بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''امید اجتماعی؛''' باور و احساس جمعی افراد جامعه نسبت به امکان دستیابی به آیندهای بهتر. | '''امید اجتماعی؛''' باور و احساس جمعی افراد جامعه نسبت به امکان دستیابی به آیندهای بهتر. | ||
امید اجتماعی یکی از نیازهای اساسی، نشانههای پویایی و از شاخصهای مهم توسعه جوامع به شمار میرود. این پدیده فراتر از یک ویژگی صرفاً فردی، بهعنوان یک جریان فکری و نیروی محرک عمل کرده و افراد یک جامعه را برای غلبه بر چالشها و ساختن آیندهای بهتر به یکدیگر پیوند میدهد. برخورداری از امید در سطح جمعی، باعث افزایش همبستگی، انسجام و تابآوری جامعه در برابر بحرانها شده و | امید اجتماعی یکی از نیازهای اساسی، نشانههای پویایی و از شاخصهای مهم توسعه جوامع به شمار میرود. این پدیده فراتر از یک ویژگی صرفاً فردی، بهعنوان یک جریان فکری و نیروی محرک عمل کرده و افراد یک جامعه را برای غلبه بر چالشها و ساختن آیندهای بهتر به یکدیگر پیوند میدهد. برخورداری از امید در سطح جمعی، باعث افزایش همبستگی، انسجام و تابآوری جامعه در برابر بحرانها شده و انگیزۀ حرکت و نشاط را فراهم میسازد، در حالی که فقدان آن جامعه را به سمت انزوا، ایستایی و از هم گسیختگی سوق میدهد. | ||
== '''مفهومشناسی''' == | == '''مفهومشناسی''' == | ||
ریشۀ لغوی امید، طبق برخی دیدگاهها، به واژه یونانی «Keu» به معنای انحنا بازمیگردد. این دیدگاه، امید را با انتظار انسان برای نقطۀ عطف یا تغییر در وضعیت موجود مرتبط میداند.<ref>[https://farhangshenasi.ir/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B7-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/ «امید و نشاط اجتماعی»، وبسایت فرهنگشناسی.]</ref> اسنایدر، امید را ظرفیت یافتن مسیرها به سوی اهداف و داشتن انگیزه برای پیمودن آنها تعریف میکند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/6672bb0c4b379-10694-23-10.pdf عظیمی، «تبیین عوامل تأثبرگذار بر امید اجتماعی در بین شهروندان تهرانی»، 1402ش، ص331.]</ref> | |||
امید اجتماعی، احساسی جمعی و ارزیابی مقایسهای از آینده است که بر | امید اجتماعی، احساسی جمعی و ارزیابی مقایسهای از آینده است که بر پایۀ تجارب گذشته و پنداشتهای مشترک افراد از شرایط گذشته و حال بنا میشود. این نوع امید، به معنای باور جمعی به قابلیتها و انتظارات مثبت در [[جامعه]] است که افراد را به سوی تغییرات مثبت و افزایش [[همبستگی اجتماعی]] سوق میدهد. امید اجتماعی، با بهبود شرایط و [[اعتماد]] به نهادهای اجتماعی برای حل مسائل کلان، بهعنوان نیروی محرکۀ پیشرفت و [[تابآوری جامعه]] عمل میکند.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref> | ||
== '''تفاوت امید فردی و امید اجتماعی''' == | == '''تفاوت امید فردی و امید اجتماعی''' == | ||
* '''امید فردی:''' عمدتاً تحت تأثیر عوامل شخصی مانند ژنتیک، وضعیت خانوادگی، | * '''امید فردی:''' عمدتاً تحت تأثیر عوامل شخصی مانند ژنتیک، وضعیت خانوادگی، [[جنسیت]]، تحصیلات و سن شکل میگیرد. این نوع امید به باورها، انتظارات و اهداف شخصی هر فرد مرتبط است.<ref>[https://motaleat.acecr.ac.ir/fa/news/19202/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C حجتپناه، «پدیدهشناسی امید اجتماعی»، وبسایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.]</ref> | ||
* '''امید اجتماعی:''' نوعی احساس جمعی است که محصول شناخت و درک متقابل افراد جامعه از شرایط پیرامون خود میباشد. این امید در یک ساختار فرهنگی، شناختی و تاریخی شکل میگیرد و به باور مشترک اکثریت افراد جامعه | * '''امید اجتماعی:''' نوعی احساس جمعی است که محصول شناخت و درک متقابل افراد جامعه از شرایط پیرامون خود میباشد. این امید در یک ساختار فرهنگی، شناختی و تاریخی شکل میگیرد و به باور مشترک اکثریت افراد جامعه دربارۀ امکان دستیابی به اهداف جمعی و بهبود شرایط کلی جامعه مربوط میشود.<ref>[https://motaleat.acecr.ac.ir/fa/news/19202/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C حجتپناه، «پدیدهشناسی امید اجتماعی»، وبسایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.]</ref> | ||
== '''رویکردهای جامعهشناختی به امید''' == | == '''رویکردهای جامعهشناختی به امید''' == | ||
امید اجتماعی، مفهومی پیچیده و چندبعدی است که در | امید اجتماعی، مفهومی پیچیده و چندبعدی است که در [[جامعهشناسی]]، نه فقط بهعنوان یک احساس شخصی، بلکه بهعنوان پدیدهای اجتماعی که از روابط و ساختارهای جامعه نشأت میگیرد، بررسی میشود. رویکردهای نظری مرتبط با پویایی امید اجتماعی به شکل زیر دستهبندی شده است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/6672bb0c4b379-10694-23-10.pdf عظیمی، «تبیین عوامل تأثبرگذار بر امید اجتماعی در بین شهروندان تهرانی»، 1402ش، ص331.]</ref> | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
| رضایت از زندگی | | رضایت از زندگی | ||
| ویلیام گراهام سامنر | | ویلیام گراهام سامنر | ||
| رضایت از | | رضایت از زندگی و شادی | ||
| رضایت بیشتر ← امید به زندگی بالاتر ← امید اجتماعی بیشتر | | رضایت بیشتر ← امید به زندگی بالاتر ← امید اجتماعی بیشتر | ||
|- | |- | ||
| امنیت اجتماعی | | [[امنیت اجتماعی]] | ||
| تالکوت | | تالکوت پارسونز و آنتونی گیدنز | ||
| نظم اجتماعی، | | [[نظم اجتماعی]]، انسجام اجتماعی، ترس، بیاعتمادی و امنیت هستیشناختی (تداوم و نظم رویدادها) | ||
| کاهش امنیت ← افزایش ترس و بیاعتمادی ← کاهش امید اجتماعی<br>امنیت هستیشناختی ← بسترساز امید به آینده | | کاهش امنیت ← افزایش ترس و بیاعتمادی ← کاهش امید اجتماعی<br>امنیت هستیشناختی ← بسترساز امید به آینده | ||
|- | |- | ||
| اعتماد اجتماعی و سرمایه اجتماعی | | [[اعتماد اجتماعی]] و [[سرمایه اجتماعی]] | ||
| رابرت دی پاتنام، رونالد اینگلهارت، فرانسیس | | رابرت دی پاتنام، رونالد اینگلهارت، فرانسیس فوکویاما و جیمز اس کلمن | ||
| | | [[اعتماد]]، [[مشارکت]]، [[همیاری]] و سرمایه اجتماعی | ||
| اعتماد ← تسهیل دستیابی به اهداف | | اعتماد ← تسهیل دستیابی به اهداف بهمثابه اساس امید ← ارتقای امید اجتماعی | ||
|- | |- | ||
| احساس بیقدرتی و بیگانگی | | احساس بیقدرتی و بیگانگی | ||
| ماکس وبر، جورج | | ماکس وبر، جورج زیمل و ملوین سیمن | ||
| احساس عدم کنترل بر رخدادها، نظامهای سیاسی- | | احساس عدم کنترل بر رخدادها، نظامهای سیاسی-اقتصادی و بیگانگی اجتماعی | ||
| احساس بیقدرتی و بیگانگی ← ناامیدی فردی و اجتماعی ← کاهش امید اجتماعی | | احساس بیقدرتی و بیگانگی ← ناامیدی فردی و اجتماعی ← کاهش امید اجتماعی | ||
|} | |} | ||
== '''عوامل مؤثر بر امید اجتماعی''' == | == '''عوامل مؤثر بر امید اجتماعی''' == | ||
عوامل مؤثر بر امید اجتماعی در پنج | عوامل مؤثر بر امید اجتماعی در پنج دستۀ اصلی معرفی شده است: | ||
# '''عوامل اجتماعی:''' شامل سرمایه اجتماعی و میزان نابرابریهاست. روابط بینفردی قوی، اعتماد | # '''عوامل اجتماعی:''' شامل سرمایه اجتماعی و میزان نابرابریهاست. روابط بینفردی قوی، اعتماد اجتماعی و همبستگی اجتماعی موجب افزایش امید میشود، در حالی که نابرابری اقتصادی و اجتماعی با کاهش اعتماد عمومی و احساس ناامیدی همراه است.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref> | ||
# '''عوامل اقتصادی:''' وضعیت شغلی، سطح درآمد و ثبات اقتصادی از مؤلفههای مهماند. اشتغال پایدار و درآمد مناسب حس امنیت و امید به آینده را تقویت | # '''عوامل اقتصادی:''' وضعیت شغلی، سطح درآمد و ثبات اقتصادی از مؤلفههای مهماند. اشتغال پایدار و درآمد مناسب حس امنیت و امید به آینده را تقویت میکند؛ برعکس بیکاری و فقر به ناامیدی منجر میشود.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref> | ||
# '''عوامل فرهنگی:''' ارزشهای فرهنگی، همکاری، مشارکت اجتماعی و فرهنگ مثبتاندیشی نقش کلیدی دارند. جوامعی با فرهنگ همبستگی و احترام متقابل معمولاً از سطح بالاتری از امید اجتماعی برخوردارند.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref> | # '''عوامل فرهنگی:''' ارزشهای فرهنگی، همکاری، [[مشارکت اجتماعی]] و فرهنگ مثبتاندیشی نقش کلیدی دارند. جوامعی با فرهنگ همبستگی و احترام متقابل معمولاً از سطح بالاتری از امید اجتماعی برخوردارند.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref> | ||
# '''عوامل فردی:''' سن، جنسیت و تجارب شخصی میتوانند بر میزان امید تأثیر بگذارند. جوانان به دلیل آرمانگرایی و انرژی بیشتر، امید بالاتری دارند و زنان نیز به دلیل نقشهای اجتماعی و خانوادگی، اغلب نسبت به تغییرات مثبت باورمندترند.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref> | # '''عوامل فردی:''' سن، جنسیت و تجارب شخصی میتوانند بر میزان امید تأثیر بگذارند. جوانان به دلیل آرمانگرایی و انرژی بیشتر، امید بالاتری دارند و زنان نیز به دلیل نقشهای اجتماعی و خانوادگی، اغلب نسبت به تغییرات مثبت باورمندترند.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref> | ||
# '''عوامل شناختی''': عوامل شناختی به | # '''عوامل شناختی''': عوامل شناختی به نحوۀ درک و تفسیر افراد از وضعیت حال و آیندۀ جامعه مربوط است. امید اجتماعی زمانی شکل میگیرد که افراد بر اساس شناخت مشترک از شرایط اجتماعی، بتوانند اهدافی برای آینده تصور کنند و راهبردهایی برای دستیابی به آنها در ذهن خود ترسیم نمایند. در صورتی که این راهبردها معقول و دستیافتنی ادراک شوند، انگیزه جمعی برای حرکت به سوی اهداف تقویت میشود.<ref>[https://motaleat.acecr.ac.ir/fa/news/19202/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C حجتپناه، «پدیدهشناسی امید اجتماعی»، وبسایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.]</ref> | ||
== '''پیامدهای کاهش امید اجتماعی''' == | == '''پیامدهای کاهش امید اجتماعی''' == | ||
کاهش امید اجتماعی پیامدهای متعددی در سطح جامعه به همراه دارد. از مهمترین نشانهها و پیامدهای آن میتوان به افزایش افسردگی در جامعه، گسترش بیکاری ساختاری و گسترده، کاهش اطمینان افراد به موفقیت راهبردهای اخلاقی و قانونی برای رسیدن به اهداف، افزایش میل به | کاهش امید اجتماعی پیامدهای متعددی در سطح جامعه به همراه دارد. از مهمترین نشانهها و پیامدهای آن میتوان به افزایش افسردگی در جامعه، گسترش بیکاری ساختاری و گسترده، کاهش اطمینان افراد به موفقیت راهبردهای اخلاقی و قانونی برای رسیدن به اهداف، افزایش میل به [[مهاجرت]]، بالا بودن میزان نارضایتی شغلی و همچنین شکلگیری بیگانگی نقشی در میان افراد جامعه اشاره کرد. این عوامل نشاندهنده تضعیف انگیزه و کاهش احساس امکان دستیابی به اهداف در سطح اجتماعی هستند.<ref>[https://motaleat.acecr.ac.ir/fa/news/19202/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C حجتپناه، «پدیدهشناسی امید اجتماعی»، وبسایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.]</ref> | ||
== '''پیامدهای افزایش امید اجتماعی''' == | == '''پیامدهای افزایش امید اجتماعی''' == | ||
در مقابل، افزایش امید اجتماعی موجب تقویت شناخت و نگرش مشترک در میان افراد جامعه میشود و به آنها کمک میکند تا اهداف مشخصی را در ذهن خود تعریف کنند. در چنین شرایطی افراد قادر خواهند بود برای رسیدن به اهداف خود راهبردهایی تعیین کنند که به صورت معقول آنها را به مقصد هدایت کند. شکلگیری این راهبردها سبب افزایش انگیزه در افراد شده و آنها را به سمت تلاش برای تحقق اهداف فردی و اجتماعی سوق میدهد.<ref>[https://motaleat.acecr.ac.ir/fa/news/19202/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C حجتپناه، «پدیدهشناسی امید اجتماعی»، وبسایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.]</ref> | در مقابل، افزایش امید اجتماعی موجب تقویت شناخت و نگرش مشترک در میان افراد جامعه میشود و به آنها کمک میکند تا اهداف مشخصی را در ذهن خود تعریف کنند. در چنین شرایطی افراد قادر خواهند بود برای رسیدن به اهداف خود راهبردهایی تعیین کنند که به صورت معقول آنها را به مقصد هدایت کند. شکلگیری این راهبردها سبب افزایش انگیزه در افراد شده و آنها را به سمت تلاش برای تحقق اهداف فردی و اجتماعی سوق میدهد.<ref>[https://motaleat.acecr.ac.ir/fa/news/19202/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C حجتپناه، «پدیدهشناسی امید اجتماعی»، وبسایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.]</ref> | ||
== | == امید اجتماعی در ایران == | ||
امید اجتماعی در ایران بهعنوان یکی از شاخصهای مهم توسعه اجتماعی، در سالهای اخیر به مسئلهای جدی در جامعه تبدیل شده است؛ بهگونهای که دانشگاهیان، نخبگان و حتی دولتمردان به کاهش سطح امید جمعی و پیامدهای آن برای آینده کشور توجه نشان دادهاند. این امید زمانی تقویت میشود که شهروندان خود را در تغییرات مؤثر بدانند، نشانههای واقعی بهبود و اصلاح را مشاهده کنند و در ساخت آینده بهصورت مشارکتی حضور داشته باشند؛ در چنین شرایطی، تعامل سازنده میان نخبگان علمی و فرهنگی، نهادهای مدنی و نخبگان دولتی، همراه با پیشبینیپذیری نسبی جامعه و امکان تصور آیندههای بهتر، میتواند حس تعلق و اعتماد اجتماعی را تقویت کند. | امید اجتماعی در [[ایران]] بهعنوان یکی از شاخصهای مهم توسعه اجتماعی، در سالهای اخیر به مسئلهای جدی در جامعه تبدیل شده است؛ بهگونهای که دانشگاهیان، نخبگان و حتی دولتمردان به کاهش سطح امید جمعی و پیامدهای آن برای آینده کشور توجه نشان دادهاند. این امید زمانی تقویت میشود که شهروندان خود را در تغییرات مؤثر بدانند، نشانههای واقعی بهبود و اصلاح را مشاهده کنند و در ساخت آینده بهصورت مشارکتی حضور داشته باشند؛ در چنین شرایطی، تعامل سازنده میان نخبگان علمی و فرهنگی، نهادهای مدنی و نخبگان دولتی، همراه با پیشبینیپذیری نسبی جامعه و امکان تصور آیندههای بهتر، میتواند حس تعلق و اعتماد اجتماعی را تقویت کند. | ||
در مقابل، بیثباتی سیاسی و اقتصادی، وابستگی امید به رویدادهای مقطعی، گسست میان نخبگان، نهادهای مدنی و حاکمیت، وعدههای تحققنیافته سیاسی و کاهش اعتماد عمومی به فرسایش امید اجتماعی انجامیده و حتی برخی دادههای پیمایشی از منفی بودن چشمانداز امید اجتماعی در میان ایرانیان نسبت به ده سال آینده حکایت دارند. در چنین وضعیتی، تقویت امید اجتماعی مستلزم تبدیل امیدهای فردی به امر مشترک از طریق مشارکت و گفتوگوی اجتماعی، تقویت تخیل اجتماعی برای تصور آیندههای مطلوب، تمرکز بر بهبودهای تدریجی و واقعبینانه و تقویت نهادهای پاسخگو است؛ زیرا شکلگیری عاملیت و تعهد جمعی میتواند زمینهساز تغییرات پایدار اجتماعی باشد.<ref>[https://www.journals.ui.ac.ir/article_25075.html طاهری دمنه، «خوانشی آیندهپژوهانه از پروبلماتیک امید اجتماعی در ایران»، 1399ش.]</ref> | در مقابل، بیثباتی سیاسی و اقتصادی، وابستگی امید به رویدادهای مقطعی، گسست میان نخبگان، نهادهای مدنی و حاکمیت، وعدههای تحققنیافته سیاسی و کاهش اعتماد عمومی به فرسایش امید اجتماعی انجامیده و حتی برخی دادههای پیمایشی از منفی بودن چشمانداز امید اجتماعی در میان ایرانیان نسبت به ده سال آینده حکایت دارند. در چنین وضعیتی، تقویت امید اجتماعی مستلزم تبدیل امیدهای فردی به امر مشترک از طریق مشارکت و گفتوگوی اجتماعی، تقویت تخیل اجتماعی برای تصور آیندههای مطلوب، تمرکز بر بهبودهای تدریجی و واقعبینانه و تقویت نهادهای پاسخگو است؛ زیرا شکلگیری عاملیت و تعهد جمعی میتواند زمینهساز تغییرات پایدار اجتماعی باشد.<ref>[https://www.journals.ui.ac.ir/article_25075.html طاهری دمنه، «خوانشی آیندهپژوهانه از پروبلماتیک امید اجتماعی در ایران»، 1399ش.]</ref> | ||
