زهرا حلیمی (بحث | مشارکتها) |
زهرا حلیمی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
بنابر این دیدگاه، حتی اصل مشروعیت ولایت فقیه نیز بدون پذیرش مردم تحقق نمییابد و مقبولیت مردمی در مشروعیتبخشی نقش دارد.<ref>مصباحیزدی، نگاهی گذرا به نظریۀ ولایت فقیه، 1380ش، ص65-66.</ref> | بنابر این دیدگاه، حتی اصل مشروعیت ولایت فقیه نیز بدون پذیرش مردم تحقق نمییابد و مقبولیت مردمی در مشروعیتبخشی نقش دارد.<ref>مصباحیزدی، نگاهی گذرا به نظریۀ ولایت فقیه، 1380ش، ص65-66.</ref> | ||
با توجه به دیدگاههای مطرح شده، بسیاری از پژوهشگران با پذیرش دیدگاه نخست بر این باورند که نقش مردم تأمینکننده مشروعیت رهبری نیست، بلکه شرط تحقق عینی و کارآمدی حاکمیت او محسوب میشود. از این منظر، رأی، بیعت و مشارکت مردمی به حاکمیت رهبر فعلیت میبخشد و آن را از یک حق نظری به یک قدرت اجرایی تبدیل میکند.<ref>جوادی آملی، ولایت فقیه، 1378ش، ص 82-83.</ref> به استناد سیره امام علی، ایشان با وجود دارا بودن حق الهی برای تصدی رهبری، بدون پذیرش و بیعت مردم، تشکیل حکومت و اعمال ولایت را ممکن نمیدانست.<ref>مصباح یزدی، حقوق و سیاست در قرآن، 1377ش، ج1، ص103-104.</ref> | با توجه به دیدگاههای مطرح شده، بسیاری از پژوهشگران با پذیرش دیدگاه نخست بر این باورند که نقش مردم تأمینکننده مشروعیت رهبری نیست، بلکه شرط تحقق عینی و کارآمدی حاکمیت او محسوب میشود. از این منظر، رأی، بیعت و مشارکت مردمی به حاکمیت رهبر فعلیت میبخشد و آن را از یک حق نظری به یک قدرت اجرایی تبدیل میکند.<ref>جوادی آملی، ولایت فقیه، 1378ش، ص 82-83.</ref> به استناد سیره امام علی، ایشان با وجود دارا بودن حق الهی برای تصدی رهبری، بدون پذیرش و بیعت مردم، تشکیل حکومت و اعمال ولایت را ممکن نمیدانست.<ref>مصباح یزدی، حقوق و سیاست در قرآن، 1377ش، ج1، ص103-104.</ref>از دیدگاه سیدعلی خامنهای، مردم یکی از ارکان مشروعیت حکومتاند. نظام سیاسی در اسلام علاوه بر رأی و خواست مردم، بر تقوا و عدالت نیز استوار است. حکومتی که فاقد این دو ویژگی باشد، حتی با اتفاق همۀ مردم، از نظر اسلام نامشروع تلقی میشود. این پایهها بدون رأی و مقبولیت مردم کارایی ندارند.<ref>[https://khl.ink/f/5703 خامنهای، «بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان قزوین»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> رأی و بیعت مردم، نیز یک اصل اسلامی بهشمار میآید.<ref>[https://khl.ink/f/21495 خامنهای، «خطبههای نماز جمعه تهران»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> | ||
== شرایط و صفات == | == شرایط و صفات == | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
== فرایند تعیین و نقش مجلس خبرگان در معرفی رهبر == | == فرایند تعیین و نقش مجلس خبرگان در معرفی رهبر == | ||
براساس اصل ۱۰۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تعیین رهبر بر عهدهٔ مجلس خبرگان منتخب مردم است.<ref>[https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=6623702055317218729 «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل یکصد و هفتم»، وبسایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.]</ref> پس از انتخاب اعضای مجلس خبرگان رهبری از سوی مردم، این مجلس براساس اصول ۵ و ۱۰۹ قانون اساسی، با بررسی و ارزیابی اشخاص واجد شرایط، رهبر را انتخاب میکند. این فرایند مشتمل بر ارزیابی صلاحیتها، بررسی سوابق و توانمندیهای افراد مورد نظر و در نهایت رأیگیری در مجلس خبرگان رهبری است. بدینترتیب، تعیین رهبر در نظام جمهوری اسلامی ایران، از طریق نهادی انجام میشود که اعضای آن با رأی مردم برگزیده میشوند.<ref>[https://politicalstudy.ihcs.ac.ir/article_9804_33a5435d4f945aa6154b31a73bab3b73.pdf جبرائیلی، «شاخصهای اسلامیت و جمهوریت در تعیین آیتالله خامنهای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی»، 1403ش، ص14-15.]</ref> رهبر منتخب خبرگان، ولایت امر و همهٔ مسئولیتهای ناشی از آن را برعهده خواهد داشت و در برابر قوانین با سایر افراد کشور مساوی است.<ref>[https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=6623702055317218729 «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل یکصد و هفتم»، وبسایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.]</ref> | براساس اصل ۱۰۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تعیین رهبر بر عهدهٔ مجلس خبرگان منتخب مردم است.<ref>[https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=6623702055317218729 «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل یکصد و هفتم»، وبسایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.]</ref> پس از انتخاب اعضای مجلس خبرگان رهبری از سوی مردم، این مجلس براساس اصول ۵ و ۱۰۹ قانون اساسی، با بررسی و ارزیابی اشخاص واجد شرایط، رهبر را انتخاب میکند. این فرایند مشتمل بر ارزیابی صلاحیتها، بررسی سوابق و توانمندیهای افراد مورد نظر و در نهایت رأیگیری در مجلس خبرگان رهبری است. بدینترتیب، تعیین رهبر در نظام جمهوری اسلامی ایران، از طریق نهادی انجام میشود که اعضای آن با رأی مردم برگزیده میشوند.<ref>[https://politicalstudy.ihcs.ac.ir/article_9804_33a5435d4f945aa6154b31a73bab3b73.pdf جبرائیلی، «شاخصهای اسلامیت و جمهوریت در تعیین آیتالله خامنهای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی»، 1403ش، ص14-15.]</ref> رهبر منتخب خبرگان، ولایت امر و همهٔ مسئولیتهای ناشی از آن را برعهده خواهد داشت و در برابر قوانین با سایر افراد کشور مساوی است.<ref>[https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=6623702055317218729 «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل یکصد و هفتم»، وبسایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.]</ref> در تبیین ماهیت این اقدام، برخی فقیهان و حقوقدانان آن را بر پایهٔ «نظریهٔ کشف مصداق» تحلیل کردهاند؛ بدین معنا که خبرگان در مقام نصب و اعطای ولایت نیستند، بلکه با احراز شرایط مقرر، مصداق فقیه واجد ولایت را شناسایی و معرفی میکنند. بر این اساس، رأی خبرگان جنبهٔ کاشفیت از تحقق شرایط رهبری دارد، نه ایجاد یا اعطای منصب ولایت.<ref>[https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D9%85%D8%AC%D9%84/ ولایتی، «ماهیت فقهی و حقوقی انتخاب رهبر توسط مجلس خبرگان»، وبسایت کتابخانه دیجیتال فقه معاصر.]</ref> | ||
در تبیین ماهیت این اقدام، برخی فقیهان و حقوقدانان آن را بر پایهٔ «نظریهٔ کشف مصداق» تحلیل کردهاند؛ بدین معنا که خبرگان در مقام نصب و اعطای ولایت نیستند، بلکه با احراز شرایط مقرر، مصداق فقیه واجد ولایت را شناسایی و معرفی میکنند. بر این اساس، رأی خبرگان جنبهٔ کاشفیت از تحقق شرایط رهبری دارد، نه ایجاد یا اعطای منصب ولایت.<ref>[https://digilib.feqhemoaser.com/persian-articles/%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D9%85%D8%AC%D9%84/ ولایتی، «ماهیت فقهی و حقوقی انتخاب رهبر توسط مجلس خبرگان»، وبسایت کتابخانه دیجیتال فقه معاصر.]</ref> | |||
=== پیوند مردمسالاری دینی با سازوکار تعیین رهبری === | === پیوند مردمسالاری دینی با سازوکار تعیین رهبری === | ||
| خط ۱۱۴: | خط ۱۱۲: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
* «آیا رهبر همان ولی فقیه است؟»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: | * «آیا رهبر همان ولی فقیه است؟»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 5 شهریور 1385ش. | ||
* احمدزاده، آزاده، «شروط رهبری»، وبسایت سیلیویکا، تاریخ درج مطلب: 19 اردیبهشت 1405ش. | * احمدزاده، آزاده، «شروط رهبری»، وبسایت سیلیویکا، تاریخ درج مطلب: 19 اردیبهشت 1405ش. | ||
* اخترینژاد، ایمان، «بررسی تحلیل فقهی و حقوقی اختیارات رهبری (ولی فقیه) در قانون اساسی بر مبنای نظریه امام خمینی (ره)»، مجلۀ مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، شمارۀ 2، 1398ش. | * اخترینژاد، ایمان، «بررسی تحلیل فقهی و حقوقی اختیارات رهبری (ولی فقیه) در قانون اساسی بر مبنای نظریه امام خمینی (ره)»، مجلۀ مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، شمارۀ 2، 1398ش. | ||
* «از شرایط رهبری حذف مرجعیت، طبق نظر حضرت امام خمینی(ره)»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 25 دی 1396ش. | * «از شرایط رهبری حذف مرجعیت، طبق نظر حضرت امام خمینی(ره)»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 25 دی 1396ش. | ||
* «از منبر تا رهبری؛ مسیر زندگی و مقاومت آیتالله خامنهای»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 10 اسفند 1404ش. | * «از منبر تا رهبری؛ مسیر زندگی و مقاومت آیتالله خامنهای»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 10 اسفند 1404ش. | ||
* «اصلاحات و تغييرات و تتميم قانون اساسی مصوب ۱۳۵۸»، سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: 14 | * «اصلاحات و تغييرات و تتميم قانون اساسی مصوب ۱۳۵۸»، سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: 14 اردیبهشت 1405ش. | ||
* «امام خامنهای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 10 اسفند 1404ش. | * «امام خامنهای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 10 اسفند 1404ش. | ||
* انصاری، حمید، حدیث بیداری، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران، ۱۳۸۹ش. | * انصاری، حمید، حدیث بیداری، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران، ۱۳۸۹ش. | ||
* «اولین پیام رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه ای منتشر شد | از انتقام خون شهیدان صرفنظر نخواهیم کرد + فیلم»، وبسایت شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: 21 اسفند 1404ش. | * «اولین پیام رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه ای منتشر شد | از انتقام خون شهیدان صرفنظر نخواهیم کرد + فیلم»، وبسایت شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: 21 اسفند 1404ش. | ||
* برجی، یعقوبعلی، «سیر تاریخی نظریه ولایت فقیه»، مجلۀ پژوهشنامه حقوق اسلامی، | * برجی، یعقوبعلی، «سیر تاریخی نظریه ولایت فقیه»، مجلۀ پژوهشنامه حقوق اسلامی، شمارۀ 3 و 4، 1380ش. | ||
* خامنهای، سیدعلی، «بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان قزوین»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: 26 آذر 1389ش. | * خامنهای، سیدعلی، «بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان قزوین»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: 26 آذر 1389ش. | ||
* خامنهای، سیدعلی، «خطبههای نماز جمعه تهران»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: 22 خرداد 1366ش. | * خامنهای، سیدعلی، «خطبههای نماز جمعه تهران»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: 22 خرداد 1366ش. | ||
| خط ۱۵۶: | خط ۱۵۴: | ||
* «نقش رهبر انقلاب در مدیریت جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، جوان آنلاین، 11 مرداد 1404ش. | * «نقش رهبر انقلاب در مدیریت جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، جوان آنلاین، 11 مرداد 1404ش. | ||
* «نگاهی گذرا به مساله ولایت فقیه در تاریخ تشیع»، پیاگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1388ش. | * «نگاهی گذرا به مساله ولایت فقیه در تاریخ تشیع»، پیاگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1388ش. | ||
* نوروزی، محمدجواد و باقری، علیاکبر، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران»، مجلۀ پژوهشهای انقلاب اسلامی، شمارۀ 3، | * نوروزی، محمدجواد و باقری، علیاکبر، «بررسی و تحلیل جایگاه رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایران»، مجلۀ پژوهشهای انقلاب اسلامی، شمارۀ 3، 1391ش. | ||
* هاشمی، سیدمحمد، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، میزان، 1384ش. | * هاشمی، سیدمحمد، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، میزان، 1384ش. | ||
* ولایتی، محسن، «ماهیت فقهی و حقوقی انتخاب رهبر توسط مجلس خبرگان»، وبسایت کتابخانه دیجیتال فقه معاصر، تاریخ بازدید: 26 اردیبهشت 1405ش. | * ولایتی، محسن، «ماهیت فقهی و حقوقی انتخاب رهبر توسط مجلس خبرگان»، وبسایت کتابخانه دیجیتال فقه معاصر، تاریخ بازدید: 26 اردیبهشت 1405ش. | ||
* «ولایت مطلقه فقیه چه نسبتی با دیکتاتوری دارد؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 29 آذر 1401ش. | * «ولایت مطلقه فقیه چه نسبتی با دیکتاتوری دارد؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 29 آذر 1401ش. | ||
* «ولی فقیه چه تفاوتی با پادشاه دارد؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: 17 خرداد 1402ش. | * «ولی فقیه چه تفاوتی با پادشاه دارد؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: 17 خرداد 1402ش. | ||
