حمید گلزار (بحث | مشارکتها) جز حمید گلزار صفحهٔ شیردهی را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به شیردهی مادر منتقل کرد |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
شیردهی مادر، نه تنها حق و سنت الهی است بلکه نقش حیاتی در سلامت [[کودک]] و مادر دارد. [[شیر مادر]] با ترکیب متغیر و حاوی آنتیبادیها، نیازهای تغذیهای و ایمنی کودک را تأمین کرده و از بیماریها و مرگ زودرس پیشگیری میکند؛ همچنین رشد ذهنی و شناختی کودک را تقویت میکند. برای مادر، شیردهی بازگشت رحم به حالت طبیعی، کاهش فشار خون، کاهش خطر دیابت، بیماریهای قلبی و سرطان را به همراه دارد. تغذیه مناسب، استراحت کافی و حمایت روانی [[خانواده]] از مادر، کیفیت شیردهی و سلامت کودک را تضمین میکند. قوانین حمایتی ایران، شامل [[مرخصی زایمان]] و تسهیلات شیردهی برای مادران شاغل است تا امکان ادامه شیردهی تا دوسالگی فراهم شود. این فرایند، هم پیوندی عاطفی و هم محافظتی میان مادر و کودک ایجاد میکند. | شیردهی مادر، نه تنها حق و سنت الهی است بلکه نقش حیاتی در سلامت [[کودک]] و مادر دارد. [[شیر مادر]] با ترکیب متغیر و حاوی آنتیبادیها، نیازهای تغذیهای و ایمنی کودک را تأمین کرده و از بیماریها و مرگ زودرس پیشگیری میکند؛ همچنین رشد ذهنی و شناختی کودک را تقویت میکند. برای مادر، شیردهی بازگشت رحم به حالت طبیعی، کاهش فشار خون، کاهش خطر دیابت، بیماریهای قلبی و سرطان را به همراه دارد. تغذیه مناسب، استراحت کافی و حمایت روانی [[خانواده]] از مادر، کیفیت شیردهی و سلامت کودک را تضمین میکند. قوانین حمایتی ایران، شامل [[مرخصی زایمان]] و تسهیلات شیردهی برای مادران شاغل است تا امکان ادامه شیردهی تا دوسالگی فراهم شود. این فرایند، هم پیوندی عاطفی و هم محافظتی میان مادر و کودک ایجاد میکند. | ||
== مدت زمان | == اهمیت و مدت زمان == | ||
فرایند شیردهی توسط مادر و مدت زمان آن، در نقاط مختلف جهان با توجه به آئین و آداب و رسوم هر منطقه، متفاوت است. مدت زمان شیردهی در میان [[مسلمان|مسلمانان]]، مستند به نص [[قرآن]] است. قرآن، دوره کامل شیردهی مادر به فرزند را دو سال بیان نموده است.<ref>سوره بقره، آیه 233.</ref> | شیر مادر منبع تغذیه نوزادان از ابتدای تولد تا سن زیر دو سالگی است.<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ . کدخدایی و حاجیانفر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> بیشتر مادران بدون افزودن شیر جانشین یا مواد غذایی دیگر قادر به شیردادن به فرزند خود به مدت ۶ ماه یا بیشتر هستند. سازمان بهداشت جهانی تغذیه انحصاری کودک با شیر مادر را تا شش ماهگی و بعد از آن، استمرار شیردهی به همراه مکملهای غذایی برای حداقل یکسال تا دو سال پیشنهاد کرده است.<ref>[https://daneshyari.com/isi/articles/breastfeeding .«شیردهی یا تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشیاری، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> فرایند شیردهی توسط مادر و مدت زمان آن، در نقاط مختلف جهان با توجه به آئین و آداب و رسوم هر منطقه، متفاوت است. مدت زمان شیردهی در میان [[مسلمان|مسلمانان]]، مستند به نص [[قرآن]] است. قرآن، دوره کامل شیردهی مادر به فرزند را دو سال بیان نموده است.<ref>سوره بقره، آیه 233.</ref> | ||
== | == رویکرد پزشکی == | ||
پژوهشهای صورت گرفته نشان داده است که شیردهی مادر هم با سلامتی کودک و هم با سلامتی مادر، در ارتباط مستقیم است و آنها را در برابر برخی بیماریها مصون میکند. | پژوهشهای صورت گرفته نشان داده است که شیردهی مادر هم با سلامتی کودک و هم با سلامتی مادر، در ارتباط مستقیم است و آنها را در برابر برخی بیماریها مصون میکند. شیردهی اثرات مثبت متنوعی برای سلامتی مادر دارد؛ از جمله: | ||
* برگرداندن رحم به حالت طبیعی؛ مکیدن شیر توسط نوازد در ساعات اولیه بعد از [[زایمان]] باعث میشود از غده هیپوفیز، هورمون اکسیتوسین ترشح شود. این هورمون علاوه بر تحریک ترشح شیر، باعث بروز انقباضاتی در رحم میشود. انقباضات مذکور افزون بر جلوگیری از خونریزی بیشتر رحم، منجر به تسریع برگشت رحم به شکل قبل از [[بارداری]] میشود.<ref>[https://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-مزایای-شیردهی-به-نوزاد-برای-مادران «مزایای شیردهی به نوزاد برای مادران»، وبسایت مادرشو، تاریخ بازدید: 13 تیر 1401ش.]</ref> | |||
شیردهی اثرات مثبت | * افزایش آرامش و کاهش فشار خون؛ در مدت شیردهی ترشح هورمون اکسیتوسین و پرولاکتین، باعث آرامش مادران شیرده میشود. این آرامش متأثر از کاهش فشار خون است. بر اساس مطالعات صورت گرفته، شیردادن بهطور میانگین کاهش ۱۲ درصدی فشار خون مادران را به ارمغان میآورد.<ref>[https://www.pooralimd.com/مطلب-اثرات-مثبت-شیردهی-بر-سلامت-مادر پورعلی، «اثرات مثبت شیردهی بر سلامت مادر»، وبسایت دکتر رقیه پورعلی، تاریخ بازدید: 12 تیر 1401ش.]</ref> | ||
* کاهش خطر ابتلا به دیابت؛ تحقیقات نشان داده است، شیردهی باعث کاهش ۲۵ تا ۴۷ درصدی ابتلا به دیابت از طریق بهبود علائم تحمل گلوکز و بهبود حساسیت به انسولین میشود.<ref>[https://lashgaraklab.ir/اثرات-مثبت-شیر-دهی-بر-سلامت-مادران/ معرف، «اثرات مثبت شیردهی بر سلامت مادران»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی لشگرک، تاریخ بازدید: 13 تیر 1401ش.¬]</ref> | |||
* کاهش بیماریهای قلبی؛ شیردهی به مدت ۶ ماه، باعث کاهش چشمگیر سکته و بیماریهای قلبی ـ عروقی میشود.<ref>[https://lashgaraklab.ir/اثرات-مثبت-شیر-دهی-بر-سلامت-مادران/ معرف، «اثرات مثبت شیردهی بر سلامت مادران»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی لشگرک، تاریخ بازدید: 13 تیر 1401ش.]</ref> | |||
* کاهش ابتلا به سرطان؛ ترشح هورمون استروژن در مدت شیردهی به کمترین حد خود میرسد درنتیجه باعث کاهش ابتلا به سرطان تخمدان، دهانه رحم و سینه میشود.<ref>[https://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-مزایای-شیردهی-به-نوزاد-برای-مادران «مزایای شیردهی به نوزاد برای مادران»، وبسایت مادرشو، تاریخ بازدید: 13 تیر 1401ش.]</ref> | |||
== شیر مادر == | |||
{{اصلی|شیر مادر}} | |||
=== فواید === | |||
شیر مادر در طول زمان شیردهی تغییراتی را با توجه به نیاز کودک در هر دوره دارد. شیر مادر در ابتدای تولد نوزاد رقیق است تا رفع تشنگی از نوزاد کند و به مرور، هرچه از زمان تغذیه نوازد بگذرد، چربتر میشود. شیر مادر با بزرگتر شدن کودک نیز تغییر میکند تا نیازهای کودک را طی روند رشدش تأمین کند. اجزای شیر هر زمان بهگونهای تغییر میکند تا همیشه هر نوع آنتیبادی مورد نیاز بدن کودک را تأمین کند؛ از اینرو همه آنچه را بدن کودک نیاز دارد بهلحاظ ایمنی با شیر مادر حاصل میشود. گفته شده شیر مادر در طول روز هم تغییر میکند و در شب خاصیت آرامبخشتر و خوابآورتر دارد.<ref>[https://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-and-weaning-تغییرات-و-هماهنگی-بدن-مادران-برای-شیردهی «تغییرات و هماهنگی بدن مادران برای شیردهی»، وبسایت مادرشو، تاریخ بازدید: 13 تیر 1401ش.]</ref> پژوهشهای متعددی نشان داده است که بیماریهای تنفسی، عفونتهای گوش و مننژیت، اسهال و بیماری معده در نوزادانی که با شیر مادر تغذیه میشوند کمتر است یا بهصورت خفیف رخ میدهد. خطر مرگ در بین کودکانی که تا یک سالگی با شیر مادر تغذیه میشوند، کمتر از کودکانی است که با شیر مادر تغذیه نمیشوند، این ارتباط برای شیردهی بعد از یکسال نیز برقرار است.<ref>[https://madarsho.com/Article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-مزایای-شیر-مادر-برای-نوزادان «مزایای شیر مادر برای نوزادان»، وبسایت مادرشو، تاریخ بازدید: 13 تیر 1401ش.]</ref><ref>[https://madarsho.com/Article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-مزایای-شیر-مادر-برای-نوزادان «مزایای شیر مادر برای نوزادان»، وبسایت مادرشو، تاریخ بازدید: 13 تیر 1401ش.]</ref> طب پژوهشهای انجام شده، تغذیه با شیر مادر رشد شناختی کودک را به میزان قابل توجهی بهبود میدهد.<ref>[https://madarsho.com/Article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-مزایای-شیر-مادر-برای-نوزادان «مزایای شیر مادر برای نوزادان»، وبسایت مادرشو، تاریخ بازدید: 13 تیر 1401ش.]</ref> | |||
= | |||
شیر مادر در طول زمان شیردهی تغییراتی را با توجه به نیاز کودک در هر دوره دارد. شیر مادر در ابتدای تولد نوزاد رقیق است تا رفع تشنگی از نوزاد کند و به مرور، هرچه از زمان تغذیه نوازد بگذرد، چربتر میشود. شیر مادر با بزرگتر شدن کودک نیز تغییر میکند تا نیازهای کودک را طی روند رشدش تأمین کند. اجزای شیر هر زمان بهگونهای تغییر میکند تا همیشه هر نوع آنتیبادی مورد نیاز بدن کودک را تأمین کند؛ از اینرو همه آنچه را بدن کودک نیاز دارد بهلحاظ ایمنی با شیر مادر حاصل میشود. گفته شده شیر مادر در طول روز هم تغییر میکند و در شب خاصیت آرامبخشتر و خوابآورتر دارد.<ref>[https://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-and-weaning-تغییرات-و-هماهنگی-بدن-مادران-برای-شیردهی «تغییرات و هماهنگی بدن مادران برای شیردهی»، وبسایت مادرشو، تاریخ بازدید: 13 تیر 1401ش.]</ref> | |||
پژوهشهای متعددی نشان داده است که بیماریهای تنفسی، عفونتهای گوش و مننژیت، اسهال و بیماری معده در نوزادانی که با شیر مادر تغذیه میشوند کمتر است یا بهصورت خفیف رخ میدهد. خطر مرگ در بین کودکانی که تا یک سالگی با شیر مادر تغذیه میشوند، کمتر از کودکانی است که با شیر مادر تغذیه نمیشوند، این ارتباط برای شیردهی بعد از یکسال نیز برقرار است.<ref>[https://madarsho.com/Article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-مزایای-شیر-مادر-برای-نوزادان «مزایای شیر مادر برای نوزادان»، وبسایت مادرشو، تاریخ بازدید: 13 تیر 1401ش.]</ref> | |||
== اهمیت حمایت روانی و عملی از مادر شیرده == | == اهمیت حمایت روانی و عملی از مادر شیرده == | ||
| خط ۸۵: | خط ۳۰: | ||
=== نقش حمایتی خانواده در برابر افسردگی پس از زایمان === | === نقش حمایتی خانواده در برابر افسردگی پس از زایمان === | ||
برخی مادران بعد از زایمان دچار مشکلات عاطفی، غمگینی یا [[افسردگی پس از زایمان|افسردگی]] میشوند و در [[خواب]]، اشتها، حافظه و تمرکز آنان اختلال بهوجود میآید، یا احساس سردرگمی، بیقراری، [[ترس]]، گناه یا ناامیدی میکنند و در انجام وظایف مادری و [[نقش همسری زن|همسری]] ناتوان میشوند؛ در این مواقع [[پدر]] کودک میتواند با حمایت از مادر و کمک در انجام کارهای منزل و مراقبت از سایر کودکان، امکان آرامش و استراحت بیشتر مادر را فراهم آورد. اعضای خانواده و خویشاوندان میتوانند با اظهار [[محبت در خانواده|محبت]] به روحیه مادر کمک کنند. هریک از اعضای خانواده میتوانند بخشی از کار منزل را انجام دهند تا مادر فرصت بیشتری برای استراحت داشته باشد.<ref>طلایی، عوامل مؤثر در سلامت مادر و حمایت از مادران شیرده، بیتا، ص7ـ8.</ref> | برخی مادران بعد از زایمان دچار مشکلات عاطفی، غمگینی یا [[افسردگی پس از زایمان|افسردگی]] میشوند و در [[خواب]]، اشتها، حافظه و تمرکز آنان اختلال بهوجود میآید، یا احساس سردرگمی، بیقراری، [[ترس]]، گناه یا ناامیدی میکنند و در انجام وظایف مادری و [[نقش همسری زن|همسری]] ناتوان میشوند؛ در این مواقع [[پدر]] کودک میتواند با حمایت از مادر و کمک در انجام کارهای منزل و مراقبت از سایر کودکان، امکان آرامش و استراحت بیشتر مادر را فراهم آورد. اعضای خانواده و خویشاوندان میتوانند با اظهار [[محبت در خانواده|محبت]] به روحیه مادر کمک کنند. هریک از اعضای خانواده میتوانند بخشی از کار منزل را انجام دهند تا مادر فرصت بیشتری برای استراحت داشته باشد.<ref>طلایی، عوامل مؤثر در سلامت مادر و حمایت از مادران شیرده، بیتا، ص7ـ8.</ref> | ||
در میان عوامل مختلف بیرونی، همسر مهمترین نقش را در تشویق، اعتماد بهنفس<ref>[https://www.gmu.ac.ir/content/1660368994341 «نقش همسر در امر شیردهی»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد.]</ref> و حمایت روانی مادر داشته و مهمترین عامل در تمایل به شیردهی و تداوم آن است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/49279/fa خیاطی، «علل قطع زودهنگام شیردهی و انتظارات مادران شیرده از خانواده و جامعه در سنندج»، 1386ش، ص29.]</ref> از اینرو لازم است همسر با درک شرایط مادر و حمایتگری،<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/4301910/نقش-مهم-حمایت-گری-پدران-در-فرایند-شیردهی-مادران خدایی، «نقش مهم حمایتگری پدران در فرایند شیردهی مادران»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> به استراحت و خواب کافی مادر توجه داشته و علاوه بر تأمین امکانات لازم<ref>[https://www.gmu.ac.ir/content/1660368994341 «نقش همسر در امر شیردهی»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد.]</ref> در رسیدگی به امور منزل نیز به همسر خود کمک کند.<ref>[الهیدوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، 1393ش، ص180.]</ref> | |||
=== اهمیت استراحت فیزیکی مادر === | === اهمیت استراحت فیزیکی مادر === | ||
| خط ۹۸: | خط ۴۵: | ||
=== تسهیلات برای مادران شاغل === | === تسهیلات برای مادران شاغل === | ||
مادران شیرده بعد از شروع بهکار، تا ۲۴ماهگی کودک، روزانه یک ساعت از مرخصی شیردهی بهرهمند هستند.<ref>امانی و عبدالهیان، مجموعه تنقیحی احکام قانونی مرتبط با «ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادران در دوران بارداری و شیردهی»، 1398ش، ص4ـ5.</ref> کارفرما مکلف است به مادران شیرده تا پایان دوسالگی کودک پس از هر سه ساعت فعالیت، نیمساعت فرصت شیردهی بدهد و نیز مراکز مربوط به نگهداری کودکان (از قبیل شیر خوارگاه و مهد کودک) را ایجاد نماید.<ref>امانی و عبدالهیان، مجموعه تنقیحی احکام قانونی مرتبط با «ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادران در دوران بارداری و شیردهی»، 1398ش، ص3.</ref> | مادران شیرده بعد از شروع بهکار، تا ۲۴ماهگی کودک، روزانه یک ساعت از مرخصی شیردهی بهرهمند هستند.<ref>امانی و عبدالهیان، مجموعه تنقیحی احکام قانونی مرتبط با «ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادران در دوران بارداری و شیردهی»، 1398ش، ص4ـ5.</ref> کارفرما مکلف است به مادران شیرده تا پایان دوسالگی کودک پس از هر سه ساعت فعالیت، نیمساعت فرصت شیردهی بدهد و نیز مراکز مربوط به نگهداری کودکان (از قبیل شیر خوارگاه و مهد کودک) را ایجاد نماید.<ref>امانی و عبدالهیان، مجموعه تنقیحی احکام قانونی مرتبط با «ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادران در دوران بارداری و شیردهی»، 1398ش، ص3.</ref> | ||
== روشهای شیردهی == | |||
بهطور کلی نوزادان در مقدار نیاز به شیر مادر متفاوت بوده و توصیه متخصصان این است که در صورت توانایی کودک برای مکیدن، تعداد دفعات و مقدار تغذیه از شیر را به میل او واگذار کنند. بهطور معمول روز اول تولد، کودک بعد از مکیدن، مدت طولانی میخوابد که همین سبب کمتر شدن دفعات تغذیه در روز اول است، اما در روز دوم تعداد دفعات شیر خوردن به ۸ تا ۱۲ بار میرسد.<ref>[https://www.unicef.org/iran/media/4486/file/Breastfeeding%20Promotion%20Training%20Kit.pdf عزالدین زنجانی و دیگران، «مجموعه آموزشی ترویج تغذیه با شیر مادر»، 1400ش، ص229-230.]</ref> | |||
=== از شیر گرفتن === | |||
قرآن کریم چگونگی از شیر گرفتن را در اختیار پدر و مادر و با رضایت و مشورت آنها قرار داده و از پدر و مادر خواسته که اختلافات آنها موجب ضرر و زیان به کودک نشود. از شیر گرفتن بچه باید بهتدریج صورت بگیرد. برخی برای این منظور از روشهای سنتی مثل مالیدن خوراکیهای تلخ و تند به پستان مادر استفاده میکنند.<ref>[[عزالدین زنجانی و دیگران، «پایش کیفی عوامل مؤثر بر تغذیه انحصاری با شیر مادر و تداوم آن در مناطق شهری و روستایی کشور در سال 1379»، 1381ش، ص136.]]</ref> برخی، گیاه بسیار تلخِ صبر زرد را به نوک پستان میمالند تا نوزاد پستان را به دهان نگیرد. این الگوها مورد توصیه اطبای دوره صفویه نیز بوده است.<ref>الگود، طب در دوره صفویه، 1357ش، ص320.</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
