بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:خلیج فارس.jpg|جایگزین=تصویر ماهوارهای خلیج فارس|بندانگشتی|تصویر ماهوارهای خلیج فارس]] | [[پرونده:خلیج فارس.jpg|جایگزین=تصویر ماهوارهای خلیج فارس|بندانگشتی|تصویر ماهوارهای خلیج فارس]] | ||
'''{{درشت|خلیج فارس؛}}''' آبراه پراهمیت جهان در جنوب ایران.<ref group="دیدگاه">کدام هایپر لینکها مشکل دارد؟ | '''{{درشت|خلیج فارس؛}}''' آبراه پراهمیت جهان در جنوب ایران.<ref group="دیدگاه">کدام هایپر لینکها مشکل دارد؟ | ||
خلیج فارس یک آبراه راهبردی میان ایران و شبهجزیره عربستان است و از طریق [[تنگه هرمز]] به [[دریای عمان]] و اقیانوس هند متصل میشود. این خلیج سومین خلیج بزرگ جهان محسوب میشود. از نظر جغرافیایی، سواحل شمالی آن در اختیار ایران است و تنها بخش کوچکی از گوشهٔ شمال غربی به کویت و عراق تعلق دارد. خلیج فارس از دیرباز کانون تمدنها و تجارت دریایی بوده و از آن با اسمهای مختلفی بهمعنای دریای پارس و خلیج فارس یاد کردهاند. خلیج فارس از جهت اقتصادی، نظامی، فرهنگی و بهویژه دربردارندگی منابع مهم انرژی در جهان، مورد توجه است. امروزه امنیت این منطقه تحت تأثیر بازیگران منطقهای و فرامنطقهای، از جمله شورای همکاری خلیج فارس و ایالات متحده قرار دارد. حضور نظامی گسترده و پایگاههای دائمی ایالات متحده در کشورهای حاشیهٔ جنوبی خلیج فارس، محرک تنش در نظر گرفته میشود. بحرانهایی مانند جنگ ایران و عراق، جنگ خلیج فارس، ادعاهای امارات دربارهٔ [[جزایر سهگانه ایرانی|جزایر سهگانه]] [[جزایر سهگانه ایرانی| | '''پانویس های 3، 9، 10، 18، 20، 22، 24، 25، 28 و 30.'''</ref> | ||
خلیج فارس یک آبراه راهبردی میان ایران و شبهجزیره عربستان است و از طریق [[تنگه هرمز]] به [[دریای عمان]] و اقیانوس هند متصل میشود. این خلیج سومین خلیج بزرگ جهان محسوب میشود. از نظر جغرافیایی، سواحل شمالی آن در اختیار ایران است و تنها بخش کوچکی از گوشهٔ شمال غربی به کویت و عراق تعلق دارد. خلیج فارس از دیرباز کانون تمدنها و تجارت دریایی بوده و از آن با اسمهای مختلفی بهمعنای دریای پارس و خلیج فارس یاد کردهاند. خلیج فارس از جهت اقتصادی، نظامی، فرهنگی و بهویژه دربردارندگی منابع مهم انرژی در جهان، مورد توجه است. امروزه امنیت این منطقه تحت تأثیر بازیگران منطقهای و فرامنطقهای، از جمله شورای همکاری خلیج فارس و ایالات متحده قرار دارد. حضور نظامی گسترده و پایگاههای دائمی ایالات متحده در کشورهای حاشیهٔ جنوبی خلیج فارس، محرک تنش در نظر گرفته میشود. بحرانهایی مانند جنگ ایران و عراق، جنگ خلیج فارس، ادعاهای امارات دربارهٔ [[جزایر سهگانه ایرانی|جزایر سهگانه]] [[جزایر سهگانه ایرانی|خلیج فارس]]، مدیریت جدید آبراه خلیج فارس پس از [[جنگ رمضان|جنگ تحمیلی سوم]]، از جمله چالشهای این آبراه حیاتی در طول چند دههٔ اخیر بوده است. | |||
== معرفی خلیج فارس == | == معرفی خلیج فارس == | ||
=== موقعیت جغرافیایی خلیج فارس === | === موقعیت جغرافیایی خلیج فارس === | ||
خلیج فارس پهنهای آبی است که در امتداد | خلیج فارس پهنهای آبی است که در امتداد دریای عمان و میان ایران و [[شبهجزیره عربستان]] واقع شده است. مساحت این خلیج حدود ۲۳۳ هزار کیلومتر مربع بوده و از سمت شرق از طریق تنگه هرمز به دریای عمان و اقیانوس هند متصل میشود. در غرب، مرز آن به رودخانهٔ اروندرود میرسد که از پیوند رودهای دجله، فرات و کارون تشکیل میشود. خلیج فارس از نظر وسعت، سومین خلیج بزرگ جهان بهشمار میرود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/275151/نگاهی-اجمالی-به-پیشینۀ-تاریخی-خلیج-فارس-حبیبالله-محمودیان محمودیان، «نگاهی اجمالی به پیشینۀ تاریخی خلیج فارس/ حبیبالله محمودیان»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> حداکثر عمق این خلیج ۱۸۲ متر در رأس المسندم و حداقل ۳۰ متر در دهانهٔ اروندرود است. سواحل ایران تمامی ضلع شمالی خلیج فارس را دربر میگیرد و تنها بخش کوچکی از گوشهٔ شمال غربی آن در اختیار کشورهای کویت و عراق قرار دارد.<ref>[https://www.jahannews.com/detailed/300582/خلیج-فارس-ترس-تحریف-چرا «خلیج فارس، ترس و تحریف؛ چرا؟»، جهاننیوز.]</ref> طول خلیج فارس از تنگهٔ هرمز تا آخرین نقطهٔ پیشروی آن در جهت غرب در حدود ۸۰۵ کیلومتر و عریضترین بخش آن ۲۹۰ کیلومتر است.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/166 پارساپور، «جغرافیای دریای پارس (خلیج فارس)»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> خلیج فارس در ۲۴ تا ۳۰ درجه و ۳۰ دقیقهٔ عرض شمالی و ۴۸ تا ۵۶ درجه و ۲۵ دقیقهٔ طول شرقی از نصفالنهار گرینویچ قرار دارد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/8738 مجتهدزاده، «خلیج فارس»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> کف این خلیج مملو از برآمدگیهای سنگی و صخرههای مرجانی است که بهعنوان یکی از مناطق اصلی صید مروارید شناخته میشوند. همچنین، تنوع زیستی قابل توجهی در آبهای خلیج فارس وجود دارد که از جمله آن میتوان به حضور بیش از ۱۵۰ گونه مختلف ماهی اشاره کرد.<ref>[https://www.jahannews.com/detailed/300582/خلیج-فارس-ترس-تحریف-چرا «خلیج فارس، ترس و تحریف؛ چرا؟»، جهاننیوز.]</ref> | ||
=== جزایر خلیج فارس === | === جزایر خلیج فارس === | ||
| خط ۲۵: | خط ۲۷: | ||
== قدمت نام خلیج فارس == | == قدمت نام خلیج فارس == | ||
[[پرونده:خلیج فارس۱.png|جایگزین=نام خلیج فارس روی نقشهای که توسط دریانوردان فرانسوی ترسیم شده|بندانگشتی|نام خلیج فارس روی نقشهای که توسط دریانوردان راسوی در سال۱۵۲۰م (۸۹۹ش ترسیم شده است.]] | [[پرونده:خلیج فارس۱.png|جایگزین=نام خلیج فارس روی نقشهای که توسط دریانوردان فرانسوی ترسیم شده|بندانگشتی|نام خلیج فارس روی نقشهای که توسط دریانوردان راسوی در سال۱۵۲۰م (۸۹۹ش ترسیم شده است.]] | ||
آثار برجای مانده از یونانیان، قدیمترین منابعی هستند که به دریای «پرس»، سرزمین «پارسه»، «پرسای» و «پرسپولیس»، (شهر یا مملکت پارسیان) اشاره کردهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/275151/نگاهی-اجمالی-به-پیشینۀ-تاریخی-خلیج-فارس-حبیبالله-محمودیان محمودیان، «نگاهی اجمالی به پیشینۀ تاریخی خلیج فارس/ حبیبالله محمودیان»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در سنگنوشتهٔ داریوش هخامنشی متعلق به سال ۵۰۵ تا ۵۱۸ پیش از میلاد، نام دریای پارس ذکر شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615959781-10357-99-26.pdf کشاورز، «بررسی سیر تحوالت تاریخی خلیج فارس در ایران باستان»، 1393ش، ص70.]</ref> با استناد به اسناد و نقشههای تاریخی از سدههای هفتم و هشتم پیش از میلاد تا دورهٔ اوج جغرافیا در جهان، همهٔ دانشمندان، پژوهشگران و نقشهکشهای نامدار، در اشاره به خلیج واقع در جنوب ایران، از نامهایی چون «دریای پارس»، «خلیج فارس»، «سینوس پرسیکوس»، «بحرالفارس»، «ماره پرسیکوس» و «پرشین گلف» استفاده کردهاند که همگی بر مفهوم «خلیج فارس» یا «دریای فارس» دلالت دارند.<ref>کیانی هفتلنگ، «پیشینه خلیج فارس و تفاوت آن با دریای فارس، ۱۳۸۵»، 1385ش، ص33.</ref> | آثار برجای مانده از یونانیان، قدیمترین منابعی هستند که به دریای «پرس»، سرزمین «پارسه»، «پرسای» و «پرسپولیس»، (شهر یا مملکت پارسیان) اشاره کردهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/275151/نگاهی-اجمالی-به-پیشینۀ-تاریخی-خلیج-فارس-حبیبالله-محمودیان محمودیان، «نگاهی اجمالی به پیشینۀ تاریخی خلیج فارس/ حبیبالله محمودیان»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در سنگنوشتهٔ داریوش هخامنشی متعلق به سال ۵۰۵ تا ۵۱۸ پیش از میلاد، نام دریای پارس ذکر شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615959781-10357-99-26.pdf کشاورز، «بررسی سیر تحوالت تاریخی خلیج فارس در ایران باستان»، 1393ش، ص70.]</ref> با استناد به اسناد و نقشههای تاریخی از سدههای هفتم و هشتم پیش از میلاد تا دورهٔ اوج جغرافیا در جهان، همهٔ دانشمندان، پژوهشگران و نقشهکشهای نامدار، در اشاره به خلیج واقع در جنوب ایران، از نامهایی چون «دریای پارس»، «خلیج فارس»، «سینوس پرسیکوس»، «بحرالفارس»، «ماره پرسیکوس» و «پرشین گلف» استفاده کردهاند که همگی بر مفهوم «خلیج فارس» یا «دریای فارس» دلالت دارند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349716/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 کیانی هفتلنگ، «پیشینه خلیج فارس و تفاوت آن با دریای فارس، ۱۳۸۵»، 1385ش، ص33.]</ref> | ||
در کلیهٔ موافقتنامههایی که پرتغال، اسپانیا، بریتانیا، هلند، فرانسه و آلمان با دولت [[ایران]] طی سالهای ۱۵۰۷م تا ۱۵۶۰م داشتند، از عبارت «خلیج الفارسی» و در متن انگلیسی از اصطلاح «Persian Gulf» استفاده شده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/123357/نام-خلیج-فارس-در-منابع-تاریخی بهمن، «نام خلیج فارس در منابع تاریخی»، وبسایت همشهری آنلاین].</ref> سازمان ملل متحد در سه نوبت، نام رسمی و تغییرناپذیر آبراه جنوبی ایران را خلیج فارس اعلام کرده<ref>[http://tarikhirani.ir/fa/news/694/نگاهی-به-نام-های-تاریخی-خلیج-فارس- «نگاهی به نامهای تاریخی خلیج فارس»، وبسایت تاریخ ایرانی].</ref> و طی دستورالعمل این سازمان در سال ۱۹۹۴م، استفاده از نام صحیح خلیج فارس برای همه کشورها الزامی شده است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/241147/دستور-سازمان-ملل-درباره-نام-خلیج-فارس «دستور سازمان ملل دربارة نام خلیج فارس»، ویکی تابناک].</ref> | در کلیهٔ موافقتنامههایی که پرتغال، اسپانیا، بریتانیا، هلند، فرانسه و آلمان با دولت [[ایران]] طی سالهای ۱۵۰۷م تا ۱۵۶۰م داشتند، از عبارت «خلیج الفارسی» و در متن انگلیسی از اصطلاح «Persian Gulf» استفاده شده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/123357/نام-خلیج-فارس-در-منابع-تاریخی بهمن، «نام خلیج فارس در منابع تاریخی»، وبسایت همشهری آنلاین].</ref> سازمان ملل متحد در سه نوبت، نام رسمی و تغییرناپذیر آبراه جنوبی ایران را خلیج فارس اعلام کرده<ref>[http://tarikhirani.ir/fa/news/694/نگاهی-به-نام-های-تاریخی-خلیج-فارس- «نگاهی به نامهای تاریخی خلیج فارس»، وبسایت تاریخ ایرانی].</ref> و طی دستورالعمل این سازمان در سال ۱۹۹۴م، استفاده از نام صحیح خلیج فارس برای همه کشورها الزامی شده است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/241147/دستور-سازمان-ملل-درباره-نام-خلیج-فارس «دستور سازمان ملل دربارة نام خلیج فارس»، ویکی تابناک].</ref> | ||
| خط ۳۱: | خط ۳۳: | ||
=== تحریف نام خلیج فارس === | === تحریف نام خلیج فارس === | ||
[[پرونده:خلیج فارس۲.jpg|جایگزین=تأکید سازمان ملل متحد در مورد الزام استفاده از نام تاریخی «خلیج فارس»|بندانگشتی|تأکید سازمان ملل متحد در مورد الزام استفاده از نام تاریخی «خلیج فارس»]] | [[پرونده:خلیج فارس۲.jpg|جایگزین=تأکید سازمان ملل متحد در مورد الزام استفاده از نام تاریخی «خلیج فارس»|بندانگشتی|تأکید سازمان ملل متحد در مورد الزام استفاده از نام تاریخی «خلیج فارس»]] | ||
بهدنبال ملی شدن صنعت نفت ایران در سال ۱۹۵۰م و خلع ید شرکتهای انگلیسی و قطع ارتباط میان [[ایران]] و انگلیس، این کشور بهمنظور تلافی، کتابی را به نام «Golden Bulbs at Arabic Gulf» در سال ۱۹۵۷م به چاپ رسانید، این کتاب سرآغازی بر تحریف نام خلیج فارس بود.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/826 عجم، «اسامی جغرافیایی باستانی میراث بشریت»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> همچنین برخی کشورهای عربزبان مانند [[امارات متحده عربی]]، [[کویت]] و [[عربستان سعودی]] با تأکید بر اختلافات موجود بر سر | بهدنبال ملی شدن صنعت نفت ایران در سال ۱۹۵۰م و خلع ید شرکتهای انگلیسی و قطع ارتباط میان [[ایران]] و انگلیس، این کشور بهمنظور تلافی، کتابی را به نام «Golden Bulbs at Arabic Gulf» در سال ۱۹۵۷م به چاپ رسانید، این کتاب سرآغازی بر تحریف نام خلیج فارس بود.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/826 عجم، «اسامی جغرافیایی باستانی میراث بشریت»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> همچنین برخی کشورهای عربزبان مانند [[امارات متحده عربی]]، [[کویت]] و [[عربستان سعودی]] با تأکید بر اختلافات موجود بر سر جزایر سهگانه خلیج فارس، از نام خلیج عربی استفاده میکنند.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/710721-اردیبهشت-روزملی-خلیج-فارس «چرا امروز 10 اردیبهشت را روز ملی خلیجفارس نامگذاری کردند؟»، وبسایت اعتمادآنلاین.]</ref> | ||
پس از تحریف نام خلیج فارس در اطلس مشهور جهانی نشنال جئوگرافیک، خشم و اعتراض عمومی در داخل و خارج ایران، نسبت به این تحریف صورت گرفت که منجر به جبران و عذرخواهی مدیر مؤسسه از ملت ایران شد.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/826 عجم، «اسامی جغرافیایی باستانی میراث بشریت»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> | پس از تحریف نام خلیج فارس در اطلس مشهور جهانی نشنال جئوگرافیک، خشم و اعتراض عمومی در داخل و خارج ایران، نسبت به این تحریف صورت گرفت که منجر به جبران و عذرخواهی مدیر مؤسسه از ملت ایران شد.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/826 عجم، «اسامی جغرافیایی باستانی میراث بشریت»، وبسایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> | ||
| خط ۴۲: | خط ۴۴: | ||
# '''اهمیت فرهنگی و ایدئولوژیکی:''' منطقهٔ خلیج فارس، همواره گهوارهٔ تمدنهای بشری بوده و اقوام بسیاری چون ایلامیها، سومریها، کلدانیها، آشوریها، بابلیها، مصریها، کنتانیها و فنیقیها، فرهنگ خویش را از این منطقه به دیگر نقاط جهان صادر میکردند.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/686 «اهمیت استراتژیک منطقه خلیج فارس»، سایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> | # '''اهمیت فرهنگی و ایدئولوژیکی:''' منطقهٔ خلیج فارس، همواره گهوارهٔ تمدنهای بشری بوده و اقوام بسیاری چون ایلامیها، سومریها، کلدانیها، آشوریها، بابلیها، مصریها، کنتانیها و فنیقیها، فرهنگ خویش را از این منطقه به دیگر نقاط جهان صادر میکردند.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/686 «اهمیت استراتژیک منطقه خلیج فارس»، سایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> | ||
== بحرانها و جنگهای مؤثر بر امنیت خلیج فارس | == بحرانها و جنگهای مؤثر بر امنیت خلیج فارس == | ||
'''جنگ ایران و عراق و تأسیس شورای همکاری خلیج فارس:''' شورای همکاری خلیج فارس پس از شروع جنگ ایران و عراق با حضور شش کشور عربی حوزهٔ خلیج فارس شامل امارات متحده عربی، بحرین، عربستان سعودی، عمان، قطر و کویت در سال ۱۹۸۱م بدون حضور ایران و عراق تشکیل شد. کشورهای عضو، ضمن حمایت از عراق، سعی داشتند جنگ را کنترل کرده و از گسترش آن به کشورهای عضو جلوگیری کنند. با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ توسط ایران در سال ۱۳۶۷ش، دورۀ جدیدی در روابط منطقهای آغاز شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128346/خلیج-فارس-امنیت-منطقه-ای-و-اهداف-سیاسیت-خارجی-جمهوری-اسلامی-ایران باقری، «خلیج فارس امنیت منطقهای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، 1386ش، ص119.]</ref><ref group="دیدگاه">شاید بهتر باشه در این دو جنگ خلیج فارس تمرکز بر این باشد که چرا به نام جنگ خلیج فارس معروف شدند و بقیه اطلاعات را محدودتر آورد. | |||
'''جنگ ایران و عراق و تأسیس شورای همکاری خلیج فارس:''' شورای همکاری خلیج فارس پس از شروع جنگ ایران و عراق با حضور شش کشور عربی حوزهٔ خلیج فارس شامل امارات متحده عربی، بحرین، عربستان سعودی، عمان، قطر و کویت در سال ۱۹۸۱م بدون حضور ایران و عراق تشکیل شد. کشورهای عضو، ضمن حمایت از عراق، | |||
'''در جنگ اول خلیج فارس، به دو نکته برای نام این جنگ طبق منبعی اشاره شد. برای جنگ دوم دلیلی پیدا نکردم. برای همین جنگ اول خلیج فارس را جنگ خلیج فارس و جنگ دوم را جنگ آمریکا و عراق نوشتم.'''</ref> | '''در جنگ اول خلیج فارس، به دو نکته برای نام این جنگ طبق منبعی اشاره شد. برای جنگ دوم دلیلی پیدا نکردم. برای همین جنگ اول خلیج فارس را جنگ خلیج فارس و جنگ دوم را جنگ آمریکا و عراق نوشتم.'''</ref> | ||
'''جنگ خلیج فارس:''' این جنگ که از نظر حجم تجهیزات و گستردگی ائتلاف، بزرگترین نبرد پس از جنگ جهانی دوم در قرن بیستم محسوب میشود، در پی حملهٔ عراق به کویت در مرداد ۱۳۶۹ش آغاز شد.<ref>[https://farsnews.ir/FarsNews/1421097360000422612/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%AC%D8%A8%D9%87%D9%87-%D8%A7%D8%A6%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%A6%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4 «مقایسه جبهه ائتلاف جنگ اول خلیج فارس با ائتلاف مبارزه با داعش»، خبرگزاری فارس.]</ref> نامگذاری این جنگ به خلیج فارس از آن رو است که بین | '''جنگ خلیج فارس:''' این جنگ که از نظر حجم تجهیزات و گستردگی ائتلاف، بزرگترین نبرد پس از جنگ جهانی دوم در قرن بیستم محسوب میشود، در پی حملهٔ عراق به کویت در مرداد ۱۳۶۹ش آغاز شد.<ref>[https://farsnews.ir/FarsNews/1421097360000422612/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%AC%D8%A8%D9%87%D9%87-%D8%A7%D8%A6%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%A6%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D8%B4 «مقایسه جبهه ائتلاف جنگ اول خلیج فارس با ائتلاف مبارزه با داعش»، خبرگزاری فارس.]</ref> نامگذاری این جنگ به خلیج فارس از آن رو است که جنگ بین عراق و کویت در محدوده آبی سرزمینی طرفین در خلیج فارس، رخ داده است.<ref>[https://karimeh.com/News/fa/2/107/%D8%AC%D9%86%DA%AF%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%20War%20Gulf%20Persian اشرفی، «جنگ خلیج فارس War Gulf Persian»، وبسایت اندیشکده مطالعات راهبردی کریمه (س).]</ref> صدام حسین با انگیزههایی مانند تصاحب ذخایر نفتی کویت، حل بحران اقتصادی و بدهیهای کلان به کویت حمله و آن را در مدت کوتاهی اشغال کرد. با صدور قطعنامهٔ ۶۷۸ در نوامبر ۱۹۹۰م توسط سازمان ملل، ائتلافی میان کشورها به سرکردگی ایالات متحده با حدود ۶۰۰٬۰۰۰ نفر نیرو و هزاران هواپیما، تانک و ناوگان صورت گرفت و پس از ۴۲ روز برتری هوایی، تنها با ۱۰۰ ساعت عملیات زمینی به پیروزی انجامید. ارتش عراق بهسرعت متلاشی و کویت در فوریهٔ ۱۹۹۱م آزاد شد.<ref>[https://farsnews.ir/FarsNews/1421097360000422612/مقایسه-جبهه-ائتلاف-جنگ-اول-خلیج-فارس-با-ائتلاف-مبارزه-با-داعش «مقایسه جبهه ائتلاف جنگ اول خلیج فارس با ائتلاف مبارزه با داعش»، خبرگزاری فارس.]</ref> اهمیت این جنگ از آن رو است که برخی تحلیلگران سیاسی، وقوع آن را نقطهعطفی در تداوم حضور نظامی ایالات متحده در خلیج فارس برای دهههای آینده دانستهاند.<ref>[https://karimeh.com/News/fa/2/107/%D8%AC%D9%86%DA%AF%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%20War%20Gulf%20Persian اشرفی، «جنگ خلیج فارس War Gulf Persian»، وبسایت اندیشکده مطالعات راهبردی کریمه (س).]</ref> | ||
'''جنگ عراق و آمریکا:''' پس از حملات ۱۱ سپتامبر، ائتلافی به رهبری آمریکا و بریتانیا با طرح اتهاماتی مبنی بر حمایت عراق از تروریسم و در اختیار داشتن سلاحهای کشتار جمعی، در مارس ۲۰۰۳م آمریکا به این کشور حمله کرد که به سقوط حکومت صدام حسین انجامید.<ref>[https://jangaavaran.ir/golf-war1991/ تارخ، «جنگ دوم خلیج فارس (عملیات اشغال عراق توسط آمریکا در سال 2003 میلادی)»، وبسایت جنگاوران.]</ref> | '''جنگ عراق و آمریکا:''' پس از حملات ۱۱ سپتامبر، ائتلافی به رهبری آمریکا و بریتانیا با طرح اتهاماتی مبنی بر حمایت عراق از تروریسم و در اختیار داشتن سلاحهای کشتار جمعی، در مارس ۲۰۰۳م آمریکا به این کشور حمله کرد که به سقوط حکومت صدام حسین انجامید.<ref>[https://jangaavaran.ir/golf-war1991/ تارخ، «جنگ دوم خلیج فارس (عملیات اشغال عراق توسط آمریکا در سال 2003 میلادی)»، وبسایت جنگاوران.]</ref> | ||
=== چالشها و منازعات امنیتی معاصر === | === چالشها و منازعات امنیتی معاصر === | ||
'''اختلافات ارضی:''' پس از پایان جنگ عراق با ایران، روابط ایران و شورای همکاری خلیج فارس تحت تأثیر ادعاهای ارضی امارات متحده عربی علیه جزایر سهگانه خلیج فارس قرار گرفت. اوج این ادعاها در نخستین اجلاس سران شورا پس از طرح این مسئله در سال ۱۳۷۱ش مشاهده شد. جمهوری اسلامی ایران همواره بر اصولی چون حسن همجواری، گسترش روابط دوستانه با همسایگان و حل مسالمتآمیز اختلافات تأکید داشته و با | '''اختلافات ارضی:''' پس از پایان جنگ عراق با ایران، روابط ایران و شورای همکاری خلیج فارس تحت تأثیر ادعاهای ارضی امارات متحده عربی علیه جزایر سهگانه خلیج فارس قرار گرفت. اوج این ادعاها در نخستین اجلاس سران شورا پس از طرح این مسئله در سال ۱۳۷۱ش مشاهده شد. جمهوری اسلامی ایران همواره بر اصولی چون حسن همجواری، گسترش روابط دوستانه با همسایگان و حل مسالمتآمیز اختلافات تأکید داشته و با خویشتنداری، تنشزدایی و اعتمادسازی کوشید تا حسن نیت خود را نشان دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/128346/خلیج-فارس-امنیت-منطقه-ای-و-اهداف-سیاسیت-خارجی-جمهوری-اسلامی-ایران باقری، «خلیج فارس امنیت منطقهای و اهداف سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، 1386ش، ص120.]</ref> | ||
'''حضور نظامی ایالات متحده در منطقه خلیج فارس:''' آمریکا در هر شش کشور عضو شورای همکاری دارای پایگاههای نظامی یا حق استفاده از تأسیسات دفاعی است. این پایگاهها بهعنوان نماد تعهد امنیتی واشینگتن و ابزاری بازدارنده در منطقه عمل کرده و در درگیریهای نظامی منطقهای نقش پشتیبانی لجستیک و راداری ایفا کردهاند.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بین-الملل-15/1706326-پایگاه-های-آمریکا-در-خلیج-فارس-اهداف-یا-عوامل-بازدارنده «پایگاههای آمریکا در خلیج فارس؛ اهداف یا عوامل بازدارنده؟»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران- تهران.]</ref> در درگیریهای گذشته مانند [[عملیات وعده صادق]] ۱ و ۲ و [[جنگ دوازدهروزه|جنگ دوازده روزه]]، نقش فعال پایگاههای آمریکا در منطقه آشکار شد. این پایگاهها در مقابله با موشکها، پشتیبانی راداری و سوخترسانی مشارکت داشتند. ایران تا آن زمان از حمله به این پایگاهها خودداری کرده بود و تنها یک پایگاه آمریکایی در قطر را هدف قرار داده بود.<ref>[https://www.irna.ir/news/86122465/فرازمند-کشورهای-حاشیه-خلیج-فارس-منطق-قدرت-را-خوب-می-فهمد «فرازمند: کشورهای حاشیه خلیج فارس منطق قدرت را خوب میفهمند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> پس از این که آمریکا بههمراه اسرائیل جنگی نظامی را علیه ایران آغاز کرد، ایران نیز در پاسخدهی محدودیتی قائل نشد و در [[جنگ رمضان]]<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بین-الملل-15/1706326-پایگاه-های-آمریکا-در-خلیج-فارس-اهداف-یا-عوامل-بازدارنده «پایگاههای آمریکا در خلیج فارس؛ اهداف یا عوامل بازدارنده؟»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران- تهران.]</ref> پایگاهها و منافع آمریکا در منطقه را مستقیماً مورد هدف قرار داد.<ref>[https://www.irna.ir/news/86122465/فرازمند-کشورهای-حاشیه-خلیج-فارس-منطق-قدرت-را-خوب-می-فهمد «فرازمند: کشورهای حاشیه خلیج فارس منطق قدرت را خوب میفهمند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | |||
''' | '''درگیریهای نظامی اخیر (جنگ رمضان):''' کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در قبال جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران رویکردهای متفاوتی دارند؛ امارات و بحرین از اقدامات نظامی آمریکا حمایت کردند و ایران را تهدید اصلی دانستند. قطر و عمان بر گفتوگو بهعنوان راهحل تأکید کردند و اقدامات اسرائیل را بیثباتکننده ارزیابی کردند. عربستان و کویت ترکیبی از اقدامات تنشزا و دیپلماسی را برای حفظ منافع ملی خود به کار گرفتند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1158491/3-رویکرد-کشورهای-عربی-خلیج-فارس-در-قبال-جنگ-آمریکا-و-اسرائیل-علیه-ایران «3 رویکرد کشورهای عربی خلیج فارس در قبال جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref> | ||
در پی این کنترل، حساب رسمی سازمان مدیریت آبراهه خلیجفارس (PGSA) برای اطلاعرسانی فعالیتهای این سازمان | '''مدیریت تنگه هرمز:''' بهدنبال جنگ آمریکایی-صهیونی علیه ایران اهمیت تنگه هرمز برای اقتصاد جهانی با بستن آن توسط ایران آشکار شد؛ چرا که بخش عمدهای از تجارت نفت و گاز جهان روزانه از این آبراه میگذرد و بستن آن تأثیر گسترده بر بازار انرژی تمام جهان،<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1351721/مرحله-جدید-مدیریت-تنگه-هرمز عظیمنیا، «مرحله جدید مدیریت تنگه هرمز»، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> از جمله ایالات متحده آمریکا، اروپا، چین، هند و آسیای نوظهور و کشورهای حاشیه خلیج فارس گذاشت.<ref>[https://www.irna.ir/news/86139666/بحران-تنگه-هرمز-اقتصاد-جهانی-در-کما «بحران تنگه هرمز؛ اقتصاد جهانی در کما»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> مدیریت جدید این آبراه، ابزاری برای تنظیمگری اقتصادی محسوب میشود؛ زیرا این امر به ایران امکان میدهد بر جریان انرژی نظارت مستقیم داشته باشد.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1351721/مرحله-جدید-مدیریت-تنگه-هرمز عظیمنیا، «مرحله جدید مدیریت تنگه هرمز»، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> در پی این کنترل، حساب رسمی سازمان مدیریت آبراهه خلیجفارس (PGSA) برای اطلاعرسانی فعالیتهای این سازمان راهاندازی شده که به ارائه آخرین اخبار و اطلاعات دربارهٔ تنگه هرمز و تحولات منطقهای میپردازد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1405022816622/آغاز-به-کار-حساب-مدیریت-آبراهه-خلیج-فارس «آغاز به کار حساب «مدیریت آبراهه خلیج فارس»»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | ||
== روز ملی خلیج فارس == | == روز ملی خلیج فارس == | ||
