رهبر جمهوری اسلامی ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''رهبر جمهوری اسلامی ایران؛'''</big> عالی‌ترین مقام رسمی کشور و فرمانده کل نیروهای مسلح که بر اساس نظریه ولایت فقیه، توسط مجلس خبرگان رهبری برگزیده می‌شود.

== مفهوم‌شناسی ==

بر اساس اصل ۱۱۱ قانون اساسی، هرگاه رهبر از انجام وظایف قانونی خود ناتوان شود یا یکی از شرایط مقرر در اصول پنجم و یکصد و نهم را از دست بدهد، و نیز در صورتی که احراز شود از آغاز فاقد برخی از این شرایط بوده است، از مقام رهبری برکنار می‌شود. تشخیص تحقق این موارد بر عهدهٔ مجلس خبرگان رهبری است. همچنین در صورت فوت، کناره‌گیری یا عزل رهبر، مجلس خبرگان موظف است در اسرع وقت نسبت به تعیین و معرفی رهبر جدید اقدام کند.<ref>[https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=6623702055317218729 «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل یکصد و یازدهم»، وب‌سایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.]</ref>

سید روح‌الله خمینی با طرح ولایت مطلقه فقیه، اختیارات ولی فقیه را هم‌طراز اختیارات حکومت پیامبر و ائمه دانسته و آن را از احکام اولیۀ اسلامی شمرده است که در مواقع لزوم بر احکام فرعی چون نماز و روزه مقدّم می‌شود.<ref>اختری‌نژاد، «بررسی تحلیل فقهی و حقوقی اختیارات رهبری (ولی فقیه) در قانون اساسی بر مبنای نظریه امام خمینی (ره)»، 1398ش، ص59.</ref> بر این اساس در نظام جمهوری اسلامی ایران، رهبری نه به‌عنوان مدیری اجرایی که به‌عنوان مرکز ثقل و هماهنگ‌کنندۀ کلان قوای سه‌گانه تعریف شده است. فلسفۀ تفکیک اختیارات رهبری از وظایف قوای سه‌گانه بر این اصل استوار است که رهبر نباید وارد جزئیات امور اجرایی شود، بلکه نقش او هدایت راهبردی، نظارت عالی و حل تعارضات ساختاری است<ref>هاشمی، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، 1384ش، ج2، ص67.</ref> و بر همین مبنا، اختیارات وی در قانون اساسی به شرح ذیل آمده است:

* تعیین سیاست‌های کلی نظام پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام؛

* انتخاب ۱۰ نفر از اعضای شورای بازنگری قانون اساسی.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20170422081234-10056-97.pdf سایبانی و سالاری، «بررسی جایگاه رهبری از منظرحکومت اسلامی و قانون اساسی»، 1395ش، ص112-113؛][https://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution «قانون‏ اساسی‏ جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>

در چارچوب قانون اساسی، رهبر به‌عنوان عالی‌ترین مقام کشور، بر نهادهای گوناگون حکومتی اشراف و نظارت دارد. برای مثال وی ائمه جمعه شهرهای مختلف را تعیین می‌کند و از طریق نمایندۀ خود بر امور حج اشراف دارد. همچنین سازمان اوقاف و امور خیریه زیر نظر نمایندۀ رهبری فعالیت می‌کند و مدیریت برخی از املاک بلاوارث و مصادره‌شده برای امور عمومی بر عهده وی است. افزون بر این، نظارت بر بنیادها و سازمان‌های غیردولتی بزرگ مانند بنیاد مستضعفان، کمیتۀ امداد امام خمینی و سازمان تبلیغات اسلامی نیز از جمله وظایف رهبری محسوب می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20170422081234-10056-97.pdf سایبانی و سالاری، «بررسی جایگاه رهبری از منظرحکومت اسلامی و قانون اساسی»،  1395ش، ص109-110؛]</ref>

=== قائم مقامی حسینعلی منتظری ===

=== رهبری سیدعلی حسینی خامنه‌ای ===

=== رهبری سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای ===

== رهبران جمهوری اسلامی ایران ==

[[سید علی خامنه‌ای|'''سید علی خامنه‌ای''']] (۱۳۶۸-۱۴۰۴ش): دومین رهبر جمهوری اسلامی که در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ش توسط مجلس خبرگان به رهبری برگزیده شد. از آنجا که در زمان انتخاب، شرط مرجعیت در قانون اساسی وجود داشت و خامنه‌ای فاقد این عنوان بود، بحث‌هایی دربارۀ صلاحیت وی مطرح شد. با اصلاح قانون اساسی در مرداد ۱۳۶۸ش و حذف شرط مرجعیت، انتخاب او دوباره تأیید شد.<ref>[https://www.jahannews.com/report/580530/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D9%86%DA%A9%D8%AA%D9%87 «آیا آیت‌الله خامنه‌ای رهبر موقت بودند؟!»، پایگاه خبری جهان نیوز.]</ref> او در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش در پی حملات آمریکا و اسراییل به بیت رهبری، به شهادت رسید.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1360387/امام-خامنه‌ای-رهبر-و-پیشوای-شیعیان-جهان-به-شهادت-رسید «امام خامنه‌ای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وب‌سایت تابناک.]</ref> بر پایۀ اسناد تاریخی  دورۀ رهبری وی، کشور با چالش‌هایی از جنس بازسازی اقتصادی، توسعۀ سیاسی، پیامدهای جنگ عراق با ایران، تحریم‌های اقتصادی، حوادث ۱۸ تیر ۱۳۷۸ش، رویداد انتخاباتی ۱۳۸۸ش، پیامدهای حادثه ۱۱ سپتامبر، بحران‌های منطقه‌ای<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»،  1391ش، ص187-208.]</ref> و [[جنگ دوازده روزه]] مواجه بوده است.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1310689/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C-%DB%B1%DB%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87 «نقش رهبر انقلاب در مدیریت جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، جوان آنلاین.]</ref> در این دوره، سید علی خامنه‌ای، بر مدیریت بحران از طریق اتحاد ملی، صیانت از آرای عمومی و سیاست خارجی مبتنی بر مؤلفه‌های عزت، حکمت و مصلحت تأکید داشته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077537/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 نوروزی و باقری، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران مقاله»،  1391ش، ص187-208؛] [https://www.irna.ir/amp/86090544/ «از منبر تا رهبری؛ مسیر زندگی و مقاومت آیت‌الله خامنه‌ای»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

== تمایز رهبری جمهوری اسلامی با نظام‌های سلطنتی و دیکتاتوری ==