پرش به محتوا

خون‌بس: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
ابرابزار
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =خون بس.png
| تصویر            =خون بس.png
| زیرنویس تصویر    =نمایی از فیلم «خون‌بس»، ساخته ناصر غلامرضایی
| زیرنویس تصویر    =نمایی از فیلم «خون‌بس»، ساخته ناصر غلامرضایی
| image_alt        =نمایی از فیلم «خون‌بس»، ساخته ناصر غلامرضایی
| image_alt        =نمایی از فیلم «خون‌بس»، ساخته ناصر غلامرضایی
| فایل پادکست      =خون‌بس.ogg
| فایل پادکست      =خون‌بس.ogg
| حجم فایلپادکست    =11/3
| حجم فایلپادکست    =۱۱/۳
| تاریخ پادکست      =17-2-1405
| تاریخ پادکست      =۱۷-۲-۱۴۰۵
| زیرنویس عنوان    =
| زیرنویس عنوان    =
 
| عنوان اصلی        =
| عنوان اصلی        =  
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان انگلیسی    =  
| عنوان عربی        =
| عنوان عربی        =  
| عنوان علمی        =
| عنوان علمی        =  
| شاخه علمی        =
| شاخه علمی        =  
| نوع مفهوم        =
| نوع مفهوم        =  
| معنای اصطلاحی      =
| معنای اصطلاحی      =  
| حوزه کاربرد      =
| حوزه کاربرد      =  
| گستره جغرافیایی  =
| گستره جغرافیایی  =  
| منشأ تاریخی      =
| منشأ تاریخی      =  
| نخستین کاربرد    =
 
| ریشه واژه        =
| نخستین کاربرد    =  
| مرتبط با          =
| ریشه واژه        =  
| اهمیت            =
| مرتبط با          =  
| مبدع              =
| اهمیت            =  
| مروج              =
| مبدع              =  
| مقدس برای        =
| مروج              =  
| مورد احترام      =
| مقدس برای        =  
| آثار مرتبط        =
| مورد احترام      =  
| آثار مرتبط        =  
}}
}}
{{درشت|'''خون‌بس'''}}؛ سنت جلوگیری از ادامهٔ دعوا و کشتار و اصلاح روابط قبایل از راه ازدواج.
{{درشت|'''خون‌بس'''}}؛ سنت جلوگیری از ادامهٔ دعوا و کشتار و اصلاح روابط قبایل از راه ازدواج.


خون‌بس یک سازوکار سنتی و قومی برای پایان‌ نزاع‌های برآمده از قتل، میان برخی اقوام است. در چارچوب این رسم، برای جلوگیری از انتقام‌جویی و جنگ‌های طولانی، طایفهٔ قاتل با پرداخت [[دیه‌|دیه‌ای]] شامل [[پول]]، زمین، اسلحه و [[ازدواج اجباری]] دختری از طایفهٔ قاتل با مردی از طایفهٔ مقتول، سعی در جبران و برقراری [[صلح]] دارد. این رسم، ریشه در نظام‌های قبیله‌ای و احساس [[همبستگی خونی]] دارد و با میانجی‌گری [[ریش‌سفید|ریش‌سفیدان]] و بزرگان اجرا می‌شود. خون‌بس از نظر اجتماعی به پایان درگیری‌ها کمک می‌کند، اما ازدواج اجباری زنان در این فرآیند، پیامدهای منفی روانی و اجتماعی برای آنان دارد و از دیدگاه [[قانون]] و [[فقه اسلامی]]، با مخالفت‌های بسیاری روبرو می‌شود.
خون‌بس یک سازوکار سنتی و قومی برای پایان نزاع‌های برآمده از قتل، میان برخی اقوام است. در چارچوب این رسم، برای جلوگیری از انتقام‌جویی و جنگ‌های طولانی، طایفهٔ قاتل با پرداخت [[دیه|دیه‌ای]] شامل [[پول]]، زمین، اسلحه و [[ازدواج اجباری]] دختری از طایفهٔ قاتل با مردی از طایفهٔ مقتول، سعی در جبران و برقراری [[صلح]] دارد. این رسم، ریشه در نظام‌های قبیله‌ای و احساس [[همبستگی خونی]] دارد و با میانجی‌گری [[ریش‌سفید|ریش‌سفیدان]] و بزرگان اجرا می‌شود. خون‌بس از نظر اجتماعی به پایان درگیری‌ها کمک می‌کند، اما ازدواج اجباری زنان در این فرایند، پیامدهای منفی روانی و اجتماعی برای آنان دارد و از دیدگاه [[قانون]] و [[فقه اسلامی]]، با مخالفت‌های بسیاری روبرو می‌شود.
 
خون‌صلح، نوعی رفتار عرفی رایج در قالب پیمان‌نامه و عقد قرارداد میان خانوادهٔ قاتل و مقتول با هدف صرف‌نظرکردن از قصاص قاتل است. این رسم میان برخی طوایف، ایلات و عشایر که دارای روابط خویشاوندی متعدد هستند، اجرا می‌شود. کارکرد آیین خون‌صلح، پیشگیری از حوادث احتمالی و ناهنجاری‌های اجتماعی در میان افراد یک جامعه است.


خون‌صلح، نوعی رفتار عرفی رایج در قالب پیمان‌نامه و عقد ‌قرارداد میان خانوادۀ قاتل و مقتول با هدف صرف‌نظر‌کردن از قصاص قاتل است. این رسم میان برخی طوایف، ایلات و عشایر که دارای روابط خویشاوندی متعدد هستند، اجرا می‌شود. کارکرد آیین خون‌صلح، پیشگیری از حوادث احتمالی و ناهنجاری‌های اجتماعی در میان افراد یک جامعه است.
== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
واژهٔ «خون‌بس» از دو کلمهٔ «خون» و «بس» ترکیب شده و در لغت به‌معنی قطع خون، کافی‌بودن خون و قطع جریان خونی است که راه افتاده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/خون+بست دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خون‌بست.]</ref> خون‌بس در اصطلاح، سازوکار عرفی برای رفع نزاع‌های فردی و جنگ‌های طایفه‌ای است؛ پس از درگیری که منجر به قتل می‌شود، زنانی از طایفهٔ قاتل به عقد مردانی از طایفهٔ مقتول درمی‌آیند. به [[زن|زنی]] که در این فرایند، وسیلهٔ خون‌بس می‌شود، فَصیله می‌گویند. سنت قومی خون‌بس، سبب فامیل‌شدن دو خانوادهٔ متخاصم و مانع انتقام‌جویی‌ها در آینده می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس «ناگفته‌هایی دربارۀ آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
واژهٔ «خون‌بس» از دو کلمهٔ «خون» و «بس» ترکیب شده و در لغت به‌معنی قطع خون، کافی‌بودن خون و قطع جریان خونی است که راه افتاده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/خون+بست دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خون‌بست.]</ref> خون‌بس در اصطلاح، سازوکار عرفی برای رفع نزاع‌های فردی و جنگ‌های طایفه‌ای است؛ پس از درگیری که منجر به قتل می‌شود، زنانی از طایفهٔ قاتل به عقد مردانی از طایفهٔ مقتول درمی‌آیند. به [[زن|زنی]] که در این فرایند، وسیلهٔ خون‌بس می‌شود، فَصیله می‌گویند. سنت قومی خون‌بس، سبب فامیل‌شدن دو خانوادهٔ متخاصم و مانع انتقام‌جویی‌ها در آینده می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس «ناگفته‌هایی دربارۀ آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>


خون‌صلح مترادف «خون‌بس» و دیگر واژه‌هایی مثل «خون‌بری» و «خون‌بها» است.<ref> [https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص141.]</ref> در لغت به‌معنای فدیۀ قتل و دیه است<ref> [https://vajehyab.com/?q=%D8%AE%D9%88%D9%86+%D8%A8%D8%B3&f=motaradef دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ «خون‌بست»، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref> و در اصطلاح نوعی قانون اجتماعی است که از آن به‌منظور حل اختلاف و گذشت از قصاص قاتل<ref> [https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159.]</ref> برای ایجاد صلح و آشتی و پیشگیری از خون‌ریزی‌های بعدی استفاده می‌شود. این آیین در میان عرب‌ها به «فصل» معروف است.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/%D8%AE%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D8%A8%D8%B3 . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> آیین خون‌صلح، نوعی روش غیر‌رسمی کیفری<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> میان خویشاوندان و افراد [[خانواده]] است <ref> [https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> که موجب دریافت دیه و گذشت از قصاص قتل می‌شود و شکاف اجتماعی به‌وجود آمده را ترمیم می‌کند.<ref> [https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، 1394ش، ص162.]</ref>
خون‌صلح مترادف «خون‌بس» و دیگر واژه‌هایی مثل «خون‌بری» و «خون‌بها» است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص141.]</ref> در لغت به‌معنای فدیهٔ قتل و دیه است<ref>[https://vajehyab.com/?q=خون+بس&f=motaradef دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ «خون‌بست»، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref> و در اصطلاح نوعی قانون اجتماعی است که از آن به‌منظور حل اختلاف و گذشت از قصاص قاتل<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159.]</ref> برای ایجاد صلح و آشتی و پیشگیری از خون‌ریزی‌های بعدی استفاده می‌شود. این آیین در میان عرب‌ها به «فصل» معروف است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> آیین خون‌صلح، نوعی روش غیررسمی کیفری<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> میان خویشاوندان و افراد [[خانواده]] است<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> که موجب دریافت دیه و گذشت از قصاص قتل می‌شود و شکاف اجتماعی به‌وجود آمده را ترمیم می‌کند.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص162.]</ref>


== پیشینه ==
== پیشینه ==
پیش از اسلام، معمولا قاتل با مجازات قصاص روبرو می‌شد و این حکم هم در جامعۀ عرب و هم در ایران، غلبه داشت و گذشت از مجازات قاتل، کمتر رخ می‌داد؛<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/%D8%AE%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D8%A8%D8%B3 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> اما بر اساس روایت‌های شفاهی،‌ رسم خون‌صلح از اوایل ورود دین اسلام به ایران، میان برخی اقوام و طوایف رواج یافت و تاکنون ادامه دارد.<ref> [https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، 1394ش، ص162.]</ref>
پیش از اسلام، معمولاً قاتل با مجازات قصاص روبرو می‌شد و این حکم هم در جامعهٔ عرب و هم در ایران، غلبه داشت و گذشت از مجازات قاتل، کمتر رخ می‌داد؛<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> اما بر اساس روایت‌های شفاهی، رسم خون‌صلح از اوایل ورود دین اسلام به ایران، میان برخی اقوام و طوایف رواج یافت و تاکنون ادامه دارد.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص162.]</ref>


در برخی جوامع سنتی، واکنش‌ها به قتل یکی از اعضای قبیله، بسیار پردامنه بود<ref>رید، انسان در عصر توحش، ۱۳۶۳ش، ص۳۳۹.</ref> و [[جنگ]] و نزاع میان قبیلهٔ فرد کشته‌شده با قبیلۀ قاتل، آن‌قدر ادامه می‌یافت تا قاتل، [[قصاص]] می‌شد یا طایفه او با پرداخت [[دیه]]، رضایت طایفه مقتول را به‌دست می‌آوردند.<ref>زیدان، تاریخ تمدن اسلام، ۱۳۶۹ش، ص۹۱۸.</ref> در این جوامع، حق خون‌داری از [[پدر]] به [[فرزند]] و نیز به خویشاوندان انتقال می‌یافت.<ref>شهبازی، ایل ناشناخته: پژوهشی در کوه‌نشینان سرخی فارس، ۱۳۶۶ش، ص۱۵۹؛ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۳۹ش، ص۴۹۰.</ref> راهکار این جوامع برای کوتاه‌کردن دورۀ نزاع، رسم خون‌بس بوده است.<ref>ماسوری، «خی‌صل»، نامه انسان‌شناسی، ۱۳۸۲ش، ص۷۴.</ref> در این رسم، شخص مجرم یا [[خانواده]] یا اعضای طایفهٔ او این نوع دیه را برای دوری از قصاص و وقوع قتلی دیگر، می‌پرداختند. به باور برخی محققان، پیشینهٔ این رسم به دورهٔ زندگی قبیله‌ای انسان‌ها می‌رسد<ref>[http://journal.asi.org.ir/ ماسوری، «خی‌صُل»، مجلۀ نامۀ انسان‌شناسی، ۱۳۸۲ش، ص74.]</ref> و در منابع کهن به مصادیقی از سنت خون‌بس در [[ایران باستان]]<ref>[https://www.irna.ir/news/83908100/پرونده-ای-به-نام-قربانیان-آیین-خون-بس وائلی‌زاده، «پرونده‌ای به‌نام قربانیان آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و در قانون‌نامهٔ حمورابی و آشور اشاره شده است.<ref>بادامچی، آغاز قانون‌گذاری، تاریخ حقوق بین‌النهرین باستان، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص34.</ref> برای رسم خون‌بس به شکلی که امروزه اجرا می‌شود، پیشینه‌ای تا حدود ۸۰۰ سال در [[لرستان]]، شناسایی شده است.<ref>[https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859806/رسمی-که-برای-رضای-خدا-نیست-عروسانی-که-قربانی-می‌شوند «رسمی که برای رضای خدا نیست/ عروسانی که قربانی می‌شوند»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.]</ref>
در برخی جوامع سنتی، واکنش‌ها به قتل یکی از اعضای قبیله، بسیار پردامنه بود<ref>رید، انسان در عصر توحش، ۱۳۶۳ش، ص۳۳۹.</ref> و [[جنگ]] و نزاع میان قبیلهٔ فرد کشته‌شده با قبیلهٔ قاتل، آن‌قدر ادامه می‌یافت تا قاتل، [[قصاص]] می‌شد یا طایفه او با پرداخت [[دیه]]، رضایت طایفه مقتول را به‌دست می‌آوردند.<ref>زیدان، تاریخ تمدن اسلام، ۱۳۶۹ش، ص۹۱۸.</ref> در این جوامع، حق خون‌داری از [[پدر]] به [[فرزند]] و نیز به خویشاوندان انتقال می‌یافت.<ref>شهبازی، ایل ناشناخته: پژوهشی در کوه‌نشینان سرخی فارس، ۱۳۶۶ش، ص۱۵۹؛ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۳۹ش، ص۴۹۰.</ref> راهکار این جوامع برای کوتاه‌کردن دورهٔ نزاع، رسم خون‌بس بوده است.<ref>ماسوری، «خی‌صل»، نامه انسان‌شناسی، ۱۳۸۲ش، ص۷۴.</ref> در این رسم، شخص مجرم یا [[خانواده]] یا اعضای طایفهٔ او این نوع دیه را برای دوری از قصاص و وقوع قتلی دیگر، می‌پرداختند. به باور برخی محققان، پیشینهٔ این رسم به دورهٔ زندگی قبیله‌ای انسان‌ها می‌رسد<ref>[http://journal.asi.org.ir/ ماسوری، «خی‌صُل»، مجلۀ نامۀ انسان‌شناسی، ۱۳۸۲ش، ص74.]</ref> و در منابع کهن به مصادیقی از سنت خون‌بس در [[ایران باستان]]<ref>[https://www.irna.ir/news/83908100/پرونده-ای-به-نام-قربانیان-آیین-خون-بس وائلی‌زاده، «پرونده‌ای به‌نام قربانیان آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و در قانون‌نامهٔ حمورابی و آشور اشاره شده است.<ref>بادامچی، آغاز قانون‌گذاری، تاریخ حقوق بین‌النهرین باستان، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص34.</ref> برای رسم خون‌بس به شکلی که امروزه اجرا می‌شود، پیشینه‌ای تا حدود ۸۰۰ سال در [[لرستان]]، شناسایی شده است.<ref>[https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859806/رسمی-که-برای-رضای-خدا-نیست-عروسانی-که-قربانی-می‌شوند «رسمی که برای رضای خدا نیست/ عروسانی که قربانی می‌شوند»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.]</ref>


=== گستره ===
=== گستره ===
بیشتر مناطقی که دارای نظام‌های قبیله‌ای و عشیره‌ای هستند در قلمرو آیین خون‌صلح قرار دارند. در این جوامع به‌دلیل هم‌بستگی خونی افراد، ایجاد مشکل و آسیب‌رساندن به یک خانواده، ضربه‌زدن به کل قوم قلمداد می‌شود. <ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/%D8%AE%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D8%A8%D8%B3 . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> خون‌صلح به‌عنوان یکی از آیین‌ها و سنت‌های اصیل میان برخی از اقوام مانند کرد‌های [[کرمانشاه]] <ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> و ایلام، عرب‌ها، لرها و بختیاری‌های استان لرستان، [[خوزستان]]،<ref> [https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> کهکیلویه و بویراحمد و چهارمحال و بختیاری رواج دارد.<ref> [https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، 1394ش، ص163.]</ref> این آیین در کشور‌‌های پاکستان، افغانستان، ترکیه و عراق نیز دیده می‌شود.<ref> [https://abadis.ir/fatofa/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3/ . «خون‌بس»، وب‌سایت دانشنامه عمومی.]</ref> خون‌بس میان بیشتر اقوام و عشایر ایران مانند [[ایل قشقایی|قشقایی]]، [[ایل بختیاری|بختیاری]]، [[قوم لر|لر]]، لک، [[قوم کرد|کرد]]، [[قوم ترکمن|ترکمن]]، [[قوم بلوچ|بلوچ]]، [[قوم عرب|عرب]]<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و نیز در [[افغانستان]] با تفاوت‌هایی در شیوهٔ اجرای آن، رایج است.<ref>[https://www.ariananews.af/fa/نیمه-خاموش-عرف-بد-دادن-دختران-در-افغانس/ «نیمۀ خاموش: عرف بد دادن دختران در افغانستان»، آریانانیوز.]</ref>  
بیشتر مناطقی که دارای نظام‌های قبیله‌ای و عشیره‌ای هستند در قلمرو آیین خون‌صلح قرار دارند. در این جوامع به‌دلیل هم‌بستگی خونی افراد، ایجاد مشکل و آسیب‌رساندن به یک خانواده، ضربه‌زدن به کل قوم قلمداد می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> خون‌صلح به‌عنوان یکی از آیین‌ها و سنت‌های اصیل میان برخی از اقوام مانند کردهای [[کرمانشاه]]<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> و ایلام، عرب‌ها، لرها و بختیاری‌های استان لرستان، [[خوزستان]]،<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> کهگیلویه و بویراحمد و چهارمحال و بختیاری رواج دارد.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص163.]</ref> این آیین در کشورهای پاکستان، افغانستان، ترکیه و عراق نیز دیده می‌شود.<ref>[https://abadis.ir/fatofa/خون-بس/ . «خون‌بس»، وب‌سایت دانشنامه عمومی.]</ref> خون‌بس میان بیشتر اقوام و عشایر ایران مانند [[ایل قشقایی|قشقایی]]، [[ایل بختیاری|بختیاری]]، [[قوم لر|لر]]، لک، [[قوم کرد|کرد]]، [[قوم ترکمن|ترکمن]]، [[قوم بلوچ|بلوچ]]، [[قوم عرب|عرب]]<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و نیز در [[افغانستان]] با تفاوت‌هایی در شیوهٔ اجرای آن، رایج است.<ref>[https://www.ariananews.af/fa/نیمه-خاموش-عرف-بد-دادن-دختران-در-افغانس/ «نیمۀ خاموش: عرف بد دادن دختران در افغانستان»، آریانانیوز.]</ref>


=== درخواست ثبت خون‌بس در فهرست آثار ناملموس ===
=== درخواست ثبت خون‌بس در فهرست آثار ناملموس ===
برخی استان‌های کشور، برای ثبت خون‌بس در فهرست آثار ناملموس تلاش کرده‌اند؛ اما تعدادی از زنان [[خوزستان|خوزستانی]] در [[فضای مجازی]] با هشتگ‌های #من_فصیله_نمی‌شوم و #من_خون‌بس_نمی‌شوم، به ثبت این رسم در فهرست [[آثار ناملموس]] اعتراض کردند. برخی از مؤسسه‌های مردم‌نهاد نیز از [[قوه قضاییه|قوۀ قضاییه]] درخواست کردند که بر اساس [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، از حقوق شرعی و قانونی زنان حمایت شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83908100/پرونده-ای-به-نام-قربانیان-آیین-خون-بس وائلی‌زاده، «پرونده‌ای به نام قربانیان آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
برخی استان‌های کشور، برای ثبت خون‌بس در فهرست آثار ناملموس تلاش کرده‌اند؛ اما تعدادی از زنان [[خوزستان|خوزستانی]] در [[فضای مجازی]] با هشتگ‌های #من_فصیله_نمی‌شوم و #من_خون‌بس_نمی‌شوم، به ثبت این رسم در فهرست [[آثار ناملموس]] اعتراض کردند. برخی از مؤسسه‌های مردم‌نهاد نیز از [[قوه قضاییه|قوهٔ قضاییه]] درخواست کردند که بر اساس [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، از حقوق شرعی و قانونی زنان حمایت شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83908100/پرونده-ای-به-نام-قربانیان-آیین-خون-بس وائلی‌زاده، «پرونده‌ای به نام قربانیان آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>


== خاستگاه ==
== خاستگاه ==
خط ۵۴: خط ۵۳:


=== در اسلام ===
=== در اسلام ===
خون‌صلح از جمله آیین‌های عرفی در جامعه است که پیش از اسلام نیز وجود داشت؛ اما با ظهور اسلام و با تمسک به قوانین اسلامی در این آیین تحولاتی ایجاد شد. آیین خون‌صلح به‌دلایلی مانند اصلاح ذات‌البین، گسترش فرهنگ صلح‌جویی و بخشش، افزایش وحـدت خانوادگی و اجتماعی، احتـرام بـه بزرگـان خيرانـديش با مبـانى و دستورات دين اسلام، هم‌خـوانی و سازگاری دارد؛ اما برخى از شرایط آن مانند پرداخت‌های اجبـاری مبالغ سنگین و ازدواج اجباری دختران به‌عنوان ديه و خسارات، مورد نهی اسلام است.<ref> [https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص165.]</ref>
خون‌صلح از جمله آیین‌های عرفی در جامعه است که پیش از اسلام نیز وجود داشت؛ اما با ظهور اسلام و با تمسک به قوانین اسلامی در این آیین تحولاتی ایجاد شد. آیین خون‌صلح به‌دلایلی مانند اصلاح ذات‌البین، گسترش فرهنگ صلح‌جویی و بخشش، افزایش وحدت خانوادگی و اجتماعی، احترام به بزرگان خیراندیش با مبانی و دستورات دین اسلام، هم‌خوانی و سازگاری دارد؛ اما برخی از شرایط آن مانند پرداخت‌های اجباری مبالغ سنگین و ازدواج اجباری دختران به‌عنوان دیه و خسارات، مورد نهی اسلام است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص165.]</ref>


== اجرای خون‌بس ==
== اجرای خون‌بس ==
آیین خون‌صلح برای رفع اختلاف برآمده از جرم قتل عمد یا غیر عمد میان خانواده‌ها،<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> در جوامع دارای آداب و رسوم طایفه‌ای یا تعصبات قومی و اعتقاد به اجرای عدالت خصوصی در کنار عدالت عمومی، رواج دارد. <ref> [https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> در این اجتماعات به‌دلیل پیوندهای عمیق خانوادگی، وقوع یک قتل می‌تواند آغازگر وقوع جرایم متعدد و استمرار آن باشد. در این وضعیت، اجرای آیین خون‌صلح، گزینۀ کارآمدی برای کاهش وقایع پسینی در خانواده و جامعه است.<ref> [https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159.]</ref> آیین خون‌صلح نوعی پیمان میان ایل و طایفه‌ای بزرگ بوده و فقط یک مراسم آشتی‌کنان عادی بین دو فرد یا دو خانواده نیست. <ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref>  
آیین خون‌صلح برای رفع اختلاف برآمده از جرم قتل عمد یا غیرعمد میان خانواده‌ها،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> در جوامع دارای آداب و رسوم طایفه‌ای یا تعصبات قومی و اعتقاد به اجرای عدالت خصوصی در کنار عدالت عمومی، رواج دارد.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> در این اجتماعات به‌دلیل پیوندهای عمیق خانوادگی، وقوع یک قتل می‌تواند آغازگر وقوع جرایم متعدد و استمرار آن باشد. در این وضعیت، اجرای آیین خون‌صلح، گزینهٔ کارآمدی برای کاهش وقایع پسینی در خانواده و جامعه است.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159.]</ref> آیین خون‌صلح نوعی پیمان میان ایل و طایفه‌ای بزرگ بوده و فقط یک مراسم آشتی‌کنان عادی بین دو فرد یا دو خانواده نیست.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref>
در چارچوب این رسم، خانواده یا طایفۀ قاتل برای ‌گرفتن عفو از خانوادۀ مقتول، اقدام می‌کنند. <ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص146.]</ref> این آیین پس از برگزاری مراسم یادبود مقتول <ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref> و اغلب با حضور بزرگان و ریشسفیدان قوم صورت می‌گیرد.<ref>   [https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/%D8%AE%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D8%A8%D8%B3 . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.] </ref> در روز مراسم، آیین سوگواري خاص مانند چمـري (نواختن ساز و دهل) و سرود‌هاي محلی (مور و شیون و زاري) از سوی اقوام قاتل انجام می‌شود و با این کار همدردی خود را با خانوادۀ مقتول، اعلام می‌کنند. <ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref> سپس طرفین در مقابل یکدیگر قرار‌ گرفته و بزرگان و ریش‌سفیدان، قاتل را به‌صورت کفن‌پـوش با دستانی بسته نزد اولیای دم می‌آورند و به‌دلیل اهمیت و جایگاه والای قرآن در اعتقادات دینی و اسلامی، خانواده مقتول را به حرمت قرآن قسم می‌دهند تا از قصاص قاتل چشم‌پوشی کنند. با این کار علاوه بر اقرار به خطاکار‌بودن قاتل، با یادآوری رحمت الهی و رأفت اسلامی، جبران خطای قاتل را تضمین می‌کنند. پس از تلاش فراوان و اخذ رضـایت اولیـاي دم، کدورت‌ها از بین می‌رود و اولیای دم با بوسیدن قرآن قاتل را عفو ‌کرده و از قصاص او می‌گذرند.<ref> [https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref>  
در چارچوب این رسم، خانواده یا طایفهٔ قاتل برای گرفتن عفو از خانوادهٔ مقتول، اقدام می‌کنند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص146.]</ref> این آیین پس از برگزاری مراسم یادبود مقتول<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref> و اغلب با حضور بزرگان و ریشسفیدان قوم صورت می‌گیرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در روز مراسم، آیین سوگواری خاص مانند چمری (نواختن ساز و دهل) و سرودهای محلی (مور و شیون و زاری) از سوی اقوام قاتل انجام می‌شود و با این کار همدردی خود را با خانوادهٔ مقتول، اعلام می‌کنند.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref> سپس طرفین در مقابل یکدیگر قرار گرفته و بزرگان و ریش‌سفیدان، قاتل را به‌صورت کفن‌پوش با دستانی بسته نزد اولیای دم می‌آورند و به‌دلیل اهمیت و جایگاه والای قرآن در اعتقادات دینی و اسلامی، خانواده مقتول را به حرمت قرآن قسم می‌دهند تا از قصاص قاتل چشم‌پوشی کنند. با این کار علاوه بر اقرار به خطاکاربودن قاتل، با یادآوری رحمت الهی و رأفت اسلامی، جبران خطای قاتل را تضمین می‌کنند. پس از تلاش فراوان و اخذ رضایت اولیای دم، کدورت‌ها از بین می‌رود و اولیای دم با بوسیدن قرآن قاتل را عفو کرده و از قصاص او می‌گذرند.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.]</ref>
سپس نوبت به تعیین خون‌بها می‌رسد. در این مرحله، نشست‌هایی میان دو طرف برگزار می‌شود.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/%D8%AE%D9%88%D9%86%E2%80%8C%D8%A8%D8%B3 . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> مقدار خون‌بها در طول زمان و متناسب با فرهنگ و آداب و رسوم طوایف و اقوام، متفاوت ‌بوده و دچار تحولاتی شده است. در گذشته، واگذاري زمین‌هاي کشاورزي، باغ‌ها و احشام به‌عنوان خون‌بها رایج بوده است، اما امروزه خون‌بها در شهر‌ها اغلب به‌صورت وجـه نقد تعیین می‌شود. <ref> [https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، 1394ش، ص168.]</ref> همچنین در گذشته، دختری از خانوادۀ قاتل را به‌عنوان قسمتی از خون‌بهـا بـه ازدواج مردي از طایفۀ مقتول در می‌آوردند تا روابط دو طایفه زودتر و بهتر ترمیم شود؛ اما با گذشت زمان این رسم منسوخ شده است.<ref> [https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159و 160 و 161 و 170.]</ref>
سپس نوبت به تعیین خون‌بها می‌رسد. در این مرحله، نشست‌هایی میان دو طرف برگزار می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> مقدار خون‌بها در طول زمان و متناسب با فرهنگ و آداب و رسوم طوایف و اقوام، متفاوت بوده و دچار تحولاتی شده است. در گذشته، واگذاری زمین‌های کشاورزی، باغ‌ها و احشام به‌عنوان خون‌بها رایج بوده است، اما امروزه خون‌بها در شهرها اغلب به‌صورت وجه نقد تعیین می‌شود.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص168.]</ref> همچنین در گذشته، دختری از خانوادهٔ قاتل را به‌عنوان قسمتی از خون‌بها به ازدواج مردی از طایفهٔ مقتول درمی‌آوردند تا روابط دو طایفه زودتر و بهتر ترمیم شود؛ اما با گذشت زمان این رسم منسوخ شده است.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159و 160 و 161 و 170.]</ref>


در اجرای خون‌بس، تعامل چند گروه ذینفع در آن، با هدف پایان‌دادن به اختلافات قومی و ایجاد صلح و آشتی میان دو طایفه قابل مشاهده است:
در اجرای خون‌بس، تعامل چند گروه ذینفع در آن، با هدف پایان‌دادن به اختلافات قومی و ایجاد صلح و آشتی میان دو طایفه قابل مشاهده است:
* '''بستگان قاتل و مقتول:''' بعد از وقوع درگیری و وقوع قتل، فضای متشنج در محدودهٔ سرزمینی دو طایفه به‌وجود می‌آید. افراد [[ایل]] در این مدت، در پی آسیب‌زدن به طرف مقابل هستند؛ مانند مسدودکردن راه‌های عبورومرور، جلوگیری از استفادهٔ مناسب از منابع آبی، کشاورزی و دامداری و تخریب برخی از اموال یکدیگر.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص153-154.]</ref>
* '''بستگان قاتل و مقتول:''' بعد از وقوع درگیری و وقوع قتل، فضای متشنج در محدودهٔ سرزمینی دو طایفه به‌وجود می‌آید. افراد [[ایل]] در این مدت، در پی آسیب‌زدن به طرف مقابل هستند؛ مانند مسدودکردن راه‌های عبورومرور، جلوگیری از استفادهٔ مناسب از منابع آبی، کشاورزی و دامداری و تخریب برخی از اموال یکدیگر.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص153-154.]</ref>
* '''کدخدایان و ریش‌سفیدان:''' نقش [[ریش‌سفید|ریش‌سفیدان]] و افراد دارای اعتبار اجتماعی در نزد ایلات در اجرای خون‌بس بسیار پررنگ است؛ آنها با رفت‌وآمد و انجام جلسات پی‌درپی، درصدد میانجی‌گری برای سازش طوایف و منصرف کردن خانواده‌ها از انتقام هستند که گاهی ممکن است این تلاش صلح‌خواهانه سال‌ها طول بکشد. گرچه در سال‌های اخیر مراجع قضایی و بیمه‌ای رواج یافته و بخش زیادی از اختلافات و تعیین دیات قتل و جرح از طریق آنها انجام می‌شود؛ اما باز هم نقش افراد ذی‌نفوذ برای تعیین نهایی و کاهش میزان دیات و خسارات بسیار پررنگ و مؤثر است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص153.]</ref>
* '''کدخدایان و ریش‌سفیدان:''' نقش [[ریش‌سفید|ریش‌سفیدان]] و افراد دارای اعتبار اجتماعی در نزد ایلات در اجرای خون‌بس بسیار پررنگ است؛ آنها با رفت‌وآمد و انجام جلسات پی‌درپی، درصدد میانجی‌گری برای سازش طوایف و منصرف کردن خانواده‌ها از انتقام هستند که گاهی ممکن است این تلاش صلح‌خواهانه سال‌ها طول بکشد. گرچه در سال‌های اخیر مراجع قضایی و بیمه‌ای رواج یافته و بخش زیادی از اختلافات و تعیین دیات قتل و جرح از طریق آنها انجام می‌شود؛ اما باز هم نقش افراد ذی‌نفوذ برای تعیین نهایی و کاهش میزان دیات و خسارات بسیار پررنگ و مؤثر است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص153.]</ref>
* '''قراردادهای ایلی:''' یکی از عناصر مهم در اجرای رسومات قومی، قراردادهای ایلی است؛ در نظام ایلی، بزرگان ایل، نمایندهٔ تام‌الاختیار در عقد قراردادهای صلح و جنگ محسوب می‌شوند. از گذشتهٔ دور نیز در درون هر ایلی، برای حل نزاع‌ها قراردادهایی به‌صورت شفاهی یا مکتوب وجود داشته که مبنای عمل نسل‌های بعد بوده است. برخی از این قراردادها مربوط به دوران معاصر است که قدرت، جمعیت، اصالت قومی و ثروت طوایف در نوع و سطح قراردادها تأثیرگذار بوده است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص155.]</ref>
* '''قراردادهای ایلی:''' یکی از عناصر مهم در اجرای رسومات قومی، قراردادهای ایلی است؛ در نظام ایلی، بزرگان ایل، نمایندهٔ تام‌الاختیار در عقد قراردادهای صلح و جنگ محسوب می‌شوند. از گذشتهٔ دور نیز در درون هر ایلی، برای حل نزاع‌ها قراردادهایی به‌صورت شفاهی یا مکتوب وجود داشته که مبنای عمل نسل‌های بعد بوده است. برخی از این قراردادها مربوط به دوران معاصر است که قدرت، جمعیت، اصالت قومی و ثروت طوایف در نوع و سطح قراردادها تأثیرگذار بوده است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص155.]</ref>
* '''زنان:''' زنان، از کنشگران اصلی رسم خون‌بس محسوب می‌شوند و نقشی فعال دارند؛ مانند تدارکات، [[عزاداری]]، همراهی با مردان در جلسات صلح و در نهایت یکی از مفاد توافق‌نامهٔ صلح، ازدواج دختری از یک طایفه با مردی از طایفهٔ دیگر است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص157.]</ref>
* '''زنان:''' زنان، از کنشگران اصلی رسم خون‌بس محسوب می‌شوند و نقشی فعال دارند؛ مانند تدارکات، [[عزاداری]]، همراهی با مردان در جلسات صلح و در نهایت یکی از مفاد توافق‌نامهٔ صلح، ازدواج دختری از یک طایفه با مردی از طایفهٔ دیگر است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص157.]</ref>


=== آداب‌ورسوم ===
=== آداب‌ورسوم ===
آیین برگزاری خون‌بس، با کنش‌های جمعی و توأم با ابراز احساسات مانند عزاداری و تسلیت به خانوادهٔ متوفی، گریه کردن زنان و مردان، شلیک تفنگ و ابراز پشیمانی و درخواست گذشت است که سبب فروکش کردن کینه‌های درونی افراد می‌شود.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص158-159.]</ref>  
آیین برگزاری خون‌بس، با کنش‌های جمعی و توأم با ابراز احساسات مانند عزاداری و تسلیت به خانوادهٔ متوفی، گریه کردن زنان و مردان، شلیک تفنگ و ابراز پشیمانی و درخواست گذشت است که سبب فروکش کردن کینه‌های درونی افراد می‌شود.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص158-159.]</ref>


در گذشته، قاتل دست‌بسته یا همراه با [[قرآن]] و شمشیر به‌دست، نزد خانوادهٔ مقتول می‌رفت. در مجلسی که ریش‌سفیدان دو طرف حضور داشتند، یکی از ریش‌سفیدان طایفهٔ قاتل به صاحب خون پیشنهاد می‌کرد که میان [[قرآن]] و شمشیر به‌عنوان نماد صلح و [[انتقام]]، یکی را برگزیند؛ شأن قرآن و جایگاه والای بزرگان طایفه، خانوادهٔ مقتول را ناگزیر از چشم‌پوشی از انتقام و رضایت‌دادن به خون‌بس می‌کرد.<ref>بهمن‌بیگی، عرف و عادت در عشایر فارس، تهران، ۱۳۲۴ش، ص35.</ref>  
در گذشته، قاتل دست‌بسته یا همراه با [[قرآن]] و شمشیر به‌دست، نزد خانوادهٔ مقتول می‌رفت. در مجلسی که ریش‌سفیدان دو طرف حضور داشتند، یکی از ریش‌سفیدان طایفهٔ قاتل به صاحب خون پیشنهاد می‌کرد که میان [[قرآن]] و شمشیر به‌عنوان نماد صلح و [[انتقام]]، یکی را برگزیند؛ شأن قرآن و جایگاه والای بزرگان طایفه، خانوادهٔ مقتول را ناگزیر از چشم‌پوشی از انتقام و رضایت‌دادن به خون‌بس می‌کرد.<ref>بهمن‌بیگی، عرف و عادت در عشایر فارس، تهران، ۱۳۲۴ش، ص35.</ref>


ریش‌سفیدان برای پایان دادن به دعواهای خونین بین دو قوم، دختری از طایفه قاتل به طایفه مقتول می‌دادند.<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس اکرمی، «ناگفته‌هایی درباره آیین خون‌بس»، سایت ایسنا.]</ref> اگر سن دختر کم بود، اقوام صبر می‌کردند تا به [[سن بلوغ]] برسد و به عقد مردی از طایفۀ مقتول درآید.<ref>تیموری، «خین صالح و کالات»، ۱۳۸۱ش، ص۸۱.</ref> گاهی با توجه به میزان جرم یا طبقهٔ اجتماعی قاتل و مقتول، تا چهار دختر به طایفه مقتول داده می‌شد.<ref>جانب‌الهی، «نکاتی از نقش پنهان زن در گستره پنج قرن تاریخ عشایر بلوچ»، ۱۳۶۹ش، ص۴۷–۴۸.</ref> این دختران [[جهیزیه]]، [[مهریه]] و [[مراسم عروسی|جشن عروسی]] نداشتند و خانوادهٔ قاتل به خانوادهٔ دختر [[شیربها]] نیز نمی‌داد<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و این دختران از جایگاه پایینی در طایفه برخوردار می‌شدند.<ref>[https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859806/رسمی-که-برای-رضای-خدا-نیست-عروسانی-که-قربانی-می‌شوند «رسمی که برای رضای خدا نیست/ عروسانی که قربانی می‌شوند»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.]</ref> علاوه بر [[دختر]]، دیه‌ای شامل [[پول]]،<ref>تیموری، «خین صالح و کالات»، ۱۳۸۱ش، ص۷۹.</ref> اسلحه ضارب و زمین نیز داده می‌شد.<ref>حنیف، شناخت ایل بیرانوند، ۱۳۷۷ش، ص۱۳۳.</ref> عشایر [[قوم بلوچ|بلوچ]] به این خون‌بها «[[بِجار]]»<ref>برقعی، سازمان سیاسی حکومت محلی بنت، ۱۳۳۶ش، ص۲۰۴.</ref> و در لرستان به آن [[تاسو]] می‌گویند.<ref>امرایی، «با عشایر لرستان از نزاع تا انتقام و صلح»، ۱۳۷۵ش، ص۱۴۸.</ref> امروزه خون‌بها بیشتر شامل پول، اسلحه و زمین می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس اکرمی، «ناگفته‌هایی درباره آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
ریش‌سفیدان برای پایان دادن به دعواهای خونین بین دو قوم، دختری از طایفه قاتل به طایفه مقتول می‌دادند.<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس اکرمی، «ناگفته‌هایی درباره آیین خون‌بس»، سایت ایسنا.]</ref> اگر سن دختر کم بود، اقوام صبر می‌کردند تا به [[سن بلوغ]] برسد و به عقد مردی از طایفهٔ مقتول درآید.<ref>تیموری، «خین صالح و کالات»، ۱۳۸۱ش، ص۸۱.</ref> گاهی با توجه به میزان جرم یا طبقهٔ اجتماعی قاتل و مقتول، تا چهار دختر به طایفه مقتول داده می‌شد.<ref>جانب‌الهی، «نکاتی از نقش پنهان زن در گستره پنج قرن تاریخ عشایر بلوچ»، ۱۳۶۹ش، ص۴۷–۴۸.</ref> این دختران [[جهیزیه]]، [[مهریه]] و [[مراسم عروسی|جشن عروسی]] نداشتند و خانوادهٔ قاتل به خانوادهٔ دختر [[شیربها]] نیز نمی‌داد<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و این دختران از جایگاه پایینی در طایفه برخوردار می‌شدند.<ref>[https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859806/رسمی-که-برای-رضای-خدا-نیست-عروسانی-که-قربانی-می‌شوند «رسمی که برای رضای خدا نیست/ عروسانی که قربانی می‌شوند»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.]</ref> علاوه بر [[دختر]]، دیه‌ای شامل [[پول]]،<ref>تیموری، «خین صالح و کالات»، ۱۳۸۱ش، ص۷۹.</ref> اسلحه ضارب و زمین نیز داده می‌شد.<ref>حنیف، شناخت ایل بیرانوند، ۱۳۷۷ش، ص۱۳۳.</ref> عشایر [[قوم بلوچ|بلوچ]] به این خون‌بها «[[بِجار]]»<ref>برقعی، سازمان سیاسی حکومت محلی بنت، ۱۳۳۶ش، ص۲۰۴.</ref> و در لرستان به آن [[تاسو]] می‌گویند.<ref>امرایی، «با عشایر لرستان از نزاع تا انتقام و صلح»، ۱۳۷۵ش، ص۱۴۸.</ref> امروزه خون‌بها بیشتر شامل پول، اسلحه و زمین می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/99060201729/ناگفته-هایی-درباره-آیین-خون-بس اکرمی، «ناگفته‌هایی درباره آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>


در عشایر لر و لک، پیش از برگزاری مراسم خون‌بس خانوادهٔ قاتل چند رأس [[گوسفند]]، مقداری [[برنج]]، [[قند]] و [[چای]] و [[سیگار]] توسط سلمانی یا حمامی محل، برای پذیرایی به خانهٔ مقتول می‌فرستد. گاهی موضوع خون‌بس را به احترام مقتول و [[خانواده]] و طایفهٔ وی تا پس از مراسم چهلم یا حتی سالگرد مقتول عقب می‌اندازند و مطرح نمی‌کنند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  
در عشایر لر و لک، پیش از برگزاری مراسم خون‌بس خانوادهٔ قاتل چند رأس [[گوسفند]]، مقداری [[برنج]]، [[قند]] و [[چای]] و [[سیگار]] توسط سلمانی یا حمامی محل، برای پذیرایی به خانهٔ مقتول می‌فرستد. گاهی موضوع خون‌بس را به احترام مقتول و [[خانواده]] و طایفهٔ وی تا پس از مراسم چهلم یا حتی سالگرد مقتول عقب می‌اندازند و مطرح نمی‌کنند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/245189/خون‌بس#c0098bc4a-7795-4fd5-ab74-903b2225ea64 حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>


میان عشایر عرب‌زبان، هنگامی که قتلی صورت می‌گرفت، خانوادهٔ قاتل از خانوادهٔ مقتول فرصت می‌گرفتند؛ در این مدت خانوادهٔ قاتل مصونیت داشت. در پایان فرصت، اگر دو خانواده به توافق نمی‌رسیدند، میان دو عشیره جنگ می‌شد؛ اما اگر به توافق می‌رسیدند، خانوادهٔ فصل‌دهنده پرچمی را که نماد پرچم [[حضرت ابوالفضل]] است، به چوب می‌بست.<ref>عزیزی، قبایل و عشایر عرب خوزستان، ۱۳۷۳ش، ص۱۱۵.</ref>
میان عشایر عرب‌زبان، هنگامی که قتلی صورت می‌گرفت، خانوادهٔ قاتل از خانوادهٔ مقتول فرصت می‌گرفتند؛ در این مدت خانوادهٔ قاتل مصونیت داشت. در پایان فرصت، اگر دو خانواده به توافق نمی‌رسیدند، میان دو عشیره جنگ می‌شد؛ اما اگر به توافق می‌رسیدند، خانوادهٔ فصل‌دهنده پرچمی را که نماد پرچم [[حضرت ابوالفضل]] است، به چوب می‌بست.<ref>عزیزی، قبایل و عشایر عرب خوزستان، ۱۳۷۳ش، ص۱۱۵.</ref>
خط ۸۴: خط ۷۹:
== پیامدها ==
== پیامدها ==
خون‌بس دارای آثار مثبت و منفی اجتماعی است؛ این رسم برای طوایف و نظام ایلی از نظر اجتماعی سبب تقویت همبستگی و اتحاد خویشاوندی می‌شود و از طرف دیگر اختلافات در درون ایل به آسانی و با توافق از بین می‌رود؛ اما به لحاظ جایگاه اجتماعی زن، یک پدیدهٔ ضدزن انگاشته می‌شود و اکثر زنان خون‌بس از اجرای این رسم، احساس نارضایتی دارند. برچسب خوردن در میان ایل، بزرگ‌ترین داغی است که زنان خون‌بس ازآن رنج می‌برند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص163-164.]</ref> رسم خون‌بس، برای زنانی که از این طریق ازدواج می‌کنند، ممکن است آسیب‌های روانی مانند [[افسردگی]]، ناراحتی اعصاب، انواع [[خودکشی]]، ناامیدی و ناراضی بودن از زندگی را به‌همراه داشته باشد. برخی از زنان خون‌بس، معتقدند که آنها قربانی اهداف نظام ایلی شده‌اند و بعد از ازدواج در میان مردم، نوعی برچسب به آنها زده می‌شود و احساس خوش‌بختی نمی‌کنند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص162.]</ref>
خون‌بس دارای آثار مثبت و منفی اجتماعی است؛ این رسم برای طوایف و نظام ایلی از نظر اجتماعی سبب تقویت همبستگی و اتحاد خویشاوندی می‌شود و از طرف دیگر اختلافات در درون ایل به آسانی و با توافق از بین می‌رود؛ اما به لحاظ جایگاه اجتماعی زن، یک پدیدهٔ ضدزن انگاشته می‌شود و اکثر زنان خون‌بس از اجرای این رسم، احساس نارضایتی دارند. برچسب خوردن در میان ایل، بزرگ‌ترین داغی است که زنان خون‌بس ازآن رنج می‌برند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص163-164.]</ref> رسم خون‌بس، برای زنانی که از این طریق ازدواج می‌کنند، ممکن است آسیب‌های روانی مانند [[افسردگی]]، ناراحتی اعصاب، انواع [[خودکشی]]، ناامیدی و ناراضی بودن از زندگی را به‌همراه داشته باشد. برخی از زنان خون‌بس، معتقدند که آنها قربانی اهداف نظام ایلی شده‌اند و بعد از ازدواج در میان مردم، نوعی برچسب به آنها زده می‌شود و احساس خوش‌بختی نمی‌کنند.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص162.]</ref>
* '''جرم‌انگاری در قانون''': رسم خون‌بس، به‌عنوان مصداق ازدواج اجباری، در [[مجلس شورای اسلامی]]، [[جرم‌انگاری]] شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5714871/لایحه-ای-برای-حمایت-از-زنان-جرم-انگاری-اجبار-زن-به-ازدواج-و «لایحه‌ای برای حمایت از زنان/ جرم‌انگاری اجبار زن به ازدواج و طلاق»، خبرگزاری مهر.]</ref>
* '''حرمت شرعی''': [[آیت‌الله خامنه‌ای]] معتقد است که دادن دختر از قبیله‌ای به قبیله‌ای دیگر برای حل اختلاف، بدون این‌که از خود دختر اجازه بگیرند، خلاف شرع است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/545879/نظر-صریح-رهبر-انقلاب-درباره-رسم-خون-بس «نظر صریح رهبر انقلاب دربارۀ رسم خون‌بس»، همشهری آنلاین.]</ref>


* '''جرم‌انگاری در قانون''': رسم خون‌بس، به‌عنوان مصداق ازدواج اجباری، در [[مجلس شورای اسلامی]]، [[جرم‌انگاری]] شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5714871/لایحه-ای-برای-حمایت-از-زنان-جرم-انگاری-اجبار-زن-به-ازدواج-و «لایحه‌ای برای حمایت از زنان/ جرم‌انگاری اجبار زن به ازدواج و طلاق»، خبرگزاری مهر.]</ref>
== کارکردها ==
کارشناسان معتقدند در شرایط وقوع جرائم خاصی مانند قتل، استفاده از آداب و رسوم رایج در میان این اقوام یکی از بهترین گزینه‌ها برای کاهش اختلافات و نزاع خانوادگی و اجتماعی است. آیین خون‌صلح نیز از جمله این رسوم رایج در میان برخی اقوام است که کارکردهای متعددی دارد:<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص160.]</ref>


* '''حرمت شرعی''': [[آیت‌الله خامنه‌ای]] معتقد است که دادن دختر از قبیله‌ای به قبیله‌ای دیگر برای حل اختلاف، بدون این‌که از خود دختر اجازه بگیرند، خلاف شرع است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/545879/نظر-صریح-رهبر-انقلاب-درباره-رسم-خون-بس «نظر صریح رهبر انقلاب دربارۀ رسم خون‌بس»، همشهری آنلاین.]</ref>
=== اجتماعی ===
# بازگشت فرد خاطی به زندگی عادی: از مهم‌ترین کارکردهای این آیین پذیرش قاتل در جامعه است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref> در این آیین به‌دلیل اظهار پشیمانی و درخواست جبران خطا، قاتل مجازات نشده<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% . نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص107 .]</ref> و با مداخلهٔ بزرگان و ریش‌سفیدان طوایف و خانواده‌های قاتل و مقتول، جرم او با شیوه‌های دیگری جبران می‌شود. بخشش قاتل، سبب پذیرش جمعی وی شده و او می‌تواند به زندگی عادی خود در جامعه ادامه دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.]</ref>
# ترمیم و احیای روابط در جامعه: خون‌صلح نوعی تجدید رسوم اصیل و حسنهٔ بومی و نماد همبستگی قومی، دینی و محیطی میان افراد یک جامعه است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص163.]</ref> کارشناسان معتقدند در قوانین مدنی، رعایت حقوق و عدالت ترمیمی در جامعه از مهم‌ترین جلوه‌های مدنیت است. آیین خون صلح به‌عنوان یک پدیدهٔ اجتماعی، معرف این نوع از مدنیت بوده و در میان طوایف و عشایر کارکرد ترمیمی دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% . نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص 108.]</ref> ماهیت این رسم به‌گونه‌ای است که بدون ایجاد خشونت و درگیری برای انتقام میان خانوادهٔ قاتل و مقتول، با اجرای خون‌صلح به ترمیم جامعه آسیب‌دیده کمک‌کرده<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص144.]</ref> و عامل اصلی در جلوگیری از وقوع جرم است.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص181 و 159.]</ref>
# حفظ نظم عمومی جامعه: برخلاف حقوق ترمیمی در جوامع مدرن که هدف آن اصلاح فرد و بازگرداندن مجرم به بدنهٔ اصلی جامعه است در آیین خون‌صلح علاوه بر فرد، حفظ جامعه و ایجاد نظم و انسجام عمومی، هدف اصلی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% . نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص 108.]</ref>
# پیشگیری از جرم و کاهش ناهنجاری‌های اجتماعی: جرم قتل در میان طوایف، خاستگاه دعواها و درگیری‌های خانوادگی طایفگی بوده و ضررهای جانی و مالی بی‌شمار و خسارت‌های جبران‌ناپذیر روحی و معنوی را برای شخص خاطی و اطرافیان او به‌دنبال دارد.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref> اما آیین خون‌صلح کاملاً از این پیامدها جلوگیری می‌کند.
# کاهش هزینه‌های دادرسی و مجازات: امروزه خون‌صلح به‌معنای عفو کامل قاتل نیست و رسیدگی به جنبهٔ عمومی قتل توسط دستگاه کیفری اجرا می‌شود؛ اما اجرای این رسم سبب کاهش تعداد جلسات دادگاه و کوتاه‌شدن مسیر دادرسی و کاهش هزینه‌های آن می‌شود.<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص181.]</ref>


==کارکرد‌ها==
=== فرهنگی و تربیتی ===
کارشناسان معتقدند در شرایط وقوع جرائم خاصی مانند قتل، استفاده از آداب و رسوم رایج در میان این اقوام یکی از بهترین گزینه‌ها برای کاهش اختلافات و نزاع خانوادگی و اجتماعی است. آیین خون‌صلح نیز از جمله این رسوم رایج در میان برخی اقوام است که کارکرد‌های متعددی دارد:<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، 1394ش، ص160.]</ref>
# گسترش فرهنگ عفو و بخشش: ترویج آیین خون‌صلح به‌عنوان یک سنت قدیمی کارآمد در حل و فصل منازعات اجتماعی، نقش مؤثری در افزایش و ترغیب افراد به عفو و بخشش دارد. در مواقعی که قتل غیرعمد بوده، این آیین مانع بسیاری از آسیب‌های خانوادگی، روحی و جسمی است که در پی قصاص بر خانوادهٔ شخص خاطی وارد شده و در برخی موارد اسباب انحلال زندگی بسیاری از خانواده‌ها را فراهم می‌کند. همچنین در پی وقوع قتل بسیاری از اقوام قاتل و مقتول با یکدیگر درگیر شده و ممکن است این میزان درگیری منجر به مهاجرت برخی خانواده‌ها از منطقهٔ زندگی خود شود.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/خون-صلح . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref>
# ترمیم خسارت وارده بر خانوادهٔ مقتول و افزایش حس مسئولیت‌پذیری در قاتل: برگزاری آیین خون‌صلح سبب ترمیم یا جبران خسارت‌های مادی، معنوی و روحی وارده بر خانوادهٔ مقتول می‌شود. در این شرایط قاتل که خود را مدیون بخشش اولیای دم می‌داند با مسؤولیت‌پذیریِ آگاهانه‌ای نسبت به آنها در پی جبران خطای خود بوده و تمامی آثار ناشی از قتل را می‌پذیرد. این امر سبب می‌شود تا خانوادهٔ مقتول، اقوام قاتل را به‌عنوان شریک غم خود بپذیرند<ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص174.]</ref> و در پی آن آتش خشم و کینهٔ آنها فروکش کرده و آرامش و صلح به دو طرف برگردد.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3838921/آرامش-دو-طایفه-در-لرستان-با-آیین-خون-صلح . «آرامش دو طایفه در لرستان با آیین خون صلح»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref>
===اجتماعی===
# از دیگر کارکردهای این آیین وحدت ایلی، گسترش جمعیت و خانواده و حفظ انسجام در روابط میان ریش‌سفیدان و بزرگ‌ترهای یک قوم با سایر افراد خصوصاً جوانان است.<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص140.]</ref>
# بازگشت فرد خاطی به زندگی عادی: از مهم‌ترین کارکرد‌های این آیین پذيرش قاتل در جامعه است.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.] </ref>  در این آیین به‌دلیل اظهار پشیمانی و درخواست جبران خطا، قاتل مجازات ‌نشده<ref>  [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% . نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص107 .]</ref>  و با مداخلۀ بزرگان و ریش‌سفیدان طوایف و خانواده‌های قاتل و مقتول، جرم او با شیوه‌های دیگری جبران می‌شود. بخشش قاتل، سبب پذیرش جمعی وی شده و او می‌تواند به زندگی عادی خود در جامعه ادامه دهد.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1167232/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D9%85%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D9%85%D8% . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.] </ref>
# ترمیم و احیای روابط در جامعه: خون‌صلح نوعی تجدید رسوم اصیل و حسنۀ بومی و نماد همبسـتگى قـومى، دينـى و محيطـى میان افراد یک جامعه است.<ref>  [https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص163.] </ref>  کارشناسان معتقدند در قوانین مدنی، رعایت حقوق و عدالت ترمیمی در جامعه از مهم‌ترین جلوه‌های مدنیت است. آیین خون صلح به‌عنوان یک پدیدۀ اجتماعی، معرف این نوع از مدنیت ‌بوده و در میان طوایف و عشایر کارکرد ترمیمی دارد.<ref>  [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% . نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص 108.]</ref>  ماهيت اين رسـم به‌گونه‌ای است که بدون ایجاد خشونت و درگيري براي انتقام میان خانوادۀ قاتل و مقتول، با اجرای خون‌صلح به ترميم جامعه آسيب‌ديده کمک‌کرده <ref>  [https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص144.]</ref> و عامل اصلی در جلوگیری از وقوع جرم است.<ref>  [https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، 1394ش، ص181 و 159.]</ref>
# حفظ نظم عمومی جامعه: برخلاف حقـوق ترميمـي در جوامـع مـدرن که هدف آن اصلاح فرد و بازگرداندن مجرم به بدنۀ اصلي جامعه اسـت در آيين خون‌صلح علاوه بر فرد، حفـظ جامعـه و ایجاد نظم و انسجام عمومي، هدف اصلی است. <ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1710828/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DA% . نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص 108.]</ref>
# پیشگیری از جرم و کاهش ناهنجاری‌های اجتماعی: جرم قتل در میان طوایف، خاستگاه دعوا‌ها و درگیری‌های خانوادگی طایفگی بوده و ضرر‌های جانی و مالی بی‌شمار و خسارت‌های جبران‌ناپذیر روحی و معنوی را برای شخص خاطی و اطرافیان او به‌دنبال دارد.<ref>  [https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref>  اما آیین خون‌صلح کاملا از این پیامدها جلوگیری می‌کند.
# کاهش هزینه‌هاي دادرسی و مجازات: امروزه خون‌صلح به‌معنای عفو کامل قاتل نیست و رسیدگی به جنبۀ عمومی قتل توسط دستگاه کیفری اجرا می‌شود؛ اما اجرای این رسم سبب کاهش تعداد جلسات دادگاه و کوتاه‌شدن مسیر دادرسی و کاهش هزینه‌های آن می‌شود. <ref>  [https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، 1394ش، ص181.]</ref>
===فرهنگی و تربیتی===
# گسترش فرهنگ عفو و بخشش: ترویج آیین خون‌صلح به‌عنوان یک سنت قدیمی کارآمد در حل و فصل منازعات اجتماعی، نقش مؤثری در افزایش و ترغیب افراد به عفو و بخشش دارد. در مواقعی که قتل غیر عمد بوده، این آیین مانع بسیاری از آسیب‌های خانوادگی، روحی و جسمی است که در پی قصاص بر خانوادۀ شخص خاطی وارد شده و در برخی موارد اسباب انحلال زندگی بسیاری از خانواده‌ها را فراهم می‌کند. همچنین در پی وقوع قتل بسیاری از اقوام قاتل و مقتول با یکدیگر درگیر شده و ممکن است این میزان درگیری منجر به مهاجرت برخی خانواده‌ها از منطقۀ زندگی خود شود.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/711877/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.]</ref>
# ترمیم خسارت وارده بر خانوادۀ مقتول و افزایش حس مسئولیت‌پذیری در قاتل: برگزاری آیین خـون‌صـلح سبب ترمیم یا جبران خسارت‌های مادی، معنوی و روحی وارده بر خانوادۀ مقتول می‌شود. در این شرایط قاتـل که خود را مدیون بخشش اولیای دم می‌داند با مسؤولیت‌پذیريِ آگاهانه‌ای نسبت به آنها در پی جبران خطای خود بوده و تمامی آثار ناشی از قتل را می‌پذیرد. این امر سبب می‌شود تا خانوادۀ مقتول، اقوام قاتل را به‌عنوان شریک غم خود بپذیرند <ref>[https://jclc.sdil.ac.ir/article_42370.html . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، 1394ش، ص174.]</ref> و در پی آن آتش خشم و کینۀ آنها فروکش کرده و آرامش و صلح به دو طرف برگردد.<ref> [https://www.iribnews.ir/fa/news/3838921/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B4-%D8%AF%D9%88-%D8%B7%D8%A7%DB%8C%D9%81%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D9%84%D8%AD . «آرامش دو طایفه در لرستان با آیین خون صلح»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref>
# از دیگر کارکرد‌های این آیین وحدت ایلی، گسترش جمعیت و خانواده و حفظ انسجام در روابط میان ریش‌سفیدان و بزرگ‌تر‌های یک قوم با سایر افراد خصوصاً جوانان است.<ref> [https://jiss.isca.ac.ir/article_66171_9c905d2e7f75b9eb33f3fef5a2d309cf.pdf . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص140.]</ref>


== آثارشناسی ==
== آثارشناسی ==
[[خون‌بس (فیلم)|فیلم سینمایی خون‌بس]] به نویسندگی و کارگردانی [[ناصر غلامرضایی]] در سال ۱۳۶۹ش به این موضوع پرداخته است.<ref>[https://moshakhasat.ir/movie/فیلم-خون-بس «فیلم خون‌بس»، وب‌سایت مشخصات.]</ref>
[[خون‌بس (فیلم)|فیلم سینمایی خون‌بس]] به نویسندگی و کارگردانی [[ناصر غلامرضایی]] در سال ۱۳۶۹ش به این موضوع پرداخته است.<ref>[https://moshakhasat.ir/movie/فیلم-خون-بس «فیلم خون‌بس»، وب‌سایت مشخصات.]</ref>


==پانویس==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
==منابع==
 
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم
* قرآن کریم.
* «آرامش دو طایفه در لرستان با آیین خون‌صلح»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* «خون‌بس»، وب‌سایت دانشنامه عمومی، تاریخ بازدید: ۲۳ مرداد ۱۴۰۲ش.
* «خون‌صلح»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ فروردین ۱۴۰۰ش.
* «رسمی که برای رضای خدا نیست/ عروسانی که قربانی می‌شوند»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۸ش.
* «فیلم خون‌بس»، وب‌سایت مشخصات، تاریخ بازدید: ۲۱ تیر ۱۴۰۱ش.
* «لایحه‌ای برای حمایت از زنان/ جرم‌انگاری اجبار زن به ازدواج و طلاق»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۵ اسفند ۱۴۰۱ش.
* «ناگفته‌هایی دربارهٔ آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۳۹۹ش.
* «نظر صریح رهبر انقلاب دربارهٔ رسم خون‌بس»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۳ شهریور ۱۳۹۹ش.
* «نیمهٔ خاموش: عرف بد دادن دختران در افغانستان»، آریانا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۳۹۵ش.
* اکرمی، زهرا، «ناگفته‌هایی دربارهٔ آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۳۹۹ش.
* اکرمی، زهرا، «ناگفته‌هایی دربارهٔ آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۳۹۹ش.
* امرایی، زهرا، «با عشایر لرستان از نزاع تا انتقام و صلح»، لرستان‌نامه، شماره ۱، ۱۳۷۵ش.
* امرایی، زهرا، «با عشایر لرستان از نزاع تا انتقام و صلح»، لرستان‌نامه، شماره ۱، ۱۳۷۵ش.
خط ۱۱۹: خط ۱۲۳:
* تیموری، بهمن، «خین صالح و کالات»، فصل‌نامه فرهنگ مردم، شماره ۳، ۱۳۸۱ش.
* تیموری، بهمن، «خین صالح و کالات»، فصل‌نامه فرهنگ مردم، شماره ۳، ۱۳۸۱ش.
* جانب‌الهی، سعید، «نکاتی از نقش پنهان زن در گستره پنج قرن تاریخ عشایر بلوچ»، ذخایر انقلاب، شماره ۱۱، ۱۳۶۹ش.
* جانب‌الهی، سعید، «نکاتی از نقش پنهان زن در گستره پنج قرن تاریخ عشایر بلوچ»، ذخایر انقلاب، شماره ۱۱، ۱۳۶۹ش.
* حاجی‌زاده، محبوبه، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ آذر ۱۴۰۰ش.
* حاجی‌زاده، محبوبه، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ آذر ۱۴۰۰ش.
* حاجی‌زاده، محبوبه، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ آذر ۱۴۰۰ش.
* حنیف، محمد، شناخت ایل بیرانوند، خرم‌آباد، پیغام، ۱۳۷۷ش.
* حنیف، محمد، شناخت ایل بیرانوند، خرم‌آباد، پیغام، ۱۳۷۷ش.
* خان‌محمدی، کریم و احسانی، حکمیه، «مطالعهٔ انسان‌شناختی پدیدهٔ خون‌بس در منطقهٔ صیدون خوزستان»، فصلنامهٔ علمی و پژوهشی اسلام و مطالعات اجتماعی، سال ششم، شمارهٔ اول، تابستان ۱۳۹۷ش.
* خان‌محمدی، کریم و احسانی، حکمیه، «مطالعهٔ انسان‌شناختی پدیدهٔ خون‌بس در منطقهٔ صیدون خوزستان»، فصلنامهٔ علمی و پژوهشی اسلام و مطالعات اجتماعی، سال ششم، شمارهٔ اول، تابستان ۱۳۹۷ش.
* خان‌محمدی، کریم و احسانی، حکیمه، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده خون‌بس در منطقه صیدون خوزستان»، اسلام و مطالعات اجتماعی، شماره ۱، ۱۳۹۷ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۷ مرداد ۱۴۰۴ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۷ مرداد ۱۴۰۴ش.
* «رسمی که برای رضای خدا نیست/ عروسانی که قربانی می‌شوند»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۸ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ درج مطلب: ۱۵ مرداد ۱۴۰۲ش.
* رضوی فرد، بهزاد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون‌صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، حقوقی دادگستری، شماره ۹۴، ۱۳۹۵ش.
* رید، اولین، انسان در عصر توحش، ترجمه محمود عنایت، تهران، هاشمی، ۱۳۶۳ش.
* رید، اولین، انسان در عصر توحش، ترجمه محمود عنایت، تهران، هاشمی، ۱۳۶۳ش.
* زیدان، جرجی، تاریخ تمدن اسلام، به ترجمه علی جواهرکلام، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۹ش.
* زیدان، جرجی، تاریخ تمدن اسلام، به ترجمه علی جواهرکلام، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۹ش.
* شهبازی، عبدالله، ایل ناشناخته: پژوهشی در کوه‌نشینان سرخی فارس، تهران، نشرنی، ۱۳۶۶ش.
* شهبازی، عبدالله، ایل ناشناخته: پژوهشی در کوه‌نشینان سرخی فارس، تهران، نشرنی، ۱۳۶۶ش.
* عزیزی، یوسف، قبایل و عشایر عرب خوزستان، تهران، یوسف عزیزی، ۱۳۷۳ش.
* عزیزی، یوسف، قبایل و عشایر عرب خوزستان، تهران، یوسف عزیزی، ۱۳۷۳ش.
* «فیلم خون‌بس»، وب‌سایت مشخصات، تاریخ بازدید: ۲۱ تیر ۱۴۰۱ش.
* غلامی، حسین و مرادقلی، حسین، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، شماره ۵، ۱۳۹۴ش.
* «لایحه‌ای برای حمایت از زنان/ جرم‌انگاری اجبار زن به ازدواج و طلاق»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۵ اسفند ۱۴۰۱ش.
* ماسوری، «خی‌صل»، نامه انسان‌شناسی، شماره ۳، ۱۳۸۲ش.
* ماسوری، «خی‌صل»، نامه انسان‌شناسی، شماره ۳، ۱۳۸۲ش.
* مستوفی، حمدالله، تاریخ گزیده، به‌تحقیق عبدالحسین نوایی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۳۹ش.
* مستوفی، حمدالله، تاریخ گزیده، به‌تحقیق عبدالحسین نوایی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۳۹ش.
* «ناگفته‌هایی دربارهٔ آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۳۹۹ش.
* نامیان، فاطمه و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورکیم»، فرهنگ مردم ایران، شماره ۶۰، ۱۳۹۹ش.
* «نظر صریح رهبر انقلاب دربارهٔ رسم خون‌بس»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۳ شهریور ۱۳۹۹ش.
* «نیمهٔ خاموش: عرف بد دادن دختران در افغانستان»، آریانا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۳۹۵ش.
* وائلی‌زاده، نادره، «پرونده‌ای به‌نام قربانیان آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۳۹۹ش.
* وائلی‌زاده، نادره، «پرونده‌ای به‌نام قربانیان آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۳۹۹ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
* «آرامش دو طایفه در لرستان با آیین خون‌صلح»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: 14 اردیبهشت 1402ش.
* حاجی‌زاده، محبوبه، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 3 آذر 1400ش.
* خان‌محمدی، کریم و احسانی، حکیمه، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده خون‌بس در منطقه صیدون خوزستان»، اسلام و مطالعات اجتماعی، شماره 1، 1397ش.
* «خون‌بس»، وب‌سایت دانشنامه عمومی، تاریخ بازدید: 23 مرداد 1402ش.
* «خون‌صلح»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 14 فروردین 1400ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ درج مطلب: 15 مرداد 1402ش.
* رضوی فرد، بهزاد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون‌صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، حقوقی دادگستری، شماره 94، 1395ش.
* غلامی، حسین و مرادقلی، حسین، «خون‌صلح؛ حل‌و‌فصل سنتی قتل»، پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، شماره 5، 1394ش.
*  نامیان، فاطمه و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورکیم»، فرهنگ مردم ایران، شماره 60، 1399ش.

نسخهٔ ۳۰ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۱۵

خون‌بس
نمایی از فیلم «خون‌بس»، ساخته ناصر غلامرضایی
نمایی از فیلم «خون‌بس»، ساخته ناصر غلامرضایی


خون‌بس؛ سنت جلوگیری از ادامهٔ دعوا و کشتار و اصلاح روابط قبایل از راه ازدواج.

خون‌بس یک سازوکار سنتی و قومی برای پایان نزاع‌های برآمده از قتل، میان برخی اقوام است. در چارچوب این رسم، برای جلوگیری از انتقام‌جویی و جنگ‌های طولانی، طایفهٔ قاتل با پرداخت دیه‌ای شامل پول، زمین، اسلحه و ازدواج اجباری دختری از طایفهٔ قاتل با مردی از طایفهٔ مقتول، سعی در جبران و برقراری صلح دارد. این رسم، ریشه در نظام‌های قبیله‌ای و احساس همبستگی خونی دارد و با میانجی‌گری ریش‌سفیدان و بزرگان اجرا می‌شود. خون‌بس از نظر اجتماعی به پایان درگیری‌ها کمک می‌کند، اما ازدواج اجباری زنان در این فرایند، پیامدهای منفی روانی و اجتماعی برای آنان دارد و از دیدگاه قانون و فقه اسلامی، با مخالفت‌های بسیاری روبرو می‌شود.

خون‌صلح، نوعی رفتار عرفی رایج در قالب پیمان‌نامه و عقد قرارداد میان خانوادهٔ قاتل و مقتول با هدف صرف‌نظرکردن از قصاص قاتل است. این رسم میان برخی طوایف، ایلات و عشایر که دارای روابط خویشاوندی متعدد هستند، اجرا می‌شود. کارکرد آیین خون‌صلح، پیشگیری از حوادث احتمالی و ناهنجاری‌های اجتماعی در میان افراد یک جامعه است.

مفهوم‌شناسی

واژهٔ «خون‌بس» از دو کلمهٔ «خون» و «بس» ترکیب شده و در لغت به‌معنی قطع خون، کافی‌بودن خون و قطع جریان خونی است که راه افتاده است.[۱] خون‌بس در اصطلاح، سازوکار عرفی برای رفع نزاع‌های فردی و جنگ‌های طایفه‌ای است؛ پس از درگیری که منجر به قتل می‌شود، زنانی از طایفهٔ قاتل به عقد مردانی از طایفهٔ مقتول درمی‌آیند. به زنی که در این فرایند، وسیلهٔ خون‌بس می‌شود، فَصیله می‌گویند. سنت قومی خون‌بس، سبب فامیل‌شدن دو خانوادهٔ متخاصم و مانع انتقام‌جویی‌ها در آینده می‌شود.[۲]

خون‌صلح مترادف «خون‌بس» و دیگر واژه‌هایی مثل «خون‌بری» و «خون‌بها» است.[۳] در لغت به‌معنای فدیهٔ قتل و دیه است[۴] و در اصطلاح نوعی قانون اجتماعی است که از آن به‌منظور حل اختلاف و گذشت از قصاص قاتل[۵] برای ایجاد صلح و آشتی و پیشگیری از خون‌ریزی‌های بعدی استفاده می‌شود. این آیین در میان عرب‌ها به «فصل» معروف است.[۶] آیین خون‌صلح، نوعی روش غیررسمی کیفری[۷] میان خویشاوندان و افراد خانواده است[۸] که موجب دریافت دیه و گذشت از قصاص قتل می‌شود و شکاف اجتماعی به‌وجود آمده را ترمیم می‌کند.[۹]

پیشینه

پیش از اسلام، معمولاً قاتل با مجازات قصاص روبرو می‌شد و این حکم هم در جامعهٔ عرب و هم در ایران، غلبه داشت و گذشت از مجازات قاتل، کمتر رخ می‌داد؛[۱۰] اما بر اساس روایت‌های شفاهی، رسم خون‌صلح از اوایل ورود دین اسلام به ایران، میان برخی اقوام و طوایف رواج یافت و تاکنون ادامه دارد.[۱۱]

در برخی جوامع سنتی، واکنش‌ها به قتل یکی از اعضای قبیله، بسیار پردامنه بود[۱۲] و جنگ و نزاع میان قبیلهٔ فرد کشته‌شده با قبیلهٔ قاتل، آن‌قدر ادامه می‌یافت تا قاتل، قصاص می‌شد یا طایفه او با پرداخت دیه، رضایت طایفه مقتول را به‌دست می‌آوردند.[۱۳] در این جوامع، حق خون‌داری از پدر به فرزند و نیز به خویشاوندان انتقال می‌یافت.[۱۴] راهکار این جوامع برای کوتاه‌کردن دورهٔ نزاع، رسم خون‌بس بوده است.[۱۵] در این رسم، شخص مجرم یا خانواده یا اعضای طایفهٔ او این نوع دیه را برای دوری از قصاص و وقوع قتلی دیگر، می‌پرداختند. به باور برخی محققان، پیشینهٔ این رسم به دورهٔ زندگی قبیله‌ای انسان‌ها می‌رسد[۱۶] و در منابع کهن به مصادیقی از سنت خون‌بس در ایران باستان[۱۷] و در قانون‌نامهٔ حمورابی و آشور اشاره شده است.[۱۸] برای رسم خون‌بس به شکلی که امروزه اجرا می‌شود، پیشینه‌ای تا حدود ۸۰۰ سال در لرستان، شناسایی شده است.[۱۹]

گستره

بیشتر مناطقی که دارای نظام‌های قبیله‌ای و عشیره‌ای هستند در قلمرو آیین خون‌صلح قرار دارند. در این جوامع به‌دلیل هم‌بستگی خونی افراد، ایجاد مشکل و آسیب‌رساندن به یک خانواده، ضربه‌زدن به کل قوم قلمداد می‌شود.[۲۰] خون‌صلح به‌عنوان یکی از آیین‌ها و سنت‌های اصیل میان برخی از اقوام مانند کردهای کرمانشاه[۲۱] و ایلام، عرب‌ها، لرها و بختیاری‌های استان لرستان، خوزستان،[۲۲] کهگیلویه و بویراحمد و چهارمحال و بختیاری رواج دارد.[۲۳] این آیین در کشورهای پاکستان، افغانستان، ترکیه و عراق نیز دیده می‌شود.[۲۴] خون‌بس میان بیشتر اقوام و عشایر ایران مانند قشقایی، بختیاری، لر، لک، کرد، ترکمن، بلوچ، عرب[۲۵] و نیز در افغانستان با تفاوت‌هایی در شیوهٔ اجرای آن، رایج است.[۲۶]

درخواست ثبت خون‌بس در فهرست آثار ناملموس

برخی استان‌های کشور، برای ثبت خون‌بس در فهرست آثار ناملموس تلاش کرده‌اند؛ اما تعدادی از زنان خوزستانی در فضای مجازی با هشتگ‌های #من_فصیله_نمی‌شوم و #من_خون‌بس_نمی‌شوم، به ثبت این رسم در فهرست آثار ناملموس اعتراض کردند. برخی از مؤسسه‌های مردم‌نهاد نیز از قوهٔ قضاییه درخواست کردند که بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، از حقوق شرعی و قانونی زنان حمایت شود.[۲۷]

خاستگاه

در نظام‌های قبیله‌ای احساس همبستگی خونی و اجتماعی بسیار قوی است و آسیب رساندن به یک عضو قبیله ضربه‌زدن به کل قبیله تلقی می‌شود و همهٔ افراد قبیله که خود را خویشاوند خونی یکدیگر می‌دانند، مکلف‌اند در مجازات کسانی که خون یکی از خویشاوندان آنها را بر زمین ریخته، یا به او آسیب رسانده است، مشارکت کنند و انتقام بگیرند. برخی قبایل برای پرهیز از خون‌ریزی بیشتر، اصول و سازوکارهای معمول در جامعه را به کار می‌بندند[۲۸] و خون‌بس یکی از این سازوکارهای عرفی است.[۲۹] در میان ایلات و طوایف، نزاع‌های برآمده از قتل عمد، قتل غیرعمد و نقص عضو، با رسم خون‌بس فیصله داده می‌شوند.[۳۰]

در اسلام

خون‌صلح از جمله آیین‌های عرفی در جامعه است که پیش از اسلام نیز وجود داشت؛ اما با ظهور اسلام و با تمسک به قوانین اسلامی در این آیین تحولاتی ایجاد شد. آیین خون‌صلح به‌دلایلی مانند اصلاح ذات‌البین، گسترش فرهنگ صلح‌جویی و بخشش، افزایش وحدت خانوادگی و اجتماعی، احترام به بزرگان خیراندیش با مبانی و دستورات دین اسلام، هم‌خوانی و سازگاری دارد؛ اما برخی از شرایط آن مانند پرداخت‌های اجباری مبالغ سنگین و ازدواج اجباری دختران به‌عنوان دیه و خسارات، مورد نهی اسلام است.[۳۱]

اجرای خون‌بس

آیین خون‌صلح برای رفع اختلاف برآمده از جرم قتل عمد یا غیرعمد میان خانواده‌ها،[۳۲] در جوامع دارای آداب و رسوم طایفه‌ای یا تعصبات قومی و اعتقاد به اجرای عدالت خصوصی در کنار عدالت عمومی، رواج دارد.[۳۳] در این اجتماعات به‌دلیل پیوندهای عمیق خانوادگی، وقوع یک قتل می‌تواند آغازگر وقوع جرایم متعدد و استمرار آن باشد. در این وضعیت، اجرای آیین خون‌صلح، گزینهٔ کارآمدی برای کاهش وقایع پسینی در خانواده و جامعه است.[۳۴] آیین خون‌صلح نوعی پیمان میان ایل و طایفه‌ای بزرگ بوده و فقط یک مراسم آشتی‌کنان عادی بین دو فرد یا دو خانواده نیست.[۳۵] در چارچوب این رسم، خانواده یا طایفهٔ قاتل برای گرفتن عفو از خانوادهٔ مقتول، اقدام می‌کنند.[۳۶] این آیین پس از برگزاری مراسم یادبود مقتول[۳۷] و اغلب با حضور بزرگان و ریشسفیدان قوم صورت می‌گیرد.[۳۸] در روز مراسم، آیین سوگواری خاص مانند چمری (نواختن ساز و دهل) و سرودهای محلی (مور و شیون و زاری) از سوی اقوام قاتل انجام می‌شود و با این کار همدردی خود را با خانوادهٔ مقتول، اعلام می‌کنند.[۳۹] سپس طرفین در مقابل یکدیگر قرار گرفته و بزرگان و ریش‌سفیدان، قاتل را به‌صورت کفن‌پوش با دستانی بسته نزد اولیای دم می‌آورند و به‌دلیل اهمیت و جایگاه والای قرآن در اعتقادات دینی و اسلامی، خانواده مقتول را به حرمت قرآن قسم می‌دهند تا از قصاص قاتل چشم‌پوشی کنند. با این کار علاوه بر اقرار به خطاکاربودن قاتل، با یادآوری رحمت الهی و رأفت اسلامی، جبران خطای قاتل را تضمین می‌کنند. پس از تلاش فراوان و اخذ رضایت اولیای دم، کدورت‌ها از بین می‌رود و اولیای دم با بوسیدن قرآن قاتل را عفو کرده و از قصاص او می‌گذرند.[۴۰] سپس نوبت به تعیین خون‌بها می‌رسد. در این مرحله، نشست‌هایی میان دو طرف برگزار می‌شود.[۴۱] مقدار خون‌بها در طول زمان و متناسب با فرهنگ و آداب و رسوم طوایف و اقوام، متفاوت بوده و دچار تحولاتی شده است. در گذشته، واگذاری زمین‌های کشاورزی، باغ‌ها و احشام به‌عنوان خون‌بها رایج بوده است، اما امروزه خون‌بها در شهرها اغلب به‌صورت وجه نقد تعیین می‌شود.[۴۲] همچنین در گذشته، دختری از خانوادهٔ قاتل را به‌عنوان قسمتی از خون‌بها به ازدواج مردی از طایفهٔ مقتول درمی‌آوردند تا روابط دو طایفه زودتر و بهتر ترمیم شود؛ اما با گذشت زمان این رسم منسوخ شده است.[۴۳]

در اجرای خون‌بس، تعامل چند گروه ذینفع در آن، با هدف پایان‌دادن به اختلافات قومی و ایجاد صلح و آشتی میان دو طایفه قابل مشاهده است:

  • بستگان قاتل و مقتول: بعد از وقوع درگیری و وقوع قتل، فضای متشنج در محدودهٔ سرزمینی دو طایفه به‌وجود می‌آید. افراد ایل در این مدت، در پی آسیب‌زدن به طرف مقابل هستند؛ مانند مسدودکردن راه‌های عبورومرور، جلوگیری از استفادهٔ مناسب از منابع آبی، کشاورزی و دامداری و تخریب برخی از اموال یکدیگر.[۴۴]
  • کدخدایان و ریش‌سفیدان: نقش ریش‌سفیدان و افراد دارای اعتبار اجتماعی در نزد ایلات در اجرای خون‌بس بسیار پررنگ است؛ آنها با رفت‌وآمد و انجام جلسات پی‌درپی، درصدد میانجی‌گری برای سازش طوایف و منصرف کردن خانواده‌ها از انتقام هستند که گاهی ممکن است این تلاش صلح‌خواهانه سال‌ها طول بکشد. گرچه در سال‌های اخیر مراجع قضایی و بیمه‌ای رواج یافته و بخش زیادی از اختلافات و تعیین دیات قتل و جرح از طریق آنها انجام می‌شود؛ اما باز هم نقش افراد ذی‌نفوذ برای تعیین نهایی و کاهش میزان دیات و خسارات بسیار پررنگ و مؤثر است.[۴۵]
  • قراردادهای ایلی: یکی از عناصر مهم در اجرای رسومات قومی، قراردادهای ایلی است؛ در نظام ایلی، بزرگان ایل، نمایندهٔ تام‌الاختیار در عقد قراردادهای صلح و جنگ محسوب می‌شوند. از گذشتهٔ دور نیز در درون هر ایلی، برای حل نزاع‌ها قراردادهایی به‌صورت شفاهی یا مکتوب وجود داشته که مبنای عمل نسل‌های بعد بوده است. برخی از این قراردادها مربوط به دوران معاصر است که قدرت، جمعیت، اصالت قومی و ثروت طوایف در نوع و سطح قراردادها تأثیرگذار بوده است.[۴۶]
  • زنان: زنان، از کنشگران اصلی رسم خون‌بس محسوب می‌شوند و نقشی فعال دارند؛ مانند تدارکات، عزاداری، همراهی با مردان در جلسات صلح و در نهایت یکی از مفاد توافق‌نامهٔ صلح، ازدواج دختری از یک طایفه با مردی از طایفهٔ دیگر است.[۴۷]

آداب‌ورسوم

آیین برگزاری خون‌بس، با کنش‌های جمعی و توأم با ابراز احساسات مانند عزاداری و تسلیت به خانوادهٔ متوفی، گریه کردن زنان و مردان، شلیک تفنگ و ابراز پشیمانی و درخواست گذشت است که سبب فروکش کردن کینه‌های درونی افراد می‌شود.[۴۸]

در گذشته، قاتل دست‌بسته یا همراه با قرآن و شمشیر به‌دست، نزد خانوادهٔ مقتول می‌رفت. در مجلسی که ریش‌سفیدان دو طرف حضور داشتند، یکی از ریش‌سفیدان طایفهٔ قاتل به صاحب خون پیشنهاد می‌کرد که میان قرآن و شمشیر به‌عنوان نماد صلح و انتقام، یکی را برگزیند؛ شأن قرآن و جایگاه والای بزرگان طایفه، خانوادهٔ مقتول را ناگزیر از چشم‌پوشی از انتقام و رضایت‌دادن به خون‌بس می‌کرد.[۴۹]

ریش‌سفیدان برای پایان دادن به دعواهای خونین بین دو قوم، دختری از طایفه قاتل به طایفه مقتول می‌دادند.[۵۰] اگر سن دختر کم بود، اقوام صبر می‌کردند تا به سن بلوغ برسد و به عقد مردی از طایفهٔ مقتول درآید.[۵۱] گاهی با توجه به میزان جرم یا طبقهٔ اجتماعی قاتل و مقتول، تا چهار دختر به طایفه مقتول داده می‌شد.[۵۲] این دختران جهیزیه، مهریه و جشن عروسی نداشتند و خانوادهٔ قاتل به خانوادهٔ دختر شیربها نیز نمی‌داد[۵۳] و این دختران از جایگاه پایینی در طایفه برخوردار می‌شدند.[۵۴] علاوه بر دختر، دیه‌ای شامل پول،[۵۵] اسلحه ضارب و زمین نیز داده می‌شد.[۵۶] عشایر بلوچ به این خون‌بها «بِجار»[۵۷] و در لرستان به آن تاسو می‌گویند.[۵۸] امروزه خون‌بها بیشتر شامل پول، اسلحه و زمین می‌شود.[۵۹]

در عشایر لر و لک، پیش از برگزاری مراسم خون‌بس خانوادهٔ قاتل چند رأس گوسفند، مقداری برنج، قند و چای و سیگار توسط سلمانی یا حمامی محل، برای پذیرایی به خانهٔ مقتول می‌فرستد. گاهی موضوع خون‌بس را به احترام مقتول و خانواده و طایفهٔ وی تا پس از مراسم چهلم یا حتی سالگرد مقتول عقب می‌اندازند و مطرح نمی‌کنند.[۶۰]

میان عشایر عرب‌زبان، هنگامی که قتلی صورت می‌گرفت، خانوادهٔ قاتل از خانوادهٔ مقتول فرصت می‌گرفتند؛ در این مدت خانوادهٔ قاتل مصونیت داشت. در پایان فرصت، اگر دو خانواده به توافق نمی‌رسیدند، میان دو عشیره جنگ می‌شد؛ اما اگر به توافق می‌رسیدند، خانوادهٔ فصل‌دهنده پرچمی را که نماد پرچم حضرت ابوالفضل است، به چوب می‌بست.[۶۱]

پیامدها

خون‌بس دارای آثار مثبت و منفی اجتماعی است؛ این رسم برای طوایف و نظام ایلی از نظر اجتماعی سبب تقویت همبستگی و اتحاد خویشاوندی می‌شود و از طرف دیگر اختلافات در درون ایل به آسانی و با توافق از بین می‌رود؛ اما به لحاظ جایگاه اجتماعی زن، یک پدیدهٔ ضدزن انگاشته می‌شود و اکثر زنان خون‌بس از اجرای این رسم، احساس نارضایتی دارند. برچسب خوردن در میان ایل، بزرگ‌ترین داغی است که زنان خون‌بس ازآن رنج می‌برند.[۶۲] رسم خون‌بس، برای زنانی که از این طریق ازدواج می‌کنند، ممکن است آسیب‌های روانی مانند افسردگی، ناراحتی اعصاب، انواع خودکشی، ناامیدی و ناراضی بودن از زندگی را به‌همراه داشته باشد. برخی از زنان خون‌بس، معتقدند که آنها قربانی اهداف نظام ایلی شده‌اند و بعد از ازدواج در میان مردم، نوعی برچسب به آنها زده می‌شود و احساس خوش‌بختی نمی‌کنند.[۶۳]

کارکردها

کارشناسان معتقدند در شرایط وقوع جرائم خاصی مانند قتل، استفاده از آداب و رسوم رایج در میان این اقوام یکی از بهترین گزینه‌ها برای کاهش اختلافات و نزاع خانوادگی و اجتماعی است. آیین خون‌صلح نیز از جمله این رسوم رایج در میان برخی اقوام است که کارکردهای متعددی دارد:[۶۶]

اجتماعی

  1. بازگشت فرد خاطی به زندگی عادی: از مهم‌ترین کارکردهای این آیین پذیرش قاتل در جامعه است.[۶۷] در این آیین به‌دلیل اظهار پشیمانی و درخواست جبران خطا، قاتل مجازات نشده[۶۸] و با مداخلهٔ بزرگان و ریش‌سفیدان طوایف و خانواده‌های قاتل و مقتول، جرم او با شیوه‌های دیگری جبران می‌شود. بخشش قاتل، سبب پذیرش جمعی وی شده و او می‌تواند به زندگی عادی خود در جامعه ادامه دهد.[۶۹]
  2. ترمیم و احیای روابط در جامعه: خون‌صلح نوعی تجدید رسوم اصیل و حسنهٔ بومی و نماد همبستگی قومی، دینی و محیطی میان افراد یک جامعه است.[۷۰] کارشناسان معتقدند در قوانین مدنی، رعایت حقوق و عدالت ترمیمی در جامعه از مهم‌ترین جلوه‌های مدنیت است. آیین خون صلح به‌عنوان یک پدیدهٔ اجتماعی، معرف این نوع از مدنیت بوده و در میان طوایف و عشایر کارکرد ترمیمی دارد.[۷۱] ماهیت این رسم به‌گونه‌ای است که بدون ایجاد خشونت و درگیری برای انتقام میان خانوادهٔ قاتل و مقتول، با اجرای خون‌صلح به ترمیم جامعه آسیب‌دیده کمک‌کرده[۷۲] و عامل اصلی در جلوگیری از وقوع جرم است.[۷۳]
  3. حفظ نظم عمومی جامعه: برخلاف حقوق ترمیمی در جوامع مدرن که هدف آن اصلاح فرد و بازگرداندن مجرم به بدنهٔ اصلی جامعه است در آیین خون‌صلح علاوه بر فرد، حفظ جامعه و ایجاد نظم و انسجام عمومی، هدف اصلی است.[۷۴]
  4. پیشگیری از جرم و کاهش ناهنجاری‌های اجتماعی: جرم قتل در میان طوایف، خاستگاه دعواها و درگیری‌های خانوادگی طایفگی بوده و ضررهای جانی و مالی بی‌شمار و خسارت‌های جبران‌ناپذیر روحی و معنوی را برای شخص خاطی و اطرافیان او به‌دنبال دارد.[۷۵] اما آیین خون‌صلح کاملاً از این پیامدها جلوگیری می‌کند.
  5. کاهش هزینه‌های دادرسی و مجازات: امروزه خون‌صلح به‌معنای عفو کامل قاتل نیست و رسیدگی به جنبهٔ عمومی قتل توسط دستگاه کیفری اجرا می‌شود؛ اما اجرای این رسم سبب کاهش تعداد جلسات دادگاه و کوتاه‌شدن مسیر دادرسی و کاهش هزینه‌های آن می‌شود.[۷۶]

فرهنگی و تربیتی

  1. گسترش فرهنگ عفو و بخشش: ترویج آیین خون‌صلح به‌عنوان یک سنت قدیمی کارآمد در حل و فصل منازعات اجتماعی، نقش مؤثری در افزایش و ترغیب افراد به عفو و بخشش دارد. در مواقعی که قتل غیرعمد بوده، این آیین مانع بسیاری از آسیب‌های خانوادگی، روحی و جسمی است که در پی قصاص بر خانوادهٔ شخص خاطی وارد شده و در برخی موارد اسباب انحلال زندگی بسیاری از خانواده‌ها را فراهم می‌کند. همچنین در پی وقوع قتل بسیاری از اقوام قاتل و مقتول با یکدیگر درگیر شده و ممکن است این میزان درگیری منجر به مهاجرت برخی خانواده‌ها از منطقهٔ زندگی خود شود.[۷۷]
  2. ترمیم خسارت وارده بر خانوادهٔ مقتول و افزایش حس مسئولیت‌پذیری در قاتل: برگزاری آیین خون‌صلح سبب ترمیم یا جبران خسارت‌های مادی، معنوی و روحی وارده بر خانوادهٔ مقتول می‌شود. در این شرایط قاتل که خود را مدیون بخشش اولیای دم می‌داند با مسؤولیت‌پذیریِ آگاهانه‌ای نسبت به آنها در پی جبران خطای خود بوده و تمامی آثار ناشی از قتل را می‌پذیرد. این امر سبب می‌شود تا خانوادهٔ مقتول، اقوام قاتل را به‌عنوان شریک غم خود بپذیرند[۷۸] و در پی آن آتش خشم و کینهٔ آنها فروکش کرده و آرامش و صلح به دو طرف برگردد.[۷۹]
  3. از دیگر کارکردهای این آیین وحدت ایلی، گسترش جمعیت و خانواده و حفظ انسجام در روابط میان ریش‌سفیدان و بزرگ‌ترهای یک قوم با سایر افراد خصوصاً جوانان است.[۸۰]

آثارشناسی

فیلم سینمایی خون‌بس به نویسندگی و کارگردانی ناصر غلامرضایی در سال ۱۳۶۹ش به این موضوع پرداخته است.[۸۱]

پانویس

  1. ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خون‌بست.
  2. ↑ «ناگفته‌هایی دربارۀ آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا.
  3. ↑ . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص141.
  4. ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ «خون‌بست»، وب‌سایت واژه‌یاب.
  5. ↑ . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159.
  6. ↑ . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.
  7. ↑ . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.
  8. ↑ . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.
  9. ↑ . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص162.
  10. ↑ حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.
  11. ↑ . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص162.
  12. ↑ رید، انسان در عصر توحش، ۱۳۶۳ش، ص۳۳۹.
  13. ↑ زیدان، تاریخ تمدن اسلام، ۱۳۶۹ش، ص۹۱۸.
  14. ↑ شهبازی، ایل ناشناخته: پژوهشی در کوه‌نشینان سرخی فارس، ۱۳۶۶ش، ص۱۵۹؛ مستوفی، تاریخ گزیده، ۱۳۳۹ش، ص۴۹۰.
  15. ↑ ماسوری، «خی‌صل»، نامه انسان‌شناسی، ۱۳۸۲ش، ص۷۴.
  16. ↑ ماسوری، «خی‌صُل»، مجلۀ نامۀ انسان‌شناسی، ۱۳۸۲ش، ص74.
  17. ↑ وائلی‌زاده، «پرونده‌ای به‌نام قربانیان آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایرنا.
  18. ↑ بادامچی، آغاز قانون‌گذاری، تاریخ حقوق بین‌النهرین باستان، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص34.
  19. ↑ «رسمی که برای رضای خدا نیست/ عروسانی که قربانی می‌شوند»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.
  20. ↑ . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.
  21. ↑ . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.
  22. ↑ . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.
  23. ↑ . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص163.
  24. ↑ . «خون‌بس»، وب‌سایت دانشنامه عمومی.
  25. ↑ حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  26. ↑ «نیمۀ خاموش: عرف بد دادن دختران در افغانستان»، آریانانیوز.
  27. ↑ وائلی‌زاده، «پرونده‌ای به نام قربانیان آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایرنا.
  28. ↑ حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  29. ↑ ماسوری، «خی‌صُل»، مجلۀ نامۀ انسان‌شناسی، ۱۳۸۲ش، ص74.
  30. ↑ خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص149-152.
  31. ↑ . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص165.
  32. ↑ . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.
  33. ↑ . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.
  34. ↑ . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159.
  35. ↑ . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.
  36. ↑ . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص146.
  37. ↑ . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.
  38. ↑ . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.
  39. ↑ . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.
  40. ↑ . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص171.
  41. ↑ . حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.
  42. ↑ . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص168.
  43. ↑ . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص159و 160 و 161 و 170.
  44. ↑ خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص153-154.
  45. ↑ خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص153.
  46. ↑ خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص155.
  47. ↑ خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص157.
  48. ↑ خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص158-159.
  49. ↑ بهمن‌بیگی، عرف و عادت در عشایر فارس، تهران، ۱۳۲۴ش، ص35.
  50. ↑ اکرمی، «ناگفته‌هایی درباره آیین خون‌بس»، سایت ایسنا.
  51. ↑ تیموری، «خین صالح و کالات»، ۱۳۸۱ش، ص۸۱.
  52. ↑ جانب‌الهی، «نکاتی از نقش پنهان زن در گستره پنج قرن تاریخ عشایر بلوچ»، ۱۳۶۹ش، ص۴۷–۴۸.
  53. ↑ حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  54. ↑ «رسمی که برای رضای خدا نیست/ عروسانی که قربانی می‌شوند»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.
  55. ↑ تیموری، «خین صالح و کالات»، ۱۳۸۱ش، ص۷۹.
  56. ↑ حنیف، شناخت ایل بیرانوند، ۱۳۷۷ش، ص۱۳۳.
  57. ↑ برقعی، سازمان سیاسی حکومت محلی بنت، ۱۳۳۶ش، ص۲۰۴.
  58. ↑ امرایی، «با عشایر لرستان از نزاع تا انتقام و صلح»، ۱۳۷۵ش، ص۱۴۸.
  59. ↑ اکرمی، «ناگفته‌هایی درباره آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا.
  60. ↑ حاجی‌زاده، «خون‌بس»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  61. ↑ عزیزی، قبایل و عشایر عرب خوزستان، ۱۳۷۳ش، ص۱۱۵.
  62. ↑ خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص163-164.
  63. ↑ خان‌محمدی و احسانی، «مطالعۀ انسان‌شناختی پدیدۀ خون‌بس در منطقۀ صیدون خوزستان»، 1397ش، ص162.
  64. ↑ «لایحه‌ای برای حمایت از زنان/ جرم‌انگاری اجبار زن به ازدواج و طلاق»، خبرگزاری مهر.
  65. ↑ «نظر صریح رهبر انقلاب دربارۀ رسم خون‌بس»، همشهری آنلاین.
  66. ↑ . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص160.
  67. ↑ . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.
  68. ↑ . نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص107 .
  69. ↑ . رضوی فرد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، 1395ش، ص217.
  70. ↑ . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص163.
  71. ↑ . نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص 108.
  72. ↑ . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص144.
  73. ↑ . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص181 و 159.
  74. ↑ . نامیان و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورگیم»، 1399ش، ص 108.
  75. ↑ . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.
  76. ↑ . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص181.
  77. ↑ . «خون صلح»، خبرگزاری میزان.
  78. ↑ . غلامی و مرادقلی، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، 1394ش، ص174.
  79. ↑ . «آرامش دو طایفه در لرستان با آیین خون صلح»، خبرگزاری صدا و سیما.
  80. ↑ . خان‌محمدی و احسانی، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده «خون‌بس»، در منطقه صیدون خوزستان»، 1397ش، ص140.
  81. ↑ «فیلم خون‌بس»، وب‌سایت مشخصات.

منابع

  • قرآن کریم.
  • «آرامش دو طایفه در لرستان با آیین خون‌صلح»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
  • «خون‌بس»، وب‌سایت دانشنامه عمومی، تاریخ بازدید: ۲۳ مرداد ۱۴۰۲ش.
  • «خون‌صلح»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ فروردین ۱۴۰۰ش.
  • «رسمی که برای رضای خدا نیست/ عروسانی که قربانی می‌شوند»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۸ش.
  • «فیلم خون‌بس»، وب‌سایت مشخصات، تاریخ بازدید: ۲۱ تیر ۱۴۰۱ش.
  • «لایحه‌ای برای حمایت از زنان/ جرم‌انگاری اجبار زن به ازدواج و طلاق»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۵ اسفند ۱۴۰۱ش.
  • «ناگفته‌هایی دربارهٔ آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۳۹۹ش.
  • «نظر صریح رهبر انقلاب دربارهٔ رسم خون‌بس»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۳ شهریور ۱۳۹۹ش.
  • «نیمهٔ خاموش: عرف بد دادن دختران در افغانستان»، آریانا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۳۹۵ش.
  • اکرمی، زهرا، «ناگفته‌هایی دربارهٔ آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۳۹۹ش.
  • امرایی، زهرا، «با عشایر لرستان از نزاع تا انتقام و صلح»، لرستان‌نامه، شماره ۱، ۱۳۷۵ش.
  • بادامچی، حسین، آغاز قانون‌گذاری: تاریخ حقوق بین‌النهرین باستان، تهران، طرح نو، ۱۳۸۲ش.
  • برقعی، محمد، سازمان سیاسی حکومت محلی بنت، تهران، مازیار، ۱۳۳۶ش.
  • بلوکباشی، علی، جامعه ایلی در ایران، تهران، دفتر پژوهش‌های فرهنگی، ۱۳۸۳ش.
  • بهمن‌بیگی، محمدبهمن، عرف و عادت در عشایر فارس، تهران، بی‌نا، ۱۳۲۴ش.
  • تیموری، بهمن، «خین صالح و کالات»، فصل‌نامه فرهنگ مردم، شماره ۳، ۱۳۸۱ش.
  • جانب‌الهی، سعید، «نکاتی از نقش پنهان زن در گستره پنج قرن تاریخ عشایر بلوچ»، ذخایر انقلاب، شماره ۱۱، ۱۳۶۹ش.
  • حاجی‌زاده، محبوبه، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ آذر ۱۴۰۰ش.
  • حاجی‌زاده، محبوبه، «خون‌بس»، وب‌سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ آذر ۱۴۰۰ش.
  • حنیف، محمد، شناخت ایل بیرانوند، خرم‌آباد، پیغام، ۱۳۷۷ش.
  • خان‌محمدی، کریم و احسانی، حکمیه، «مطالعهٔ انسان‌شناختی پدیدهٔ خون‌بس در منطقهٔ صیدون خوزستان»، فصلنامهٔ علمی و پژوهشی اسلام و مطالعات اجتماعی، سال ششم، شمارهٔ اول، تابستان ۱۳۹۷ش.
  • خان‌محمدی، کریم و احسانی، حکیمه، «مطالعه انسان‌شناختی پدیده خون‌بس در منطقه صیدون خوزستان»، اسلام و مطالعات اجتماعی، شماره ۱، ۱۳۹۷ش.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۷ مرداد ۱۴۰۴ش.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ درج مطلب: ۱۵ مرداد ۱۴۰۲ش.
  • رضوی فرد، بهزاد و همکاران، «بررسی آثار ترمیمی اجرای مراسم خون‌صلح؛ مطالعه موردی استان کرمانشاه»، حقوقی دادگستری، شماره ۹۴، ۱۳۹۵ش.
  • رید، اولین، انسان در عصر توحش، ترجمه محمود عنایت، تهران، هاشمی، ۱۳۶۳ش.
  • زیدان، جرجی، تاریخ تمدن اسلام، به ترجمه علی جواهرکلام، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۹ش.
  • شهبازی، عبدالله، ایل ناشناخته: پژوهشی در کوه‌نشینان سرخی فارس، تهران، نشرنی، ۱۳۶۶ش.
  • عزیزی، یوسف، قبایل و عشایر عرب خوزستان، تهران، یوسف عزیزی، ۱۳۷۳ش.
  • غلامی، حسین و مرادقلی، حسین، «خون‌صلح؛ حل‌وفصل سنتی قتل»، پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، شماره ۵، ۱۳۹۴ش.
  • ماسوری، «خی‌صل»، نامه انسان‌شناسی، شماره ۳، ۱۳۸۲ش.
  • مستوفی، حمدالله، تاریخ گزیده، به‌تحقیق عبدالحسین نوایی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۳۹ش.
  • نامیان، فاطمه و همکاران، «خون‌بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورکیم»، فرهنگ مردم ایران، شماره ۶۰، ۱۳۹۹ش.
  • وائلی‌زاده، نادره، «پرونده‌ای به‌نام قربانیان آیین خون‌بس»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ مرداد ۱۳۹۹ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=خون‌بس&oldid=54965»