| خط ۴: | خط ۴: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
جنگ منطقهای به درگیری گفته میشود که در آن صحنه نبرد به دو کشور متخاصم محدود نمیماند و دامنه آن به سرعت به سطح منطقه گسترش مییابد. بر اساس تحلیلهای ارائه شده، مهمترین مختصات این نوع جنگ عبارت است از: گسترش جغرافیای نبرد به پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای همسایه ایران از جمله عراق، کویت، قطر و امارات، چندجبههشدن درگیری با ورود همزمان بازیگران مختلف از جمله گروههای همسو با ایران در لبنان، عراق، یمن و فلسطین و تغییر ماهیت جنگ از متقارن و کلاسیک به ناهمتراز که در آن توان موشکی و پهپادی، عمق جغرافیایی و کنترل بر شریانهای حیاتی انرژی (تنگه هرمز و خلیج فارس) در برابر برتری هوایی و تکنولوژی پیشرفته آمریکا قرار میگیرد.<ref>[https://farsnews.ir/Mohammad_Imani/1769943817280017786/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DB%8C%D8%B9%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87 «جنگ منطقه ای، یعنی چه؟»، خبرگزاری فارس.]</ref> | جنگ منطقهای به درگیری گفته میشود که در آن صحنه نبرد به دو کشور متخاصم محدود نمیماند و دامنه آن به سرعت به سطح منطقه گسترش مییابد. بر اساس تحلیلهای ارائه شده، مهمترین مختصات این نوع جنگ عبارت است از: گسترش جغرافیای نبرد به پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای همسایه ایران از جمله عراق، کویت، قطر و امارات، چندجبههشدن درگیری با ورود همزمان بازیگران مختلف از جمله گروههای همسو با ایران در لبنان، عراق، یمن و فلسطین و تغییر ماهیت جنگ از متقارن و کلاسیک به ناهمتراز که در آن توان موشکی و پهپادی، عمق جغرافیایی و کنترل بر شریانهای حیاتی انرژی (تنگه هرمز و خلیج فارس) در برابر برتری هوایی و تکنولوژی پیشرفته آمریکا قرار میگیرد.<ref>[https://farsnews.ir/Mohammad_Imani/1769943817280017786/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DB%8C%D8%B9%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87 «جنگ منطقه ای، یعنی چه؟»، خبرگزاری فارس.]</ref> به گفته تحلیلگران، حتی در غیاب درگیری نظامی همزمان در چند کشور، همین مختصات جنگ منطقهای، به تنهایی برای سرریز شدن پیامدها به کل محیط پیرامونی کافی است. در این چارچوب، افزایش قیمت نفت، اختلال در مسیرهای تجارت جهانی، جهش هزینۀ بیمه حملونقل، خروج سرمایه و بیثباتی اقتصادی نه تنها کشورهای درگیر، بلکه تمامی بازیگران منطقه را تحت تأثیر قرار خواهد داد.<ref>[https://www.ettelaat.com/news/135505/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «منظور رهبر انقلاب از جنگ منطقهای چیست؟»، اطلاعات آنلاین.]</ref> | ||
== زمینههای طرح مفهوم جنگ منطقهای == | == زمینههای طرح مفهوم جنگ منطقهای == | ||
به گفته تحلیلگران، طرح مفهوم جنگ منطقهای از سوی سید علی خامنهای رهبر سابق جمهوری اسلامی ایران در بهمن ۱۴۰۴ش، در واکنش به افزایش تحرکات نظامی آمریکا در اطراف ایران و تهدیدهای مکرر مقامات این کشور مبنی بر قرار گرفتن «همه گزینهها روی میز» صورت گرفته است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/945687/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF «آمریکا بداند اگر جنگی راه بیندازد، اینبار جنگ منطقهای خواهد بود»، خبرگزاری فرارو.]</ref> این | به گفته تحلیلگران، طرح مفهوم جنگ منطقهای از سوی [[سید علی خامنهای]] رهبر سابق جمهوری اسلامی ایران در بهمن ۱۴۰۴ش، در واکنش به افزایش تحرکات نظامی آمریکا در اطراف ایران و تهدیدهای مکرر مقامات این کشور مبنی بر قرار گرفتن «همه گزینهها روی میز» صورت گرفته است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/945687/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF «آمریکا بداند اگر جنگی راه بیندازد، اینبار جنگ منطقهای خواهد بود»، خبرگزاری فرارو.]</ref> این هشدار در شرایطی مطرح شد که پیش از آن، ایران دو بار پایگاههای آمریکایی در عراق (پس از شهادت قاسم سلیمانی در ۱۳۹۸ش) و قطر (پس از جنگ ۱۲ روزه) را هدف قرار داده بود. به باور ناظران، این مفهوم در ادامه سیاست بازدارندگی ایران و اعلام این واقعیت طراحی شده است که ایران خود را «جزیرهای تنها» در جنگ نمیبیند، بلکه مرکز شبکهای بالقوه از درگیریها محسوب میشود. | ||
== | == وقوع جنگ منطقهای == | ||
از | به گفته تحلیلگران، [[جنگ رمضان]] که کمتر از یک ماه پس از هشدار سید علی خامنهای آغاز شد، نخستین تحقق میدانی مفهوم جنگ منطقهای محسوب میشود. این جنگ در نهم اسفند ۱۴۰۴ با حملات هماهقان اسرائیل و ایالات متحده علیه اهدافی در خاک ایران شروع شد، اما دامنه آن ظرف کمتر از ۴۸ ساعت از چارچوب دوجانبه خارج گردید. | ||
از منظر تحلیلگران، سه مؤلفه جنگ منطقهای در این درگیری تحقق یافت: نخست، گسترش جغرافیایی نبرد به پایگاههای نظامی آمریکا در شش کشور عربی حاشیه خلیجفارس، عراق، اردن، ترکیه و حتی تأسیسات بریتانیا در قبرس. دوم، چندجبههشدن درگیری با ورود همزمان حزبالله لبنان و گروههای همسو با ایران در عراق. سوم، تغییر ماهیت جنگ به ناهمتراز که در آن توان موشکی و پهپادی ایران در برابر برتری هوایی آمریکا و اسرائیل قرار گرفت.<ref>[https://rasadkhone.ir/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE/ «جنگ رمضان، بزرگترین نبرد منطقهای خاورمیانه»، وبسایت رصدخونه.]</ref> | |||
به باور کارشناسان، افزون بر ابعاد نظامی، پیامدهای اقتصادی جنگ منطقهای از همان روزهای نخست آشکار شد. ایران کنترل تردد در تنگه هرمز را تشدید کرد و تردد کشتیها که پیش از جنگ روزانه بیش از ۱۲۰ فروند بود، به چند فروند کاهش یافت. این اقدام به گفته تحلیلگران، افزایش قیمت نفت، جهش هزینه بیمه کشتیرانی، اختلال در زنجیره تجارت منطقه و توقف صادرات انرژی از کشورهای خلیجفارس را در پی داشت.<ref>[https://ecoiran.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-107/132119-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AF%DB%8C%D9%BE%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B2%D9%86%D9%87-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA «تنگهای میان جنگ و دیپلماسی؛ نقش هرمز در موازنه قدرت»، وبسایت، وبسایت اکو ایران.] </ref> | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| خط ۱۷: | خط ۲۱: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
«آمریکا بداند اگر جنگی راه بیندازد، اینبار جنگ منطقهای خواهد بود»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1404ش. | «آمریکا بداند اگر جنگی راه بیندازد، اینبار جنگ منطقهای خواهد بود»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1404ش. | ||
«جنگ رمضان، بزرگترین نبرد منطقهای خاورمیانه»، وبسایت رصدخونه، تاریخ درج مطلب: 24 اسفند 1404ش. | |||
«تنگهای میان جنگ و دیپلماسی؛ نقش هرمز در موازنه قدرت»، وبسایت اکو ایران، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1405ش. | |||
«جنگ منطقه ای، یعنی چه؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1404ش. | «جنگ منطقه ای، یعنی چه؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1404ش. | ||
«منظور رهبر انقلاب از جنگ منطقهای چیست؟»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: 14 بهمن 1404ش. | |||
