عاقبت‌به‌خیری: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۲۶: / خط ۲۶: @@
 * '''اصل «خواتیم» (پایان کار):''' پیامبر اکرم در حدیثی به این موضوع اشاره کرده است که ارزش اعمال به نحوهٔ پایان آنها مربوط است: یعنی ممکن است فردی سال‌ها عبادت کند، اما در لحظات آخر عمر دچار لغزش (کفر، غرور یا ظلم) شود و همه چیز را ببازد (سوء عاقبت) و برعکس، ممکن است کسی گناهکار باشد اما در پایان عمر توبه کند و رستگار شود مانند ماجرای حر بن یزید ریاحی در [[کربلا]].<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4134107/شاه‌کلید-عاقبت-بخیری-چیست عالی، «شاه‌کلید عاقبت بخیری چیست؟»]، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا.</ref>
 * '''عاقبت‌به‌خیری در قرآن:''' در برخی آیات قرآن به پیوند مستقیم میان ایمان، عمل صالح و عاقبت نیک اشاره دارد<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_83_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%82%D8%B5%D8%B5 سوره قصص، آیه ۸۳.]</ref> و تأکید می‌کند اگر انسان ایمان داشته باشد و عمل صالح انجام دهد، پایان کارش نیک و خوش است و خداوند نعمت جاودانه را به وی عطا می‌کند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_29_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%B1%D8%B9%D8%AF سوره رعد، آیه ۲۹.]</ref> همچنین در قرآن کریم بارها به اهمیت حالتِ مرگ اشاره شده است. خداوند به مؤمنان هشدار می‌دهد که مراقب لحظهٔ مرگ‌شان باشند تا عاقبت‌به‌خیر از دنیا بروند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_102_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A2%D9%84_%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86 سوره آل‌عمران، آیه ۱۰۲.]</ref> در آیه‌ای دیگر از سورۀ یوسف نیز، حضرت یوسف با آن همه مقام، از خدا می‌خواهد که وی را مسلمان بمیراند و به صالحان ملحق کند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_101_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81 سوره یوسف، آیه ۱۰۱.]</ref>
-* '''عاقبت‌به‌خیری در ادعیه''': دعای کوتاه و مشهور: «اللهم اجعل عواقب امورنا خیرا» (خدایا عاقبت همه امور ما را به خیر فرجام ده)، برای عاقبت بخیری وجود دارد.<ref>[https://thaqalain.ir/%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D9%88-%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%84%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D9%88/ «معنا و سند دعای اللهم افتح لنا بالخیر و اجعل عواقب امورنا الی الخیر برحمتک یا ارحم الراحمین»، پایگاه علوم اسلامی ثقلین.]</ref> همچنین امام سجاد در دعای ۱۱ صحیفه سجادیه،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1865663/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%B9%DB%8C%D9%87 دانیاری، «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، 1401ش، ص59.] </ref> عاقبت‌به‌خیری را با طلب مشغول کردن دل به ذکر خدا، زبان به شکر و اعضا به طاعت و ختام اعمال با توبۀ مقبول درخواست کرده است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C_%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85_%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D9%81%D9%87_%D8%B3%D8%AC%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87/_%D8%B4%D8%B1%D8%AD%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 دعای یازدهم صحیفه سجادیه.]</ref>
+* '''عاقبت‌به‌خیری در ادعیه''': عاقبت‌به‌خیری در ادعیه و روایات، با دعای مشهور «اللهم اجعل عواقب امورنا خیرا» (خدایا، سرانجام همه کارهای ما را نیک فرجام ده)<ref>[https://thaqalain.ir/%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D9%88-%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%84%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D9%88/ «معنا و سند دعای اللهم افتح لنا بالخیر و اجعل عواقب امورنا الی الخیر برحمتک یا ارحم الراحمین»، پایگاه علوم اسلامی ثقلین.]</ref> و دعای یازدهم صحیفه سجادیه امام سجاد،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1865663/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%B9%DB%8C%D9%87 دانیاری، «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، 1401ش، ص59.] </ref> که دل را به ذکر خدا، زبان را به شکر، اعضا را به طاعت و اعمال را با توبه مقبول ختم می‌خواهد، طلب می‌شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C_%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85_%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D9%81%D9%87_%D8%B3%D8%AC%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87/_%D8%B4%D8%B1%D8%AD%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 دعای یازدهم صحیفه سجادیه.]</ref>
 === بُعد روانشناختی-تربیتی ===
 مفهوم عاقبت‌به‌خیری در آموزه‌های اسلامی، تعادلی پویا میان '''[[خوف و رجا]]''' (ترس سازنده و امید واقعی) در روان انسان ایجاد می‌کند؛ این حالت، انسان را از دو خطر بزرگ دوری می‌دهد: یأس از رحمت الهی و غرور از اعمال صالح.
-* '''امید:''' بر اساس آموزه‌های اسلام هیچ گناهکاری نباید از رحمت بی‌کران خداوند ناامید شود، زیرا تا آخرین نفس، فرصت توبه، تغییر مسیر و دستیابی به پایان نیک وجود دارد؛ در قرآن نیز در آیاتی بر همین مطلب تأکید شده و مسلمانان را از ناامیدی از لطف و رحمت خدا بر حذر داشته است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_53_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%B2%D9%85%D8%B1 سوره زمر، آیه ۵۳.]</ref> این امید، انگیزه‌ای برای تلاش مداوم فراهم می‌آورد و انسان را به جلو می‌راند.
+* '''امید:''' بر اساس آموزه‌های اسلام هیچ گناهکاری نباید از رحمت بی‌کران خداوند ناامید شود، زیرا تا آخرین نفس، فرصت توبه، تغییر مسیر و دستیابی به پایان نیک وجود دارد؛ در قرآن نیز در آیاتی بر همین مطلب تأکید شده و مسلمانان را از ناامیدی از لطف و رحمت خدا بر حذر داشته است. این امید، انگیزه‌ای برای تلاش مداوم فراهم می‌آورد و انسان را به جلو می‌راند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_53_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%B2%D9%85%D8%B1 سوره زمر، آیه ۵۳.]</ref>
 * '''ترس سازنده:''' هیچ مؤمنی نیز نباید به اعمال خویش مغرور شود، چرا که هیچ تضمینی برای استمرار نیکی تا پایان نیست؛ این ترس سالم، هوشیاری دائمی ایجاد می‌کند و انسان را به مراقبت مستمر از نفس وامی‌دارد.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1488722 طاهری، «عاقبت‌به‌خیری و چهار عامل بدست آوردن آن»، وب‌سایت راسخون.]</ref>
@@ خط ۳۷: / خط ۳۷: @@
 طبق روایات [[اهل‌بیت]]، چند عامل کلیدی وجود دارد که موجب می‌شود انسان در لحظات بحرانی آخر عمر، ایمانش را حفظ کند و عاقبت‌به‌خیر شود:
-# '''اصلاح نیت و ایمان:''' [[محسن قرائتی]] در [[تفسیر نور]]، با توجه به آیهٔ ۸۴ سوره اسراء، ریشهٔ اعمال انسان را [[نیت]] و ساختار وجودی او تفسیر کرده است؛ به این معنی که کسی که باطنش آلوده به نفاق یا کینه باشد، حتی اگر ظاهرش خوب باشد، ممکن است در پایان رسوا شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_84_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A1 سوره اسراء، آیه ۸۴.]</ref>
+# '''اصلاح نیت و ایمان:''' محسن قرائتی در تفسیر نور، با توجه به آیهٔ ۸۴ سوره اسراء، ریشهٔ اعمال انسان را [[نیت]] و ساختار وجودی او تفسیر کرده است؛ به این معنی که کسی که باطنش آلوده به نفاق یا کینه باشد، حتی اگر ظاهرش خوب باشد، ممکن است در پایان رسوا شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_84_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A1 سوره اسراء، آیه ۸۴.]</ref>
-# '''خدمت به خلق و نیکی به والدین:''' یکی از سریع‌ترین راه‌ها برای تضمین عاقبت‌به‌خیری، دعای پدر و مادر و گره‌گشایی از کار مردم معرفی شده است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/519434/%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF «عواملی که انسان را عاقبت‌به‌خیر می‌کند»، وب‌سایت تبیان.]</ref> در روایات بسیاری آمده است که نیکی به والدین، سختی‌های مرگ ([[سکرات موت]]) را آسان می‌کند.<ref>شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۳۲.</ref>
+# '''خدمت به خلق و نیکی به والدین:''' یکی از سریع‌ترین راه‌ها برای تضمین عاقبت‌به‌خیری، دعای پدر و مادر و گره‌گشایی از کار مردم معرفی شده است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/519434/%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF «عواملی که انسان را عاقبت‌به‌خیر می‌کند»، وب‌سایت تبیان.]</ref> در روایات بسیاری آمده است که نیکی به والدین، سختی‌های مرگ (سکرات موت) را آسان می‌کند.<ref>شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۳۲.</ref>
 # '''نقش خانواده''': از منظر کارشناسان امور تربیتی والدین با الگوسازی عملی، انتقال ارزش‌ها، ایجاد محیط امن عاطفی و تربیت صحیح، فرزندان را به‌سوی عاقبت‌به‌خیری هدایت می‌کنند و خود نیز از دعای خیر آن‌ها بهره‌مند می‌شوند. <ref>[https://www.balagh.ir/content/14028 «نقش والدین در تربیت فرزندان»، وب‌سایت بلاغ.]</ref> از جمله راهکارهای والدین برای عاقبت‌به‌خیری فرزندان که از آیات و روایات استخراج شده عبارتند از: ارائه الگو، لقمه حلال، تحکیم و تثبیت عقاید، امید دادن، دعا کردن، آموزش نماز و قرآن.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2177028/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF فلاحی، «نقش والدین در عاقبت‌به‌خیری فرزند»، 1402ش، ص947.]</ref>
 # '''مداومت بر دعا:''' ائمهٔ اطهار تأکید داشته‌اند که انسان نباید به ایمان فعلی خود مغرور شود و باید دائماً از خدا بخواهد که او را ثابت‌قدم نگه دارد.<ref>[https://www.tebyan.net/news/519434/%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF «عواملی که انسان را عاقبت‌به‌خیر می‌کند»، وب‌سایت تبیان.]</ref> دعای معروف قرآنی در این باره وجود دارد که: پروردگارا، دل‌های ما را بعد از آنکه هدایت کردی، نلغزان.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_8_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A2%D9%84_%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86 سوره آل‌عمران، آیه ۸.]</ref>