پیلهدوزی: تفاوت میان نسخهها
ابرابزار |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''پیلهدوزی؛''' دوخت قطعات بریده شدهٔ پیله روی پارچه و تابلوهای تزیینی. | '''پیلهدوزی؛''' دوخت قطعات بریده شدهٔ پیله روی پارچه و تابلوهای تزیینی. | ||
پیلهدوزی هنری تزئینی با سابقهای کهن (رواج در اشکانیان و استفاده در دوران سلجوقی برای تزیین پردههای مذهبی) است که نقوش اصلی آن شامل پرندگان و گل و بوته میباشد. این هنر روی پارچههایی مانند مخمل و ساتن با دوختهایی نظیر ساقهدوزی و مرواریددوزی اجرا شده و برای تزیین تابلوها، کت و مانتو بهکار میرود. فرایند کار شامل طراحی الگو، برش پیله، نازک کردن آن از وسط، چیدن قطعات روی پارچه و دوختن نهایی با استفاده از تزئیناتی چون ملیله و مروارید است. | پیلهدوزی [[هنری تزئینی]] با سابقهای کهن (رواج در اشکانیان و استفاده در دوران سلجوقی برای تزیین پردههای مذهبی) است که نقوش اصلی آن شامل پرندگان و گل و بوته میباشد. این هنر روی پارچههایی مانند [[مخمل]] و [[ساتن]] با دوختهایی نظیر [[ساقهدوزی]] و [[مرواریددوزی]] اجرا شده و برای تزیین تابلوها، کت و مانتو بهکار میرود. فرایند کار شامل طراحی الگو، برش پیله، نازک کردن آن از وسط، چیدن قطعات روی پارچه و دوختن نهایی با استفاده از تزئیناتی چون [[ملیله]] و [[مروارید]] است. | ||
== تعریف == | == تعریف == | ||
پیلهدوزی به نوعی از رودوزی برجسته و تزیینی گفته میشود که در آن قطعات بریده شدهٔ پیله بههمراه سایر دوختهای تزیینی مانند ملیله، | پیلهدوزی به نوعی از [[رودوزی]] برجسته و تزیینی گفته میشود که در آن قطعات بریده شدهٔ پیله بههمراه سایر دوختهای تزیینی مانند ملیله، [[پولک]]، [[سرمهدوزی]] و [[سنگدوزی]] روی پارچه دوخته میشود.<ref>[https://www.visitiran.ir/fa/handicraft/پیله-دوزی-آذربایجان-غربی «پیلهدوزی (آذربایجان غربی)»، وبسایت ایران.]</ref> | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
پیلهدوزی همانند سایر دوختهای تزیینی از سابقهٔ کهنی برخوردار است؛ اما تاریخ دقیقی از آن دردسترس نیست. در دورهٔ صدر اسلام بهخصوص در دوران سلجوقی و مغول از پیلهدوزی برای تزیین پردههای | پیلهدوزی همانند سایر دوختهای تزیینی از سابقهٔ کهنی برخوردار است؛ اما تاریخ دقیقی از آن دردسترس نیست. در دورهٔ [[صدر اسلام]] بهخصوص در [[دوره سلجوقی|دوران سلجوقی]] و [[دوره مغول|مغول]] از پیلهدوزی برای تزیین پردههای [[مسجد|مساجد]] و تابلوهای دیواری بهکار میرفت. پیلهدوزی در [[دوره اشکانیان|دورهٔ اشکانیان]] از رواج بالایی برخوردار بود.<ref>[https://khanehonar.rozblog.com/post/3 کمالی، «پیلهدوزی»، وبسایت خانۀ هنر.]</ref> | ||
== نقوش و کاربرد پیلهدوزی == | == نقوش و کاربرد پیلهدوزی == | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
== فرایند برش و دوخت پیله == | == فرایند برش و دوخت پیله == | ||
در ابتدای کار، برای آمادهسازی پیله، الگوی مورد نظر بر روی کاغذ طراحی و برش داده میشود. سپس الگو روی سطح پیله قرار گرفته و خطوط دور آن با مداد مشخص میشود. پس از تعیین خطوط، اطراف پیله با قیچی بریده میشود تا شکل مورد نظر مطابق با الگو بهدست آید. در مرحلهٔ بعد، بخش میانی پیله بهآرامی از هم باز میشود تا ضخامت آن کاهش یافته و پیله نازکتر گردد. پس از آمادهسازی و برش همهٔ قطعات لازم، اجزای پیله طبق طرح مورد نظر روی پارچه چیده میشوند. در پایان، این قطعات با استفاده از سوزن و نخ، و بهکارگیری تزئیناتی مانند ملیله، مروارید و | در ابتدای کار، برای آمادهسازی پیله، الگوی مورد نظر بر روی کاغذ طراحی و برش داده میشود. سپس الگو روی سطح پیله قرار گرفته و خطوط دور آن با مداد مشخص میشود. پس از تعیین خطوط، اطراف پیله با قیچی بریده میشود تا شکل مورد نظر مطابق با الگو بهدست آید. در مرحلهٔ بعد، بخش میانی پیله بهآرامی از هم باز میشود تا ضخامت آن کاهش یافته و پیله نازکتر گردد. پس از آمادهسازی و برش همهٔ قطعات لازم، اجزای پیله طبق طرح مورد نظر روی پارچه چیده میشوند. در پایان، این قطعات با استفاده از سوزن و نخ، و بهکارگیری تزئیناتی مانند ملیله، مروارید و [[منجوق]]، در قسمت رویی پیله بخیه زده میشوند تا طرح نهایی شکل گیرد. | ||
انواع دوختهایی که در پیلهدوزی بهکار میرود شامل ساقهدوزی با سرمه، دوخت بست و مرواریددوزی است. این هنر اغلب روی پارچههای مخمل، | انواع دوختهایی که در پیلهدوزی بهکار میرود شامل ساقهدوزی با سرمه، دوخت بست و مرواریددوزی است. این هنر اغلب روی پارچههای مخمل، [[ماهوت]]، ساتن سورمهای یا مشکی بهکار برده میشود.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/art-crochet2-cocoon.html «هنر پیلهدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
== مراکز دوخت پیلهدوزی == | == مراکز دوخت پیلهدوزی == | ||
از مراکز دوخت پیلهدوزی میتوان به شهرهای | از مراکز دوخت پیلهدوزی میتوان به شهرهای [[ارومیه]]، [[تبریز]]، [[کاشان]]، [[اصفهان]]، [[تفت]]، [[یزد]]، [[مهریز]]، [[رشت]] و [[تهران]] اشاره کرد که در گذشته از رونق بیشتری برخوردار بودند. تعدادی از تابلوهای پیلهدوزی که مربوط به [[دوره افشاریه|دورههای افشاریه]]، [[زندیه]] و [[قاجاریه]] است، در موزههای آرمیتاژ و متروپولتین نیویورک نگهداری میشود.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/art-crochet2-cocoon.html «هنر پیلهدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
نسخهٔ ۹ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۳۴
پیلهدوزی؛ دوخت قطعات بریده شدهٔ پیله روی پارچه و تابلوهای تزیینی.
پیلهدوزی هنری تزئینی با سابقهای کهن (رواج در اشکانیان و استفاده در دوران سلجوقی برای تزیین پردههای مذهبی) است که نقوش اصلی آن شامل پرندگان و گل و بوته میباشد. این هنر روی پارچههایی مانند مخمل و ساتن با دوختهایی نظیر ساقهدوزی و مرواریددوزی اجرا شده و برای تزیین تابلوها، کت و مانتو بهکار میرود. فرایند کار شامل طراحی الگو، برش پیله، نازک کردن آن از وسط، چیدن قطعات روی پارچه و دوختن نهایی با استفاده از تزئیناتی چون ملیله و مروارید است.
تعریف
پیلهدوزی به نوعی از رودوزی برجسته و تزیینی گفته میشود که در آن قطعات بریده شدهٔ پیله بههمراه سایر دوختهای تزیینی مانند ملیله، پولک، سرمهدوزی و سنگدوزی روی پارچه دوخته میشود.[۱]
تاریخچه
پیلهدوزی همانند سایر دوختهای تزیینی از سابقهٔ کهنی برخوردار است؛ اما تاریخ دقیقی از آن دردسترس نیست. در دورهٔ صدر اسلام بهخصوص در دوران سلجوقی و مغول از پیلهدوزی برای تزیین پردههای مساجد و تابلوهای دیواری بهکار میرفت. پیلهدوزی در دورهٔ اشکانیان از رواج بالایی برخوردار بود.[۲]
نقوش و کاربرد پیلهدوزی
از پیلهدوزی برای تزیین انواع تابلوها، کت و مانتو و سایر منسوجات پارچهای استفاده میشود و نقوش آن اغلب شامل پرندگان، گل و بوته و گلهای حاشیهای است.[۳]
فرایند برش و دوخت پیله
در ابتدای کار، برای آمادهسازی پیله، الگوی مورد نظر بر روی کاغذ طراحی و برش داده میشود. سپس الگو روی سطح پیله قرار گرفته و خطوط دور آن با مداد مشخص میشود. پس از تعیین خطوط، اطراف پیله با قیچی بریده میشود تا شکل مورد نظر مطابق با الگو بهدست آید. در مرحلهٔ بعد، بخش میانی پیله بهآرامی از هم باز میشود تا ضخامت آن کاهش یافته و پیله نازکتر گردد. پس از آمادهسازی و برش همهٔ قطعات لازم، اجزای پیله طبق طرح مورد نظر روی پارچه چیده میشوند. در پایان، این قطعات با استفاده از سوزن و نخ، و بهکارگیری تزئیناتی مانند ملیله، مروارید و منجوق، در قسمت رویی پیله بخیه زده میشوند تا طرح نهایی شکل گیرد.
انواع دوختهایی که در پیلهدوزی بهکار میرود شامل ساقهدوزی با سرمه، دوخت بست و مرواریددوزی است. این هنر اغلب روی پارچههای مخمل، ماهوت، ساتن سورمهای یا مشکی بهکار برده میشود.[۴]
مراکز دوخت پیلهدوزی
از مراکز دوخت پیلهدوزی میتوان به شهرهای ارومیه، تبریز، کاشان، اصفهان، تفت، یزد، مهریز، رشت و تهران اشاره کرد که در گذشته از رونق بیشتری برخوردار بودند. تعدادی از تابلوهای پیلهدوزی که مربوط به دورههای افشاریه، زندیه و قاجاریه است، در موزههای آرمیتاژ و متروپولتین نیویورک نگهداری میشود.[۵]
پانویس
منابع
- «پیلهدوزی (آذربایجان غربی)»، وبسایت ایران، تاریخ بازدید: ۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
- کمالی، اعظم، «پیلهدوزی»، وبسایت خانهٔ هنر، تاریخ درج مطلب: ۲۵ شهریور ۱۳۹۳ش.
- «هنر پیلهدوزی»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۲ اسفند ۱۴۰۴ش.