بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''سنتهای الهی؛'''}} قوانین تغییرناپذیر حاکم بر | {{درشت|'''سنتهای الهی؛'''}} قوانین تغییرناپذیر حاکم بر زندگی اجتماعی انسان.<ref group="دیدگاه">طبق این شناسه و همچنین تعریف سنت های الهی هم شامل سنت های حاکم بر جهان طبیعت می شود و هم شامل جهان انسانی و اجتماعی. ولی در مقاله فقط به سنت های اجتماعی پرداخته شود (درست هم همین است). بنابراین شناسه اصلاح شود و در قسمت مفهوم شناسی هم صورت بندی دقیق صورت گیرد. </ref> | ||
سنتهای الهی به قوانین تغییرناپذیری اطلاق میشود که خداوند بر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره میکند. این سنتها دارای ویژگیهایی چون الهیبودن، تکوینی بودن، عمومیت زمانی و مکانی، ثبات و تغییرناپذیری و هماهنگی با اختیار انسان است. از دیدگاه صاحبنظران، سنتهای الهی به دو دستۀ کلی اخروی و دنیوی تقسیم میشوند و سنتهای دنیوی خود به فردی و اجتماعی قابل تقسیم است؛ سنتهای اجتماعی نیز دارای دو نوع مطلق و مشروطاند. در تجربهٔ معاصر ایران، مصادیقی چون [[پیروزی انقلاب اسلامی]]، ایستادگی ۴۶ سالهٔ مردم در برابر فشارها، پیشرفتهای علمی و فناوری، ناکامی تحریمها و پایداری [[جبهه مقاومت]]، بهعنوان تحقق عینی سنتهایی چون [[نصرت الهی]]، نتیجهدهی تلاش و مجاهدت، خنثیسازی توطئه و پیروزی حق بر باطل تحلیل شده است. به باور این پژوهشگران، باور به سنتهای الهی ضمن ایجاد آرامش قلوب، تقویت [[اراده ملی|ارادۀ ملی]] را در برابر تهدیدات افزایش داده و افق پیروزی را روشن میسازد. | سنتهای الهی به قوانین تغییرناپذیری اطلاق میشود که خداوند بر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایهٔ آنها اداره میکند. این سنتها دارای ویژگیهایی چون الهیبودن، تکوینی بودن، عمومیت زمانی و مکانی، ثبات و تغییرناپذیری و هماهنگی با اختیار انسان است. از دیدگاه صاحبنظران، سنتهای الهی به دو دستۀ کلی اخروی و دنیوی تقسیم میشوند و سنتهای دنیوی خود به فردی و اجتماعی قابل تقسیم است؛ سنتهای اجتماعی نیز دارای دو نوع مطلق و مشروطاند. در تجربهٔ معاصر ایران، مصادیقی چون [[پیروزی انقلاب اسلامی]]، ایستادگی ۴۶ سالهٔ مردم در برابر فشارها، پیشرفتهای علمی و فناوری، ناکامی تحریمها و پایداری [[جبهه مقاومت]]، بهعنوان تحقق عینی سنتهایی چون [[نصرت الهی]]، نتیجهدهی تلاش و مجاهدت، خنثیسازی توطئه و پیروزی حق بر باطل تحلیل شده است. به باور این پژوهشگران، باور به سنتهای الهی ضمن ایجاد آرامش قلوب، تقویت [[اراده ملی|ارادۀ ملی]] را در برابر تهدیدات افزایش داده و افق پیروزی را روشن میسازد. | ||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
== مبانی == | == مبانی == | ||
پژوهشگران معارف اسلامی | پژوهشگران معارف اسلامی بر این باورند که اثبات جریان سنتهای الهی در [[جامعه انسانی|جوامع انسانی]]، مبتنی بر مبانی هستیشناختی و انسانشناختی خاصی است که در [[قرآن]] به آنها اشاره شده است. از دیدگاه آنان، هیچ حادثه و تحولی در طبیعت و در نفس انسانها، بدون اذن و ربوبیت تکوینی خداوند رخ نمیدهد و همهٔ امور در چارچوب قوانین و سنتهای مستحکم الهی جریان دارد. به اعتقاد مفسران، سرنوشت افراد و جوامع هرچند با اختیار انسانها همراه است، اما هرگز از تدبیر و [[حکمت خداوند]] خارج نبوده و مبتنی بر نظام علت و معلول و هدفمندی آفرینش است.<ref>آقاجانی، «ویژگیها و انواع سنتهای الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص38-40.</ref> از منظر قرآن، میان رفتار انسانها و پدیدههای طبیعی رابطهای تکوینی وجود دارد؛ چنانکه [[ایمان]] و [[تقوا|تقوای]] جوامع، زمینهساز گشایش برکات آسمان و زمین میشود.<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶.</ref> پژوهشگران تأکید دارند که سنتهای الهی از صفات خداوند نشأت میگیرند و تنوع آنها ناشی از اقتضائات متفاوت هر صفت است؛ چنانکه خداوند به صفت رحمانیت خود شفا میبخشد و به صفت منتقم خود مستکبران را به قهر و غلبه میگیرد.<ref>آقاجانی، «ویژگیها و انواع سنتهای الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص38-40.</ref> به باور برخی مفسران نسبتدادن حوادث عالم به خداوند، بر اساس جهات وجودی خاص هر حادثه و تناسب آن با یک یا چند صفت الهی صورت میگیرد.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج1، ص164.</ref> | ||
== ویژگیهای سنتهای الهی == | == ویژگیهای سنتهای الهی == | ||
| خط ۷۲: | خط ۷۲: | ||
|} | |} | ||
== اقسام سنتهای الهی | == اقسام سنتهای الهی == | ||
از منظر صاحبنظران دینی، سنتهای الهی بهعنوان قوانین حاکم بر زندگی بشری به اخروی و دنیوی تقسیم میشوند. به باور آنان، سنتهای دنیوی خود به فردی و اجتماعی قابل تقسیم است و سنتهای اجتماع نیز دو نوع کلی دارد: نخست، سنتهای مطلق که بدون ارتباط با ارادهٔ انسانها و شامل حال هر دو گروه حق و باطل میشوند، مانند [[سنت هدایت]] از طریق پیامبران، [[سنت ابتلا]] و [[سنت آزمایش|آزمایش]]، [[سنت اجل امتها]]، [[سنت تقدیر در معیشت انسان|سنت تقدیر در معیشت انسانها]] و [[سنت تفاوت اجتماعی|سنت تفاوتهای اجتماعی]]. دوم، سنتهای مشروط که تنها شامل گروه حق یا باطل میشود و تحقق آنها منوط به رفتار و انتخاب انسانها است؛ این دسته شامل مواردی چون سنت نصرت الهی بر اساس اخلاص و [[جهاد]] برای خداوند، ازدیاد نعمت در پی شکرگزاری، سنت هدایت گامبهگام در اثر پذیرش هدایت قبلی، [[سنت پیروزی اهل حق]] در صورت پایداری، [[سنت گمراهی تدریجی اهل باطل]]، [[سنت املاء و استدراج]] (مهلتدهی به کافران برای افزایش گناه) و [[سنت عذاب استیصال]] (ریشهکنکننده) میشود. به اعتقاد این صاحبنظران، این چارچوب با مباحث قانونمندی تاریخ و عوامل محرک جوامع بشری پیوند خورده و امکان پیشبینی روندهای کلان تاریخی را فراهم میآورد.<ref>[https://markazi.iqna.ir/fa/news/3829609/مروری-بر-برخی-سنتهای-الهی-در-قرآن حسینی، «مروری بر برخی سنتهای الهی در قرآن»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> | از منظر صاحبنظران دینی، سنتهای الهی بهعنوان قوانین حاکم بر زندگی بشری به اخروی و دنیوی تقسیم میشوند. به باور آنان، سنتهای دنیوی خود به فردی و اجتماعی قابل تقسیم است و سنتهای اجتماع نیز دو نوع کلی دارد: نخست، سنتهای مطلق که بدون ارتباط با ارادهٔ انسانها و شامل حال هر دو گروه حق و باطل میشوند، مانند [[سنت هدایت]] از طریق پیامبران، [[سنت ابتلا]] و [[سنت آزمایش|آزمایش]]، [[سنت اجل امتها]]، [[سنت تقدیر در معیشت انسان|سنت تقدیر در معیشت انسانها]] و [[سنت تفاوت اجتماعی|سنت تفاوتهای اجتماعی]]. دوم، سنتهای مشروط که تنها شامل گروه حق یا باطل میشود و تحقق آنها منوط به رفتار و انتخاب انسانها است؛ این دسته شامل مواردی چون سنت نصرت الهی بر اساس اخلاص و [[جهاد]] برای خداوند، ازدیاد نعمت در پی شکرگزاری، سنت هدایت گامبهگام در اثر پذیرش هدایت قبلی، [[سنت پیروزی اهل حق]] در صورت پایداری، [[سنت گمراهی تدریجی اهل باطل]]، [[سنت املاء و استدراج]] (مهلتدهی به کافران برای افزایش گناه) و [[سنت عذاب استیصال]] (ریشهکنکننده) میشود. به اعتقاد این صاحبنظران، این چارچوب با مباحث قانونمندی تاریخ و عوامل محرک جوامع بشری پیوند خورده و امکان پیشبینی روندهای کلان تاریخی را فراهم میآورد.<ref>[https://markazi.iqna.ir/fa/news/3829609/مروری-بر-برخی-سنتهای-الهی-در-قرآن حسینی، «مروری بر برخی سنتهای الهی در قرآن»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> | ||
| خط ۷۸: | خط ۷۸: | ||
به نظر پژوهشگران، ریشههای معرفتی قواعد تاریخی برآمده از الگوی اثباتگرایی دنیای مدرن است که با الگوبرداری از علوم طبیعی، به دنبال کشف روابط علی و قانونمند در تحولات اجتماعی است. در این نگاه، تاریخ تابع قواعدی جبری، عمومی و تخلفناپذیر تلقی میشود که منشأ آنها در طبیعت بشر و ساختار ذاتی جوامع نهفته است و انسانها ناآگاهانه و غیرارادی تحت سلطهٔ این ماشین اجتماعی به سوی آیندهای معین سوق داده میشوند. در مقابل، سنن الهی در اندیشهٔ متفکران مسلمان، بهویژه [[سید محمدباقر صدر|سیدمحمد باقر صدر]] و [[سیدعلی خامنهای]]، ضمن پذیرش قانونمندی تاریخ، با سه مؤلفۀ اساسی از این الگو متمایز میشود: الهیبودن منشأ قوانین، توسعهٔ ماهیت آنها از قوانین طبیعی به قوانین معنوی و اخلاقی و تقسیمبندی آنها به دو دسته حتمی و مشروط که اراده و مسئولیت انسانی را در مسیر تاریخ تثبیت میکند.<ref>جعفرینژاد و دیگران، «نقش سنتهای الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1399ش، ص244-246.</ref> | به نظر پژوهشگران، ریشههای معرفتی قواعد تاریخی برآمده از الگوی اثباتگرایی دنیای مدرن است که با الگوبرداری از علوم طبیعی، به دنبال کشف روابط علی و قانونمند در تحولات اجتماعی است. در این نگاه، تاریخ تابع قواعدی جبری، عمومی و تخلفناپذیر تلقی میشود که منشأ آنها در طبیعت بشر و ساختار ذاتی جوامع نهفته است و انسانها ناآگاهانه و غیرارادی تحت سلطهٔ این ماشین اجتماعی به سوی آیندهای معین سوق داده میشوند. در مقابل، سنن الهی در اندیشهٔ متفکران مسلمان، بهویژه [[سید محمدباقر صدر|سیدمحمد باقر صدر]] و [[سیدعلی خامنهای]]، ضمن پذیرش قانونمندی تاریخ، با سه مؤلفۀ اساسی از این الگو متمایز میشود: الهیبودن منشأ قوانین، توسعهٔ ماهیت آنها از قوانین طبیعی به قوانین معنوی و اخلاقی و تقسیمبندی آنها به دو دسته حتمی و مشروط که اراده و مسئولیت انسانی را در مسیر تاریخ تثبیت میکند.<ref>جعفرینژاد و دیگران، «نقش سنتهای الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1399ش، ص244-246.</ref> | ||
== مصادیق سنتهای الهی در جامعۀ معاصر | == مصادیق سنتهای الهی در جامعۀ معاصر == | ||
=== پیروزی انقلاب اسلامی === | === پیروزی انقلاب اسلامی === | ||
اندیشمندان مسلمان [[پیروزی انقلاب اسلامی ایران]] در ۱۳۵۷ش را مصداقی از سنت نصرت الهی بر اساس اخلاص و قیام برای خداوند میدانند؛ در شرایطی که ملتی با وجود محدودیتهای مادی اما با برخورداری از ایمان، زمینۀ تحقق [[امداد غیبی]] را فراهم کرد. از این منظر، تغییر [[رژیم پهلوی]] با وجود حمایتهای گستردۀ کشورهای غربی بهویژه آمریکا، در چارچوب سنت پیروزی حق بر باطل در صورت پایداری مؤمنان قابل تحلیل است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنتهای الهی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.]</ref> | اندیشمندان مسلمان [[پیروزی انقلاب اسلامی ایران]] در ۱۳۵۷ش را مصداقی از سنت نصرت الهی بر اساس اخلاص و قیام برای خداوند میدانند؛ در شرایطی که ملتی با وجود محدودیتهای مادی اما با برخورداری از ایمان، زمینۀ تحقق [[امداد غیبی]] را فراهم کرد. از این منظر، تغییر [[رژیم پهلوی]] با وجود حمایتهای گستردۀ کشورهای غربی بهویژه آمریکا، در چارچوب سنت پیروزی حق بر باطل در صورت پایداری مؤمنان قابل تحلیل است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنتهای الهی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.]</ref> | ||
| خط ۱۰۰: | خط ۱۰۰: | ||
به باور صاحبنظران اسلامی، نابودی قریبالوقوع اسراییل بر اساس سه سنت الهی قابل تبیین است. نخست، [[سنت عقوبت سریع ستمگران|سنت عقوبت سریع ستمگرانی]] که مؤمنان را از سرزمینهایشان آواره کردهاند؛ بر اساس آیات ۷۶–۷۷ [[سورهٔ اسراء]]، هر قومی که پیامبران و مؤمنان را از دیارشان بیرون کنند، جز مدتی اندک درنگ نخواهند کرد و دچار عذاب الهی میشوند. دوم، [[سنت عقوبت ظالمان به دست مؤمنان شایسته]]؛ مطابق آیه ۱۴ [[سوره توبه]]، خداوند عذاب دشمنان اسلام را مشروط به مجاهدت مؤمنان کرده است و اگر مؤمنان وارد میدان مبارزه شوند، قطعاً جبهۀ مقابل دچار اضمحلال خواهد شد. سوم، [[سنت ظهور حق و محو باطل]]؛ بر اساس آیهٔ ۸۱ [[سورهٔ اسراء]]، هرچه جلوۀ حق کاملتر شود، نابودی باطل سریعتر رخ میدهد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=41352 «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وبسایت دیگران.]</ref> | به باور صاحبنظران اسلامی، نابودی قریبالوقوع اسراییل بر اساس سه سنت الهی قابل تبیین است. نخست، [[سنت عقوبت سریع ستمگران|سنت عقوبت سریع ستمگرانی]] که مؤمنان را از سرزمینهایشان آواره کردهاند؛ بر اساس آیات ۷۶–۷۷ [[سورهٔ اسراء]]، هر قومی که پیامبران و مؤمنان را از دیارشان بیرون کنند، جز مدتی اندک درنگ نخواهند کرد و دچار عذاب الهی میشوند. دوم، [[سنت عقوبت ظالمان به دست مؤمنان شایسته]]؛ مطابق آیه ۱۴ [[سوره توبه]]، خداوند عذاب دشمنان اسلام را مشروط به مجاهدت مؤمنان کرده است و اگر مؤمنان وارد میدان مبارزه شوند، قطعاً جبهۀ مقابل دچار اضمحلال خواهد شد. سوم، [[سنت ظهور حق و محو باطل]]؛ بر اساس آیهٔ ۸۱ [[سورهٔ اسراء]]، هرچه جلوۀ حق کاملتر شود، نابودی باطل سریعتر رخ میدهد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=41352 «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وبسایت دیگران.]</ref> | ||
== نقش | == نقش سنتهای الهی در ایستادگی مردم ایران == | ||
کارشناسان با استناد به آیات قرآن و تجارب تاریخی همچون [[جنگ بدر]] و [[دفاع مقدس]] تأکید میکنند که بر اساس سنت نصرت الهی، پیروزی جبهه حق همواره فراتر از محاسبات صرفاً مادی رقم خورده است. در این نگاه، سنتهایی نظیر نصرت الهی اگرچه مشروط به اقدام آگاهانه و تکلیفمداری انسانها است، اما تحقق آنها امری قطعی است. آنها با تبیین آیهٔ ۱۷ [[سورهٔ انفال]] معتقدند که اثرگذاری نهایی از آن خداوند و انسان تنها مأمور به انجام تکلیف است. این باور توحیدی ضمن ایجاد آرامش قلوب، جامعه را از ترس و یأس در برابر تهدیدات مصون میدارد. به باور صاحبنظران دینی سنتهای الهی واقعیتی جاری در متن زندگی امروز است و توجه به آنها در شرایط تهاجم دشمن، افق پیروزی را روشن و [[تابآوری ایرانیان]] را افزایش میدهد | کارشناسان با استناد به آیات قرآن و تجارب تاریخی همچون [[جنگ بدر]] و [[دفاع مقدس]] تأکید میکنند که بر اساس سنت نصرت الهی، پیروزی جبهه حق همواره فراتر از محاسبات صرفاً مادی رقم خورده است. در این نگاه، سنتهایی نظیر نصرت الهی اگرچه مشروط به اقدام آگاهانه و تکلیفمداری انسانها است، اما تحقق آنها امری قطعی است. آنها با تبیین آیهٔ ۱۷ [[سورهٔ انفال]] معتقدند که اثرگذاری نهایی از آن خداوند و انسان تنها مأمور به انجام تکلیف است. این باور توحیدی ضمن ایجاد آرامش قلوب، جامعه را از ترس و یأس در برابر تهدیدات مصون میدارد. به باور صاحبنظران دینی سنتهای الهی واقعیتی جاری در متن زندگی امروز است و توجه به آنها در شرایط تهاجم دشمن، افق پیروزی را روشن و [[تابآوری ایرانیان]] را افزایش میدهد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6761386/پیروزی-جبهه-حق-فراتر-از-محاسبات-مادی-است «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
