جز رضا عسکری صفحهٔ جلوهنمایی زن را به جلوهنمایی زنان منتقل کرد |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
==مفهومشناسی== | ==مفهومشناسی== | ||
خودنمایی بهمعنای تظاهر، جلوهگری، ظاهرسازی نمایش،<ref>[https://www.vajehyab.com/motaradef/%D8%AE%D9%88%D8%AF%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه خودنمایی.]</ref> و خوشنمایاندن خویش در برابر دیگران به کمک آرایش، ناز، کرشمه و دلبری است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87-%DA%AF%D8%B1%DB%8C?q=%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87%20%DA%AF%D8%B1%DB%8C دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه جلوهگری].</ref> در خودنمایی تلاش میشود تا برتریهای حقیقی یا ساختگی، آشکارا به نمایش گذاشته شود.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6632640/%D9%85%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1-%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86 «مظاهر ریا و خودنمایی در یک انسان»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> در فرهنگ دینی مسلمانان از جلوهنمایی با عنوان «تَبَرُّج» یاد شده است. تبرّج آن است كه زن زيبایيهاى خود را برای دیگران آشکار كند،<ref>[http://lib.eshia.ir/20006/6/115/محاسن فراهیدی، العین، 1366ش، ج۶، ص۱۱۵]؛ قرشی بنابی، قاموس قرآن، 1371ش، ج1، ص174.</ref> همانگونه كه برج در ميان ساختمانهاى ديگر جلوۀ خاصّى دارد و برای همه آشکار است.<ref>قرائتى، تفسير نور، 1388ش، ج7، ص360؛ قرشی بنابی، قاموس قرآن، 1371ش، ج1، ص174. </ref> جلوهنمایی با آشکار ساختن زيبايىهاى پنهان، خودنمايى در راه رفتن و دلبريكردن براي تصاحب قلب ديگري، نمود مییابد.<ref>طبرسى، مجمع البيان فى تفسيرالقرآن، 1372ش، ج6، ص223؛ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج20، ص108؛ [http://marifat.nashriyat.ir/node/1977 رجبی، «حیا و خودآرایی و نقش آنها در سلامت روانی زن»، 1389ش.]</ref> | |||
== | ==اهداف و دلایل== | ||
کارشناسان و پژوهشگران، مهمترین هدف خودنمایی را بهویژه از سوی زنان، دیدهشدن در جامعه و گاهی فریب دیگران، دانستهاند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6474072/%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%DA%86%DB%8C%D «عاقبت خودنمایی و فریب مردم در نگاه اسلام چیست؟»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | |||
=== | از دیدگاه برخی کارشناسان، علل فردی خودنمایی عبارتند از: ضعف حیا و عزت نفس، بحران هویت و ضعف ایمان افراد. علل اجتماعی آن کسب موقعیت و شهرت در فضای اجتماعی، تقلید از سبک زندگی غربی، گرایش به جنس مخالف، مدگرایی و افزایش حس رقابت است.<ref>[https://issh.shahed.ac.ir/article_3740.html <nowiki>معنوی و طاهری، «خودنمایی زنان در فضای مجازی بهمثابه یک آسیب اجتماعی و راهکارهای مقابله با آن»، 1400ش، ص 195-201.]</nowiki>]</ref> | ||
==جلوهنمایی در ادیان== | |||
=== یهودیت === | |||
در تلمود، دربارۀ زنی که با نقض هنجارهای جامعه یهودی، بدون پوشش سر به میان مردم و مکانهای عمومی برود، با هر سنخی از مردان همسخن شود و یا صدایش فراتر از خانه شنیده شود، چنین حکم شده است که شوهر میتواند بدون پرداخت مهریه، او را طلاق دهد.<ref>دورانت، تاریخ تمدن، 1378ش، ج4، ص461.</ref> همچنین از کاربرد لوازم و لباس مردانه توسط زن و بالعکس، نهی شده و چنین کاری نزد خدا، ناپسند معرفی شده است.<ref>کتاب مقدس، سفر تثنیه، باب 22، آیه 5.</ref> رعايت عفت و پرهیز از جلوهگری در دين يهود از چنان اهميتی برخوردار است كه در عهد عتيق به زنانی كه حدود الهی را رعايت نكرده و از قوانين شــرعی سرپيچی میكنند، هشدار نزول عذاب داده شده است.<ref>کتاب مقدس ، كتاب اشعياء، باب 18، آیه 16.</ref> | در تلمود، دربارۀ زنی که با نقض هنجارهای جامعه یهودی، بدون پوشش سر به میان مردم و مکانهای عمومی برود، با هر سنخی از مردان همسخن شود و یا صدایش فراتر از خانه شنیده شود، چنین حکم شده است که شوهر میتواند بدون پرداخت مهریه، او را طلاق دهد.<ref>دورانت، تاریخ تمدن، 1378ش، ج4، ص461.</ref> همچنین از کاربرد لوازم و لباس مردانه توسط زن و بالعکس، نهی شده و چنین کاری نزد خدا، ناپسند معرفی شده است.<ref>کتاب مقدس، سفر تثنیه، باب 22، آیه 5.</ref> رعايت عفت و پرهیز از جلوهگری در دين يهود از چنان اهميتی برخوردار است كه در عهد عتيق به زنانی كه حدود الهی را رعايت نكرده و از قوانين شــرعی سرپيچی میكنند، هشدار نزول عذاب داده شده است.<ref>کتاب مقدس ، كتاب اشعياء، باب 18، آیه 16.</ref> | ||
=== | ===مسیحیت=== | ||
در رساله پطرس رسول، به پرهیز زنان از آشکار ساختن زينت ظاهري و نیز به لزوم بهره گرفتن زنان از پوششی که فسادانگیز نباشد، اشاره شده كه هر دو، مخصوص زنان مقدس و مؤمن است. چنین زنانی زینت خود را تنها بر شوهر خویش عرضه میکنند.<ref>کتاب مقدس، رساله پطرس، باب 3، آیه 1-6.</ref> زنان در انجیل به خِردورزی، عفت، خانهنشینی و اطاعت شوهر، سفارش شدهاند. از منظر رهبران دینی کلیسا نیز پوشاندن صورت برای زنان الزامی بوده و تزیین موی سر، سوراخکردن گوشها و آویختن گلوبند، خلخال، طلا و دستبند قیمتی، رنگکردن مو و تغییر صورت ممنوع بوده است.<ref>کتاب مقدس، رساله پطرس، باب 3، آیه 1-6. </ref> | در رساله پطرس رسول، به پرهیز زنان از آشکار ساختن زينت ظاهري و نیز به لزوم بهره گرفتن زنان از پوششی که فسادانگیز نباشد، اشاره شده كه هر دو، مخصوص زنان مقدس و مؤمن است. چنین زنانی زینت خود را تنها بر شوهر خویش عرضه میکنند.<ref>کتاب مقدس، رساله پطرس، باب 3، آیه 1-6.</ref> زنان در انجیل به خِردورزی، عفت، خانهنشینی و اطاعت شوهر، سفارش شدهاند. از منظر رهبران دینی کلیسا نیز پوشاندن صورت برای زنان الزامی بوده و تزیین موی سر، سوراخکردن گوشها و آویختن گلوبند، خلخال، طلا و دستبند قیمتی، رنگکردن مو و تغییر صورت ممنوع بوده است.<ref>کتاب مقدس، رساله پطرس، باب 3، آیه 1-6. </ref> | ||
== | === اسلام === | ||
در قرآن، برای خودنمایی زن که زیباییهای خود را برای مردان آشکار میکند، از واژۀ «[[تبرج]]» استفاده شده است.قرآن، تبرج را از خصلتهای زنان عصر جاهلی دانسته و آرایش زن در بیرون منزل و در مقابل مردان را نکوهش کرده است.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AA%D8%A8%D8%B1%D9%91%D8%AC «تبرج»، ویکی فقه.]</ref> در قرآن به خودنمایی در امور عبادی نیز با مفهوم «ریا» و «شرک» توجه شده و از صفات منافقان و کافران معرفی شده است.<ref>سوره ماعون، آیات4-7؛ سوره نساء، آیات 142 و 38؛ سوره بقره، آیه 264.</ref> بر اساس آموزههای اسلامی، اگر انسان اعمال نیک خود را نه برای رضای خداوند، بلکه برای نشاندادن به مردم انجام دهد، عمل او باطل است.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AA%D8%A8%D8%B1%D9%91%D8%AC «ریا»، ویکی شیعه.]</ref> مفسران قرآن در بیان مصادیق خودنمایی به نحوه پوشش زنان، سخنگفتن همراه با عشوهگری و نازککردن صدا<ref>سوره احزاب، آیه 32.</ref> و شیوه راهرفتن آنها نزد مردان و جلب توجه نامحرمان<ref>سوره نور، آیه 31.</ref> اشاره کردهاند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1023188/fa صالحی ارمکی و دیگران، «بررسی تطبیقی دو مؤلفه جاهلیت اولی، تبرج وخشونت علیه زن، با جاهلیت مدرن از منظز قرآن»، 1400ش، ص415.]</ref> خودنمایی در قالب اعمال عبادی نیز انجام میشود. مانند اینکه افراد اعمال دینی خود مثل نماز، روزه، خمس، انفاق، حج و جهاد را برای جلب توجه مردم انجام دهند.<ref> [https://fa.wikishia.net/view/%D8%B1%DB%8C%D8%A7 «ریا»، ویکی شیعه.]</ref> | |||
به اعتقاد اندیشمندان اجتماعی با گسترش فضای مجازی و دسترسی آسان و عمومی به آن، مظاهر خودنمایی زنان دستخوش تحولات زیادی شده که این امر منجر به شکلگیری مدهای متنوع و بهدنبال آن تلاش برای بیشتر دیدهشدن، در بین جوانان و زنان شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/93971/fa رفعتخواه، «هویت انسانی زن در چالش مد و لباس»، 1386ش، ص136-140.]</ref> | |||
از منظر اندیشمندان مسلمان، دین اسلام برای مقابله با تندرویها و کندرویهایی كه در طول تاريخ برای پوشش زنان وجود داشته است، تلاش کرده تا قلمرو مسئلۀ پوشش را معین کند و آن را بدون افراط و تفریط و متناسب با طبیعت زن و حمیت مرد در حفظ حريم خانواده، عرضه کرده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27318/1/240#_ftnref2 گروهی از نویسندگان، جوان، هیجان و خویشتنداری، بیتا، ج1، ص240.]</ref> اسلام با توجه به غريزه خودنمايي و جلوهنمایی زن، برای آن حدود و چارچوب مشخص کرده است.<ref>سوره احزاب، آیه 33؛ سوره نور، آیه 60؛ كليني، اصول كافي، 1367ش، ج5، ص324؛ عاملي، وسایل الشیعه، 1386ش، ج4، ص459.</ref> | |||
با توجه به غریزی بودن جلوهگری زنان، اسلام برای آن چارچوبی تعریف کرده و آن را محدود به خانواده دانسته است. آموزههای اسلام، تبرج زن در خانواده و در مقابل محارم را توصیه کرده و جلوهنمایی و تبرّج زن براى همسر را از صفات پسنديده بهشمار آورده است.<ref>بروجردى، العروة الوثقى، 1365ش، ج2، ص799.</ref> آرایشکردن، پوشیدن لباسهای زیبا و متنوع و خوشبوکردن، از جمله موارد تبرج برای همسر است. توجه زن به آرايش و زيبايي ظاهري نزد همسر، پاسخی به غريزه او در جلوهنمایی و جلب توجه ديگران است و او با جلب توجه همسر، از جلوهگري براي مردان نامحرم بينياز میشود.<ref>[http://marifat.nashriyat.ir/node/1977 رجبی، «حیا و خودآرایی و نقش آنها در سلامت روانی زن»، 1389ش.] </ref> بر اساس آموزههای اسلام، زن در عرصه اجتماع باید بدن خود را بهجز صورت و دستها، بپوشاند و از نشاندادن جذابيتها، زينتها و نیز جلب توجه مردان بپرهیزد.<ref>[http://marifat.nashriyat.ir/node/196 طاهرینیا، «زن و کیفیت حضور او در اجتماع از منظر قرآن»، 1389ش.]</ref> بر این اساس، زن مسلمان از تبرّج، خودنمايي و به نمايش گذاشتن جاذبههاي جنسي خود در برابر نامحرم نهي شده است.<ref>سوره احزاب، آیه 33؛ سوره نور، آیه 60.</ref> | |||
==دیدگاهها== | |||
بر اساس آموزههای اسلام، زن در عرصه اجتماع باید بدن خود را بهجز صورت و دستها، بپوشاند و از نشاندادن جذابيتها، زينتها و نیز جلب توجه مردان بپرهیزد.<ref>[http://marifat.nashriyat.ir/node/196 طاهرینیا، «زن و کیفیت حضور او در اجتماع از منظر قرآن»، 1389ش.]</ref> بر این اساس، زن مسلمان از تبرّج، خودنمايي و به نمايش گذاشتن جاذبههاي جنسي خود در برابر نامحرم نهي شده است.<ref>سوره احزاب، آیه 33؛ سوره نور، آیه 60.</ref> | برخی ارباب کلیسا با تحسین پوشش زنان مسلمان، از زنان مسیحی میخواهند که ذهن خود را از اسارت آرایشها و زیورها برهانند. آنها با اشاره به حکم خدا دربارۀ پوشیدگی زن، به زنان مسیحی یادآوری میکنند که جلوهگری و آشکار ساختن زیباییها و زینتها در جامعه، از خصوصیات زنان بیشرم و حیا است. چارلی چاپلین، کارگردان و بازیگر معروف سینمای کمدی جهان در نامهای که به او منسوب است به دخترش یادآوری کرده است که هیچکس و هیچچیز در این جهان، شایستۀ آن نیست که دختری ناخن پای خود را بهخاطر آن عریان کند مگر شوهری که روح عریانش از آن زن باشد. خانم گاندی، از رهبران جامعه هند نیز آرایش و جلوهگری زن بهمنظور جلب نظر مردان را گونهای از خفّت و خواری دانسته که شایسته هیچ زنی نیست.<ref>[http://marifat.nashriyat.ir/node/196 طاهرینیا، «زن و کیفیت حضور او در اجتماع از منظر قرآن»، 1389ش.]</ref> | ||
==جلوهنمایی | ==جلوهنمایی در جهان== | ||
== | === در ایران === | ||
نمونه ها و مصادیق جلوهنمایی و تبرج زنان در جامعه امروزی شامل هرگونه پوشش و رفتاری میشود که توجه مردان بیگانه را جلب کند. این کنشها بهتناسب فرهنگ و سبک زندگی، متغیر است.<ref>مصطفوی، التحقیق، 1366ش، ج2، ص190ـ192.</ref> پژوهشگران در بررسی خودنمایی و تبرج زنان ایرانی به موارد زیر توجه کردهاند: | نمونه ها و مصادیق جلوهنمایی و تبرج زنان در جامعه امروزی شامل هرگونه پوشش و رفتاری میشود که توجه مردان بیگانه را جلب کند. این کنشها بهتناسب فرهنگ و سبک زندگی، متغیر است.<ref>مصطفوی، التحقیق، 1366ش، ج2، ص190ـ192.</ref> پژوهشگران در بررسی خودنمایی و تبرج زنان ایرانی به موارد زیر توجه کردهاند: | ||
ظاهر شدن با آرایش و لباسهای زینتی در مجامع عمومی؛ | ظاهر شدن با آرایش و لباسهای زینتی در مجامع عمومی؛ | ||
| خط ۳۹: | خط ۴۱: | ||
صحبتکردن با نامحرمان با حالت ناز و کرشمه؛ | صحبتکردن با نامحرمان با حالت ناز و کرشمه؛ | ||
شبیه شدن به مردان.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/7345 «تبرج»، دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | شبیه شدن به مردان.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/7345 «تبرج»، دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ||
==آثار و پیامدها== | |||
جامعهشناسان بر این باور هستند که حضور فریبندۀ زنان در اجتماع، زمینهساز فساد اجتماعی و تهدید امنیت خانوادهها میشود. همچنین خودنمایی با تشدید حس رقابت زنان، به چشموهمچشمی، مصرفگرایی و تنش بین همسران میانجامد.<ref>[https://www.isna.ir/news/94030502875/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%88-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF «چرا زنان آرایش و خودنمایی میکنند؟»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> | |||
==درمان و مدیریت== | |||
از منظر آموزههای اسلام، خودنمایی از نیازهای طبیعی زن و مورد تایید اسلام است که باید در جایگاه مناسب خود ظهور یابد و اسباب هوسبازی بیماردلان نشود. اگر زن، در محیط خانواده و برای همسر، خود را زینت کند و با این عمل سلامت روان خانواده را تامین کند، بعد عاطفی و روانی مرد را تقویت کرده و به تعالی خانواده کمک میکند؛ چنین زنانی بهترین زنان امت مسلمان محسوب میشوند<ref>[https://nidamat.com/30578/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%AA%D8%B6%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%D8%B2%D9%86-%D8%A8%D9%87/ علویزاده، «آیا قانون حجاب متضاد با نیاز طبیعی زن به خودنمایی است؟»، وبسایت گناهشناسی.]</ref> که در نگاه قرآنی به مروارید محجوب و پوشیده در صدف<ref>سوره واقعه، آیه 23.</ref> و یا جواهرات اصلی مانند یاقوت و مرجان<ref>سوره الرحمن، آیه 56.</ref> تشبیه شدهاند. قرآن، نمایشگری جاهلیگونۀ زنان در اجتماع که موجب جلب توجه نامحرم میشود را نهی کرده است.<ref>سوره احزاب، آیات 31 و 32.</ref> از منظر مفسران قرآن، ارزش و احترام زن در نشاندادن زیباییها نیست، بلکه حفظ [[حیا]] و [[عفت]] و نمایش وقار و متانت، ارزش تلقی میشود.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87_%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8_%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86?hilight=%D8%A8%DB%8C+%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%AA%DB%8C «فلسفه حجاب زنان»، دانشنامه حوزوی ویکی فقه.]</ref> | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
*قرآن کریم. | * قرآن کریم. | ||
*بروجردى، مرتضى، مستند العروة الوثقى، تقرير بحث سيد ابوالقاسم خوئى، قم، لطفى، 1365ش. | *بروجردى، مرتضى، مستند العروة الوثقى، تقرير بحث سيد ابوالقاسم خوئى، قم، لطفى، 1365ش. | ||
*«تبرج»، دانشنامه جهان اسلام، تاریخ بازدید: 5 خرداد 1402ش. | *«تبرج»، دانشنامه جهان اسلام، تاریخ بازدید: 5 خرداد 1402ش. | ||
| خط ۵۹: | خط ۶۶: | ||
*گروهی از نويسندگان، جوان، هيجان و خويشتندارى، قم، موسسه علمى فرهنگى دارالحديث، بیتا. | *گروهی از نويسندگان، جوان، هيجان و خويشتندارى، قم، موسسه علمى فرهنگى دارالحديث، بیتا. | ||
*مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360ش. | *مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360ش. | ||
* «تبرج»، ویکی فقه، تاریخ بازدید: 10 خرداد 1402ش. | * «تبرج»، ویکی فقه، تاریخ بازدید: 10 خرداد 1402ش. | ||
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 16 اردیبهشت 1402ش. | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 16 اردیبهشت 1402ش. | ||
