سید جواد خامنه‌ای: تفاوت میان نسخه‌ها

'''{{درشت|سیدجواد حسینی خامنه‌ای؛}}''' یکی از مجتهدین شیعه و پدر سید علی خامنه‌ی رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران.  

سید جواد حسینی خامنه‌ای ([[۱۶ آذر]] ۱۲۷۴ش – [[۱۴ تیر]] ۱۳۶۵ش) از علما و مجتهدان [[شیعه]] و پدر [[سیدعلی خامنه‌ای|سید علی خامنه‌ای]]، [[رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران]] است. وی که نسبش به [[امام سجاد]] می‌رسد، در [[نجف]] زاده شد و پس از گذراندن دوران کودکی در [[تبریز]]، تحصیلات حوزوی خود را در تبریز، [[مشهد]] و نجف پی گرفت. او پس از کسب اجازۀ اجتهاد از مراجعی چون [[محمدحسین نائینی]] و [[سید ابوالحسن اصفهانی]]، به ایران بازگشت و برای همیشه در مشهد ساکن شد و به فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی و [[امامت جماعت]] در مساجدی از جمله [[مسجد گوهرشاد|مسجد جامع گوهرشاد]] پرداخت. وی با [[سید روح‌الله خمینی]] رابطۀ دوستانه داشته و هیچ‌گاه با حکومت پهلوی همراهی و از آن حمایت نکرده و مانع مبارزه فرزندانش نشده است. سید جواد خامنه‌ای سه فرزند از همسر اول و پنج فرزند از همسر دومش [[خدیجه میردامادی]] داشته است که با وجود رسیدن فرزندانش به مقامات عالی پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]]، تا زمان وفات و خاکسپاری در [[حرم امام رضا]]، [[سبک زندگی]] زاهدانه‌ای را حفظ کرد.

نسب سید جواد خامنه‌ای به [[سادات حسینی]] از [[شاخه سادات افطسی]] و سلطان سید محمد می‌رسد که با پنج واسطه، فرزند [[سجاد|امام سجاد]] است.<ref>[https://lib.eshia.ir/ شریف رازی، محمد، گنجینه دانشمندان، تهران: اسلامیه، ج۷، ص۱۲۷-۱۲۹]</ref><ref>[https://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی شهید سیدعلی حسینی خامنه‌ای»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای.]</ref> سلطان سید احمد که برای در امان ماندن از تعقیب نیروهای بنی‌عباس، به ارتفاعات روستای هزاوه پناه برده بود، در سال ۳۶۰ق به شهادت رسید و همان‌جا به خاک سپرده شد.<ref>[https://tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/11/3504691/%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D9%82%D8%B7%D8%A8-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D9%88%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C «از زادگاه امیرکبیر تا قطب گردشگری مذهبی؛ روایت هزاوه تاریخی»، خبرگزاری تسنیم]؛ [https://fa.al-shia.org/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B3-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D9%88%D9%87/ «امامزاده سلطان سید احمد – هزاوه»، پایگاه علمی فرهنگی اعتقادی الشیعه].</ref> از شجرۀ وی، سید محمد فرزند سید محمدتقی، فرزند سید میرزا علی، فرزند سید میرزا اکبر و فرزند سید فخرالدین از تفرش به [[آذربایجان]] مهاجرت کرد و در شهر [[خامنه]] ساکن شد و [[خاندان خامنه‌ای]] شکل گرفت.<ref>[https://lib.eshia.ir/ شریف رازی، محمد، گنجینه دانشمندان، تهران: اسلامیه، ج۷، ص ۱۲۷.]</ref><ref>[https://www.qudsonline.ir/news/342812/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B9-%D8%AA%D9%81%D8%B1%D8%B4-%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%B7%D8%A8-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «امامزاده محمد(ع) تفرش ظرفیت تبدیل به قطب فرهنگی منطقه را دارد»، وب‌سایت قدس آنلاین.]</ref> پس از وی، فرزندش سید حسین خامنه‌ای، پدر سید جواد که از تحصیل‌کردگان [[نجف]]، فقیهی نامدار و امام جماعت [[مسجد جامع تبریز]] بود، هدایت مردم را بر عهده گرفت. وی که جد [[سیدعلی خامنه‌ای|سید علی خامنه‌ای]] رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران است، در سال ۱۳۲۵ق رحلت کرد.<ref>[https://psri.ir/?id=q11xlyy8 بهبودی، هدایت‌الله، شرح اسم، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۹۱ش، ص۱۵.]</ref>

در آستانه چهارمین دهه زندگی همسر اول سید جواد خامنه‌ای درگذشت. او سپس با سیده [[خدیجه میردامادی]] دختر [[سید هاشم میردامادی نجف‌آبادی]] ازدواج کرد. حاصل ازدواج اول سید جواد خامنه‌ای سه دختر به نام علویه، بتول و فاطمه‌سلطان بود که هر سه در گذشته‌اند.<ref>[https://vom.ir/sarasari/posts/37214#:~:text=%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%85%20%D9%87%D8%A7%20%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C%D9%87%20%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%20%D9%88%20%D8%A8%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%8C «زندگینامه خانم سیده فاطمه‌سلطان حسینی خامنه‌ای»، وب‌سایت صدای میانه.]</ref> سید جواد خامنه‌ای از سیده خدیجه میردامادی دارای چهار پسر و یک دختر به نام‌های [[سید محمد خامنه‌ای|سید محمد]]، [[سید علی خامنه‌ای|سید علی]]، [[بدر السادات]]، [[سید هادی خامنه‌ای|سید هادی]] و [[سید محمدحسن خامنه‌ای|سید محمدحسن]] شد. خدیجه میردامادی در [[۱۵ مرداد]] سال ۱۳۶۸ش بر اثر سکته قلبی درگذشت و در [[حرم امام رضا]] به خاک سپرده شد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی شهید سیدعلی حسینی خامنه‌ای»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای.]</ref> سید علی خامنه‌ای در تاریخ [[9 اسفند]] 1404ش مورد حمله تروریستی مشترک اسرائیل و آمریکا در محل اقامتش قرار گرفت که موجب [[شهادت سیدعلی خامنه‌ای|شهات سید علی خامنه‌ای]] شد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/amp/news/1145365 «آیت‌الله خامنه‌ای به شهادت رسید/ اعلام 40 روز عزای عمومی و یک هفته تعطیلی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>

سید جواد خامنه‌ای پس از گذراندن دروس مقدماتی در [[تبریز]]، در سال ۱۳۳۶ق در سن 23 سالگی راهی [[مشهد]] شد و سال‌های پایانی دورۀ [[قاجار]] را در این شهر گذراند. وی در مشهد نزد اساتیدی چون [[سید حسین طباطبایی قمی|حاج سید حسین قمی]]، [[محمد آقازاده خراسانی|میرزا محمد آقازاده خراسانی]]، حاج فاضل خراسانی و [[میرزا مهدی اصفهانی]] شاگردی کرد. او در سال ۱۳۴۵ق برای تکمیل تحصیلات به [[نجف]] رفت و از محضر مراجعی چون محمدحسین نائینی، [[آقا ضیاءالدین عراقی|آقا ضیاء عراقی]] و سید ابوالحسن اصفهانی بهره برد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=48253 مختاری، «درباره جایگاه علمی مرحوم آیت‌الله حاج سیدجواد خامنه‌ای»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای.]</ref><ref>[https://www.ghbook.ir/index.php?name=%D8%B4%D8%B1%D8%AD%20%D8%A7%D8%B3%D9%85%20:%20%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%20%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%20%D8%A2%D9%8A%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%B3%D9%8A%D8%AF%20%D8%B9%D9%84%DB%8C%20%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%20%D8%A7%DB%8C%20(1357%D8%B4%20-%201318%D8%B4)&option=com_dbook&task=readonline&book_id=14083&page=15&chkhashk=0928B9FD41&Itemid=218&lang=fa&tmpl=component بهبودی، شرح اسم، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۹۱ش، ص15.]</ref>

وی در سال ۱۳۵۰ق (در ۳۷ سالگی) پس از حدود پنج سال حضور در دروس حوزۀ نجف، موفق به دریافت اجازه [[اجتهاد]] و روایت از [[محمدحسین غروی اصفهانی|شیخ محمدحسین غروی اصفهانی]] و محمدحسین نائینی گردید. اجازه نائینی توسط [[عبدالکریم حائری یزدی]] بنیان‌گذار [[حوزه علمیه قم|حوزۀ علمیه قم]] تأیید و حاشیه‌نویسی شد. نائینی در این اجازه از وی با القاب برجسته‌ای چون ''العالم العامل''، ''الفاضل الکامل''، ''عمادالعلماء الاتقیاء''، ''مروج الاحکام'' و ''ثقة الاسلام'' یاد کرده است که استفاده از این تعابیر در آن مقطع تاریخی، نشان‌دهنده جایگاه رفیع علمی وی است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=48253 مختاری، «درباره جایگاه علمی مرحوم آیت‌الله حاج سیدجواد خامنه‌ای»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای.]</ref>

سید جواد خامنه‌ای فردی [[تقوا|پرهیزگار]]، بی‌توجه به امور دنیوی و دارای زندگی زاهدانه‌ای توصیف شده است. به گفته [[سید موسی شبیری زنجانی]]، وی از بزرگان و افراد بسیار باتقوا به شمار می‌رفت، در گفتار بسیار محتاط بود و تقوای او بر مراتب علمی‌اش برتری داشت. او همچنین مراقبت ویژه‌ای به انجام مستحبات و [[نماز نافله|نوافل]] داشت؛ به‌گونه‌ای که با کسب اجازه از مأمومین، هشت رکعت نافله عصر را در مسجد و در میانه اقامت نماز جماعت ظهر و عصر به جا می‌آورد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=48253 مختاری، «درباره جایگاه علمی مرحوم آیت‌الله حاج سیدجواد خامنه‌ای»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای.]</ref>

وی در محله‌ای فقیرنشین در مشهد سکونت داشت؛ خانه محقر او در ابتدا تنها شامل یک اتاق و یک زیرزمین بود که بعدها برای گنجایش خانواده پرجمعیتش، دو اتاق دیگر به آن اضافه شد. از دیگر ویژگی‌های اخلاقی وی می‌توان به مهمان‌نوازی و مردم‌داری اشاره کرد. سید جواد خامنه‌ای پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز با وجود رسیدن فرزندانش به مقامات عالی سیاسی و اجرایی، شیوۀ زندگی ساده خود را تغییر نداد و به دلیل برخورداری از کمالات انسانی، همواره مورد وثوق و احترام مردم بود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی شهید سیدعلی حسینی خامنه‌ای»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای.]</ref>

در عرصه سیاسی، سید جواد خامنه‌ای روش خاص خود را داشت؛ از طریق حفظ فاصله خود با [[دودمان پهلوی|حکومت پهلوی]] از آن مشروعیت‌زدایی می‌کرد. او هرگز در مراسم‌ها و دعوت‌های رسمی حکومتی، از جمله تشریفات [[آستان قدس رضوی]] شرکت نمی‌کرد. سیدجواد خامنه‌ای، آشنایی و رفاقت دیرینه با سیدروح‌الله خمینی داشت و با علمای مشهد در مبارزه با حکومت پهلوی، همراهی می‌کرد.<ref>[http://emam.com/posts/view/21493 «خاطرات و روابط مشترک امام و پدر رهبر انقلاب عالم، متعهد، باتقوا»، وب‌سایت جامع امام خمینی.]</ref> با آغاز [[انقلاب اسلامی]] و ورود فرزندانش به عرصۀ مبارزه، منزل وی تحت مراقبت و فشار [[ساواک]] قرار گرفت و از سخنرانی‌های ضد رژیم فرزندش سید علی خامنه‌ای حمایت می‌کرد. با این حال، وی در اوایل دهه چهل خورشیدی، اعلامیه‌های علمای مشهد علیه دستگاه حکومتی را امضا می‌کرد. پس از [[تبعید امام خمینی]] در سال ۱۳۴۳ش، سید جواد خامنه‌ای در زمرۀ پیش‌نمازانی بود که در اقدامی اعتراضی، اقامۀ [[نماز جماعت]] را برای مدتی تعطیل کرد.<ref>[http://emam.com/posts/view/21493 «خاطرات و روابط مشترک امام و پدر رهبر انقلاب عالم، متعهد، باتقوا»، وب‌سایت جامع امام خمینی.]</ref>  

وی سال‌ها در برابر فشارهای شهربانی و ساواک برای تکمیل فرم‌های اطلاعاتی مقاومت کرد و تنها پس از تهدیدهای مکرر در اواخر دهۀ چهل شمسی، پاسخ‌هایی بسیار کوتاه و بی‌اعتنا به آن‌ها داد. بر اساس اسناد ساواک، [[نعمت‌الله نصیری]] در نامه‌ای محرمانه او را جزء ۱۹ تن از روحانیون منتقد مشهد برشمرده بود که مراسم‌های موسوم به ملی، مانند سالروز [[کودتای ۲۸ مرداد]] و تاج‌گذاری را تحریم کرده و در مجامع خصوصی از دولت انتقاد می‌کردند.<ref>[https://psri.ir/?id=q11xlyy8 بهبودی، شرح اسم، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۹۱ش، ص7-21.]</ref>

سید جواد خامنه‌ای در ۱۴ تیر سال ۱۳۶۵ش برابر با (۲۷ شوال ۱۴۰۶ق) درگذشت.<ref>حائری، روزشمار شمسی، ۱۳۸۶ش، ص۲۵۴.</ref> [[ابوالحسن شیرازی]] (۱۲۹۳-۱۳۷۹ش) امام جمعه مشهد، بر او [[نماز میت|نماز]] گزارد و در رواق پشت ضریح امام رضا جنب دارالفیض به خاک سپرده شد.<ref>زنگنه، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ۱۳۸۶ش، ج ۱، ص ۷۷.</ref> امام خمینی در پیام تسلیتی به سید علی خامنه‌ای به مناسبت درگذشت پدرش، سید جواد خامنه‌ای را عالمی باتقوا و متعهد برشمرد.<ref>خمینی، صحیفه امام، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۸ش، ج ۲۰، ص ۷۱.</ref>

دربارۀ سید جواد خامنه‌ای، آثاری به نگارش درآمده است؛ ازجمله کتاب زندگی اینجاست. این اثر که به قلم مهدی قزلی تدوین شده، دربرگیرندۀ روایت‌هایی کوتاه از سبک زندگی، منش اجتماعی و ویژگی‌های اخلاقی وی، به‌ویژه زهد، ساده‌زیستی و مردم‌داری او در طول ۹۳ سال عمرش است. این کتاب همزمان با سالگرد درگذشت وی، طی مراسمی در مسجد جامع تبریز رونمایی شد. در حاشیه معرفی این اثر، از دو سند تاریخی جدید نیز که تأییدکنندۀ مقام اجتهاد سید جواد خامنه‌ای است، رونمایی شد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/book-content?id=53297 «رونمایی از کتاب «زندگی اینجاست»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای.]</ref>

== پانویس ==

 

* «امامزاده محمد(ع) تفرش ظرفیت تبدیل به قطب فرهنگی منطقه را دارد»، وب‌سایت قدس آنلاین، تاریخ بارگذاری مطلب: 4 بهمن 1394ش.

* بهبودی، هدایت‌الله، شرح اسم، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تهران، موسسه مطالعات و پژوهشهاي سياسي۱۳۹۱ش.

* خمینی، سید روح الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج20، ۱۳۷۸ش.

* «رونمایی از کتاب «زندگی اینجاست»، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای، تاریخ بارگذاری مطلب: 14 تیر 1402ش.

* زنگنه، ابراهیم و دیگران، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، مشهد، ج1، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، ۱۳۸۶ش.

* «سید جواد خامنه‌ای»، وب‌سایت شورای عالی حوزه علمیه خراسان، تاریخ بازدید: 2 فروردین 1405ش.

* شریف رازی، محمد، گنجینه دانشمندان، ج7، تهران، اسلامیه، بی‌تا.

* مختاری، محمد رضا، «درباره جایگاه علمی مرحوم آیت‌الله حاج سیدجواد خامنه‌ای»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای، تاریخ بارگذاری مطلب: 15 تیر 1400ش.