ایجاد لینک داخلی
ابرابزار
خط ۱: خط ۱:
[[پرونده:اطعام-غدیر.jpg|بندانگشتی|311x311پیکسل|در روایات اهل‌بیت به اطعام غدیر سفارش شده است]]
[[پرونده:اطعام-غدیر.jpg|بندانگشتی|311x311پیکسل|در روایات اهل‌بیت به اطعام غدیر سفارش شده است]]
'''<big>اطعام غدیر</big>'''؛ غذا دادن به دیگران در روز عید غدیر به شکرانۀ امامت علی بن ابی‌طالب.
'''{{درشت|اطعام غدیر}}'''؛ غذا دادن به دیگران در روز عید غدیر به شکرانهٔ امامت علی بن ابی‌طالب.


اطعام غدیر از آداب‌ورسوم شیعیان در گرامیداشت [[رویداد غدیر خم]] است که در روایات [[اهل‌بیت]] به آن سفارش شده است. برخی روایات، ثواب فراوانی برای اطعام در [[عید غدیر]] برشمرده‌‌اند و در این روایات از [[شیعه|شیعیان]] خواسته‌ شده است که به ‌اندازه توان خود به آن اهتمام بورزند.
اطعام غدیر از آداب‌ورسوم شیعیان در گرامیداشت [[رویداد غدیر خم]] است که در روایات [[اهل‌بیت]] به آن سفارش شده است. برخی روایات، ثواب فراوانی برای اطعام در [[عید غدیر]] برشمرده‌اند و در این روایات از [[شیعه|شیعیان]] خواسته شده است که به اندازه توان خود به آن اهتمام بورزند.
==مفهوم‌شناسی==
واژه عربی «اطعام» به‌معنای خوراندن و غذا دادن به دیگری،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D9%85 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه اطعام.]</ref> در فرهنگ مسلمانان یک فضیلت اخلاقی و عمل ستوده به‌شمار می‌رود.<ref>[https://lib.eshia.ir/15101/1/292/%D8%A5%D9%90%D8%B7%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8F_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%91%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%90 برقی، المحاسن، 1371ق، ج1، ص292.]</ref> در فرهنگ شیعیان، سنت غذا دادن به دیگران به‌مناسبت عید غدیر و با عنوان «اطعام غدیر»، نشانۀ شکرگزاری و شادمانی آیینی به‌خاطر امامت [[امام علی|علی بن ابی‌طالب]] است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10267/1/752 شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، 1411ق، ص752.]</ref> 
==پیشینه==
[[حضرت محمد]] در سال دهم هجرت، همراه هزاران نفر برای انجام [[مناسک حج]] از [[مدینه]] به طرف [[مکه]] حرکت کرد.<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج۳، ص۱۴۸.</ref> پیامبر در این سفر که آخرین [[حج]] او بود و به [[حجة الوداع]] مشهور شد، پس از پایان اعمال حج به طرف مدینه حرکت کرد.  در روز [[۱۸ ذی‌الحجه|هجدهم ماه ذی‌الحجه]] که پیامبر اکرم به منطقه‌ای با نام [[غدیر خم]] رسیده بود، [[جبرئیل|فرشتۀ وحی]] بر او نازل شد و از جانب [[خدا|خداوند]]، به او امر کرد تا [[امام علی|علی]] را به‌عنوان جانشین خود، به مردم معرفی کند. رسول خدا در حضور هزاران [[حاجی]] که همراه او بودند، [[ولایت امام علی|ولایت علی بن ابی‌طالب]] را اعلام کرد.<ref>[https://lib.eshia.ir/40157/3/605 ابن‌اثیر، أسد الغابة، 1409ق، ج3، ص405.]</ref> این واقعه به‌تدریج و با اهتمام ویژۀ اهل‌بیت، به‌عنوان عید بزرگ شیعیان، نهادینه شد و «عید الله الأکبر»<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/8/89 شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۸، ص۸۹.]</ref> نام گرفت.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=34429 خامنه‌ای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>  از پیامبر خدا نقل شده است که روز غدیر خم را برترین عید امت مسلمان معرفی کرده، زیرا خداوند در آن روز، دین را تکمیل و نعمت را بر مسلمانان تمام کرده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/15033/1/188 شیخ صدوق، الأمالی، 1417ق، ص188.]</ref> [[امام جعفر صادق|امام صادق]]، عید غدیر را شریف‌ترین عید مسلمانان<ref>[https://lib.eshia.ir/15079/1/168/%D8%A3%D8%B9%D8%B8%D9%85%D9%87%D9%85%D8%A7_%D9%88%D8%A3%D8%B4%D8%B1%D9%81%D9%87%D9%85%D8%A7 حلی، العدد القویة لعدد المخاوف الیومیة، 1408ق، ص168.]</ref> و شایستۀ شکرگزاری در پیشگاه خداوند دانسته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/10/443 شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، 1416ق، ج10، ص443.]</ref> [[امام رضا]]، روز غدیر را نزد آسمانیان مشهورتر از زمینیان دانسته<ref>[https://lib.eshia.ir/10083/6/24/%D9%8A%D9%88%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%AF%D9%8A%D8%B1_%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D8%B4%D9%87%D8%B1_%D9%85%D9%86%D9%87_%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%B6 شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، 1364ش، ج6، ص24.]</ref> و در این روز، مجلس بزرگداشت برگزار می‌کرده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10267/1/752/%D8%A3%D8%A8%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%B9%D9%84%D9%8A_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D8%A7_%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%81%D9% شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، 1411ق، ص752.]</ref>


* ابن‌طلحه شافعی (۵۸۲–۶۵۲ق)، از علمای اهل‌سنت در سدۀ هفتم هجری، به عیدبودن روز [[۱۸ ذی‌الحجه|هجدهم ذی‌الحجه]] در فرهنگ مسلمانان آن روزگار تصریح کرده است. به گفته او، عید دانستن این روز از آن‌رو بوده است كه رسول خدا، على را به منزلتی رفیع تخصیص داد و هیچ یک از مردم را در این جایگاه با على شریک نساخت.<ref>[https://lib.eshia.ir/86876/1/79/%D8%B5%D8%A7%D8%B1_%D8%B0%D9%84%D9%83_%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85_%D8%B9%D9%8A%D8%AF%D8%A7_%D9%88_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%85%D8%A7 نصیبی، مطالب السؤول فی مناقب آل‌الرسول، 1419ق، ص79.]</ref>  
== مفهوم‌شناسی ==
* علی بن حسین مسعودی تاریخ‌نگار و جغرافی‌دان مسلمان سده چهارم هجری، نوشته است که فرزندان و شیعیان امام علی، روز غدیر خم را بزرگ می‌دارند.<ref>[https://lib.eshia.ir/40028/1/222 مسعودی، التنبیه و الاِشراف، ۱۳۵۷ق، ص۲۲۱-222.]</ref>  
واژه عربی «اطعام» به‌معنای خوراندن و غذا دادن به دیگری،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/اطعام دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه اطعام.]</ref> در فرهنگ مسلمانان یک فضیلت اخلاقی و عمل ستوده به‌شمار می‌رود.<ref>[https://lib.eshia.ir/15101/1/292/إِطْعَامُ_الطَّعَامِ برقی، المحاسن، 1371ق، ج1، ص292.]</ref> در فرهنگ شیعیان، سنت غذا دادن به دیگران به‌مناسبت عید غدیر و با عنوان «اطعام غدیر»، نشانهٔ شکرگزاری و شادمانی آیینی به‌خاطر امامت [[امام علی|علی بن ابی‌طالب]] است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10267/1/752 شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، 1411ق، ص752.]</ref>
* شیخ کلینی (۲۵۸-۳۲۹ق)، محدث قرن چهارم هجری نیز در روایتی به جشن‌ گرفتن شیعیان در عید غدیر، اشاره کرده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/4/149/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92_%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%91%D9%8E%D8%AE%D9%90%D8%B0%D9%8E_%D8%B0%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%83%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%85%D9%8E_%D8%B9%D9%90%D9%8A%D8%AF%D8%A7%D9%8B کلینی، الکافی، 1417ق، ج4، ص149.]</ref>  
 
== پیشینه ==
[[حضرت محمد]] در سال دهم هجرت، همراه هزاران نفر برای انجام [[مناسک حج]] از [[مدینه]] به طرف [[مکه]] حرکت کرد.<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ۱۳۸۷ق، ج۳، ص۱۴۸.</ref> پیامبر در این سفر که آخرین [[حج]] او بود و به [[حجة الوداع]] مشهور شد، پس از پایان اعمال حج به طرف مدینه حرکت کرد. در روز [[۱۸ ذی‌الحجه|هجدهم ماه ذی‌الحجه]] که پیامبر اکرم به منطقه‌ای با نام [[غدیر خم]] رسیده بود، [[جبرئیل|فرشتهٔ وحی]] بر او نازل شد و از جانب [[خدا|خداوند]]، به او امر کرد تا [[امام علی|علی]] را به‌عنوان جانشین خود، به مردم معرفی کند. رسول خدا در حضور هزاران [[حاجی]] که همراه او بودند، [[ولایت امام علی|ولایت علی بن ابی‌طالب]] را اعلام کرد.<ref>[https://lib.eshia.ir/40157/3/605 ابن‌اثیر، أسد الغابة، 1409ق، ج3، ص405.]</ref> این واقعه به‌تدریج و با اهتمام ویژهٔ اهل‌بیت، به‌عنوان عید بزرگ شیعیان، نهادینه شد و «عید الله الأکبر»<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/8/89 شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۸، ص۸۹.]</ref> نام گرفت.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=34429 خامنه‌ای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> از پیامبر خدا نقل شده است که روز غدیر خم را برترین عید امت مسلمان معرفی کرده، زیرا خداوند در آن روز، دین را تکمیل و نعمت را بر مسلمانان تمام کرده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/15033/1/188 شیخ صدوق، الأمالی، 1417ق، ص188.]</ref> [[امام جعفر صادق|امام صادق]]، عید غدیر را شریف‌ترین عید مسلمانان<ref>[https://lib.eshia.ir/15079/1/168/أعظمهما_وأشرفهما حلی، العدد القویة لعدد المخاوف الیومیة، 1408ق، ص168.]</ref> و شایستهٔ شکرگزاری در پیشگاه خداوند دانسته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/10/443 شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، 1416ق، ج10، ص443.]</ref> [[امام رضا]]، روز غدیر را نزد آسمانیان مشهورتر از زمینیان دانسته<ref>[https://lib.eshia.ir/10083/6/24/يوم_الغدير_في_السماء_اشهر_منه_في_الارض شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، 1364ش، ج6، ص24.]</ref> و در این روز، مجلس بزرگداشت برگزار می‌کرده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10267/1/752/%D8%A3%D8%A8%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%B9%D9%84%D9%8A_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89_%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D8%A7_%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D9%81%D9% شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، 1411ق، ص752.]</ref>
* ابن‌طلحه شافعی (۵۸۲–۶۵۲ق)، از علمای اهل‌سنت در سدهٔ هفتم هجری، به عیدبودن روز [[۱۸ ذی‌الحجه|هجدهم ذی‌الحجه]] در فرهنگ مسلمانان آن روزگار تصریح کرده است. به گفته او، عید دانستن این روز از آن‌رو بوده است که رسول خدا، علی را به منزلتی رفیع تخصیص داد و هیچ‌یک از مردم را در این جایگاه با علی شریک نساخت.<ref>[https://lib.eshia.ir/86876/1/79/صار_ذلك_اليوم_عيدا_و_موسما نصیبی، مطالب السؤول فی مناقب آل‌الرسول، 1419ق، ص79.]</ref>
* علی بن حسین مسعودی تاریخ‌نگار و جغرافی‌دان مسلمان سده چهارم هجری، نوشته است که فرزندان و شیعیان امام علی، روز غدیر خم را بزرگ می‌دارند.<ref>[https://lib.eshia.ir/40028/1/222 مسعودی، التنبیه و الاِشراف، ۱۳۵۷ق، ص۲۲۱-222.]</ref>
* شیخ کلینی (۲۵۸–۳۲۹ق)، محدث قرن چهارم هجری نیز در روایتی به جشن گرفتن شیعیان در عید غدیر، اشاره کرده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/4/149/أَنْ_يَتَّخِذَ_ذَلِكَ_الْيَوْمَ_عِيداً کلینی، الکافی، 1417ق، ج4، ص149.]</ref>
* گَردیزی، تاریخ‌نگار قرن پنجم هجری نیز روز غدیر خم را از روزهای بزرگ اسلامی و اعیاد شیعیان برشمرده است.<ref>گردیزی، زین الاخبار، ۱۳۶۳ش، ص۴۶۶.</ref> بر اساس گزارش او، مردم در روز غدیر خم شهرها را آذین می‌بستند،<ref>ابن‌کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۸ق، ج۱۱، ص۲۷۶.</ref> خیمه‌ها را برمی‌افراشتند، پرچم‌ها را می‌آویختند، شتر قربانی می‌کردند و شبانگاه آتش روشن کرده به جشن و شادی می‌پرداختند.<ref>[https://lib.eshia.ir/40060/15/14/%D8%A5%D8%B8%D9%87%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8A%D9%86%D8%A9_%D9%81%D9%8A_%D9%8A%D9%88%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D8%8C_%D9%88_%D8%A5%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D9%84_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%8 ابن‌جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ۱۴۱۲ق، ج۱۵، ص۱۴.]</ref>
* گَردیزی، تاریخ‌نگار قرن پنجم هجری نیز روز غدیر خم را از روزهای بزرگ اسلامی و اعیاد شیعیان برشمرده است.<ref>گردیزی، زین الاخبار، ۱۳۶۳ش، ص۴۶۶.</ref> بر اساس گزارش او، مردم در روز غدیر خم شهرها را آذین می‌بستند،<ref>ابن‌کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۸ق، ج۱۱، ص۲۷۶.</ref> خیمه‌ها را برمی‌افراشتند، پرچم‌ها را می‌آویختند، شتر قربانی می‌کردند و شبانگاه آتش روشن کرده به جشن و شادی می‌پرداختند.<ref>[https://lib.eshia.ir/40060/15/14/%D8%A5%D8%B8%D9%87%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8A%D9%86%D8%A9_%D9%81%D9%8A_%D9%8A%D9%88%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D8%8C_%D9%88_%D8%A5%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D9%84_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%8 ابن‌جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ۱۴۱۲ق، ج۱۵، ص۱۴.]</ref>


تبریک‌گفتن، زینت‌کردن، شادمانی، غسل‌کردن، هدیه‌دادن، روزه‌گرفتن و افطاری‌دادن به روزه‌داران، از مهم‌ترین اعمالی است که در عید غدیر، مورد توجه مسلمانان و به‌ویژه شیعیان قرار دارد؛<ref>قمی، مفاتیح‌الجنان، ذیل اعمال روز هجدهم ذی‌الحجه، ص490.</ref> اما از میان این اعمال، اطعام (غذا دادن) دیگران در عید غدیر بیش از سایر اعمال در فرهنگ شیعیان، با اقبال روبرو شده است و امام صادق نیز در روایتی از روز غدیر خم با عنوان «اطعام الطعام» نام برده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/15079/1/169/%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D9%85 حلی، العدد القویة لعدد المخاوف الیومیة، 1408ق، ص169.]</ref> توجه فزاینده شیعیان به سنت «اطعام غدیر» متأثر از آموزه‌های روایی است که پاداش و اجر بی‌شمار و کم‌نظیری برای آن، بیان کرده‌اند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6143858/%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D9%82%DB% «اطعام مومنین در عید غدیر برای همه اعم از فقیر و غنی گواراست»، خبرگزاری مهر.]</ref>  
تبریک‌گفتن، زینت‌کردن، شادمانی، غسل‌کردن، هدیه‌دادن، روزه‌گرفتن و افطاری‌دادن به روزه‌داران، از مهم‌ترین اعمالی است که در عید غدیر، مورد توجه مسلمانان و به‌ویژه شیعیان قرار دارد؛<ref>قمی، مفاتیح‌الجنان، ذیل اعمال روز هجدهم ذی‌الحجه، ص490.</ref> اما از میان این اعمال، اطعام (غذا دادن) دیگران در عید غدیر بیش از سایر اعمال در فرهنگ شیعیان، با اقبال روبرو شده است و امام صادق نیز در روایتی از روز غدیر خم با عنوان «اطعام الطعام» نام برده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/15079/1/169/اطعام_الطعام حلی، العدد القویة لعدد المخاوف الیومیة، 1408ق، ص169.]</ref> توجه فزاینده شیعیان به سنت «اطعام غدیر» متأثر از آموزه‌های روایی است که پاداش و اجر بی‌شمار و کم‌نظیری برای آن، بیان کرده‌اند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6143858/%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D9%82%DB% «اطعام مؤمنین در عید غدیر برای همه اعم از فقیر و غنی گواراست»، خبرگزاری مهر.]</ref>
==سفارش امامان به اطعام در عید غدیر==
 
در برخی گزارش‌های تاریخی از [[اهل‌بیت]] به‌ویژه امام صادق و امام رضا، آمده است که آنها پیروان خود را به اطعام در روز غدیر خم تشویق می‌کردند؛ امام صادق در گفتگو با یاران خویش پس از تأکید بر اهمیت بزرگداشت عید غدیر از میان مناسبت‌های دینی به‌دلیل اهمیت انتصاب علی بن ابی‌طالب به مقام پیشوایی جامعۀ مسلمان، شیعیان را به مجموعه‌ای از اعمال دعوت کرده است که نشانۀ اهتمام به عید غدیر است، از جمله: روزه‌داری، عبادت، عیدی دادن، دیدار برادران دینی و غذا دادن به دیگران.<ref>[https://lib.eshia.ir/15079/1/169/%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85_%D8%B5%D9%8A%D8%A7%D9%85_%D9%88%D9%82%D9%8A%D8%A7%D9%85_%D9%88%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D9%85_%D9%88%D8%B5%D9%84%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%A حلی، العدد القویة لعدد المخاوف الیومیة، 1408ق، ص168.]</ref>
== سفارش امامان به اطعام در عید غدیر ==
در برخی گزارش‌های تاریخی از [[اهل‌بیت]] به‌ویژه امام صادق و امام رضا، آمده است که آنها پیروان خود را به اطعام در روز غدیر خم تشویق می‌کردند؛ امام صادق در گفتگو با یاران خویش پس از تأکید بر اهمیت بزرگداشت عید غدیر از میان مناسبت‌های دینی به‌دلیل اهمیت انتصاب علی بن ابی‌طالب به مقام پیشوایی جامعهٔ مسلمان، شیعیان را به مجموعه‌ای از اعمال دعوت کرده است که نشانهٔ اهتمام به عید غدیر است، از جمله: روزه‌داری، عبادت، عیدی دادن، دیدار برادران دینی و غذا دادن به دیگران.<ref>[https://lib.eshia.ir/15079/1/169/%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85_%D8%B5%D9%8A%D8%A7%D9%85_%D9%88%D9%82%D9%8A%D8%A7%D9%85_%D9%88%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D9%85_%D9%88%D8%B5%D9%84%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%A حلی، العدد القویة لعدد المخاوف الیومیة، 1408ق، ص168.]</ref>
 
امام رضا نیز بر اساس یک گزارش تاریخی در روز عید غدیر، گروهی از یاران نزدیک خویش را برای افطار نزد خود نگه داشت و برای خانواده‌های آنها نیز غذا به همراه هدایای متنوع مانند پوشاک، انگشتر و کفش فرستاد.<ref>[https://lib.eshia.ir/10267/1/752/%D9%82%D8%AF_%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%A8%D8%B3%D9%87%D9%85_%D9%84%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%B7%D8%A7%D8%B1_%D9%88%D9%82%D8%AF_%D9%82%D8%AF%D9%85_%D8%A5%D9%84%D9%89_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%84%D9%87%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، 1411ق، ص752.]</ref> سپس به نقل گزارشی تاریخی پرداخت که بر اساس آن، در یکی از سال‌های دوران حکومت امام علی، روز جمعه با عید غدیر مطابق شده بود و در آن روز امام علی بر فراز منبر به‌مناسبت تقارن دو عید بزرگ غدیر و جمعه،<ref>[https://lib.eshia.ir/10267/1/752/%D9%82%D8%AF_%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%A8%D8%B3%D9%87%D9%85_%D9%84%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%B7%D8%A7%D8%B1_%D9%88%D9%82%D8%AF_%D9%82%D8%AF%D9%85_%D8%A5%D9%84%D9%89_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%84%D9%87%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، 1411ق، ص754.]</ref> عید غدیر را روز تکمیل دین و روشنایی دیدگان پیامبر و مؤمنان نامید<ref>[https://lib.eshia.ir/10267/1/752/%D9%82%D8%AF_%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%A8%D8%B3%D9%87%D9%85_%D9%84%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%B7%D8%A7%D8%B1_%D9%88%D9%82%D8%AF_%D9%82%D8%AF%D9%85_%D8%A5%D9%84%D9%89_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%84%D9%87%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، 1411ق، 755.]</ref> و از حاضران در آن مجلس خواست که در آن روز بر شادمانی خود بیفزایند و به‌اندازه توان و امکانات خود به خانواده و آشنایان و دوستان، نیکی کرده و در این روز با آنها به جود و سخاوت بیشتر رفتار کنند.<ref>[https://lib.eshia.ir/10267/1/752/%D9%82%D8%AF_%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%A8%D8%B3%D9%87%D9%85_%D9%84%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%B7%D8%A7%D8%B1_%D9%88%D9%82%D8%AF_%D9%82%D8%AF%D9%85_%D8%A5%D9%84%D9%89_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%84%D9%87%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، 1411ق، ص757.]</ref>
 
از آن‌جا که استحباب روزه‌داری در عید غدیر<ref>[https://lib.eshia.ir/40311/8/284/مَنْ_صَامَ_يَوْمَ_ثَمَانِ_عَشْرَةَ_مِنْ_ذِ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، 1417ق، ج8، ص284.]</ref> نزد شیعیان از شهرت برخوردار است،<ref>[https://hadana.ir/ثواب-روزه-گرفتن-در-عید-غدیر/ «ثواب روزه گرفتن در عید غدیر»، هدانا: وبگاه پاسخ‌گویی به سؤالات دینی.]</ref> بسیاری می‌کوشند که اطعام غدیر را در شام غدیر و برای [[افطاری|افطار]] آماده کنند. از ویژگی‌های اطعام غدیر در روایات آن است که محدود به قشر خاصی از جامعه نبوده و همگان را در بر می‌گیرد؛ بر این اساس در روایات به اطعام خانواده و آشنایان، نیازمندان،<ref>[https://lib.eshia.ir/71860/94/117/وساووا_بكم_ضعفاءكم_في_مآكلكم مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج94، ص117.]</ref> مؤمنان، برادران دینی<ref>[https://lib.eshia.ir/71422/1/475/أَطْعِمْ_إِخْوَانَكَ ابن‌طاووس، اقبال الاعمال، 1409ق، ج1، ص475.]</ref> و نیز افطاری به روزه‌داران<ref>[https://lib.eshia.ir/10267/1/758/ومن_فطر_مؤمنا_في_ليلته شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، 1411ق، ص758.]</ref> در روز غدیر سفارش شده و ثواب این اطعام به‌اندازه ثواب اطعام همه انبیا و صدیقین ذکر شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/71422/1/465/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%92_%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%85%D9%8E_%D9%85%D9%8F%D8%A4%D9%92%D9%85%D9%90%D9%86%D8%A7%D9%8B_%D9%83%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E_%D9%83%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%92_%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%92% ابن‌طاووس، اقبال الاعمال، 1409ق، ج1، ص465.]</ref> امام علی افطاری دادن به یک مؤمن را در عید غدیر، همسان افطاری دادن به ۱۰ «فِئام» دانسته و هر فئام را معادل صدهزار نبی و صدیق و شهید معنا کرده است. او همچنین ایمن‌ماندن از کفر و فقر از جانب خداوند را برای اطعام‌دهنده ضمانت کرده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/71570/1/701/أَنَا_ضَمِينُهُ_%5Bضَمَّنْتُهُ%5D_%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%89_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%8E%D کفعمی، المصباح، 1405ق، ص701.]</ref>


امام رضا نیز بر اساس یک گزارش تاریخی در روز عید غدیر، گروهی از یاران نزدیک خویش را  برای افطار نزد خود نگه داشت و برای خانواده‌های آنها نیز غذا به همراه هدایای متنوع مانند پوشاک، انگشتر و کفش فرستاد.<ref>[https://lib.eshia.ir/10267/1/752/%D9%82%D8%AF_%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%A8%D8%B3%D9%87%D9%85_%D9%84%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%B7%D8%A7%D8%B1_%D9%88%D9%82%D8%AF_%D9%82%D8%AF%D9%85_%D8%A5%D9%84%D9%89_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%84%D9%87%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، 1411ق، ص752.]</ref>  سپس به نقل گزارشی تاریخی پرداخت که بر اساس آن، در یکی از سال‌های دوران حکومت امام علی، روز جمعه با عید غدیر مطابق شده بود و در آن روز امام علی بر فراز منبر  به‌مناسبت تقارن دو عید بزرگ غدیر و جمعه،<ref>[https://lib.eshia.ir/10267/1/752/%D9%82%D8%AF_%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%A8%D8%B3%D9%87%D9%85_%D9%84%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%B7%D8%A7%D8%B1_%D9%88%D9%82%D8%AF_%D9%82%D8%AF%D9%85_%D8%A5%D9%84%D9%89_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%84%D9%87%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، 1411ق، ص754.]</ref>  عید غدیر را روز تکمیل دین و روشنایی دیدگان پیامبر و مؤمنان نامید<ref>[https://lib.eshia.ir/10267/1/752/%D9%82%D8%AF_%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%A8%D8%B3%D9%87%D9%85_%D9%84%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%B7%D8%A7%D8%B1_%D9%88%D9%82%D8%AF_%D9%82%D8%AF%D9%85_%D8%A5%D9%84%D9%89_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%84%D9%87%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، 1411ق، 755.]</ref> و از حاضران در آن مجلس خواست که در آن روز بر شادمانی خود بیفزایند و به‌اندازه توان و امکانات خود به خانواده و آشنایان و دوستان، نیکی کرده و در این روز با آنها به جود و سخاوت بیشتر رفتار کنند.<ref>[https://lib.eshia.ir/10267/1/752/%D9%82%D8%AF_%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%A8%D8%B3%D9%87%D9%85_%D9%84%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%B7%D8%A7%D8%B1_%D9%88%D9%82%D8%AF_%D9%82%D8%AF%D9%85_%D8%A5%D9%84%D9%89_%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%84%D9%87%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، 1411ق، ص757.]</ref>
== آداب و رسوم اطعام غدیر ==
از آن‌جا که استحباب روزه‌داری در عید غدیر<ref>[https://lib.eshia.ir/40311/8/284/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%92_%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%8E_%D9%8A%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%85%D9%8E_%D8%AB%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90_%D8%B9%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8E_%D9%85%D9%90%D9%86%D9%92_%D8%B0%D9%90 خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، 1417ق، ج8، ص284.]</ref> نزد شیعیان از شهرت برخوردار است،<ref>[https://hadana.ir/%D8%AB%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1/ «ثواب روزه گرفتن در عید غدیر»، هدانا: وبگاه پاسخ‌گویی به سؤالات دینی.]</ref> بسیاری می‌کوشند که اطعام غدیر را در شام غدیر و برای [[افطاری|افطار]] آماده کنند. از ویژگی‌های اطعام غدیر در روایات آن است که محدود به قشر خاصی از جامعه نبوده و همگان را در بر می‌گیرد؛ بر این اساس در روایات به اطعام خانواده و آشنایان، نیازمندان،<ref>[https://lib.eshia.ir/71860/94/117/%D9%88%D8%B3%D8%A7%D9%88%D9%88%D8%A7_%D8%A8%D9%83%D9%85_%D8%B6%D8%B9%D9%81%D8%A7%D8%A1%D9%83%D9%85_%D9%81%D9%8A_%D9%85%D8%A2%D9%83%D9%84%D9%83%D9%85 مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج94، ص117.]</ref> مؤمنان، برادران دینی<ref>[https://lib.eshia.ir/71422/1/475/%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%92%D8%B9%D9%90%D9%85%D9%92_%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8E ابن‌طاووس، اقبال الاعمال، 1409ق، ج1، ص475.]</ref> و نیز افطاری به روزه‌داران<ref>[https://lib.eshia.ir/10267/1/758/%D9%88%D9%85%D9%86_%D9%81%D8%B7%D8%B1_%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86%D8%A7_%D9%81%D9%8A_%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%AA%D9%87 شیخ طوسی، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، 1411ق، ص758.]</ref> در روز غدیر سفارش شده و ثواب این اطعام به‌اندازه ثواب اطعام همه انبیا و صدیقین ذکر شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/71422/1/465/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%92_%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%85%D9%8E_%D9%85%D9%8F%D8%A4%D9%92%D9%85%D9%90%D9%86%D8%A7%D9%8B_%D9%83%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E_%D9%83%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%92_%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%92% ابن‌طاووس، اقبال الاعمال، 1409ق، ج1، ص465.]</ref> امام علی افطاری دادن به یک مؤمن را در عید غدیر، همسان افطاری دادن به ۱۰ «فِئام» دانسته و هر فئام را معادل صدهزار نبی و صدیق و شهید معنا کرده است. او همچنین ایمن‌ماندن از کفر و فقر از جانب خداوند را برای اطعام‌دهنده ضمانت کرده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/71570/1/701/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7_%D8%B6%D9%8E%D9%85%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8F%D9%87%D9%8F_%5B%D8%B6%D9%8E%D9%85%D9%91%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8F%5D_%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%89_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%8E%D کفعمی، المصباح، 1405ق، ص701.]</ref> 
==آداب و رسوم اطعام غدیر==
[[پرونده:اطعام-غدیر۱.jpg|بندانگشتی|شیعیان درحال آماده‌سازی اطعام غدیر]]
[[پرونده:اطعام-غدیر۱.jpg|بندانگشتی|شیعیان درحال آماده‌سازی اطعام غدیر]]
امروزه غذا دادن به دیگران در عید غدیر از آداب و رسوم نهادینه‌شده در فرهنگ شیعیان است و آنها در راستای ماندگاری و جلب توجه همگانی به واقعۀ غدیر خم، اطعام غدیر را به سنتی شیرین و دلچسب تبدیل کرده‌اند. بسیاری از شیعیان در جشن غدیر، فراتر از اطعام با انواع غذا، میوه، [[چای]]، [[شربت]] و شیرینی، متناسب با حرفه یا مهارت خود، در این روز به ارائۀ رایگان خدمات گوناگون مانند پزشکی، تربیتی، آموزشی، مسافرکشی، تعمیر خودرو و لوازم خانگی و حتی تهیه [[کتاب]] و [[اسباب‌بازی]] برای کودکان می‌پردازند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5830123/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C «جشن غدیر از آذربایجان تا خوزستان/سفره علوی در سراسر ایران پهن شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> اطعام غدیر در کشورهای ایران، افغانستان، پاکستان، عراق، یمن، بحرین، عربستان، هندوستان و ترکیه با آداب و شیوه‌های مختلفی انجام می‌شود، اما توزیع شربت و شیرینی از رسوم مشترک اطعام غدیر در این کشورها است. در افغانستان، [[سید|ساداتی]] که تمکن مالی دارند به همسایگان و خویشان خود اطعام و نذری می‌دهند. شیعیان عربستان به‌مناسبت عید غدیر، دو یا سه شب مجلس جشن برگزار می‌کنند و در این مجالس با شیرینی و برنج و گوشت از حاضران، پذیرایی می‌شود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4992087/%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%DB%8C%D8%AF «آداب و رسوم کشورهای مختلف برای برگزاری عید ولایت»، خبرگزاری مهر.]</ref> در ایران، سنت اطعام غدیر توسط مردم و به‌صورت گسترده در [[خانه|منازل]]، [[مسجد|مساجد]]، [[تکیه|تکایا]] و [[حسینیه|حسینیه‌ها]] انجام می‌شود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5830123/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%81%D8%B1%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C «جشن غدیر از آذربایجان تا خوزستان/سفره علوی در سراسر ایران پهن شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>  
امروزه غذا دادن به دیگران در عید غدیر از آداب و رسوم نهادینه‌شده در فرهنگ شیعیان است و آنها در راستای ماندگاری و جلب توجه همگانی به واقعهٔ غدیر خم، اطعام غدیر را به سنتی شیرین و دلچسب تبدیل کرده‌اند. بسیاری از شیعیان در جشن غدیر، فراتر از اطعام با انواع غذا، میوه، [[چای]]، [[شربت]] و شیرینی، متناسب با حرفه یا مهارت خود، در این روز به ارائهٔ رایگان خدمات گوناگون مانند پزشکی، تربیتی، آموزشی، مسافرکشی، تعمیر خودرو و لوازم خانگی و حتی تهیه [[کتاب]] و [[اسباب‌بازی]] برای کودکان می‌پردازند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5830123/جشن-غدیر-از-آذربایجان-تا-خوزستان-سفره-علوی «جشن غدیر از آذربایجان تا خوزستان/سفره علوی در سراسر ایران پهن شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> اطعام غدیر در کشورهای ایران، افغانستان، پاکستان، عراق، یمن، بحرین، عربستان، هندوستان و ترکیه با آداب و شیوه‌های مختلفی انجام می‌شود، اما توزیع شربت و شیرینی از رسوم مشترک اطعام غدیر در این کشورها است. در افغانستان، [[سید|ساداتی]] که تمکن مالی دارند به همسایگان و خویشان خود اطعام و نذری می‌دهند. شیعیان عربستان به‌مناسبت عید غدیر، دو یا سه شب مجلس جشن برگزار می‌کنند و در این مجالس با شیرینی و برنج و گوشت از حاضران، پذیرایی می‌شود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4992087/آداب-و-رسوم-کشورهای-مختلف-برای-برگزاری-عید «آداب و رسوم کشورهای مختلف برای برگزاری عید ولایت»، خبرگزاری مهر.]</ref> در ایران، سنت اطعام غدیر توسط مردم و به‌صورت گسترده در [[خانه|منازل]]، [[مسجد|مساجد]]، [[تکیه|تکایا]] و [[حسینیه]]‌ها انجام می‌شود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5830123/جشن-غدیر-از-آذربایجان-تا-خوزستان-سفره-علوی «جشن غدیر از آذربایجان تا خوزستان/سفره علوی در سراسر ایران پهن شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>
[[پرونده:اطعام-غدیر2.jpg|بندانگشتی|بسته‌بندی اطعام غدیر]]
[[پرونده:اطعام-غدیر2.jpg|بندانگشتی|بسته‌بندی اطعام غدیر]]


=== پویش اطعام غدیر ===
=== پویش اطعام غدیر ===
برخی مراکز و نهادها در سال‌های اخیر اقدام به راه‌اندازی پویشی با نام اطعام غدیر کرده‌اند تا علاوه بر ترویج سنت اطعام غدیر، غذاهای تهیه‌شده را به‌صورت نظام‌یافته و هدف‌مند به نیازمندان برسانند. آستان قدس رضوی در سال ۱۴۰۰ش در قالب پویش اطعام غدیر، با جلب مشارکت مردمی، یک میلیون وعده غذا در سراسر ایران توزیع کرد.<ref>[https://www.bkr.ir/5856/ «برپایی پویش اطعام غدیر و جلب مشارکت مردمی، یک میلیون وعده غذا را در سراسر کشور طبخ و توزیع شد»، وب‌سایت بنیاد کرامت رضوی.]</ref> پویش اطعام غدیر به‌منظور اطعام با نذورات مؤمنان، از سوی آستان قدس رضوی در سال‌های بعد نیز ادامه یافته و مشارکت همگانی در این پویش از طریق اپلیکیشن رضوان و سامانه پرداخت نذورات، صورت می‌گیرد.<ref>[https://138.razavi.ir/fa/350078/%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1 «پویش بزرگ اطعام غدیر»، وب‌سایت ارتباطات مردمی آستان قدس رضوی.]</ref> سامانه هدایا و نذورات متعلق به آستان حضرت فاطمه معصومه در شهر قم نیز از این پویش حمایت می‌کند.<ref>[https://nazr.amfm.ir/ghadir/ «اطعام عید غدیر خم»، سامانه هدایا و نذورات حرم فاطمه معصومه.] </ref>  
برخی مراکز و نهادها در سال‌های اخیر اقدام به راه‌اندازی پویشی با نام اطعام غدیر کرده‌اند تا علاوه بر ترویج سنت اطعام غدیر، غذاهای تهیه‌شده را به‌صورت نظام‌یافته و هدف‌مند به نیازمندان برسانند. آستان قدس رضوی در سال ۱۴۰۰ش در قالب پویش اطعام غدیر، با جلب مشارکت مردمی، یک میلیون وعده غذا در سراسر ایران توزیع کرد.<ref>[https://www.bkr.ir/5856/ «برپایی پویش اطعام غدیر و جلب مشارکت مردمی، یک میلیون وعده غذا را در سراسر کشور طبخ و توزیع شد»، وب‌سایت بنیاد کرامت رضوی.]</ref> پویش اطعام غدیر به‌منظور اطعام با نذورات مؤمنان، از سوی آستان قدس رضوی در سال‌های بعد نیز ادامه یافته و مشارکت همگانی در این پویش از طریق اپلیکیشن رضوان و سامانه پرداخت نذورات، صورت می‌گیرد.<ref>[https://138.razavi.ir/fa/350078/پویش-بزرگ-اطعام-غدیر «پویش بزرگ اطعام غدیر»، وب‌سایت ارتباطات مردمی آستان قدس رضوی.]</ref> سامانه هدایا و نذورات متعلق به آستان حضرت فاطمه معصومه در شهر قم نیز از این پویش حمایت می‌کند.<ref>[https://nazr.amfm.ir/ghadir/ «اطعام عید غدیر خم»، سامانه هدایا و نذورات حرم فاطمه معصومه.]</ref>


=== مهمانی کیلومتری غدیر ===
=== مهمانی کیلومتری غدیر ===
ایرانیان از سال 1401ش با الگوبرداری از [[پیاده‌روی اربعین]]، به‌مناسبت عید غدیر اقدام به شادپیمایی در خیابان‌ها می‌کنند. در سال ۱۴۰۲ش در جشن ۱۰ کیلومتری غدیر که با حضور میلیونیِ شیعیان در [[تهران]] برگزار شد، ۱۳۰۰ موکب با 50 هزار خادم، از شرکت‌کنندگان با چای، شربت، شیرینی و انواع غذاها پذیرایی کردند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8479659/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%DB%B1%DB%B0-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D «جشن ۱۰ کیلومتری غدیر در تهران»،  وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> در سال 1403ش نیز «مهمونی کیلومتری غدیر»، ابهت و عظمت اجتماع شیعیان و اهمیت عید غدیر را به جهانیان نشان داد.<ref>[https://www.mehrnews.com/live/6147155/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D8%AE%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D9%88%D9%87-%DB%B1%DB%B0-%DA%A9%DB%8C «غوغای تهران‌نشینان در مهمونی کیلومتری غدیر»، خبرگزاری مهر.]</ref>  شادپیمایی مردم قم به‌مناسبت عید غدیر در مسیر هفت‌کیلومتری بولوار پیامبر اعظم از حرم حضرت فاطمه معصومه تا [[مسجد جمکران]] برگزار می‌شود. در سال 1403ش هزاران نفر از مردم قم در این شادپیمایی حضور یافتند. ایستگاه‌های صلواتی و موکب‌های بسیاری از سوی گروه‌های مردمی و جهادی و هیأت‌های مذهبی، در مسیر شادپیمایی از حاضران پذیرایی کردند و شیرینی، شربت، هندوانه، [[آب]]، چای، انواع ساندویچ و غذاهای گوناگون از سوی موکب‌ها ارائه شد. موکب‌های فرهنگی نیز در مسیر شاپیمایی قمی‌ها برای کودکان و نوجوانان برنامه‌های مختلفی اجرا کردند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6147573/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DB%B7-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%85-%D8%A8%D9%8 «شادپیمایی ۷ کیلومتری عید غدیر در قم به سمت مسجد مقدس جمکران»، خبرگزاری مهر.]</ref> شادپیمایی به‌مناسبت عید غدیر در شهرهای دیگر مانند [[شیراز]] نیز در حال رایج‌شدن است؛ در سال 1403ش شیرازی‌ها در عید غدیر به‌سوی حرم شاهچراغ، شادپیمایی کردند و در مسیر با انواع غذاها و شربت و شیرینی، پذیرایی شدند.<ref>[https://www.irna.ir/news/85519517/%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D «گفت‌وگوی استاندار فارس با شرکت‌کنندگان در مراسم شادپیمایی عید سعید غدیر»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> مهدی چمران، رئیس شورای اسلامی شهر تهران، میهمانی کیلومتری غدیر را فرصتی برای ایجاد شور و شعور در جامعه دانست که با برجسته‌سازی واقعۀ غدیر در افزایش آگاهی، بصیرت وشناخت مردم به‌ویژه جوانان و نوجوانان دربارۀ حقانیت مذهب تشیع مؤثر است. در این رویداد، بخش بزرگی از جامعه با تفکر و اعتقاد همسان و در بازه زمانی معین، مجموعه رفتارهایی را به‌صورت مشترک تجربه می‌کنند که سبب ایجاد احساس خوشایند در جامعه می‌شود. ویژگی مهم این رویداد اجتماعی، مردمی‌بودن آن است و همگان در تأمین هزینه‌های اطعام و پذیرایی این جشن، مشارکت می‌کنند و از این طریق، انسجام و همبستگی اجتماعیِ شیعیان را به نمایش می‌گذارند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6145089/%D9%85%DB%8C%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B1%DB%B0-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B «میهمانی ۱۰ کیلومتری غدیر منجر به شور و نشاط اجتماعی شده است»،  خبرگزاری مهر.]</ref>  
ایرانیان از سال ۱۴۰۱ش با الگوبرداری از [[پیاده‌روی اربعین]]، به‌مناسبت عید غدیر اقدام به شادپیمایی در خیابان‌ها می‌کنند. در سال ۱۴۰۲ش در جشن ۱۰ کیلومتری غدیر که با حضور میلیونیِ شیعیان در [[تهران]] برگزار شد، ۱۳۰۰ موکب با ۵۰ هزار خادم، از شرکت‌کنندگان با چای، شربت، شیرینی و انواع غذاها پذیرایی کردند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8479659/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%DB%B1%DB%B0-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D «جشن ۱۰ کیلومتری غدیر در تهران»،  وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> در سال ۱۴۰۳ش نیز «مهمونی کیلومتری غدیر»، ابهت و عظمت اجتماع شیعیان و اهمیت عید غدیر را به جهانیان نشان داد.<ref>[https://www.mehrnews.com/live/6147155/پایتخت-ایران-در-آستانه-مهمانی-باشکوه-۱۰-کی «غوغای تهران‌نشینان در مهمونی کیلومتری غدیر»، خبرگزاری مهر.]</ref> شادپیمایی مردم قم به‌مناسبت عید غدیر در مسیر هفت‌کیلومتری بولوار پیامبر اعظم از حرم حضرت فاطمه معصومه تا [[مسجد جمکران]] برگزار می‌شود. در سال ۱۴۰۳ش هزاران نفر از مردم قم در این شادپیمایی حضور یافتند. ایستگاه‌های صلواتی و موکب‌های بسیاری از سوی گروه‌های مردمی و جهادی و هیئت‌های مذهبی، در مسیر شادپیمایی از حاضران پذیرایی کردند و شیرینی، شربت، هندوانه، [[آب]]، چای، انواع ساندویچ و غذاهای گوناگون از سوی موکب‌ها ارائه شد. موکب‌های فرهنگی نیز در مسیر شاپیمایی قمی‌ها برای کودکان و نوجوانان برنامه‌های مختلفی اجرا کردند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6147573/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DB%B7-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%85-%D8%A8%D9%8 «شادپیمایی ۷ کیلومتری عید غدیر در قم به سمت مسجد مقدس جمکران»، خبرگزاری مهر.]</ref> شادپیمایی به‌مناسبت عید غدیر در شهرهای دیگر مانند [[شیراز]] نیز در حال رایج‌شدن است؛ در سال ۱۴۰۳ش شیرازی‌ها در عید غدیر به‌سوی حرم شاهچراغ، شادپیمایی کردند و در مسیر با انواع غذاها و شربت و شیرینی، پذیرایی شدند.<ref>[https://www.irna.ir/news/85519517/%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D «گفت‌وگوی استاندار فارس با شرکت‌کنندگان در مراسم شادپیمایی عید سعید غدیر»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> مهدی چمران، رئیس شورای اسلامی شهر تهران، میهمانی کیلومتری غدیر را فرصتی برای ایجاد شور و شعور در جامعه دانست که با برجسته‌سازی واقعهٔ غدیر در افزایش آگاهی، بصیرت وشناخت مردم به‌ویژه جوانان و نوجوانان دربارهٔ حقانیت مذهب تشیع مؤثر است. در این رویداد، بخش بزرگی از جامعه با تفکر و اعتقاد همسان و در بازه زمانی معین، مجموعه رفتارهایی را به‌صورت مشترک تجربه می‌کنند که سبب ایجاد احساس خوشایند در جامعه می‌شود. ویژگی مهم این رویداد اجتماعی، مردمی‌بودن آن است و همگان در تأمین هزینه‌های اطعام و پذیرایی این جشن، مشارکت می‌کنند و از این طریق، انسجام و همبستگی اجتماعیِ شیعیان را به نمایش می‌گذارند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6145089/%D9%85%DB%8C%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B1%DB%B0-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%BA%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D8%B «میهمانی ۱۰ کیلومتری غدیر منجر به شور و نشاط اجتماعی شده است»،  خبرگزاری مهر.]</ref>
==پانویس==
 
{{پانویس}}  
== پانویس ==
==منابع==
{{پانویس}}
*«آداب و رسوم کشورهای مختلف برای برگزاری عید ولایت»، خبرگزاری مهر،‌ تاریخ درج مطلب: ۱۸ مرداد ۱۳۹۹ش.
 
*ابن‌اثیر، علی بن محمد، أسد الغابة، بیروت، دار الفکر، 1409ق.
== منابع ==
*ابن‌جوزی، ابوالفرج، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.
{{آغاز منابع}}
*ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۷ق.
* «آداب و رسوم کشورهای مختلف برای برگزاری عید ولایت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ مرداد ۱۳۹۹ش.
*ابن‌طاووس، علی بن موسی، إقبال الأعمال، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
* ابن‌اثیر، علی بن محمد، أسد الغابة، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
*«اطعام عید غدیر خم»، سامانه هدایا و نذورات حرم فاطمه معصومه، تاریخ بازدید: 10 تیر 1403ش.
* ابن‌جوزی، ابوالفرج، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۲ق.
*«اطعام مومنین در عید غدیر برای همه اعم از فقیر و غنی گوارا است»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار: 4 تیر 1403ش.
* ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۷ق.
*«برپایی پویش اطعام غدیر و جلب مشارکت مردمی؛ یک میلیون وعده غذا را در سراسر کشور طبخ و توزیع شد»، وب‌سایت بنیاد کرامت رضوی، تاریخ درج مطلب: ۸ مرداد ۱۴۰۰ش.
* ابن‌طاووس، علی بن موسی، إقبال الأعمال، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
*برقی، احمد بن محمد، المحاسن، قم، دارالکتب الاسلامیة، 1371ق.
* «اطعام عید غدیر خم»، سامانه هدایا و نذورات حرم فاطمه معصومه، تاریخ بازدید: ۱۰ تیر ۱۴۰۳ش.
*«پویش بزرگ اطعام غدیر»، وب‌سایت ارتباطات مردمی آستان قدس رضوی، تاریخ انتشار: 2 تیر 1403ش.
* «اطعام مؤمنین در عید غدیر برای همه اعم از فقیر و غنی گوارا است»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار: ۴ تیر ۱۴۰۳ش.
*«ثواب روزه گرفتن در عید غدیر»، هدانا: وبگاه پاسخ‌گویی به سؤالات دینی، تاریخ بازدید: 10 تیر 1403ش.
* «برپایی پویش اطعام غدیر و جلب مشارکت مردمی؛ یک میلیون وعده غذا را در سراسر کشور طبخ و توزیع شد»، وب‌سایت بنیاد کرامت رضوی، تاریخ درج مطلب: ۸ مرداد ۱۴۰۰ش.
*«جشن ۱۰ کیلومتری غدیر در تهران»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۴۰۲ق.
* برقی، احمد بن محمد، المحاسن، قم، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۷۱ق.
*«جشن غدیر از آذربایجان تا خوزستان/سفره علوی در سراسر ایران پهن شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ تیر ۱۴۰۲ق.
* «پویش بزرگ اطعام غدیر»، وب‌سایت ارتباطات مردمی آستان قدس رضوی، تاریخ انتشار: ۲ تیر ۱۴۰۳ش.
*حلی، علی بن یوسف، العدد القویة لدفع المخاوف الیومیة، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۸ق.
* «ثواب روزه گرفتن در عید غدیر»، هدانا: وبگاه پاسخ‌گویی به سؤالات دینی، تاریخ بازدید: ۱۰ تیر ۱۴۰۳ش.
*خامنه‌ای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: 30 شهریور 1395ش.
* «جشن ۱۰ کیلومتری غدیر در تهران»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۴۰۲ق.
*خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، دارالکتب العلمیة، بیروت، 1417ق.
* «جشن غدیر از آذربایجان تا خوزستان/سفره علوی در سراسر ایران پهن شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ تیر ۱۴۰۲ق.
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، در وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 8 تیر 1403ش.
* حلی، علی بن یوسف، العدد القویة لدفع المخاوف الیومیة، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۸ق.
*«شادپیمایی ۷ کیلومتری عید غدیر در قم به سمت مسجد مقدس جمکران»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار: 5 تیر 1403ش.
* خامنه‌ای، «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت عید غدیر»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۳۰ شهریور ۱۳۹۵ش.
*شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث، قم، ۱۴۱۶ق.
* خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، دارالکتب العلمیة، بیروت، ۱۴۱۷ق.
*شیخ صدوق، ابن‌بابویه محمد بن علی، الامالی، قم، مؤسسة البعثة، 1417ق.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، در وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۸ تیر ۱۴۰۳ش.
*شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تهران، دار الکتب الاسلامیة، 1364ش.
* «شادپیمایی ۷ کیلومتری عید غدیر در قم به سمت مسجد مقدس جمکران»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار: ۵ تیر ۱۴۰۳ش.
*شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، بیروت، مؤسسة فقه الشیعة، ۱۴۱۱ق.
* شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث، قم، ۱۴۱۶ق.
*طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، بیروت، دار التراث، ۱۳۸۷ق.
* شیخ صدوق، ابن‌بابویه محمد بن علی، الامالی، قم، مؤسسة البعثة، ۱۴۱۷ق.
*«غوغای تهران‌نشینان در مهمونی کیلومتری غدیر»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار: 5 تیر 1403ش.
* شیخ طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۶۴ش.
*قمی، عباس، مفاتیح الجنان، تهران، اسوه، 1379ش.
* شیخ طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، بیروت، مؤسسة فقه الشیعة، ۱۴۱۱ق.
*کفعمی، ابراهیم بن علی عاملی، المصباح: جنة الأمان الواقیة و جنة الإیمان الباقیة، قم، دار الرضی، ۱۴۰۵ق.
* طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، بیروت، دار التراث، ۱۳۸۷ق.
*گردیزی، ابوسیعد، زین الاخبار، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۳ش.
* «غوغای تهران‌نشینان در مهمونی کیلومتری غدیر»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار: ۵ تیر ۱۴۰۳ش.
*«گفت‌وگوی استاندار فارس با شرکت‌کنندگان در مراسم شادپیمایی عید سعید غدیر»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: 5 تیر 1403ش.
* قمی، عباس، مفاتیح الجنان، تهران، اسوه، ۱۳۷۹ش.
*مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
* کفعمی، ابراهیم بن علی عاملی، المصباح: جنة الأمان الواقیة و جنة الإیمان الباقیة، قم، دار الرضی، ۱۴۰۵ق.
*مسعودی، علی بن حسین، التنبیه و الاشراف، قاهره، دار الصاوی، 1357ق.
* گردیزی، ابوسیعد، زین الاخبار، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۳ش.
*«میهمانی ۱۰ کیلومتری غدیر منجر به شور و نشاط اجتماعی شده است»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار: 3 تیر 1403ش.
* «گفت‌وگوی استاندار فارس با شرکت‌کنندگان در مراسم شادپیمایی عید سعید غدیر»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: ۵ تیر ۱۴۰۳ش.
*نصیبی، محمد بن طلحة، مطالب السؤول فی مناقب آل‌الرسول، بیروت، مؤسسة البلاغ، 1419ق.
* مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
* مسعودی، علی بن حسین، التنبیه و الاشراف، قاهره، دار الصاوی، ۱۳۵۷ق.
* «میهمانی ۱۰ کیلومتری غدیر منجر به شور و نشاط اجتماعی شده است»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار: ۳ تیر ۱۴۰۳ش.
* نصیبی، محمد بن طلحة، مطالب السؤول فی مناقب آل‌الرسول، بیروت، مؤسسة البلاغ، ۱۴۱۹ق.
{{پایان منابع}}