زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ←منابع: ابرابزار |
|||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
== تولد و تحصیلات == | == تولد و تحصیلات == | ||
محمد بیرونی، در سال ۳۶۲ق در حومهٔ شهر کاث، پایتخت [[خوارزمشاهیان]] متولد شد. او در [[کودکی]] یا [[نوجوانی]]، [[پدر]] | محمد بیرونی، در سال ۳۶۲ق در حومهٔ شهر کاث، پایتخت [[خوارزمشاهیان]] متولد شد. او در [[کودکی]] یا [[نوجوانی]]، [[پدر]] خود، احمد را از دست داد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3282/4762/39132/کیمیای-دانش-تولد-ابوریحان-بیرونی مهکام، «کیمیای دانش؛ تولد ابوریحان بیرونی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> بیرونی [[علمآموزی]] را از کودکی آغاز کرد و صرفونحو، [[فقه اسلامی|فقه]]، کلام، جغرافیا، ریاضیات، نجوم، شیمی، پزشکی و دینشناسی را یادگرفت. تحصیلات او در خوارزم بود و در تمام مدت تحصیل، آموختههای خود را با تکرار و تمرین، تثبیت میکرد و با قلم مینوشت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3282/4762/39132/کیمیای-دانش-تولد-ابوریحان-بیرونی مهکام، «کیمیای دانش؛ تولد ابوریحان بیرونی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> ابونصر منصور، ریاضیدان بزرگ و منجم خوارزمی در پرورش و تحصیل او نقش مؤثری داشت. ابوریحان در ۱۷ سالگی با استفاده از یک حلقهٔ مدرج، ارتفاع نصفالنهاری خورشید را در کاث اندازه گرفت و براساس آن عرض جغرافیایی زادگاه خود را محاسبه کرد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/98752/ابوریحان-بیرونی-و-آثار-او?rcids=78275,2143,49961,86326,99505,99506,3175,99626,99456,99587,99540,99742,99768,99422,98778,98774,99426,105980,106044,106005,99694,99423,99024 «ابوریحان بیرونی و آثار او»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
== نامگذاری == | == نامگذاری == | ||
نام این دانشمند [[مسلمان]]، محمد، کنیهٔ او ابوریحان، و به بیرونی ملقب است. علت لقبگذاری او به بیرونی را تولد وی در بیرون (خارج) از شهر خوارزم دانستهاند. برخی معتقدند که چون ابوریحان بیشتر عمرش را خارج از زادگاه خود گذرانده، به بیرونی مشهور شده است. از او در منابع | نام این دانشمند [[مسلمان]]، محمد، کنیهٔ او ابوریحان، و به بیرونی ملقب است. علت لقبگذاری او به بیرونی را تولد وی در بیرون (خارج) از شهر خوارزم دانستهاند. برخی معتقدند که چون ابوریحان بیشتر عمرش را خارج از زادگاه خود گذرانده، به بیرونی مشهور شده است. از او در منابع به نام «ابوریحان محمد بن احمد بیرونی خوارزمی» یاد میشود.<ref>[http://pajoohe.ir/ابوریحان-بیرونی__a-31560.aspx محمدزاده، «ابوریحان بیرونی»، وبسایت پژوهه.]</ref> | ||
== سفرها == | == سفرها == | ||
ابوریحان بیرونی تا حدود ۲۵سالگی زادگاه خود را ترک نکرد و در این مدت به تکمیل پژوهشهای علمی، بهویژه در ستارهشناسی و رصد، پرداخت. با وقوع ناامنیها و جنگهای داخلی، در سال ۳۸۷ق به [[بخارا]]، پایتخت [[سامانیان]]، رفت و در آنجا مورد حمایت منصور سامانی قرار گرفت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3282/4762/39132/کیمیای-دانش-تولد-ابوریحان-بیرونی مهکام، «کیمیای دانش؛ تولد ابوریحان بیرونی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | |||
== فعالیتهای علمی == | او در سفر به [[ری]] با دو ستارهشناس و ریاضیدان ایرانی دیدار کرد و رسالهٔ «حکایة الآلة المسماة بسدس فخری» را دربارهٔ یکی از ابزارهای رصد نگاشت. همچنین نزد اسپهبد ابوالعباس مرزبان بن رستم بن شروین رفت و کتاب «مقالید علم الهیئة» را به نام او تألیف کرد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3282/4762/39132/کیمیای-دانش-تولد-ابوریحان-بیرونی مهکام، «کیمیای دانش؛ تولد ابوریحان بیرونی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
بیرونی در ۳۸۸ق به دربار قابوس بن وشمگیر زیاری در طبرستان و گرگان راه یافت و نخستین اثر مهم خود، «[[آثار الباقیه|الآثار الباقیه عن القرون الخالیه]]» را که دربارهٔ [[گاهشماری]] تاریخی و علمی است، حدود سال ۳۹۱ق به نام او تدوین کرد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=13012 بازورث و دیگران، «بیرونی ابوریحان محمد بن احمد»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | |||
وی در ۳۹۴ق و همزمان با اقتدار آل مأمون، به زادگاه خود در گرگانج خوارزم بازگشت و حدود هفت سال بهعنوان مشاور ابوالعباس مأمون بن مأمون خدمت کرد. در این دوره با حمایت دربار به پژوهشهای علمی پرداخت، خسوف [[۱۴ رمضان]] ۳۹۴ق را در گرگانج رصد کرد و با پشتیبانی مالی پادشاه ابزاری رصدی موسوم به حلقهٔ شاهیه ساخت. تألیف کتاب «تسطیح الصور» نیز به این دوره بازمیگردد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=13012 بازورث و دیگران، «بیرونی ابوریحان محمد بن احمد»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | |||
در ۴۰۷ق، با تصرف گرگانج بهدست [[سلطان محمود غزنوی]]، بیرونی به [[غزنی]] منتقل شد و حدود ۳۵ سال پایانی عمر خود را در دربار محمود و جانشینان او، از جمله مسعود و مودود غزنوی، گذراند. او در این دربار بهعنوان منجم و دانشمند شناخته میشد. روابط بیرونی با محمود چندان نزدیک نبود و او حضور خود در دربار وی را گاه با تعبیراتی کنایهآمیز یاد کرده است؛ با این حال در دورهٔ جانشینان محمود از احترام و توجه بیشتری برخوردار شد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=13012 بازورث و دیگران، «بیرونی ابوریحان محمد بن احمد»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | |||
== فعالیتهای علمی و آثار == | |||
ابوریحان بیرونی ۱۸۰ اثر در قالب کتاب و مقاله در موضوعات ریاضی، ستارهشناسی، [[فقه اسلامی|فقه]]، کلام، پزشکی، داروشناسی، جغرافیا، شیمی و صرفونحو نوشته است که ۱۱۰ اثر آن در رشتهٔ ریاضیات و نجوم است.<ref>[https://www.irna.ir/news/82214874/نگاهی-به-آثار-و-فعالیت-های-ابوریحان-بیرونی-خالق-نظریه-های-ماندگار «نگاهی به آثار و فعالیتهای ابوریحان بیرونی خالق نظریههای ماندگار»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> بیشترین اقامت و فعالیتهای علمی، تحقیقات و تألیفات بیرونی در غزنی و در جریان حملهٔ محمود غزنوی به هند صورت گرفته است: | |||
* در سالهای اول حضور خود در غزنی تألیف کتاب «تحدید نهایات الاماکن» را شروع کرد که در سال ۴۱۶ق به پایان رسید. | |||
* پس از خورشیدگرفتگی در ۴۰۹ق رصدهای مختلفی انجام داد که تا ۴۱۲ق بهطول انجامید. | |||
* در تحقیقی که انجام داد، اعلام کرد که خورشید در قطب شمال غروب نمیکند. | |||
* در زمان اقامت خود در قلعه نندنه هند، روش خود برای محاسبه قطر زمین را با اسطرلاب آزمایش کرد و مقالهٔ «فی استخراج قدر الارض برصد انحطاط الافق عن قلل الجبال» را نوشت. | |||
* در ۴۱۸ق، «رسالهٔ استخراج الاوتار» را به پایان رساند و در سال ۴۲۰ق کتاب «التفهیم لاوائل صناعة التنجیم» را به درخواست ریحانه بنت حسین خوارزمی به دو [[زبان عربی]] و [[زبان فارسی|فارسی]] نوشت.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=13012 بازورث و دیگران، «بیرونی ابوریحان محمد بن احمد»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> این کتاب که چند قرن، کتاب درسی برای تعلیم ریاضیات و نجوم بوده، اصطلاحات ستارهشناسی را توضیح داده است.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/report/178838/%D8%AA%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1-143-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%B0%D9%87%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82 «تبلور 143 کتاب ارزشمند در ذهنی خلاق»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> | |||
* به پاس احترام سلطان، کتاب «القانون المسعودی» را بهنام این سلطان نگاشت.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=13012 بازورث و دیگران، «بیرونی ابوریحان محمد بن احمد»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> در این کتاب بسیاری از عقیدههای گذشتگان دربارهٔ نجوم بررسی شده و امکان حرکت زمین به دور خورشید پذیرفته شده است.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/report/178838/%D8%AA%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1-143-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%B0%D9%87%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82 «تبلور 143 کتاب ارزشمند در ذهنی خلاق»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> | |||
* در ۴۲۷ق، رسالهای دربارهٔ آثار رازی نگاشت و فهرست آثار خود را نیز در آخر آن اضافه کرد. | |||
* در زمان سلطنت مودود بن مسعود از حمایت شاه برخوردار بود و کتاب «دستور» و «الجماهیر» را به نام او نوشت.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=13012 بازورث و دیگران، «بیرونی ابوریحان محمد بن احمد»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | |||
ابوریحان در بیشتر جنگهای سلطان محمود غزنوی در هند، او را همراهی کرد و سیزده سال در هند به پژوهش پرداخت و زبان سانسکریت؛ یعنی زبان قدیم و مقدس هندوان را فراگرفت. او در مدت اقامت خود در هند، کتابهای مهمی دربارهٔ ریاضی، فلسفه و پزشکی را از زبان هندی به عربی ترجمه کرد. همچنین، طول و عرض جغرافیایی مناطق مختلف هند را با روش ابداعی خود به دست آورد. مهمترین دستآورد ابوریحان در [[هند]]، مطالعات انسانشناختی او و تألیف کتاب «[[تحقیقما للهند]]» است که شهرت جهانی دارد.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/report/178838/تبلور-143-کتاب-ارزشمند-ذهنی-خلاق «تبلور 143 کتاب ارزشمند در ذهنی خلاق»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> این کتاب دربارهٔ مذهب، عادات و رسوم هندوان نوشته شده و جامعترین کتاب عصر قدیم دربارهٔ تاریخ فلسفه، سنتها و اوضاع اجتماعی هند است.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/report/178838/%D8%AA%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1-143-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%B0%D9%87%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82 «تبلور 143 کتاب ارزشمند در ذهنی خلاق»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> | |||
== دیدگاهها == | == دیدگاهها == | ||
ابوریحان با اینکه اعتقاد راسخ به دین اسلام و قرآن داشت، به وجود نوعی [[معنویت]] مشترک میان ادیان نیز قائل بود. براساس این دیدگاه، ادیان با وجود تفاوت آنها در [[خداشناسی]]، شریعت و مراسم [[عبادت|عبادی]] از وحدت معنوی برخودارند که بهصورتهای مختلف تجلی پیدا کرده است. با توجه به نوع | ابوریحان با اینکه اعتقاد راسخ به دین [[اسلام]] و [[قرآن]] داشت، به وجود نوعی [[معنویت]] مشترک میان ادیان نیز قائل بود. براساس این دیدگاه، ادیان با وجود تفاوت آنها در [[خداشناسی]]، شریعت و مراسم [[عبادت|عبادی]] از وحدت معنوی برخودارند که بهصورتهای مختلف تجلی پیدا کرده است. با توجه به نوع [[زندگی]]، آثار و فعالیتهای علمی ابوریحان، نگاه او به انسان، فرامذهبی و فرادینی بوده است. [[دینداری]] مانع علاقهٔ او به آزاداندیشی و باور به انسانیت مشترک نشد.<ref>[https://ahmadiamin.com/مقاله/ابوریحان-بیرونی-و-انسان-گرایی/ احمدی، «ابوریحان بیرونی و انسان گرایی»، وبسایت محمدامین احمدی.]</ref> | ||
دیدگاه ابوریحان نسبت به عقل، با دیدگاه فیلسوفان یکسان است و به عقل بسیار بها میدهد. او عقل را منبع مستقل علم و معرفت میداند و به همین دلیل به تحصیل معرفت از راه عقل تأکید میکند. از نظر او کمال انسان نیز در رشد عقلانی او است. نگاه ابوریحان نسبت به علم، مانند دانشمندان امروزی بوده است. او مرجعیت رسمی در ساحت اندیشه را قبول نداشت. به همین دلیل منتقد پیروان ارسطو بود که برای وی مرجعیت فکری قائلاند و احتمال خطا در نظریههای او را ضعیف میدانند.<ref>[https://ahmadiamin.com/مقاله/ابوریحان-بیرونی-و-انسان-گرایی/ احمدی، «ابوریحان بیرونی و انسان گرایی»، وبسایت محمدامین احمدی.]</ref> | دیدگاه ابوریحان نسبت به عقل، با دیدگاه فیلسوفان یکسان است و به عقل بسیار بها میدهد. او عقل را منبع مستقل علم و معرفت میداند و به همین دلیل به تحصیل معرفت از راه عقل تأکید میکند. از نظر او کمال انسان نیز در رشد عقلانی او است. نگاه ابوریحان نسبت به علم، مانند دانشمندان امروزی بوده است. او مرجعیت رسمی در ساحت اندیشه را قبول نداشت. به همین دلیل منتقد پیروان [[ارسطو]] بود که برای وی مرجعیت فکری قائلاند و احتمال خطا در نظریههای او را ضعیف میدانند.<ref>[https://ahmadiamin.com/مقاله/ابوریحان-بیرونی-و-انسان-گرایی/ احمدی، «ابوریحان بیرونی و انسان گرایی»، وبسایت محمدامین احمدی.]</ref> | ||
== | == روش تحقیق == | ||
'''روش تحقیق ابوریحان در علوم تجربی''': روش ابوریحان در علوم تجربی، شباهت زیادی با روش علوم تجربی بهشکل امروزی دارد و روش و مبانی فلسفهٔ ارسطو در علوم تجربی را با نگاه انتقادی قبول دارد. روش او به روش علم تجربی مرسوم در انقلاب علمی در غرب نزدیک است که ویژگی آن غیریقینی بودن علوم طبیعی است.<ref>صدر فراتی، «برهان انی در روش علمی ابوریحان بیرونی»، 1401ش، ص121.</ref> | |||
'''روش تحقیق ابوریحان در علوم انسانی''': مشهورترین تحقیقات بیرونی در موضوع مردمشناسی با [[استقراء]] و روشهای کمی صورت گرفته است. او در تحقیق علوم انسانی به کابرد مشاهدهٔ مستقیم، تجربه، تحلیل دادهها و تبیین قضایا بها میدهد. در روش تحقیق بیرونی، مشاهده، بنیان کار تحقیق است؛ اما روشهای دیگری ازجمله استدلال عقلی را هم به تناسب موضوع به کار میبرد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/98748/روش-های-پژوهش-ابوریحان-بیرونی-در-علوم-انسانی جعفرنیا، «روشهای پژوهش ابوریحان بیرونی در علوم انسانی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | |||
== نوآوریها == | == نوآوریها == | ||
| خط ۹۵: | خط ۹۳: | ||
== نقش ابوریحان بیرونی در فرهنگ و تمدن اسلامی == | == نقش ابوریحان بیرونی در فرهنگ و تمدن اسلامی == | ||
'''پایهگذاری روش علمی تجربی و عقلانی''': بیرونی با تأکید بر مشاهده، آزمایش و استدلال منطقی، پایههای روش علمی مدرن را تقویت کرد. او بهجای تکیه بر نظریات پیشینیان، به آزمایشهای عملی پرداخت و تعصب و تقلید محض در غیر مسایل [[تقلید فقهی|فقهی]] را نقد کرد. این نگرش، امروزه بهعنوان اساس پژوهشهای علمی در سراسر جهان شناخته میشود و سبک زندگی مبتنی بر عقلانیت و تجربهگرایی را ترویج میدهد.<ref>اشرفی خیرآبادی، «تاریخ نگاران: مردمشناسی در آثار ابوریحان بیرونی (با تکیه بر کتاب فی تحقیق ماللهند)»، 1387ش، ص۸۰–۸۹.</ref> | |||
'''تقویت گفتوگوی بینفرهنگی و مطالعات تطبیقی''': بیرونی در کتابهایی مانند تحقیق ماللهند به مطالعهٔ تطبیقی ادیان، فرهنگها و تمدنهای مختلف پرداخت. او با تسلط بر زبانهای متعدد، زمینهساز تعامل فرهنگی بین شرق و غرب شد. این رویکرد امروزه در حوزههای مردمشناسی و مطالعات بینفرهنگی الهامبخش است و به درک متقابل ملتها و کاهش تعصبات کمک میکند.<ref>اشرفی خیرآبادی، «تاریخ نگاران: مردمشناسی در آثار ابوریحان بیرونی (با تکیه بر کتاب فی تحقیق ماللهند)»، 1387ش، ص۸۰–۸۹.</ref> | |||
'''پیشرفت در علوم و کاربردهای عملی''': بیرونی در زمینههای نجوم، ریاضیات، جغرافیا و فیزیک نوآوریهای بزرگی ارائه داد. دستاوردهای او در محاسبهٔ محیط زمین، ساخت ابزارهای دقیق رصدی و پژوهش در مورد وزن مخصوص مواد، پایههای علوم مدرن و فناوریهای امروزی مانند سیستمهای ناوبری و نقشهبرداری را تقویت کرده است.<ref>اشرفی خیرآبادی، «تاریخ نگاران: مردمشناسی در آثار ابوریحان بیرونی (با تکیه بر کتاب فی تحقیق ماللهند)»، 1387ش، ص۸۰–۸۹.</ref> | |||
== خاستگاه اندیشهای ابوریحان بیرونی == | == خاستگاه اندیشهای ابوریحان بیرونی == | ||
'''محیط علمی و فرهنگی''': ابوریحان بیرونی در سالهای آخر دوران نوزایی اسلامی زندگی میکرد که جامعهٔ علمی، متفکران اصیل و کتابخانههای غنی در [[ماوراءالنهر]]، خوارزم، [[خراسان]] قدیم، ری، بغداد و [[سیستان]] وجود داشت. مراکز علمی این مناطق که ابوریحان به آنجا [[مهاجرت]] و زندگی کرده است، محل بحث، تدریس و تألیف در زمینههای علوم عقلی، نقلی و تجربی بود. در آن زمان، خراسان، [[سیستان]]، ری و بغداد بهلحاظ علمی و فرهنگی جدای از هم نبودند و اندیشهها به آسانی از یک نقطه به محل دیگر منتقل میشد.<ref>[https://ahmadiamin.com/مقاله/ابوریحان-بیرونی-و-انسان-گرایی/ احمدی، «ابوریحان بیرونی و انسان گرایی»، وبسایت محمدامین احمدی.]</ref> | |||
'''نفوذ مکتب عقلگرای بلخ''': خراسان قدیم در عصر ابوریحان، تحت نفوذ علمی و فرهنگی مکتب عقلگرای [[بلخ]] بود. به همین دلیل دربار سامانیان در [[بخارا]]، و دربار آلعراق و آلمأمون در خوارزم، محل تجمع دانشمندان علوم عقلی بود و کتابهای ارزشمندی در رشتههای گوناگون در کتابخانههای دربار وجود داشت. | |||
'''رابطه با اندیشمندان''': بیرونی در مسافرتهای خود با دانشمندان بزرگی مانند کوشیار گیلانی، [[ابومحمود خجندی]]، ابوالوفای بوزجانی و [[ابنسینا]] دیدار و مباحثه کرد. این تعاملات مستقیم، بستری برای تبادل اندیشه و رشد علمی او فراهم کرد.<ref>[https://ahmadiamin.com/مقاله/ابوریحان-بیرونی-و-انسان-گرایی/ احمدی، «ابوریحان بیرونی و انسان گرایی»، وبسایت محمدامین احمدی.]</ref> | |||
'''مطالعات میدانی''': همراهی با لشکرکشیهای محمود غزنوی به هند، امکان آشنایی عمیق با زبان سانسکریت، [[فرهنگ]]، ادیان و دانش هندوان را برای او فراهم کرد. این سفرها پایهٔ تألیف کتاب «تحقیق ماللهند» شد. اقامت در شهرهایی مانند ری، بخارا، جرجان و غزنی، او را با سنتهای علمی و فرهنگی مختلف آشنا کرد و دامنهٔ مطالعه ابوریحان را گسترش داد.<ref>بیرونی، تحدید نهایات الاماکن، ۱۹۶۲م، ج۱، ص۲۲–۲۳.</ref> | |||
'''دیدار از مراکز فرهنگی''': ابوریحان اهل سفر بود و مراکز مهم فرهنگی و کتابخانههای خوارزم و خراسان را از نزدیک دیده و در آن جاها تحقیق کرده بود. وی همچنین در قلمرو [[آلبویه]] در ری که مرکز مهم سیاسی و فرهنگی آن زمان بود همراه با تتبع کامل دیدن کرده بود.<ref>[https://ahmadiamin.com/مقاله/ابوریحان-بیرونی-و-انسان-گرایی/ احمدی، «ابوریحان بیرونی و انسان گرایی»، وبسایت محمدامین احمدی.]</ref> | |||
'''تسلط بر زبانها و منابع متنوع''': بیرونی به زبانهای فارسی، عربی، سانسکریت و تا حدی یونانی و سریانی مسلط بود. این تسلط، امکان مطالعهٔ مستقیم آثار علمی و فلسفی فرهنگهای مختلف را به او داد. او از منابع یونانی، هندی، ایرانی و اسلامی بهره میبرد و به مقایسهٔ انتقادی این منابع میپرداخت.<ref>اشرفی خیرآبادی، «تاریخ نگاران: مردمشناسی در آثار ابوریحان بیرونی (با تکیه بر کتاب فی تحقیق ماللهند)»، 1387ش، ص۸۰–۸۹.</ref> | |||
'''علاقه به تاریخ علم و تبادل فرهنگی''': بیرونی در آثار خود به تاریخ علم و سیر تکامل نظریات توجه ویژهای داشت. او به مقایسهٔ باورها، [[آداب]] و علوم فرهنگهای مختلف علاقهمند بود و این رویکرد، زمینهساز رشد مردمشناسی و دینپژوهی تطبیقی در آثار او شد. | |||
'''پشتیبانی حاکمان''': حاکمانی مانند قابوس بن وشمگیر و [[خوارزمشاهیان]] آلمأمون از تحقیقات او حمایت میکردند و امکان ساخت ابزارهای پژوهشی را فراهم میآوردند. حضور در مراکزی مانند بغداد، بخارا و غزنه، دسترسی او به کتابخانههای غنی و آثار نفیس را ممکن میساخت.<ref>اشرفی خیرآبادی، «تاریخ نگاران: مردمشناسی در آثار ابوریحان بیرونی (با تکیه بر کتاب فی تحقیق ماللهند)»، 1387ش، ص۸۰–۸۹.</ref> | |||
'''جهانبینی باز''': بیرونی با وجود [[مسلمان]] بودن، به باورها و آداب سایر ادیان احترام میگذاشت و به مطالعهٔ آنها میپرداخت. او در عین حال، به نقد منصفانهٔ باورهای غیرعلمی و [[خرافهگرایی|خرافات]] در همهٔ فرهنگها میپرداخت و بر عقلانیت و تجربه تکیه میکرد.<ref>بیرونی، الآثار الباقیة، ۱۹۰۶م، ج۱، ص۲۷۸.</ref> | |||
== درگذشت == | == درگذشت == | ||
| خط ۱۱۵: | خط ۱۲۲: | ||
== بزرگداشت و یادبودها == | == بزرگداشت و یادبودها == | ||
پژوهشگران [[ابوریحان بیرونی]] را نهتنها نماد عقلانیت و پژوهش علمی، بلکه آثار وی را تجلیِ شکوه تمدن اسلامی میدانند و یادبودهای پایدار او در سراسر جهان را گواه تأثیر ژرف و جاودانهٔ وی تلقی میکنند:<ref>[https://www.ibna.ir/fa/report/147714/ابوریحان-بیرونی-دانشمندی-تمام-اعصار «ابوریحان بیرونی؛ دانشمندی برای تمام اعصار»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> | پژوهشگران [[ابوریحان بیرونی]] را نهتنها نماد عقلانیت و پژوهش علمی، بلکه آثار وی را تجلیِ شکوه [[تمدن اسلامی]] میدانند و یادبودهای پایدار او در سراسر جهان را گواه تأثیر ژرف و جاودانهٔ وی تلقی میکنند:<ref>[https://www.ibna.ir/fa/report/147714/ابوریحان-بیرونی-دانشمندی-تمام-اعصار «ابوریحان بیرونی؛ دانشمندی برای تمام اعصار»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> | ||
* '''آرامگاه ابوریحان بیرونی''': محل دفن ابوریحان بیرونی در ۱۳۵۲ش در شهر [[غزنی]] افغانستان کشف شد که در آن زمان هیچ ساختمانی نداشت، اما اطراف آن را یک محوطهٔ بزرگ فرا گرفته بود که باغ و حریم آرامگاه وی شناخته میشود. این محوطه نشان میدهد که قبر بیرونی در گذشته ساختمان بزرگی داشته و بهمرور زمان و بر اثر [[جنگ]] و ناامنیها تخریب شده است.<ref>جمعی از نویسندگان، غزنی؛ بستر تمدن شرق اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۴، ص۴۹۸.</ref> | * '''آرامگاه ابوریحان بیرونی''': محل دفن ابوریحان بیرونی در ۱۳۵۲ش در شهر [[غزنی]] افغانستان کشف شد که در آن زمان هیچ ساختمانی نداشت، اما اطراف آن را یک محوطهٔ بزرگ فرا گرفته بود که باغ و حریم آرامگاه وی شناخته میشود. این محوطه نشان میدهد که قبر بیرونی در گذشته ساختمان بزرگی داشته و بهمرور زمان و بر اثر [[جنگ]] و ناامنیها تخریب شده است.<ref>جمعی از نویسندگان، غزنی؛ بستر تمدن شرق اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۴، ص۴۹۸.</ref> | ||
* '''نامگذاری به اسم ابوریحان بیرونی''': در بسیاری کشورها دانشگاهها، دانشکدهها، تالارها و کتابخانهها بهنام ابوریحان بیرونی نامگذاری شده است.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/report/178838/تبلور-143-کتاب-ارزشمند-ذهنی-خلاق «تبلور 143 کتاب ارزشمند در ذهنی خلاق»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> برای مثال دانشگاه البیرونی واقع در شهر کوهستان ولایت کاپیسای افغانستان، به افتخار او نامیده شده است. همچنین یکی از پردیسهای وابسته به دانشگاه [[تهران]] واقع در پاکدشت، رصدخانهای در [[شیراز]] وابسته به دانشگاه شیراز، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان داروهای انسانی و دامی در ایران به نام بیرونی نامگذاری شده است. یکی از دهانههای برخوردی کرهٔ ماه، بهنام | * '''نامگذاری به اسم ابوریحان بیرونی''': در بسیاری کشورها دانشگاهها، دانشکدهها، تالارها و کتابخانهها بهنام ابوریحان بیرونی نامگذاری شده است.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/report/178838/تبلور-143-کتاب-ارزشمند-ذهنی-خلاق «تبلور 143 کتاب ارزشمند در ذهنی خلاق»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> برای مثال دانشگاه البیرونی واقع در شهر کوهستان ولایت کاپیسای افغانستان، به افتخار او نامیده شده است. همچنین یکی از پردیسهای وابسته به دانشگاه [[تهران]] واقع در پاکدشت، رصدخانهای در [[شیراز]] وابسته به دانشگاه شیراز، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان داروهای انسانی و دامی در ایران به نام بیرونی نامگذاری شده است. یکی از دهانههای برخوردی کرهٔ ماه، بهنام بیرونی و سیارک ۹۹۳۶، به نام ۹۹۳۶ البیرونی نامگذاری شده است. یکی از جزیرههای جزایر شتلند جنوبی در قطب جنوب نیز بیرونی نام دارد.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14000920000742/مهندسی-که-پزشک-مورخ-و-فقیه-بود--نظریه-تکامل-بهروایت-ابوریحان-بیرونی «مهندسی که پزشک، مورخ و فقیه بود؛ نظریه تکامل بهروایت ابوریحان بیرونی!»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
* '''روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی''': روز سیزدهم | * '''روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی''': روز [[۱۳ شهریور|سیزدهم شهریور]]، در تقویم ملی ایران بهعنوان [[روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی]] نامگذاری و ثبت شده است.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/report/147714/ابوریحان-بیرونی-دانشمندی-تمام-اعصار «ابوریحان بیرونی؛ دانشمندی برای تمام اعصار»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> | ||
* '''لقب استاد جاودانه''': بیرونی در جهان «استاد جاودانه» لقب گرفته است؛ زیرا در بسیاری از علوم، نام او بخشی از تاریخچهٔ آن علم محسوب میشود.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14000920000742/مهندسی-که-پزشک-مورخ-و-فقیه-بود--نظریه-تکامل-بهروایت-ابوریحان-بیرونی «مهندسی که پزشک، مورخ و فقیه بود؛ نظریه تکامل بهروایت ابوریحان بیرونی!»، خبرگزاری فارس.]</ref> | * '''لقب استاد جاودانه''': بیرونی در جهان «استاد جاودانه» لقب گرفته است؛ زیرا در بسیاری از علوم، نام او بخشی از تاریخچهٔ آن علم محسوب میشود.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14000920000742/مهندسی-که-پزشک-مورخ-و-فقیه-بود--نظریه-تکامل-بهروایت-ابوریحان-بیرونی «مهندسی که پزشک، مورخ و فقیه بود؛ نظریه تکامل بهروایت ابوریحان بیرونی!»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
* '''تصویرسازی از ابوریحان بیرونی''': فیلمی از زندگی ابوریحان به نام ''ابوریحان بیرونی'' در ۱۹۷۴م در اتحاد جماهیر شوروی در کشور ازبکستان، ساخته شده است.<ref>Abbasov, Shukhrat; Saidkasymov, Pulat; Shukurov, Bakhtiyer; Khamrayev, Razak (1975). "Abu Raykhan Beruni". IMDb. Retrieved 4 July 2018.</ref> | * '''تصویرسازی از ابوریحان بیرونی''': فیلمی از زندگی ابوریحان به نام ''ابوریحان بیرونی'' در ۱۹۷۴م در اتحاد جماهیر شوروی در کشور ازبکستان، ساخته شده است.<ref>Abbasov, Shukhrat; Saidkasymov, Pulat; Shukurov, Bakhtiyer; Khamrayev, Razak (1975). "Abu Raykhan Beruni". IMDb. Retrieved 4 July 2018.</ref> | ||
