بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''<big>جزایر سهگانه خلیج فارس؛</big>''' جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک. | '''<big>جزایر سهگانه خلیج فارس؛</big>''' مجموع جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک. | ||
جزایر سهگانهٔ | جزایر سهگانهٔ [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]]، [[تنب بزرگ]] و [[تنب کوچک]] در جنوب [[خلیج فارس]] و نزدیک [[تنگه هرمز|تنگهٔ هرمز]] واقع شدهاند. این جزایر از دیرباز بخشی از قلمرو تاریخی ایران بودهاند و تا پیش از اشغال موقت توسط بریتانیا در سال ۱۹۰۴م، تحت حاکمیت ایران اداره میشدند. در سال ۱۹۷۱م و همزمان با خروج بریتانیا از منطقه، حاکمیت کامل ایران بر جزایر [[تنب بزرگ]] و [[تنب کوچک|کوچک]] اعاده شد و بر اساس یک یادداشت تفاهم با شیخنشین شارجه، مسئولیت امنیت و دفاع از [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]] نیز به ایران واگذار شد. موقعیت راهبردی این جزایر، کنترل بر مسیرهای مهم ترانزیت انرژی بهویژه [[تنگه هرمز|تنگهٔ هرمز]] و توانایی دفاعی چندلایه برای ایران را فراهم میکند. دولت [[امارات متحدهٔ عربی]] ادعاهای مالکیتی بر این جزایر دارد که از نظر تاریخی و حقوق بینالملل با استناد به اسناد، نقشههای تاریخی، اصل استوپل و مفاد یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م فاقد اعتبار است. ایران در دهههای اخیر با اقدامات اداری، امنیتی و اقتصادی، حاکمیت خود بر این جزایر را تداوم بخشیده است. | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
| خط ۲۳: | خط ۲۳: | ||
== ادعاهای امارات بر حاکمیت جزایر == | == ادعاهای امارات بر حاکمیت جزایر == | ||
=== ادعاهای امارات و مواضع ایران === | |||
دولت امارات متحده عربی از زمان تأسیس، بر جزایر سهگانه ایرانی که طی ۶۸ سال اشغال بریتانیا مورد ادعای شیخنشینهای شارجه و رأسالخیمه بودند، ادعای مالکیت دارد.<ref>[http://pajoohe.ir/%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C__a-45659.aspx «جزایر سهگانه ایرانی»، وبسایت پژوهه.]</ref> در سال ۱۳۷۱ش، اقدامات طرف شارجهای در جزیره ابوموسی موجب تصویب طرحی در تهران برای جلوگیری و ممانعت از ورود قایق تدارکاتی آنان شد. تلاشهای حاکم شارجه برای حل دیپلماتیک موضوع به نتیجه نرسید و امارات ادعاهای خود را با شدت از سر گرفت و آن را در نهادهای عربی و بینالمللی مطرح کرد. امارات یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م را تحمیلی میداند و به اقداماتی مانند سفر رییسجمهور ایران به ابوموسی در سال ۱۳۹۱ش بهعنوان نقض حاکمیت خود واکنش نشان داده است.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/681404-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C تاجیک، «چرا امارات مدعی است جزایر سهگانه ایرانی متعلق به آنان است؟»، وبسایت اعتمادآنلاین.]</ref> | دولت امارات متحده عربی از زمان تأسیس، بر جزایر سهگانه ایرانی که طی ۶۸ سال اشغال بریتانیا مورد ادعای شیخنشینهای شارجه و رأسالخیمه بودند، ادعای مالکیت دارد.<ref>[http://pajoohe.ir/%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C__a-45659.aspx «جزایر سهگانه ایرانی»، وبسایت پژوهه.]</ref> در سال ۱۳۷۱ش، اقدامات طرف شارجهای در جزیره ابوموسی موجب تصویب طرحی در تهران برای جلوگیری و ممانعت از ورود قایق تدارکاتی آنان شد. تلاشهای حاکم شارجه برای حل دیپلماتیک موضوع به نتیجه نرسید و امارات ادعاهای خود را با شدت از سر گرفت و آن را در نهادهای عربی و بینالمللی مطرح کرد. امارات یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م را تحمیلی میداند و به اقداماتی مانند سفر رییسجمهور ایران به ابوموسی در سال ۱۳۹۱ش بهعنوان نقض حاکمیت خود واکنش نشان داده است.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/681404-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C تاجیک، «چرا امارات مدعی است جزایر سهگانه ایرانی متعلق به آنان است؟»، وبسایت اعتمادآنلاین.]</ref> | ||
'''نقش انگلیس | === '''ریشههای تاریخی ادعاها و نقش انگلیس''' === | ||
سابقۀ حضور انگلیسیها در خلیج فارس به دورۀ صفویه میرسد و آنها در دورههای افشاریه تا پهلوی، با حفظ کنسولگریها، جایگاه خود را در منطقه تثبیت کردند. قبیلههای قواسم یا جواسم ایرانی بر رأسالخیمه و شارجه حکومت داشتند. انگلیسیها از حملات احتمالی آنان به کشتیهای خود بیم داشتند و مانع اتحاد شیوخ سواحل متصالحه (امارات) با خویشاوندان ایرانیشان میشدند. به مدت یکقرن، شیوخ قاسمی از طرف دولت ایران فرماندار بندر لنگه بودند. خویشاوندان آنها در سواحل ایرانی و جنوبی خلیجفارس زندگی میکردند و به راهزنی دریایی ادامه میدادند. تسلط موقت شاخهای از قواسم بر بنادر لنگه و کنگ و جزایر [[جزیره قشم|قشم]]، تنب و [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]]، بعدها مبنای ادعاهای مالکیت آنان بر این جزایر شد. انگلیسیها برای مقابله با تهدید قواسم، در ژانویه ۱۸۲۰م به بندر لنگه حمله کردند و چند کشتی آنان را آتش زدند تا هم قواسم را سرکوب کنند و هم پایگاه امنی برای نیروهای خود در قشم ایجاد کنند. این موضوع بعدها دستاویز شیوخ قاسمی شارجه برای ادعای واهی بر جزایر سهگانه شد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960098-10357-99-69.pdf رضاییسرچقا، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانيت حاکميت ايران بر جزاير سهگانۀ خليج فارس»، ۱۳۹۵ش، ص۷۲-۷۳.]</ref> در سال ۱۸۶۴م آنها با امضای پیمانی با بریتانیا، تحتالحمایه آن کشور شدند و شارجه بهعنوان امارتی مستقل به رسمیت شناخته شد. بریتانیا با تعیین مرزهای دقیق مخالفت میورزید و استدلال میکرد مفاهیم غربی حاکمیت سرزمینی در این منطقه قبیلهای کاربردی ندارد. با افزایش نفوذ رقیبانی مانند روسیه و برای حفظ منافع حیاتی خود در مسیر هند، بریتانیا به تدریج بر تمامی معادلات خلیج فارس مسلط شد. آنها با سوءاستفاده از ضعف مفرط دولت مرکزی ایران در عصر قاجار، پیمانهای مستقلی با شیوخ محلی منعقد کردند. این روند در آستانه قرن بیستم و با احساس خطر از جانب روسیه به اوج خود رسید؛ تا جایی که مصمم به اشغال استراتژیک جزایر سهگانه و تنگه هرمز شد. سرانجام در سال ۱۹۰۳م دولت بریتانیا اشغال جزایر تنب و ابوموسی را به نام شیخ شارجه تصویب و عملی کرد. ایرانِ آن دوران، که در چنبره بحرانهای داخلی و حکومتی ضعیف گرفتار بود، تنها سالها پس از وقوع این اشغال از آن مطلع شد و آنگاه بود که توانست اعتراضات رسمی خود را آغاز کند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960043-10357-99-62.pdf جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، ۱۳۹۵ش، ص7۹-۸۰.]</ref> | |||
'''وضعیت حقوقی جزایر سهگانه در دوره اشغال (۱۹۰۴-۱۹۷۱) | === '''وضعیت حقوقی جزایر سهگانه در دوره اشغال (۱۹۰۴-۱۹۷۱)''' === | ||
ادعای امارات متحده عربی مبنی بر حاکمیت بلامانع و بلامنازع بر این جزایر در آن دوره، با واقعیتهای تاریخی سازگار نیست. ایران بلافاصله پس از آگاهی از اشغال در سال ۱۹۰۴م اعتراض رسمی خود را آغاز کرد و این اعتراضات بهطور مستمر در سالهای بعد تکرار شد. اقدامات عملی ایران شامل پایین کشیدن پرچم شارجه، برافراشتن پرچم ایران، اخذ عوارض گمرکی و تلاش برای بازپسگیری جزایر از جمله یک بازپسگیری موقت در ۱۹۳۴م بود. اسناد داخلی بریتانیا تصدیق میکنند که ایران نهتنها به اعتراضات کتبی بسنده نکرد، بلکه با اقدامات عملی وضع موجود را تغییر داد. همین ناآرامی و مناقشهآمیز بودن وضعیت، سبب شد بریتانیا خود در اسناد رسمی از عنوان جزایر مورد مناقشه برای این سرزمینها استفاده کند که این موضوع توسط نمایندۀ بریتانیا در شورای امنیت در ۱۹۷۱م نیز تأیید شد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960043-10357-99-62.pdf جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، ۱۳۹۵ش، ص۸۶-۸۸.]</ref> | |||
'''دلایل رد ادعای حاکمیت امارات | === '''دلایل حقوقی رد ادعای حاکمیت امارات''' === | ||
۱. '''عدم موجودیت دولت''': در زمان شکلگیری ادعاهای اولیه، شیخنشینهای شارجه و رأسالخیمه بهعنوان دولت شناخته شده نبودند. | |||
۲. '''تناقض نقشههای تاریخی''': نقشههای رسمی غربی، بهویژه بریتانیا، تا پایان قرن نوزدهم این جزایر را جزئی از قلمرو ایران نشان میدادند. | |||
۳. '''ضعف استدلال مجاورت''': مجاورت جغرافیایی نمیتواند مبنای حقوقی حاکمیت باشد، ضمن اینکه این جزایر به سواحل ایران بسیار نزدیکتر هستند. | |||
۴. '''اشغال غیرقانونی''': صرف اشغال فیزیکی توسط یک شیخنشین تحتالحمایه که خود توسط نیروی دریایی بریتانیا پشتیبانی میشد، نمیتواند ایجادکننده حق حاکمیت مشروع باشد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960043-10357-99-62.pdf جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، ۱۳۹۵ش، ص۸۶-۸۸.]</ref> | |||
۴. اشغال غیرقانونی: صرف اشغال فیزیکی توسط یک شیخنشین تحتالحمایه که خود توسط نیروی دریایی بریتانیا پشتیبانی میشد، نمیتواند ایجادکننده حق حاکمیت مشروع باشد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960043-10357-99-62.pdf جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، ۱۳۹۵ش، ص۸۶-۸۸.]</ref> | |||
== دلایل حاکمیت ایران == | == دلایل حاکمیت ایران == | ||
| خط ۴۸: | خط ۵۱: | ||
'''اصل تقدم تصرف؛''' بریتانیا پس از اشغال جزایر سهگانه تلاش کرد با استناد به اصل تقدم تصرف در حقوق بینالملل، حاکمیت خود را بر این جزایر توجیه کند. بر اساس این اصل، سرزمینهای بدون مالک که نخستین بار توسط کشوری اشغال شوند، به آن کشور تعلق میگیرند. بریتانیا ادعا میکرد این جزایر پیش از اشغال، فاقد حاکمیت مشخص بودهاند؛ اما ایران مالکیت تاریخی خود بر این جزایر را از طریق اعتراض مداوم، حاکمیت تاریخی و اسناد اثبات کرده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960098-10357-99-69.pdf رضاییسرچقا، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانيت حاکميت ايران بر جزاير سهگانۀ خليج فارس»، ۱۳۹۵ش، ص۷۵-۷۸.]</ref> | '''اصل تقدم تصرف؛''' بریتانیا پس از اشغال جزایر سهگانه تلاش کرد با استناد به اصل تقدم تصرف در حقوق بینالملل، حاکمیت خود را بر این جزایر توجیه کند. بر اساس این اصل، سرزمینهای بدون مالک که نخستین بار توسط کشوری اشغال شوند، به آن کشور تعلق میگیرند. بریتانیا ادعا میکرد این جزایر پیش از اشغال، فاقد حاکمیت مشخص بودهاند؛ اما ایران مالکیت تاریخی خود بر این جزایر را از طریق اعتراض مداوم، حاکمیت تاریخی و اسناد اثبات کرده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960098-10357-99-69.pdf رضاییسرچقا، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانيت حاکميت ايران بر جزاير سهگانۀ خليج فارس»، ۱۳۹۵ش، ص۷۵-۷۸.]</ref> | ||
'''اصل جانشینی در معاهدات؛''' بر اساس اصل جانشینی در معاهدات در حقوق بینالملل، دولتهای تازهتأسیس متعهد به معاهدات و توافقات سرزمینی دولتهای پیشین خود هستند. در مورد یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م میان ایران و شارجه، این اصل اعمال میشود. شارجه در زمان امضای یادداشت ۱۹۷۱م، تحتالحمایه بریتانیا محسوب میشد و طبق قرارداد ۱۸۹۲م، بدون رضایت و نظارت بریتانیا نمیتوانست با کشوری دیگر قرارداد امضا کند. | '''اصل جانشینی در معاهدات؛''' بر اساس اصل جانشینی در معاهدات در حقوق بینالملل، دولتهای تازهتأسیس متعهد به معاهدات و توافقات سرزمینی دولتهای پیشین خود هستند. در مورد یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م میان ایران و شارجه، این اصل اعمال میشود. شارجه در زمان امضای یادداشت ۱۹۷۱م، تحتالحمایه بریتانیا محسوب میشد و طبق قرارداد ۱۸۹۲م، بدون رضایت و نظارت بریتانیا نمیتوانست با کشوری دیگر قرارداد امضا کند. این توافق با آگاهی و اجازه بریتانیا منعقد شد و از نظر حقوقی معتبر است. با تشکیل کشور امارات متحده عربی، این دولت جدید جانشین حقوق و تعهدات اعضای تشکیلدهنده آن از جمله شارجه شد. طبق اصل جانشینی، معاهداتی که مربوط به امور سرزمینی هستند، برای دولت جانشین نیز الزامآورند و امارات بهعنوان جانشین شارجه، ملزم به رعایت مفاد یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م است. حتی در حقوق داخلی امارات نیز، شورای عالی این کشور در سال ۱۹۹۲م تصریح کرد که تعهدات هر یک از امیرنشینهای عضو، تعهد کل اتحادیه محسوب میشود.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960098-10357-99-69.pdf رضاییسرچقا، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانيت حاکميت ايران بر جزاير سهگانۀ خليج فارس»، ۱۳۹۵ش، ص۷۹-۷۸.]</ref> | ||
== روند بازپسگیری == | == روند بازپسگیری جزایر سهگانه == | ||
=== | === علل اختلاف === | ||
اختلاف اصلی بین اشغال ابوموسی و دو تنب به قرارداد منعقده میان ایران و شارجه در مورد جزیره ابوموسی و عدم وجود قراردادی میان ایران و راسالخیمه در خصوص | اختلاف اصلی بین اشغال [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]] و دو تنب به قرارداد منعقده میان ایران و شارجه در مورد [[جزیره ابوموسی]] و عدم وجود قراردادی میان ایران و راسالخیمه در خصوص [[تنب کوچک]] و [[تنب بزرگ]] مربوط میشود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/22635/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%87%D8%A7 حجتزاده، «وضعیت حقوقی جزایر سهگانه خلیج فارس از دیدگاه حقوق بینالملل دریاها»، ۱۳۸۰ش، ص۷۴-۷۵.]</ref> | ||
مذاکرات ایران و بریتانیا درباره جزیره ابوموسی به امضای یک یادداشت تفاهم میان ایران و شارجه در سال ۱۹۷۱م انجامید. این سند، طبق کنوانسیون وین ۱۹۶۹م در مورد حقوق معاهدات، یک توافقنامه الزامآور حقوقی محسوب میشود که مورد تأیید و تصدیق دولت بریتانیا نیز قرار گرفت و از طریق این کشور میان طرفین مبادله شد. | === '''یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م''' === | ||
مذاکرات ایران و بریتانیا درباره جزیره ابوموسی به امضای یک یادداشت تفاهم میان ایران و شارجه در سال ۱۹۷۱م انجامید. این سند، طبق کنوانسیون وین ۱۹۶۹م در مورد حقوق معاهدات، یک توافقنامه الزامآور حقوقی محسوب میشود که مورد تأیید و تصدیق دولت بریتانیا نیز قرار گرفت و از طریق این کشور میان طرفین مبادله شد. | |||
اعتبار این یادداشت تفاهم توسط مراجع قضایی بینالمللی نیز مورد تأیید قرار گرفته است. این سند دو بار در سالهای | اعتبار این یادداشت تفاهم توسط مراجع قضایی بینالمللی نیز مورد تأیید قرار گرفته است. این سند دو بار در سالهای ۱۹۷۲م و ۱۹۸۰م در دادگاههای آمریکا و انگلیس مطرح شده که هر بار از نظر حقوقی، صحت و اعتبار آن تأیید شده است. اجرای بیوقفه تفاهمنامه پس از امضا، گواهی بر اعتبار و سندیت آن است. بر این اساس، ابوموسی دیگر یک جزیرۀ مورد مناقشه نیست؛ چرا که مناقشۀ اصلی مربوط به دورۀ ۱۹۰۴ تا ۱۹۷۱م بود که با استرداد جزایر به ایران خاتمه یافت.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1735632765-6773a77d4c7d7-10173-14-5.pdf فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، ۱۴۰۱ش، ص۲۱۹-۲۲۰.]</ref> | ||
=== مفاد قرارداد ۱۹۷۱م | === مفاد قرارداد ۱۹۷۱م === | ||
حاکمیت ایران بر تنب بزرگ و تنب کوچک بهصورت کامل و بدون قید و شرط اعاده شد. در مورد | حاکمیت ایران بر [[تنب بزرگ]] و [[تنب کوچک]] بهصورت کامل و بدون قید و شرط اعاده شد. در مورد [[جزیره ابوموسی]]، با هدف تسهیل خروج بریتانیا و جلوگیری از تنشهای بیشتر، توافقی در قالب یادداشت تفاهم ۱۹۷۱م میان ایران و شیخنشین شارجه به امضا رسید. بر اساس این توافق، دو طرف از ادعاهای حاکمیتی خود صرفنظر نکردند؛ اما مسئولیت کامل امنیت و دفاع از جزیره و همچنین استقرار نیروهای ایرانی در آن به ایران واگذار شد.<ref>[https://farsnews.ir/Farshr/1764476157266142925/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%AB%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF عادلی، «روزی که حاکمیت ایران بر جزایر سهگانه تثبیت شد»، خبرگزاری فارس.]</ref> مفاد آن عبارت است از: | ||
۱. نیروهای ایرانی وارد جزیره ابوموسی میشوند. این نیروها در مناطقی که روی نقشه پیوست مشخص شده، مستقر خواهند شد. | ۱. نیروهای ایرانی وارد جزیره ابوموسی میشوند. این نیروها در مناطقی که روی نقشه پیوست مشخص شده، مستقر خواهند شد. | ||
| خط ۷۳: | خط ۷۶: | ||
۵. شهروندان ایران و شارجه از حقوق مساوی برای ماهیگیری در دریا برخوردار خواهند بود. | ۵. شهروندان ایران و شارجه از حقوق مساوی برای ماهیگیری در دریا برخوردار خواهند بود. | ||
۶. یک موافقتنامه در مورد کمک مالی میان ایران و شارجه منعقد خواهد شد. | ۶. یک موافقتنامه در مورد کمک مالی میان ایران و شارجه منعقد خواهد شد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1735632765-6773a77d4c7d7-10173-14-5.pdf فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، ۱۴۰۱ش، ص۲۱۹-۲۲۰.]</ref> | ||
=== عملیات اجرایی === | |||
پس از ۲۴ ساعت از اعلام توافق شارجه با ایران دربارۀ ابوموسی، نیروهای مسلح ایران وارد جزایر تنب و ابوموسی شده و در مواضع تعیینشده مستقر شدند و جزایر را بازپس گرفتند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1735632765-6773a77d4c7d7-10173-14-5.pdf فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، ۱۴۰۱ش، ص۲۲۰.]</ref> | |||
=== پیامدها و واکنشها === | |||
بسیاری از تحلیلگران تصور میکنند که برتری قدرت دریایی ایران نسبت به امارات، دلیل اصلی تصرف این جزایر بوده است. این موضوع تأثیر گستردهای بر روابط ایران با امارات، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و سایر کشورهای عربی گذاشته است. این مسئله از نگاه برخی از اعراب، نشانهای از توسعهطلبی ایران تلقی شده و به تقویت ایرانهراسی دریایی در منطقه دامن زده است؛ رویکردی که توسط قدرتهای فرامنطقهای نیز تشدید میشود. این نگرش سبب شده تا کشورهای جنوب خلیج فارس برای ایجاد توازن قوا در برابر ایران، به حضور نظامی قدرتهای فرامنطقهای در منطقه تمایل نشان دهند و پایگاههای نظامی خود را در اختیار آنان قرار دهند. این حضور نظامی خارجی در گذر زمان، به ایجاد مزاحمتهای دریایی علیه ایران منجر شده است. امروزه علاوه بر ناوگان پنجم آمریکا مستقر در بحرین و پایگاههای لجستیکی در امارات و عمان، انواع پایگاههای نظامی از جمله پایگاههای هوایی در سراسر کشورهای جنوب خلیج فارس وجود دارند.<ref>[https://jgs.khu.ac.ir/article-1-3551-en.pdf امیری و نادری، «نقش جزایر سهگانه در سیادت دریایی ایران در خلیج فارس»، ۱۳۹۹ش، ص۳۵۷.]</ref> | |||
== پیامدهای ژئوپلیتیک و امنیتی از دست دادن حاکمیت جزایر سهگانه == | == پیامدهای ژئوپلیتیک و امنیتی از دست دادن حاکمیت جزایر سهگانه == | ||
در صورت از دست دادن جزایر سهگانه، پیامدهای امنیتی و ژئوپلیتیکی زیر برای ایران و منطقه قابل تصور است: | در صورت از دست دادن حاکمیت بر جزایر سهگانه، پیامدهای امنیتی و ژئوپلیتیکی زیر برای ایران و منطقه قابل تصور است: | ||
* کاهش یا از بین رفتن کنترل ایران بر آبراههای بینالمللی؛ | * کاهش یا از بین رفتن کنترل ایران بر آبراههای بینالمللی؛ | ||
* ایجاد تحول مثبت ژئوپلیتیکی برای شورای همکاری خلیج فارس و برقراری | * ایجاد تحول مثبت ژئوپلیتیکی برای شورای همکاری خلیج فارس و برقراری موازنۀ جدید با ایران؛ | ||
* عقبنشینی خطوط دفاعی ایران بهسمت زاگرس تحتانی؛ | * عقبنشینی خطوط دفاعی ایران بهسمت زاگرس تحتانی؛ | ||
* تغییر موقعیت ایران از وضعیت نیمهخشکی-نیمهدریایی به وضعیت کاملاً خشکی؛ | * تغییر موقعیت ایران از وضعیت نیمهخشکی-نیمهدریایی به وضعیت کاملاً خشکی؛ | ||
| خط ۹۲: | خط ۹۹: | ||
* افت منزلت ژئوپلیتیکی ایران در سطح منطقه و جهان.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1688451/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 امیری و نادری، «نقش جزایر سهگانه در سیادت دریایی ایران در خلیج فارس»، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۹.]</ref> | * افت منزلت ژئوپلیتیکی ایران در سطح منطقه و جهان.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1688451/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 امیری و نادری، «نقش جزایر سهگانه در سیادت دریایی ایران در خلیج فارس»، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۹.]</ref> | ||
== اعمال حاکمیت ایران بر جزایر از ۱۹۷۱م == | == اعمال حاکمیت ایران بر جزایر سهگانه از ۱۹۷۱م تاکنون == | ||
با استقرار نیروهای نظامی ایران در سال ۱۹۷۱م، | با استقرار نیروهای نظامی ایران در سال ۱۹۷۱م، [[جزیره ابوموسی]] در تقسیمات کشوری ایران ادغام شد. در دهههای اخیر، اعمال حاکمیت ایران بر [[جزیره ابوموسی|جزیرهٔ ابوموسی]] در ابعاد مختلف تداوم داشته است که از جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | ||
'''سیاسی و اداری:''' بازدید مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران از جزیره، از جمله سفر ریاستجمهوری در سال ۱۳۹۱ش، ممانعت از نصب پرچم امارات متحدهٔ عربی و الزام دریافت مجوز برای فرود بالگردهای متعلق به امارات. | |||
'''سیاسی و اداری:''' بازدید مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران از جزیره، از جمله سفر ریاستجمهوری در سال ۱۳۹۱ش، ممانعت از نصب پرچم [[امارات متحدهٔ عربی]] و الزام دریافت مجوز برای فرود بالگردهای متعلق به امارات. | |||
'''امنیتی و حقوقی:''' نظارت بر تردد شناورهای مسافری، باری و سوخترسان مرتبط با | '''امنیتی و حقوقی:''' نظارت بر تردد شناورهای مسافری، باری و سوخترسان مرتبط با شارجه و برخورد با ورود غیرمجاز اتباع خارجی، از جمله بازداشت و اخراج سه شهروند آمریکایی. | ||
'''اقتصادی:''' تسلط و مدیریت بر منابع انرژی جزیره، از جمله میدان نفتی مبارک.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1735632765-6773a77d4c7d7-10173-14-5.pdf فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، ۱۴۰۱ش، ص۲۲۰.]</ref> | '''اقتصادی:''' تسلط و مدیریت بر منابع انرژی جزیره، از جمله میدان نفتی مبارک.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1735632765-6773a77d4c7d7-10173-14-5.pdf فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، ۱۴۰۱ش، ص۲۲۰.]</ref> | ||
== روز ملی جزایر سهگانه خلیج فارس == | == روز ملی جزایر سهگانه خلیج فارس == | ||
روز ۹ آذر در تقویم ملی ایران بهعنوان روز ملی جزایر سهگانه ثبت شده است. این روز یادآور بازگشت حاکمیت کامل ایران بر این جزایر در تاریخ ۳۰ نوامبر ۱۹۷۱م است. در بامداد ۹ آذر ۱۳۵۰ش، نیروهای دریایی و تفنگداران ایرانی در عملیاتی | روز ۹ آذر در [[تقویم ملی ایران]] بهعنوان [[روز ملی جزایر سهگانه]] ثبت شده است. این روز یادآور بازگشت حاکمیت کامل ایران بر این جزایر در تاریخ ۳۰ نوامبر ۱۹۷۱م است. در بامداد ۹ آذر ۱۳۵۰ش، نیروهای دریایی و تفنگداران ایرانی در عملیاتی وارد جزایر شدند و پرچم ایران را برافراشتند.<ref>[https://farsnews.ir/Farshr/1764476157266142925/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%AB%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF عادلی، «روزی که حاکمیت ایران بر جزایر سهگانه تثبیت شد»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
