| خط ۲۶: | خط ۲۶: | ||
=== '''ریشههای تاریخی ادعاها و نقش انگلیس''' === | === '''ریشههای تاریخی ادعاها و نقش انگلیس''' === | ||
سابقۀ حضور انگلیسیها در خلیج فارس به دورۀ صفویه میرسد. آنها در دورههای افشاریه تا پهلوی، با حفظ کنسولگریها، جایگاه خود را در منطقه تثبیت کردند. قبیلههای قواسم یا جواسم ایرانی بر رأسالخیمه و شارجه حکومت داشتند. انگلیسیها از حملات احتمالی آنان به کشتیهای خود بیم داشتند و مانع اتحاد شیوخ سواحل متصالحه (امارات) با خویشاوندان ایرانیشان میشدند. به مدت یکقرن، شیوخ قاسمی از طرف دولت ایران فرماندار بندر لنگه بودند. خویشاوندان آنها در سواحل ایرانی و جنوبی خلیجفارس زندگی میکردند. تسلط موقت شاخهای از قواسم بر بنادر لنگه و کنگ و جزایر قشم، تنب و ابوموسی، بعدها مبنای ادعاهای مالکیت آنان بر این جزایر شد. انگلیسیها برای مقابله با تهدید قواسم، در ژانویه ۱۸۲۰م به بندر لنگه حمله کردند و چند کشتی آنان را آتش زدند تا هم قواسم را سرکوب کنند و هم پایگاه امنی برای نیروهای خود در قشم ایجاد کنند. این موضوع بعدها دستاویز شیوخ قاسمی شارجه برای ادعای واهی بر جزایر سهگانه شد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960098-10357-99-69.pdf رضاییسرچقا، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانيت حاکميت ايران بر جزاير سهگانۀ خليج فارس»، ۱۳۹۵ش، ص۷۲-۷۳ | سابقۀ حضور انگلیسیها در خلیج فارس به دورۀ صفویه میرسد. آنها در دورههای افشاریه تا پهلوی، با حفظ کنسولگریها، جایگاه خود را در منطقه تثبیت کردند. قبیلههای قواسم یا جواسم ایرانی بر رأسالخیمه و شارجه حکومت داشتند. انگلیسیها از حملات احتمالی آنان به کشتیهای خود بیم داشتند و مانع اتحاد شیوخ سواحل متصالحه (امارات) با خویشاوندان ایرانیشان میشدند. به مدت یکقرن، شیوخ قاسمی از طرف دولت ایران فرماندار بندر لنگه بودند. خویشاوندان آنها در سواحل ایرانی و جنوبی خلیجفارس زندگی میکردند. تسلط موقت شاخهای از قواسم بر بنادر لنگه و کنگ و جزایر قشم، تنب و ابوموسی، بعدها مبنای ادعاهای مالکیت آنان بر این جزایر شد. انگلیسیها برای مقابله با تهدید قواسم، در ژانویه ۱۸۲۰م به بندر لنگه حمله کردند و چند کشتی آنان را آتش زدند تا هم قواسم را سرکوب کنند و هم پایگاه امنی برای نیروهای خود در قشم ایجاد کنند. این موضوع بعدها دستاویز شیوخ قاسمی شارجه برای ادعای واهی بر جزایر سهگانه شد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960098-10357-99-69.pdf رضاییسرچقا، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانيت حاکميت ايران بر جزاير سهگانۀ خليج فارس»، ۱۳۹۵ش، ص۷۲-۷۳.]</ref> | ||
=== '''وضعیت حقوقی جزایر سهگانه در | در سال ۱۸۶۴م آنها با امضای پیمانی با بریتانیا، تحتالحمایه آن کشور شدند و شارجه بهعنوان امارتی مستقل به رسمیت شناخته شد. بریتانیا با تعیین مرزهای دقیق مخالفت داشت و استدلال میکرد مفاهیم غربی حاکمیت سرزمینی در این منطقه قبیلهای کاربردی ندارد. با افزایش نفوذ رقیبانی مانند روسیه و برای حفظ منافع حیاتی خود در مسیر هند، بریتانیا بهتدریج بر تمامی معادلات خلیج فارس مسلط شد. آنها با استفاده از ضعف مفرط دولت مرکزی ایران در عصر قاجار، پیمانهای مستقلی با شیوخ محلی منعقد کردند. این روند در آستانه قرن بیستم و با احساس خطر از جانب روسیه به اوج خود رسید؛ تا جایی که مصمم به اشغال استراتژیک جزایر سهگانه و تنگه هرمز شد. سرانجام در سال ۱۹۰۳م دولت بریتانیا اشغال جزایر تنب و ابوموسی را به نام شیخ شارجه تصویب و عملی کرد. ایرانِ آن دوران، که در چنبره بحرانهای داخلی و حکومتی ضعیف گرفتار بود، یک سال پس از وقوع این اشغال از آن مطلع شد و توانست اعتراضات رسمی خود را آغاز کند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960043-10357-99-62.pdf جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، ۱۳۹۵ش، ص7۹-۸۰.]</ref> | ||
=== '''وضعیت حقوقی جزایر سهگانه در دورۀ اشغال (۱۹۰۴-۱۹۷۱)''' === | |||
ادعای امارات متحده عربی مبنی بر حاکمیت بلامانع و بلامنازع بر این جزایر در آن دوره، با واقعیتهای تاریخی سازگار نیست. ایران بلافاصله پس از آگاهی از اشغال در سال ۱۹۰۴م اعتراض رسمی خود را آغاز کرد و این اعتراضات بهطور مستمر در سالهای بعد تکرار شد. اقدامات عملی ایران شامل پایین کشیدن پرچم شارجه، برافراشتن پرچم ایران، اخذ عوارض گمرکی و تلاش برای بازپسگیری جزایر از جمله یک بازپسگیری موقت در ۱۹۳۴م بود. اسناد داخلی بریتانیا تصدیق میکنند که ایران نهتنها به اعتراضات کتبی بسنده نکرد، بلکه با اقدامات عملی وضع موجود را تغییر داد. همین ناآرامی و مناقشهآمیز بودن وضعیت، سبب شد بریتانیا خود در اسناد رسمی از عنوان جزایر مورد مناقشه برای این سرزمینها استفاده کند که این موضوع توسط نمایندۀ بریتانیا در شورای امنیت در ۱۹۷۱م نیز تأیید شد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960043-10357-99-62.pdf جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، ۱۳۹۵ش، ص۸۶-۸۸.]</ref> | ادعای امارات متحده عربی مبنی بر حاکمیت بلامانع و بلامنازع بر این جزایر در آن دوره، با واقعیتهای تاریخی سازگار نیست. ایران بلافاصله پس از آگاهی از اشغال در سال ۱۹۰۴م اعتراض رسمی خود را آغاز کرد و این اعتراضات بهطور مستمر در سالهای بعد تکرار شد. اقدامات عملی ایران شامل پایین کشیدن پرچم شارجه، برافراشتن پرچم ایران، اخذ عوارض گمرکی و تلاش برای بازپسگیری جزایر از جمله یک بازپسگیری موقت در ۱۹۳۴م بود. اسناد داخلی بریتانیا تصدیق میکنند که ایران نهتنها به اعتراضات کتبی بسنده نکرد، بلکه با اقدامات عملی وضع موجود را تغییر داد. همین ناآرامی و مناقشهآمیز بودن وضعیت، سبب شد بریتانیا خود در اسناد رسمی از عنوان جزایر مورد مناقشه برای این سرزمینها استفاده کند که این موضوع توسط نمایندۀ بریتانیا در شورای امنیت در ۱۹۷۱م نیز تأیید شد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960043-10357-99-62.pdf جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، ۱۳۹۵ش، ص۸۶-۸۸.]</ref> | ||
| خط ۶۵: | خط ۶۷: | ||
پس از ۲۴ ساعت از اعلام توافق شارجه با ایران دربارۀ ابوموسی<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1735632765-6773a77d4c7d7-10173-14-5.pdf فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، ۱۴۰۱ش، ص۲۲۰.]</ref> در صبح روز ۹ آذر ۱۳۵۰ش، نیروهای ارتش ایران در جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی مستقر شدند و پرچم ایران بر بلندترین نقطه ابوموسی یعنی کوه حلوا برافراشته شد. در جزیره تنب بزرگ، با تحریک عوامل خارجی از رأسالخیمه و عراق، پلیس محلی به نیروهای ایرانی تیراندازی کرد. در این درگیری سه نظامی ایرانی شهید و یک نفر زخمی شد. یک نفر از افراد محلی نیز توسط نیروهای ایران کشته شد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1119102/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%BE%D8%B3%E2%80%8C%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DB%B5%DB%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%81-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 «جزئیات بازپسگیری جزایر سهگانه در ۵۴ سال پیش/ شادی ایرانیان در کف خیابانها»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref> | پس از ۲۴ ساعت از اعلام توافق شارجه با ایران دربارۀ ابوموسی<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1735632765-6773a77d4c7d7-10173-14-5.pdf فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، ۱۴۰۱ش، ص۲۲۰.]</ref> در صبح روز ۹ آذر ۱۳۵۰ش، نیروهای ارتش ایران در جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی مستقر شدند و پرچم ایران بر بلندترین نقطه ابوموسی یعنی کوه حلوا برافراشته شد. در جزیره تنب بزرگ، با تحریک عوامل خارجی از رأسالخیمه و عراق، پلیس محلی به نیروهای ایرانی تیراندازی کرد. در این درگیری سه نظامی ایرانی شهید و یک نفر زخمی شد. یک نفر از افراد محلی نیز توسط نیروهای ایران کشته شد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1119102/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%BE%D8%B3%E2%80%8C%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DB%B5%DB%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%81-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 «جزئیات بازپسگیری جزایر سهگانه در ۵۴ سال پیش/ شادی ایرانیان در کف خیابانها»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref> | ||
=== | === علتهای اختلاف === | ||
اختلاف اصلی بین اشغال ابوموسی و دو تنب به قرارداد منعقده میان ایران و شارجه در مورد جزیره ابوموسی و عدم وجود قراردادی میان ایران و راسالخیمه در خصوص تنب کوچک و تنب بزرگ مربوط میشود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/22635/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%87%D8%A7 حجتزاده، «وضعیت حقوقی جزایر سهگانه خلیج فارس از دیدگاه حقوق بینالملل دریاها»، ۱۳۸۰ش، ص۷۴-۷۵.]</ref> | اختلاف اصلی بین اشغال ابوموسی و دو تنب به قرارداد منعقده میان ایران و شارجه در مورد جزیره ابوموسی و عدم وجود قراردادی میان ایران و راسالخیمه در خصوص تنب کوچک و تنب بزرگ مربوط میشود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/22635/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%87%D8%A7 حجتزاده، «وضعیت حقوقی جزایر سهگانه خلیج فارس از دیدگاه حقوق بینالملل دریاها»، ۱۳۸۰ش، ص۷۴-۷۵.]</ref> | ||