سنت‌های الهی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۷۳: / خط ۷۳: @@
 == اقسام سنت‌های الهی ==
-از منظر صاحب‌نظران دینی، سنت‌های الهی به اخروی و دنیوی تقسیم می‌شوند. به باور آنان، سنت‌های دنیوی خود به فردی و اجتماعی قابل تقسیم است و سنت‌های اجتماع نیز دو نوع کلی دارد: نخست، سنت‌های مطلق که بدون ارتباط با ارادهٔ انسان‌ها و شامل حال هر دو گروه حق و باطل می‌شوند، مانند [[سنت هدایت]] از طریق پیامبران، [[سنت ابتلا]] و [[سنت آزمایش|آزمایش]]، [[سنت اجل امت‌ها]]، [[سنت تقدیر در معیشت انسان|سنت تقدیر در معیشت انسان‌ها]] و [[سنت تفاوت‌ اجتماعی|سنت تفاوت‌های اجتماعی]]. دوم، سنت‌های مشروط که تنها شامل گروه حق یا باطل می‌شود و تحقق آنها منوط به رفتار و انتخاب انسان‌ها است؛ این دسته شامل مواردی چون سنت نصرت الهی بر اساس اخلاص و [[جهاد]] برای خداوند، ازدیاد نعمت در پی شکرگزاری، سنت هدایت گام‌به‌گام در اثر پذیرش هدایت قبلی، [[سنت پیروزی اهل حق]] در صورت پایداری، [[سنت گمراهی تدریجی اهل باطل]]، [[سنت املاء و استدراج]] (مهلت‌دهی به کافران برای افزایش گناه) و [[سنت عذاب استیصال]] (ریشه‌کن‌کننده) می‌شود. به اعتقاد این صاحب‌نظران، این چارچوب با مباحث قانونمندی تاریخ و عوامل محرک جوامع بشری پیوند خورده و امکان پیش‌بینی روندهای کلان تاریخی را فراهم می‌آورد.<ref>[https://markazi.iqna.ir/fa/news/3829609/مروری-بر-برخی-سنت‌های-الهی-در-قرآن حسینی، «مروری بر برخی سنت‌های الهی در قرآن»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>
-== تفاوت سنت‌های الهی با نگاه پوزیتویستی به تاریخ ==
+=== سنت‌های دنیوی و سنت‌های اخروی ===
+سنت‌های دنیوی به سنت‌هایی گفته می‌شود که مربوط به عالم دنیا بوده و زندگی دنیایی انسان را دربرمی‌گیرند. سنت‌های اخروی سنت‌های هستند که مربوط به عالم آخرت بوده، در آنجا جاریاند؛ مانند سنت جزا و پاداش که در آخرت درباره جهنمیان و بهشتیان روی می‌دهد.<ref>افضلی، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، 1395ش، ص14-15.</ref>
+=== سنت‌های تکوینی و سنت‌های تشریعی ===
+سنت‌های تکوینی سنتهایی است که در عالم تکوین قرار داده شده و سه دستۀ سنت‌های مربوط به جهان خلقت، سنت‌های مربوط به انسان و سنت‌های مربوط به جامعۀ انسانی را شامل می‌شود.  سنت‌های تشریعی، بایدها و نبایدها و الزاماتی هستند که خداوند در عالم حاکم فرموده است.<ref>افضلی، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، 1395ش، ص14-15.</ref>
+=== سنت‌های مطلق ===
+سنت‌هایی است که به‌عنوان قوانین اساسی آفرینش و تدبیر انسان عمل می‌کند.  این‌سنت‌ها که شامل همۀ انسان‌ها می‌شود، دائمی هستند و هیچ سنت دیگری نمی‌تواند بر آنها حاکم شود. محققان اقسام ذیل را برای این سنت الهی برشمرده‌اند:
+* سنت آفرینش به وجه احسن؛
+* سنت هدایت تکوینی؛
+* سنت هدایت فطری (میل به خدا پرستی در نهاد و فطرت انسان)؛
+* سنت قدر الهی (تقدیر امور به دست پروردگار)؛
+* سنت عرض امانت (سپردن امانت‌های الهی به آسمان‌ها و زمین)
+* سنت تبشیر و انذار (هدایت از سوی انبیا)؛
+* سنت نفی حرج؛
+* سنت نفی ظلم از طرف خدا؛
+* سنت بازتاب اعمال؛
+* سنت استعدادها؛
+* سنت دفاع از حق و سرکوبی باطل؛
+* سنت غلبه دین حق و یاری پیامبران؛
+* سنت مرگ؛
+* سنت اجل حتمی؛
+* سنت عدم تقدیم و تأخیر مرگ در صورت فرا رسیدن اجل؛
+* سنت اختلاف درجات؛
+* سنت تنبیه؛
+* سنت آزمایش.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6126/65036/%D8%A8%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%B3%D9%86%D8%AA_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.]</ref>
+=== سنت‌های مقید ===
+سنت‌های مشروط که تنها شامل گروه حق یا باطل می‌شود و تحقق آنها منوط به رفتار و انتخاب انسان‌ها است:
+==== الف) سنت‌های مربوط به مؤمنان ====
+# تعلق هدایت خداوند به کسانی زمینۀ هدایت را به وجود بیاورد؛
+# سرپرستی خداوند نسبت به مؤمنان
+# عدم تسلط شیطان بر آن‌ها که تحت فرمان خداوند هستند؛
+# دورکردن خداوند بندگان مخلص خود را از فحشا؛
+# زیادت نعمت‌های معنوی و اخروی، تزیین ایمان و زیادت نعمت‌های مادی و پیروزی بر دشمنان.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6126/65036/%D8%A8%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%B3%D9%86%D8%AA_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.]</ref>
+==== ب) سنت‌های مربوط به کافران ====
+* سنت اتمام حجت؛
+* زیادت ضلالت؛
+* تزیین اعمال؛
+* سنت املاء و استدراج؛
+* سنت امهال؛
+* ابتلا به مصائب؛
+* تسلط مجرمان و مترفان؛
+* عدم لیاقت ظالمین برای رهبری انسان ها؛
+* سنت استیصال.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6126/65036/%D8%A8%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%B3%D9%86%D8%AA_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 «برشماری سنت‌های الهی در قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.]</ref>
+== تفاوت سنت‌های الهی با قواعد تاریخی ==
 به نظر پژوهشگران، ریشه‌های معرفتی قواعد تاریخی برآمده از الگوی اثبات‌گرایی دنیای مدرن است که با الگوبرداری از علوم طبیعی، به دنبال کشف روابط علی و قانون‌مند در تحولات اجتماعی است. در این نگاه، تاریخ تابع قواعدی جبری، عمومی و تخلف‌ناپذیر تلقی می‌شود که منشأ آنها در طبیعت بشر و ساختار ذاتی جوامع نهفته است و انسان‌ها ناآگاهانه و غیرارادی تحت سلطهٔ این ماشین اجتماعی به سوی آینده‌ای معین سوق داده می‌شوند. در مقابل، سنن الهی در اندیشهٔ متفکران مسلمان، به‌ویژه [[سید محمدباقر صدر|سیدمحمد باقر صدر]] و [[سیدعلی خامنه‌ای]]، ضمن پذیرش قانون‌مندی تاریخ، با سه مؤلفۀ اساسی از این الگو متمایز می‌شود: الهی‌بودن منشأ قوانین، توسعهٔ ماهیت آنها از قوانین طبیعی به قوانین معنوی و اخلاقی و تقسیم‌بندی آنها به دو دسته حتمی و مشروط که اراده و مسئولیت انسانی را در مسیر تاریخ تثبیت می‌کند.<ref>جعفری‌نژاد و دیگران، «نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1399ش، ص244-246.</ref>
+== تفاوت سنت‌های الهی با قوانین اجتماعی ==
+* قوانین اجتماعی در تمام قلمروهای خود، قابل اثبات منطقی از دیدگاه زندگی اجتماعی آن جامعه است اما سنت‌های الهی قضیۀ کلیه‌ای است که در حیات مردم رسوخ کرده اما ممکن است تمام آنها از همه‌جهات به لحاظ منطق زندگی اجتماعی قابل اثبات نباشد.
+* قوانین اجتاعی چون حاصل آزمون و خطای بشری است، دستخوش تغییر و تبدل می‌شود و مرور زمان به تناسب سرعت تحول جوامع در تحول آنها دخیل است اما  سنت‌های الهی چون فراتر از عقل و اعتبارات محدود بشر است، عام بوده و دستخوش تحول و تبدل نمی‌شود.
+* قوانین اجتماعی با توجه به آگاهی و تعمق کامل در جهان نیست اما سنت‌ الهی با توجه به خالقیت خداوند، معطوف به عمق جهان و تمامیت روابط انسان‌ها با خود، جهان و با خدا است.
+* قوانین اجتماعی با اقتضای سلایق و نیازهای روز وضع می‌شود اما سنت‌های الهی هماهنگ با تکوین و آفرینش انسان و جهان است.
+* قوانین اجتماعی به نظام روحی و تکامل معنوی افراد کاری ندارد و اما سنت‌های الهی همگی متناسب با زیست مادی و تعالی روحی آنان وضع شده است.
+* قوانین اجتماعی تنها جنبه‌ای از بهبودی وضع جامعه را لحاظ می‌کند و به نیت کنشگران کار ندارد اما سنت‌های الهی مجموعه‌ای کاملی از برنامه‌های است که زوایای مختلف زندگی انسان را دربر می‌گیرد.<ref>فخرزارع، «الگوی قرآنی سننت‌های الهی در تدبیر جامعه»،  1403ش، ص135-136.</ref>
 == مصادیق سنت‌های الهی در جمهوری اسلامی ایران ==
@@ خط ۱۱۱: / خط ۱۷۰: @@
 * آقاجانی، نصرالله، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، مجلهٔ اسلام و مطالعات اجتماعی، شمارهٔ ۳، ۱۳۹۳ش.
 * احمدی پرتو، محمد تقی، خوئینی، معصومه، «سنت پیروزی حق بر باطل در آیات و روایات و جایگاه آن در اندیشه دفاعی امام خامنه‌ای»، مجلهٔ پژوهش‌های اجتماعی- اسلامی، شمارهٔ ۱۲۶، ۱۴۰۱ش.
+* افضلی، علی‌رضا، «مدیریت اسلامی، مدیریت مبتنی بر سنت‌های الهی، مورد مطالعه: سنت رزق»، فصلنامۀ تحقیقات بنیادین علوم انسانی، شمارۀ 5، 1395ش.
 * «بیانات در دیدار مردم قم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۹ دی ۱۳۹۴ش.
 * «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
@@ خط ۱۲۵: / خط ۱۸۵: @@
 * طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
 * صدر، محمدباقر، سنت‌های تاریخ در قرآن، تهران، تفاهم، ۱۳۸۱ش.
+* فخرزارع، سیدحسین، «الگوی قرآنی سننت‌های الهی در تدبیر جامعه»، مجلۀ قرآن و علوم اجتماعی، شمارۀ 13، 1403ش.
 * مصباح یزدی، محمدتقی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، تهران، چاپ و نشر بین‌الملل، ۱۳۹۱ش.
 {{پایان منابع}}