بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
'''{{درشت|خلیج فارس؛}}''' آبراه پراهمیت جهان در جنوب ایران. | '''{{درشت|خلیج فارس؛}}''' آبراه پراهمیت جهان در جنوب ایران. | ||
خلیج فارس یک آبراه راهبردی میان ایران و شبهجزیره عربستان است و از طریق [[تنگه هرمز]] به [[دریای عمان]] و اقیانوس هند متصل میشود. این خلیج سومین خلیج بزرگ جهان محسوب میشود. از نظر جغرافیایی، سواحل شمالی آن در اختیار ایران است و تنها بخش کوچکی از گوشۀ شمال غربی به کویت و عراق تعلق دارد. خلیج فارس از دیرباز کانون تمدنها و تجارت دریایی بوده و از آن با اسمهای مختلفی بهمعنای دریای پارس و خلیج فارس یاد کردهاند. خلیج فارس از جهت اقتصادی، نظامی، فرهنگی و بهویژه دربردارندگی منابع مهم انرژی در جهان، مورد توجه است. امروزه امنیت این منطقه تحت تأثیر بازیگران منطقهای و فرامنطقهای، از جمله شورای همکاری خلیج فارس و ایالات متحده قرار دارد. حضور نظامی گسترده و پایگاههای دائمی ایالات متحده در کشورهای حاشیۀ جنوبی خلیج فارس، محرک تنش در نظر گرفته میشود. بحرانهایی مانند جنگ ایران و عراق، جنگ خلیج فارس، ادعاهای امارات درباره [[جزایر سهگانه ایرانی|جزایر سهگانه]] [[جزایر سهگانه ایرانی|ایرانی]]، مدیریت جدید [[تنگه هرمز|آبراه خلیج فارس]] پس از [[جنگ رمضان|جنگ تحمیلی سوم]]، از جمله چالشهای این آبراه حیاتی در طول چند دهۀ اخیر بوده است. | |||
== معرفی خلیج فارس == | == معرفی خلیج فارس == | ||
=== موقعیت جغرافیایی خلیج فارس === | === موقعیت جغرافیایی خلیج فارس === | ||
خلیج فارس پهنهای آبی است که در امتداد دریای عمان و میان ایران و شبهجزیره عربستان واقع شده است. مساحت این خلیج حدود ۲۳۳ هزار کیلومتر مربع بوده و از سمت شرق از طریق تنگه هرمز به دریای عمان و اقیانوس هند متصل میشود. در غرب، مرز آن به | خلیج فارس پهنهای آبی است که در امتداد [[دریای عمان]] و میان ایران و [[شبهجزیره عربستان]] واقع شده است. مساحت این خلیج حدود ۲۳۳ هزار کیلومتر مربع بوده و از سمت شرق از طریق [[تنگه هرمز]] به [[دریای عمان]] و اقیانوس هند متصل میشود. در غرب، مرز آن به رودخانۀ اروندرود میرسد که از پیوند رودهای دجله، فرات و کارون تشکیل میشود. خلیج فارس از نظر وسعت، سومین خلیج بزرگ جهان به شمار میرود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/275151/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%80-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86 محمودیان، «نگاهی اجمالی به پیشینۀ تاریخی خلیج فارس/ حبیبالله محمودیان»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> حداکثر عمق این خلیج 182 متر در رأس المسندم و حداقل 30 متر در دهانۀ اروندرود است. سواحل ایران تمامی ضلع شمالی خلیج فارس را دربر میگیرد و تنها بخش کوچکی از گوشۀ شمال غربی آن در اختیار کشورهای کویت و عراق قرار دارد.<ref>[https://www.jahannews.com/detailed/300582/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AA%D8%B1%D8%B3-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%81-%DA%86%D8%B1%D8%A7 «خلیج فارس، ترس و تحریف؛ چرا؟»، جهاننیوز.]</ref> طول خلیج فارس از [[تنگه هرمز|تنگهٔ هرمز]] تا آخرین نقطهٔ پیشروی آن در جهت غرب در حدود ۸۰۵ کیلومتر و عریضترین بخش آن ۲۹۰ کیلومتر است.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/166 پارساپور، «جغرافیای دریای پارس (خلیج فارس)»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> خلیج فارس در ۲۴ تا ۳۰ درجه و ۳۰ دقیقهٔ عرض شمالی و ۴۸ تا ۵۶ درجه و ۲۵ دقیقهٔ طول شرقی از نصفالنهار گرینویچ قرار دارد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/8738 مجتهدزاده، «خلیج فارس»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> کف این خلیج مملو از برآمدگیهای سنگی و صخرههای مرجانی است که بهعنوان یکی از مناطق اصلی صید مروارید شناخته میشوند. همچنین، تنوع زیستی قابل توجهی در آبهای خلیج فارس وجود دارد که از جمله آن میتوان به حضور بیش از ۱۵۰ گونه مختلف ماهی اشاره کرد.<ref>[https://www.jahannews.com/detailed/300582/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AA%D8%B1%D8%B3-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%81-%DA%86%D8%B1%D8%A7 «خلیج فارس، ترس و تحریف؛ چرا؟»، جهاننیوز.]</ref> | ||
=== جزایر خلیج فارس === | === جزایر خلیج فارس === | ||
جزایر مسکونی تحت مالکیت ایران عبارتاند از [[جزیره کیش|کیش]]، [[جزیره قشم|قشم]]، [[تنب بزرگ]]، [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]]، لاوان، هندرابی، سیری، لارک، هرمز، هنگام، [[جزیره خارک|خارک]]، شیف، مینو و خورموسی. | |||
جزایر غیرمسکونی تحت مالکیت ایراننیز شامل شتور، فرور بزرگ، فرور کوچک، هندورابی، [[تنب کوچک]]، ناز، خارکو، شیف، عباسک، میرمهنا، فارسی، نخیلو، تهمادو، امالکرم، شیخ الکرامه، مُطاف، خرو، مرغی، چراغی، امسیله، سهدندون، مولیات، بونه، دارا و قبر ناخدا است.<ref>[https://www.iotco.ir/fa/newsagency/775/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 «نگاهی به جزایر ایرانی خلیج فارس»، وبسایت شرکت پایانههای نفتی ایران.]</ref> | |||
جزایر غیرمسکونی تحت مالکیت | |||
=== کشورهای حاشیه خلیج فارس === | === کشورهای حاشیه خلیج فارس === | ||
از دید جغرافیایی، اصطلاح کشورهای حاشیه | از دید جغرافیایی، اصطلاح کشورهای حاشیه خلیج فارس در صورتی که به همه کشورهای دارای مرز ساحلی با آن اشاره کند، ایران بیشترین مرز را با این خلیج استراتژیک دارد.<ref>[https://www.jahannews.com/detailed/300582/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AA%D8%B1%D8%B3-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%81-%DA%86%D8%B1%D8%A7 «خلیج فارس، ترس و تحریف؛ چرا؟»، جهاننیوز.]</ref> همچنین اگر مقصود کشورهای عربی باشد، عراق نیز هرچند با کرانهای کوتاه، به این آبراه راه دارد. با این حال، در کاربرد رایج، این اصطلاح معمولاً تنها به شش کشور عربی یعنی عربستان سعودی، عمان، امارات متحده عربی، کویت، قطر و بحرین محدود میشود.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/829136/%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A7%D9%88%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%88-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%DA%86%D9%86%D8%AF%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C «کشورهای حاشیه خلیج فارس از زاویه مسکو؛ وحدت جغرافیایی و چندپارگی سیاسی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> | ||
== پیشینه خلیج فارس == | == پیشینه خلیج فارس == | ||
زمینشناسان معتقدند ۳۵ میلیون سال پیش بر اثر جنبشهای شبهجزیرهٔ هندوستان در دنبالهٔ شکاف مکران (عمان)، دریای پارس در کنار دشتهای جنوبی ایران تشکیل شد و | زمینشناسان معتقدند ۳۵ میلیون سال پیش بر اثر جنبشهای شبهجزیرهٔ هندوستان در دنبالهٔ شکاف مکران (عمان)، دریای پارس در کنار دشتهای جنوبی ایران تشکیل شد و بهمرور زمان، شکل کنونی خود را یافت.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/165 پارساپور، «پیدایش دریای پارس (خلیج فارس)»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس].</ref> پیشینهٔ دریانوردی در این خلیج، به حدود دو هزار سال پیش از میلاد بازمیگردد. فنیقیها، در جزیرهها و سرزمینهای پیرامون [[خلیج فارس]] زندگی و دریانوردی میکردند.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/NEWSVIEW/402 روشندلی، «بررسی 3 هزار سال دریانوردی ایرانیان»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> مهارت در دریانوردی و تسلط بر این راه آبی، به پیدایش و رشد تمدنها، رونق بازرگانی دریایی و شکلگیری دولتهایی مانند ایلام، اکد، سومر، کلده، بابل و آشور انجامید.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615959781-10357-99-26.pdf کشاورز، «بررسی سير تحوالت تاريخي خليج فارس در ايران باستان»، 1393ش، ص69.]</ref> | ||
حاکمان کرانههای شمالی و جنوبی همواره در پی تسلط بر این شبکه تجاری حیاتی بودند. هخامنشیان با درک اهمیت راههای دریایی به هند، برای کنترل خلیجفارس کوشیدند و حتی اسکندر مقدونی نیز ناچار به بررسی و شناسایی این آبراه شد. در دورۀ اشکانیان، بهدلیل تمرکز بر تجارت زمینی با چین، از توجه به مسیرهای دریایی خلیج فارس کاسته شد؛ اما ساسانیان با اجرای برنامههای شهرسازی در دو سوی خلیج، حضور خود را نهادینه کردند. فتح یمن، سلطۀ بیرقابت ایران ساسانی را بر تجارت خلیج فارس و حتی دریای سرخ تکمیل و برتری تجاری این آبراه را احیا کرد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615959781-10357-99-26.pdf کشاورز، «بررسی سير تحوالت تاريخي خليج فارس در ايران باستان»، 1393ش، ص80-79.]</ref> | |||
در | در صدر اسلام، تمامی خلیجفارس به قلمرو جهان اسلام پیوست. پس از آن، دیلمیان نخستین سلسله ایرانی بودند که بر کل خلیج مسلط شدند و پس از آنان سلجوقیان و اتابکان فارس بر منطقه چیره شدند. در قرن دهم هجری، پرتغالیها جزایر را تصرف کردند، اما در دوره صفوی، شاهعباس بحرین را آزاد و جزایری مانند هرمز را بازپس گرفت. نادرشاه افشار نیز با بیرونراندن افغانها و کریمخان زند با شکست رقیبان، بر تمام کرانهها و جزایر خلیجفارس تسلط یافتند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/275151/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%80-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86 محمودیان، «نگاهی اجمالی به پیشینۀ تاریخی خلیج فارس/ حبیبالله محمودیان»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
==قدمت نام خلیج فارس== | ==قدمت نام خلیج فارس== | ||
[[پرونده:خلیج فارس۱.png|جایگزین=نام خلیج فارس روی نقشهای که توسط دریانوردان فرانسوی ترسیم شده|بندانگشتی|نام خلیج فارس روی نقشهای که توسط دریانوردان راسوی در سال۱۵۲۰م (۸۹۹ش ترسیم شده است.]] | [[پرونده:خلیج فارس۱.png|جایگزین=نام خلیج فارس روی نقشهای که توسط دریانوردان فرانسوی ترسیم شده|بندانگشتی|نام خلیج فارس روی نقشهای که توسط دریانوردان راسوی در سال۱۵۲۰م (۸۹۹ش ترسیم شده است.]] | ||
آثار برجای مانده از یونانیان، قدیمترین منابعی هستند که به دریای «پرس»، سرزمین «پارسه»، «پرسای» و «پرسپولیس»، (شهر یا مملکت پارسیان) اشاره کردهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/275151/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%80-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86 محمودیان، «نگاهی اجمالی به پیشینۀ تاریخی خلیج فارس/ حبیبالله محمودیان»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در سنگنوشتهٔ داریوش هخامنشی متعلق به سال ۵۱۸ تا ۵۰۵ پیش از میلاد، نام دریای پارس ذکر شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615959781-10357-99-26.pdf کشاورز، «بررسی سير تحوالت تاريخي خليج فارس در ايران باستان»، 1393ش، ص70.]</ref> با | آثار برجای مانده از یونانیان، قدیمترین منابعی هستند که به دریای «پرس»، سرزمین «پارسه»، «پرسای» و «پرسپولیس»، (شهر یا مملکت پارسیان) اشاره کردهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/275151/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%80-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86 محمودیان، «نگاهی اجمالی به پیشینۀ تاریخی خلیج فارس/ حبیبالله محمودیان»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در سنگنوشتهٔ داریوش هخامنشی متعلق به سال ۵۱۸ تا ۵۰۵ پیش از میلاد، نام دریای پارس ذکر شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615959781-10357-99-26.pdf کشاورز، «بررسی سير تحوالت تاريخي خليج فارس در ايران باستان»، 1393ش، ص70.]</ref> با استناد به اسناد و نقشههای تاریخی از سدههای هفتم و هشتم پیش از میلاد تا دورۀ اوج جغرافیا در جهان، همۀ دانشمندان، پژوهشگران و نقشهکشهای نامدار، در اشاره به خلیج واقع در جنوب ایران، از نامهایی چون «دریای پارس»، «خلیج فارس»، «سینوس پرسیکوس»، «بحرالفارس»، «ماره پرسیکوس» و «پرشین گلف» استفاده کردهاند که همگی بر مفهوم «خلیج فارس» یا «دریای فارس» دلالت دارند.<ref>کیانی هفتلنگ، «پیشینه خلیج فارس و تفاوت آن با دریای فارس، ۱۳۸۵»، 1385ش، ص33.</ref> | ||
در کلیهٔ موافقتنامههایی که پرتغال، اسپانیا، بریتانیا، هلند، فرانسه و آلمان با دولت [[ایران]] طی سالهای ۱۵۰۷م تا ۱۵۶۰م داشتند، از عبارت «خلیج الفارسی» و در متن انگلیسی از اصطلاح «Persian Gulf» استفاده شده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/123357/نام-خلیج-فارس-در-منابع-تاریخی بهمن، «نام خلیج فارس در منابع تاریخی»، وبسایت همشهری آنلاین].</ref> سازمان ملل متحد در سه نوبت، نام رسمی و تغییرناپذیر آبراه جنوبی ایران را خلیج فارس اعلام کرده<ref>[http://tarikhirani.ir/fa/news/694/نگاهی-به-نام-های-تاریخی-خلیج-فارس- «نگاهی به نامهای تاریخی خلیج فارس»، وبسایت تاریخ ایرانی].</ref> و طی دستورالعمل این سازمان در سال ۱۹۹۴م، استفاده از نام صحیح خلیج فارس برای همه کشورها الزامی شده است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/241147/دستور-سازمان-ملل-درباره-نام-خلیج-فارس «دستور سازمان ملل دربارة نام خلیج فارس»، ویکی تابناک].</ref> | در کلیهٔ موافقتنامههایی که پرتغال، اسپانیا، بریتانیا، هلند، فرانسه و آلمان با دولت [[ایران]] طی سالهای ۱۵۰۷م تا ۱۵۶۰م داشتند، از عبارت «خلیج الفارسی» و در متن انگلیسی از اصطلاح «Persian Gulf» استفاده شده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/123357/نام-خلیج-فارس-در-منابع-تاریخی بهمن، «نام خلیج فارس در منابع تاریخی»، وبسایت همشهری آنلاین].</ref> سازمان ملل متحد در سه نوبت، نام رسمی و تغییرناپذیر آبراه جنوبی ایران را خلیج فارس اعلام کرده<ref>[http://tarikhirani.ir/fa/news/694/نگاهی-به-نام-های-تاریخی-خلیج-فارس- «نگاهی به نامهای تاریخی خلیج فارس»، وبسایت تاریخ ایرانی].</ref> و طی دستورالعمل این سازمان در سال ۱۹۹۴م، استفاده از نام صحیح خلیج فارس برای همه کشورها الزامی شده است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/241147/دستور-سازمان-ملل-درباره-نام-خلیج-فارس «دستور سازمان ملل دربارة نام خلیج فارس»، ویکی تابناک].</ref> | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۲: | ||
==تحریف نام خلیج فارس== | ==تحریف نام خلیج فارس== | ||
[[پرونده:خلیج فارس۲.jpg|جایگزین=تأکید سازمان ملل متحد در مورد الزام استفاده از نام تاریخی «خلیج فارس»|بندانگشتی|تأکید سازمان ملل متحد در مورد الزام استفاده از نام تاریخی «خلیج فارس»]] | [[پرونده:خلیج فارس۲.jpg|جایگزین=تأکید سازمان ملل متحد در مورد الزام استفاده از نام تاریخی «خلیج فارس»|بندانگشتی|تأکید سازمان ملل متحد در مورد الزام استفاده از نام تاریخی «خلیج فارس»]] | ||
بهدنبال ملی شدن صنعت نفت ایران در سال ۱۹۵۰م و خلع ید شرکتهای انگلیسی و قطع ارتباط میان [[ایران]] و انگلیس، این کشور بهمنظور تلافی، کتابی را به نام «Golden Bulbs at Arabic Gulf» در سال ۱۹۵۷م به چاپ رسانید، این کتاب سرآغازی بر تحریف نام خلیج فارس بود.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/826 عجم، «اسامی جغرافیایی باستانی میراث بشریت»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> همچنین پس از تحریف نام خلیج فارس در اطلس مشهور جهانی نشنال جئوگرافیک، خشم و اعتراض عمومی در داخل و خارج ایران، نسبت به این تحریف صورت گرفت که منجر به جبران و عذرخواهی مدیر مؤسسه از ملت ایران شد.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/826 عجم، «اسامی جغرافیایی باستانی میراث بشریت»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> | بهدنبال ملی شدن صنعت نفت ایران در سال ۱۹۵۰م و خلع ید شرکتهای انگلیسی و قطع ارتباط میان [[ایران]] و انگلیس، این کشور بهمنظور تلافی، کتابی را به نام «Golden Bulbs at Arabic Gulf» در سال ۱۹۵۷م به چاپ رسانید، این کتاب سرآغازی بر تحریف نام خلیج فارس بود.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/826 عجم، «اسامی جغرافیایی باستانی میراث بشریت»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> برخی کشورهای عربزبان مانند [[امارات متحده عربی]]، [[کویت]] و [[عربستان سعودی]] با تأکید بر اختلافات موجود بر سر [[جزایر ایرانی خلیج فارس]]، از نام خلیج عربی استفاده میکنند.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/710721-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 «چرا امروز 10 اردیبهشت را روز ملی خلیجفارس نامگذاری کردند؟»، وبسایت اعتمادآنلاین.]</ref> همچنین پس از تحریف نام خلیج فارس در اطلس مشهور جهانی نشنال جئوگرافیک، خشم و اعتراض عمومی در داخل و خارج ایران، نسبت به این تحریف صورت گرفت که منجر به جبران و عذرخواهی مدیر مؤسسه از ملت ایران شد.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/826 عجم، «اسامی جغرافیایی باستانی میراث بشریت»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> | ||
==اهمیت خلیج فارس== | ==اهمیت خلیج فارس== | ||
[[پرونده:خلیج فارس۳.jpg|جایگزین=توقیف شناور رزمی آمریکایی در خلیج فارس توسط سپاه|بندانگشتی|توقیف شناور رزمی آمریکایی در خلیج فارس توسط سپاه پس از ورود به آبهای سرزمینی ایران]] | [[پرونده:خلیج فارس۳.jpg|جایگزین=توقیف شناور رزمی آمریکایی در خلیج فارس توسط سپاه|بندانگشتی|توقیف شناور رزمی آمریکایی در خلیج فارس توسط سپاه پس از ورود به آبهای سرزمینی ایران]] | ||
خلیجفارس بزرگترین و مهمترین کانون ارتباطی میان اروپا، آفریقا، آسیای جنوبی و | خلیجفارس بزرگترین و مهمترین کانون ارتباطی میان اروپا، آفریقا، آسیای جنوبی و جنوب شرقی است و بخشی از شبکهای گستردهتر را تشکیل میدهد که اقیانوس اطلس، دریای مدیترانه، دریای سرخ و اقیانوس هند را بههم پیوند میدهد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/275151/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%80-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86 محمودیان، «نگاهی اجمالی به پیشینۀ تاریخی خلیج فارس/ حبیبالله محمودیان»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
#'''اهمیت اقتصادی؛''' وجود منابع عظیم نفت و گاز در خلیج فارس و کشورهای همجوار آن، علّت واقعی اهمیّت اقتصادی این منطقه است.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/607 «اقتصاد خلیج فارس»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس].</ref> این منطقه با ۷۳۰ میلیارد بشکه نفت و ۷۰ تریلیون متر مکعب گاز طبیعی، مخزن نفت و گاز جهان | #'''اهمیت اقتصادی؛''' وجود منابع عظیم نفت و گاز در خلیج فارس و کشورهای همجوار آن، علّت واقعی اهمیّت اقتصادی این منطقه است.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/607 «اقتصاد خلیج فارس»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس].</ref> این منطقه با ۷۳۰ میلیارد بشکه نفت و ۷۰ تریلیون متر مکعب گاز طبیعی، مخزن نفت و گاز جهان نامگذاری شده است.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/555#:~:text=طبق%20آخرین%20برآوردها%20حوزه%20خلیج%20فارس%20درحدود%20730,منطقه%20خلیج%20فارس%20دراستراتژیهای%20جدید%20انرژی،ناشی%20از%20دوچیزاست%3A رضایی، «خلیج فارس و ژئوپلتیک نفت و گاز»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> خلیج فارس نزدیک به ۶۳درصد از کل ذخایر نفتی شناختهشدهٔ جهان را در خود جای داده است. همچنین قریب به ۳۰درصد از ذخایر گاز طبیعی جهان در این منطقه قرار دارد و شریان حیاتی اقتصاد غرب یعنی بیش از ۲۵درصد از نفت جهان روزانه از این آبراه عبور میکند. به همین دلیل، این منطقه برای نظام سرمایهداری و بهویژه برای ایالات متحدهٔ آمریکا از اهمیت حیاتی برخوردار است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128346/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 باقری، «خلیج فارس امنیت منطقهای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، 1386ش، ص119.]</ref> خلیج فارس از لحاظ ذخایر نفت در مقایسه با دیگر مناطق جهان، از مزایای متعددی برخوردار است که از آن جمله میتوان به استخراج آسان، هزینههای تولید پایین، ظرفیت مازاد تولید، کیفیت بالای نفت خام، سهولت در حملونقل، بازدهی بالای چاهها و نیز پتانسیل قابل توجه برای اکتشاف میادین نفتی جدید در این منطقه اشاره کرد.<ref>[https://www.jahannews.com/detailed/300582/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AA%D8%B1%D8%B3-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%81-%DA%86%D8%B1%D8%A7 «خلیج فارس، ترس و تحریف؛ چرا؟»، جهاننیوز.]</ref> | ||
#'''اهمیت نظامی-راهبردی؛''' وجود پایگاههای نظامی متعدد دریایی، هوایی و زمینی در منطقهٔ خلیج فارس که اغلب متعلق به کشورهای آمریکا و انگلستان هستند و همچنین حضور ناوهای جنگی کشورهای غربی در آن، اهمیت نظامی و راهبردی خلیج فارس را نمایان میسازد.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/index.asp?p=pages&ID=606&Sub=164 «موقعیت نظام خلیج فارس»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس].</ref> | #'''اهمیت نظامی-راهبردی؛''' وجود پایگاههای نظامی متعدد دریایی، هوایی و زمینی در منطقهٔ خلیج فارس که اغلب متعلق به کشورهای آمریکا و انگلستان هستند و همچنین حضور ناوهای جنگی کشورهای غربی در آن، اهمیت نظامی و راهبردی خلیج فارس را نمایان میسازد.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/index.asp?p=pages&ID=606&Sub=164 «موقعیت نظام خلیج فارس»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس].</ref> از دلایل راهبردیِ مهم خلیجفارس، وجود [[تنگه هرمز]] است که گذرگاه انرژی جهان محسوب میشود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128346/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 باقری، «خلیج فارس امنیت منطقهای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، 1386ش، ص118.]</ref> | ||
#'''اهمیت فرهنگی و ایدئولوژیکی؛''' منطقهٔ خلیج فارس، همواره گهوارهٔ تمدنهای | #'''اهمیت فرهنگی و ایدئولوژیکی؛''' منطقهٔ خلیج فارس، همواره گهوارهٔ تمدنهای بشری بوده و اقوام بسیاری چون ایلامیها، سومریها، کلدانیها، آشوریها، بابلیها، مصریها، کنتانیها و فنیقیها، فرهنگ خویش را از این منطقه به دیگر نقاط جهان صادر میکردند.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/686 «اهمیت استراتژیک منطقه خلیج فارس»، سایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> | ||
== مسئله امنیت در خلیج فارس == | == مسئله امنیت در خلیج فارس == | ||
=== بازیگران اصلی امنیت === | === بازیگران اصلی امنیت === | ||
'''شورای همکاری خلیج فارس؛''' شش کشور عربی | '''شورای همکاری خلیج فارس؛''' شش کشور عربی حوزۀ خلیج فارس شامل امارات متحده عربی، بحرین، عربستان سعودی، عمان، قطر و کویت در سال ۱۹۸۱م تأسیس شورای همکاری خلیج فارس را میان خود و بدون حضور ایران و عراق اعلام کردند. در سال ۱۳۵۹ش، کشورهای عربی حوزهٔ خلیج فارس بررسی پیشنویس پیمان امنیت دستهجمعی را آغاز کردند و اساسنامهٔ شورای همکاری با محورهای زیر منتشر شد: | ||
* تحقق امنیت دستهجمعی در گرو تأمین امنیت فراملی است. | * تحقق امنیت دستهجمعی در گرو تأمین امنیت فراملی است. | ||
* به خطر افتادن امنیت هر کشور منطقه، امنیت سایر کشورها را نیز تحتتأثیر قرار میدهد. | * به خطر افتادن امنیت هر کشور منطقه، امنیت سایر کشورها را نیز تحتتأثیر قرار میدهد. | ||
* برای برقراری امنیت، کشورهای منطقه باید در صورت درخواست هر یک از اعضا، به کمک آن کشور بشتابند. | * برای برقراری امنیت، کشورهای منطقه باید در صورت درخواست هر یک از اعضا، به کمک آن کشور بشتابند. | ||
* هرگونه آسیب به امنیت یک کشور، بهمنزلهٔ آسیب به امنیت کل منطقه تلقی میشود. | * هرگونه آسیب به امنیت یک کشور، بهمنزلهٔ آسیب به امنیت کل منطقه تلقی میشود. | ||
* عربستان سعودی آمادگی خود را برای یاری رساندن به کشورهای عربی منطقه در مقابله با توطئهها اعلام کرد | * عربستان سعودی آمادگی خود را برای یاری رساندن به کشورهای عربی منطقه در مقابله با توطئهها اعلام کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128346/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 باقری، «خلیج فارس امنیت منطقهای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، 1386ش، ص119.]</ref> | ||
=== بحرانها و جنگهای مؤثر بر امنیت منطقه === | === بحرانها و جنگهای مؤثر بر امنیت منطقه === | ||
'''جنگ ایران و عراق و تأسیس شورای همکاری؛''' شورای همکاری خلیج فارس هشت ماه پس از شروع جنگ تحمیلی و در اوج درگیریها تشکیل شد. کشورهای عربی عضو، ضمن حمایت از عراق و دنبالکردن راهبرد مهار انقلاب اسلامی ایران، نگران بههمخوردن موازنه منطقهای بودند و نمیخواستند هیچیک از دو طرف پیروز مطلق شود. شورا سعی داشت جنگ را کنترل کرده و از گسترش آن به کشورهای عضو جلوگیری کند. در این میان، عربستان از فرصت جنگ برای تضعیف دو رقیب خود (ایران و عراق) و تثبیت نقش رهبری در شورای تازهتأسیس استفاده کرد و با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ توسط ایران در سال ۱۳۶۷ش، دوره جدیدی در روابط آغاز شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128346/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 باقری، «خلیج فارس امنیت منطقهای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، 1386ش، ص119.]</ref> | '''جنگ ایران و عراق و تأسیس شورای همکاری؛''' شورای همکاری خلیج فارس هشت ماه پس از شروع جنگ تحمیلی و در اوج درگیریها تشکیل شد. کشورهای عربی عضو، ضمن حمایت از عراق و دنبالکردن راهبرد مهار انقلاب اسلامی ایران، نگران بههمخوردن موازنه منطقهای بودند و نمیخواستند هیچیک از دو طرف پیروز مطلق شود. شورا سعی داشت جنگ را کنترل کرده و از گسترش آن به کشورهای عضو جلوگیری کند. در این میان، عربستان از فرصت جنگ برای تضعیف دو رقیب خود (ایران و عراق) و تثبیت نقش رهبری در شورای تازهتأسیس استفاده کرد و با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ توسط ایران در سال ۱۳۶۷ش، دوره جدیدی در روابط آغاز شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128346/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 باقری، «خلیج فارس امنیت منطقهای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، 1386ش، ص119.]</ref> | ||
'''جنگ اول خلیج فارس؛''' این جنگ که از نظر حجم تجهیزات و گستردگی ائتلاف، بزرگترین نبرد پس از جنگ جهانی دوم در قرن بیستم محسوب میشود، در پی حملهٔ عراق به کویت در مرداد ۱۳۶۹ش آغاز شد. صدام حسین که در طول جنگ هشتساله با ایران با حمایت مالی و نظامی گستردهٔ غرب و کشورهای عربی به ارتش عظیمی مجهز شده بود، با انگیزههایی مانند تصاحب ذخایر نفتی کویت، حل بحران اقتصادی و بدهیهای کلان، جلوگیری از رکود در ارتش بزرگ خود و | '''جنگ اول خلیج فارس؛''' این جنگ که از نظر حجم تجهیزات و گستردگی ائتلاف، بزرگترین نبرد پس از جنگ جهانی دوم در قرن بیستم محسوب میشود، در پی حملهٔ عراق به کویت در مرداد ۱۳۶۹ش آغاز شد. صدام حسین که در طول جنگ هشتساله با ایران با حمایت مالی و نظامی گستردهٔ غرب و کشورهای عربی به ارتش عظیمی مجهز شده بود، با انگیزههایی مانند تصاحب ذخایر نفتی کویت، حل بحران اقتصادی و بدهیهای کلان، جلوگیری از رکود در ارتش بزرگ خود و انگیزههای شخصی، به کویت حمله و آن را در مدت کوتاهی اشغال کرد. شورای امنیت سازمان ملل با تصویب قطعنامههایی حمله را محکوم کرد و خواستار خروج بیقیدوشرط عراق شد. پس از بیاعتنایی صدام، قطعنامهٔ ۶۷۸ در نوامبر ۱۹۹۰م تصویب شد که مجوز استفاده از کلیهٔ ابزارهای لازم را صادر میکرد. ائتلافی میان کشورها به سرکردگی ایالات متحده شکل گرفت. نیروهای ائتلاف متشکل از حدود ۶۰۰٬۰۰۰ نفر و مجهز به هزاران هواپیما، تانک و ناوگان پیشرفته در منطقه مستقر شدند. عملیات نظامی ائتلاف در ۱۹۹۱م با یک حملۀ هوایی گسترده آغاز شد و پس از ۴۲ روز برتری هوایی، تنها با ۱۰۰ ساعت عملیات زمینی به پیروزی قطعی انجامید. ارتش عراق بهسرعت متلاشی و کویت در فوریهٔ ۱۹۹۱م آزاد شد.<ref>[https://farsnews.ir/FarsNews/1421097360000422612/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%AC%D8%A8%D9%87%D9%87-%D8%A7%D8%A6%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%A6%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4 «مقایسه جبهه ائتلاف جنگ اول خلیج فارس با ائتلاف مبارزه با داعش»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
'''جنگ دوم خلیج''' '''فارس؛''' این جنگ در پی حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱م و در چارچوب جنگ با تروریسم آغاز شد. آمریکا ابتدا در سال ۲۰۰۱م به افغانستان حمله کرد و سپس تمرکز خود را بر عراق گذاشت. دولت بوش برای توجیه حمله به عراق دو استدلال ارتباط با تروریسم و تولید سلاحهای کشتار جمعی ارائه داد. آمریکا | '''جنگ دوم خلیج''' '''فارس؛''' این جنگ در پی حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱م و در چارچوب جنگ با تروریسم آغاز شد. آمریکا ابتدا در سال ۲۰۰۱م به افغانستان حمله کرد و سپس تمرکز خود را بر عراق گذاشت. دولت جرج دبلیو بوش برای توجیه حمله به عراق دو استدلال ارتباط با تروریسم و تولید سلاحهای کشتار جمعی ارائه داد. آمریکا ائتلاف ۴۹ کشور را برای جنگ با عراق اعلام کرد؛ اما در مرحله اصلی تهاجم زمینی، تنها نیروهای آمریکا و بریتانیا حضور داشتند. استرالیا و لهستان نیز نیروهای محدودی فرستادند. جنگ در ۲۰ مارس ۲۰۰۳م با حملات هوایی و زمینی همزمان آغاز شد و تا ۱ مه ۲۰۰۳م، عملیات اصلی جنگی پایان یافت و صدام حسین از قدرت ساقط شد.<ref>[https://jangaavaran.ir/golf-war1991/ تارخ، «جنگ دوم خلیج فارس (عملیات اشغال عراق توسط امریکا در سال 2003 میلادی)»، وبسایت جنگاوران.]</ref> | ||
=== محورهای اصلی منازعه و ناامنی === | === محورهای اصلی منازعه و ناامنی === | ||
'''شورای همکاری | '''ادعاهای شورای همکاری خلیج فارس پس از جنگ تحمیلی اول علیه ایران؛''' پس از جنگ تحمیلی اول، روابط ایران و شورای همکاری خلیج فارس تحت تأثیر ادعاهای ارضی امارات متحده عربی علیه [[جزایر سهگانه ایرانی]] قرار گرفت. اوج این ادعاها در نخستین اجلاس سران شورا پس از طرح این مسئله در سال ۱۳۷۱ش مشاهده شد. جمهوری اسلامی ایران همواره بر اصولی چون حسن همجواری، گسترش روابط دوستانه با همسایگان و حل مسالمتآمیز اختلافات تأکید داشته است. در این سالها، ایران با پیروی از سیاست صبر، خویشتنداری، تنشزدایی و اعتمادسازی کوشید تا حسن نیت خود را نشان دهد و کشورهای منطقه را به منافع مشترک در سایۀ ثبات و امنیت پایدار توجه دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128346/%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 باقری، «خلیج فارس امنیت منطقهای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، 1386ش، ص120.]</ref> | ||
'''پایگاههای آمریکا در منطقه خلیج فارس؛''' ایالات متحده در سه کشور کویت، بحرین و قطر دارای پایگاههای نظامی دائمی است و در سه پادشاهی دیگر خلیجفارس یعنی امارات متحده عربی، عمان و عربستان سعودی نیز دسترسی نظامی و استفاده از تأسیسات دفاعی را تضمین کرده است. برای دههها، هم رهبران و هم شهروندان کشورهای خلیجفارس، حضور این پایگاهها را نشانهای از تعهد امنیتی بلندمدت واشنگتن به منطقه میدیدند. این حضور نهتنها نماد پشتیبانی آمریکا بود، بلکه بهعنوان ابزاری بازدارنده در برابر تهدیدهای احتمالی خواه از سوی عراق، ایران یا هر قدرت منطقهای دیگر عمل میکرد.<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-15/1706326-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%DB%8C%D8%A7-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87 «پایگاههای آمریکا در خلیج فارس؛ اهداف یا عوامل بازدارنده؟»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران- تهران.]</ref> | |||
در درگیریهای گذشته مانند [[عملیات وعده صادق]] 1 و 2 و [[جنگ ۱۲ روزه]]، نقش فعال پایگاههای آمریکا در منطقه با وجود ادعای دفاعی بودن بهوضوح آشکار شد. این پایگاهها نهتنها در مقابله با موشکها، بلکه در پشتیبانی راداری و سوخترسانی نیز مشارکت داشتند. با این حال، ایران تا آن زمان از حمله به این پایگاهها در کشورهای همسایه خودداری کرده بود و تنها یک پایگاه آمریکایی در قطر را هدف قرار داده بود.<ref>[https://www.irna.ir/news/86122465/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%85%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%A8-%D9%85%DB%8C-%D9%81%D9%87%D9%85%D8%AF «فرازمند: کشورهای حاشیه خلیج فارس منطق قدرت را خوب میفهمند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | |||
پس از این که آمریکا بههمراه اسرائیل جنگی برای تغییر رژیم در ایران با هدف خلع سلاح نظامی را آغاز کرد، ایران نیز در پاسخدهی هیچ محدودیتی قائل نشد و نتیجه این شد که در [[جنگ رمضان|جنگ]] [[جنگ رمضان|تحمیلی سوم علیه ایران]]<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-15/1706326-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%DB%8C%D8%A7-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87 «پایگاههای آمریکا در خلیج فارس؛ اهداف یا عوامل بازدارنده؟»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران- تهران.]</ref> پاسخ ایران محدود نبوده و پایگاهها و منافع آمریکا در منطقه، مستقیماً مورد هدف قرار گرفتند.<ref>[https://www.irna.ir/news/86122465/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%85%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%A8-%D9%85%DB%8C-%D9%81%D9%87%D9%85%D8%AF «فرازمند: کشورهای حاشیه خلیج فارس منطق قدرت را خوب میفهمند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | |||
رویکرد | '''واکنش شورای همکاری خلیجفارس در جنگ تحمیلی سوم علیه ایران؛''' موسسه مطالعات سیاست بینالملل ایتالیا با انتشار گزارشی رویکرد 6 کشور عربی شورای همکاری خلیج فارس در قبال [[جنگ رمضان|جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران]] را مورد بررسی قرار داده است. کشورهای عضو در برخورد با ایران سه موضع اصلی داشتند: | ||
رویکرد | رویکرد تند: امارات و بحرین با زبان تند، فراخوانی سفرا و بر اقدام قاطع تأکید داشتند. امارات در این جنگ ایران را تهدید اصلی دانسته و همراه بحرین از اقدام نظامی به رهبری آمریکا برای بازگشایی [[تنگه هرمز]] حمایت کرد. | ||
رویکرد میانهرو: قطر و عمان بر گفتوگو بهعنوان تنها راهحل، حتی در اوج بحران تأکید داشتند و اقدامات اسرائیل را بیثباتکننده منطقه دانستند. | |||
رویکرد نوسانی: عربستان سعودی و کویت ترکیبی از اقدامات تنشزا مانند اخراج دیپلماتها و تماسهای دیپلماتیک برای حفظ تعادل را در پیش گرفتند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1158491/3-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «3 رویکرد کشورهای عربی خلیج فارس در قبال جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref> | |||
'''مدیریت آبراه خلیج فارس؛''' [[تنگه هرمز]] بهدنبال [[جنگ رمضان|جنگ تجاوزکارانه آمریکایی-صهیونی]] و در پی تشدید تنشها در منطقه به کانون بحران تبدیل شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/86139666/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%85%D8%A7 «بحران تنگه هرمز؛ اقتصاد جهانی در کما»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در جریان این جنگ، اهمیت حیاتی تنگه هرمز برای اقتصاد جهانی با بستن آن توسط ایران آشکار شد؛ چرا که بخش عمدهای از تجارت نفت و گاز جهان روزانه از این آبراه میگذرد و بستن آن تأثیر گسترده بر بازار انرژی تمام جهان،<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1351721/%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2 عظیمنیا، «مرحله جدید مدیریت تنگه هرمز»، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> از جمله ایالات متحده آمریکا، اروپا، چین، هند و آسیای نوظهور و کشورهای حاشیه خلیج فارس گذاشت.<ref>[https://www.irna.ir/news/86139666/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%85%D8%A7 «بحران تنگه هرمز؛ اقتصاد جهانی در کما»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> مدیریت جدید این آبراه، ابزاری برای تنظیمگری اقتصادی محسوب میشود؛ زیرا این امر به ایران امکان میدهد بر جریان انرژی نظارت مستقیم داشته باشد و رفتار بازیگران مختلف این عرصه را تنظیم کند. شرکتهای کشتیرانی و کشورهای مصرفکننده، ناگزیرند این واقعیت نوین را در معادلات و تصمیمگیریهای خود به رسمیت شناخته و لحاظ کنند.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1351721/%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2 عظیمنیا، «مرحله جدید مدیریت تنگه هرمز»، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> | |||
در پی این کنترل، حساب رسمی سازمان مدیریت آبراهه خلیجفارس (PGSA) برای اطلاعرسانی فعالیتهای این سازمان در پلتفرم ایکس راهاندازی شده که به ارائه آخرین اخبار و اطلاعات درباره تنگه هرمز و تحولات منطقهای میپردازد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1405022816622/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%87-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 «آغاز به کار حساب «مدیریت آبراهه خلیج فارس»»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | |||
== روز ملی خلیج فارس == | == روز ملی خلیج فارس == | ||
