند در حالی که انتخابات را مبتنی بر وکالت و اراده موکل. در مقابل، گروهی دیگر بر این باورند که تفاوت این دو صرفاً ظاهری و ناشی از تحول ابزارهاست و هر دو ناظر به اعلام پشتیبانی سیاسی و التزام به نتیجه میباشند. در این چارچوب، امام خمینی صراحتاً رأی مردم را همان بیعت دانسته و تشکیل حکومت را منوط به آراء اکثریت مسلمانان معرفی کرده است. بر این اساس، حضور پای صندوقهای رأی در جمهوری اسلامی ایران، ادامه و تکامل طبیعی سنت بیعت در عصر جدید محسوب میشود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/9153/%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%DB%8C موسویان، «بیعت و رأی»، 1380ش، ص53-65.]</ref> | ||
</ref> | در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، نقش مردم در فرآیند رهبری از طریق دو مفهوم بیعت و انتخابات تبیین میشود. بر اساس دیدگاه انتصابی (تعیین توصیفی)، رهبر از سوی امام معصوم به صورت غیرمستقیم و با بیان شرایط، منصوب شده است و مردم نقشی در جعل مقام رهبری ندارند. وظیفه مردم، شناخت مصداق فقیه واجد شرایط از طریق مراجعه به خبرگان منتخب خود است. در این چارچوب، بیعت نقشی در مشروعیت بخشی به رهبر ندارد، بلکه زمینهساز تحکیم ارکان حکومت، ایجاد همدلی میان رهبر و جامعه، و اعلام پذیرش عمومی ولایت فقیه محسوب میشود. در عصر حاضر، مصداق عملی بیعت، از طریق شرکت در انتخابات خبرگان و اعلام آری یا خیر به رهبر منتخب تحقق مییابد، زیرا شیوۀ سنتی دستدادن برای همه مردم امکانپذیر نیست. به این ترتیب، انتخابات امروزین جایگزین بیعت مصطلح نشده، بلکه ابزاری برای اعلام پشتیبانی از رهبر منصوب الهی است.<ref>فاکر میبدی، «بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی»، 1376ش، ص200-203. | ||
</ref> طبق گزارشها، پس از معرفی هر یک از رهبران: امام خمینی در ۱۳۵۷ش، سید علی خامنهای در ۱۳۶۸ش و سید مجتبی خامنهای در ۱۴۰۴ش، دهها میلیون نفر در سراسر کشور طی اجتماعات و رزمایشهای خیابانی، با خواندن شعارهایی، وفاداری خود را به رهبر جدید اعلام کردهاند. | |||
== رهبران جمهوری اسلامی ایران == | == رهبران جمهوری اسلامی ایران == | ||
| خط ۱۱۲: | خط ۱۱۳: | ||
* مصباح یزدی، محمدتقی، حکیمانهترین حکومت: کاوشی در نظریه ولایت فقیه، تحقیق و نگارش: قاسم شباننیا، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1394ش. | * مصباح یزدی، محمدتقی، حکیمانهترین حکومت: کاوشی در نظریه ولایت فقیه، تحقیق و نگارش: قاسم شباننیا، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1394ش. | ||
* مصباح یزدی، محمدتقی، حقوق و سیاست در قرآن، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1377ش. | * مصباح یزدی، محمدتقی، حقوق و سیاست در قرآن، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1377ش. | ||
* موسویان، سید ابوالفضل، «بیعت و رأی»، فصلنامه نامه مفید، شماره 25، 1380ش. | |||
* «نقش رهبر انقلاب در مدیریت جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، جوان آنلاین، 11 مرداد 1404ش. | * «نقش رهبر انقلاب در مدیریت جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، جوان آنلاین، 11 مرداد 1404ش. | ||
* «نگاهی گذرا به مساله ولایت فقیه در تاریخ تشیع»، پیاگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1388ش. | * «نگاهی گذرا به مساله ولایت فقیه در تاریخ تشیع»، پیاگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1388ش. | ||
