زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
چفیه دستار، دستمال یا چارقدی قلابدوزی شده است که مردم عربزبان، آن را به شکل مثلث تا کرده و روی سر خود قرار میدهند.<ref>مصاحب، دایرةالمعارف فارسی، ذیل واژه چفیه.</ref> آنها دو گوشهٔ چفیه را روی یکدیگر قرار داده، پشت سر میاندازند و دو گوشهٔ دیگر آن را روی شانهها رها میکنند. سپس با بندی به نام عقال، آن را روی سر محکم میکنند.<ref>خزائلی، واژهنامه پوشش سر در ایران، ۱۳۸۰ش، ص۸۲–۸۴؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بینالنهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱؛ چیتساز، تاریخ پوشاک ایرانیان، ۱۳۷۹ش، ص۱۹۲؛ هاشمنیا، فرهنگ مردم گروس (بیجار و حومه)، ۱۳۸۰ش، ص۱۴۷.</ref> نام اصلی چفیه، الکوفیه است.<ref>شرتونی، اقرب الموارد، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۱۱۱۳.</ref> برخی علت نامگذاری آن را به الکوفیه بهسبب بافتن چفیه در شهر کوفه میدانند؛ زیرا از دورهٔ خلافت عباسیان تاکنون، کوفیههای کوفه بهسبب بافت مرغوبشان مشهور بوده است. عدۀ دیگری نیز تاریخچهٔ پیدایش کوفیه و علت نامگذاری آن را شهر کوفه میدانند.<ref>اعتمادالسلطنه، مرآة البلدان، ۱۳۶۷ش، ج۳، ص۱۶۲۲؛ جونز، خاطرات، ۱۳۸۶ش، ص۴۱۴؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بینالنهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱؛ چیتساز، تاریخ پوشاک ایرانیان، ۱۳۷۹ش، ص۱۰۳؛ حسن، تاریخ الاسلام السیاسی، ۱۹۴۸م، ج۲، ص۲۴۷.</ref> | چفیه دستار، دستمال یا چارقدی قلابدوزی شده است که مردم عربزبان، آن را به شکل مثلث تا کرده و روی سر خود قرار میدهند.<ref>مصاحب، دایرةالمعارف فارسی، ذیل واژه چفیه.</ref> آنها دو گوشهٔ چفیه را روی یکدیگر قرار داده، پشت سر میاندازند و دو گوشهٔ دیگر آن را روی شانهها رها میکنند. سپس با بندی به نام عقال، آن را روی سر محکم میکنند.<ref>خزائلی، واژهنامه پوشش سر در ایران، ۱۳۸۰ش، ص۸۲–۸۴؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بینالنهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱؛ چیتساز، تاریخ پوشاک ایرانیان، ۱۳۷۹ش، ص۱۹۲؛ هاشمنیا، فرهنگ مردم گروس (بیجار و حومه)، ۱۳۸۰ش، ص۱۴۷.</ref> نام اصلی چفیه، الکوفیه است.<ref>شرتونی، اقرب الموارد، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۱۱۱۳.</ref> برخی علت نامگذاری آن را به الکوفیه بهسبب بافتن چفیه در شهر کوفه میدانند؛ زیرا از دورهٔ خلافت عباسیان تاکنون، کوفیههای کوفه بهسبب بافت مرغوبشان مشهور بوده است. عدۀ دیگری نیز تاریخچهٔ پیدایش کوفیه و علت نامگذاری آن را شهر کوفه میدانند.<ref>اعتمادالسلطنه، مرآة البلدان، ۱۳۶۷ش، ج۳، ص۱۶۲۲؛ جونز، خاطرات، ۱۳۸۶ش، ص۴۱۴؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بینالنهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱؛ چیتساز، تاریخ پوشاک ایرانیان، ۱۳۷۹ش، ص۱۰۳؛ حسن، تاریخ الاسلام السیاسی، ۱۹۴۸م، ج۲، ص۲۴۷.</ref> | ||
چفیه با نامهای دیگری ازجمله چپیه، چپیه اگال، چپی اگال، چفیه عقال، چپیه ارگال، کفیه اکل و کوفیه عقال تلفظ میشود.<ref>سیدصدر، دایرةالمعارف هنرهای صنایع دستی، ۱۳۸۶ش، ص۱۲۲.</ref> این [[دستار]] و سربند را در عربی عامیانهٔ عراق و عربی رایج در خوزستان چفیه و در فارسی عامیانه، چپیه گویند.<ref>عواد، الذخائر الشرقیة، 1999م، ج1، ص391. </ref> در ایران و فلسطین، چفیه نماد مبارزه و جهاد | چفیه با نامهای دیگری ازجمله چپیه، چپیه اگال، چپی اگال، چفیه عقال، چپیه ارگال، کفیه اکل و کوفیه عقال تلفظ میشود.<ref>سیدصدر، دایرةالمعارف هنرهای صنایع دستی، ۱۳۸۶ش، ص۱۲۲.</ref> این [[دستار]] و سربند را در عربی عامیانهٔ عراق و عربی رایج در خوزستان چفیه و در فارسی عامیانه، چپیه گویند.<ref>عواد، الذخائر الشرقیة، 1999م، ج1، ص391. </ref> در ایران و فلسطین، چفیه نماد مبارزه و جهاد بهشمار میرود.<ref>[https://www.vajehyab.com/wiki/چفیه واژهنامه آزاد، ذیل واژه چفیه.]</ref> چفیهبافی یکی از انواع [[صنایع دستی]] در ایران است که با دستگاه نساجی سنتی و نخ پنبهای انجام میشود.<ref>سیدصدر، دایرةالمعارف هنرهای صنایع دستی، ۱۳۸۶ش، ص۱۲۲.</ref> | ||
چفیه بهوسیله عقال (عگال، اگال، ارگال یا اکل) که رشتهای از جنس پشم شتر، ابریشم یا موی بز است با تکه پارچهای نخی در دو ردیف به دور سر پیچیده میشود. عقال موجب محکم شدن چفیه روی سر میشود. مردم عربستان به دلیل وزش بادهای شدید در سرزمین خود از عقال روی چفیه استفاده میکنند؛ اما عربزبانان ایران و عراق کمتر از آن استفاده میکنند.<ref>خزائلی، واژهنامه پوشش سر در ایران، ۱۳۸۰ش، ص۸۲و۸۴؛ پاکنژاد، اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ۱۳۶۵ش، ص۴۹؛ جونز، خاطرات، ۱۳۸۶ش، ص۴۱۴.</ref> | |||
== جنس و شکل ظاهری == | == جنس و شکل ظاهری == | ||
چفیه پارچهای مربعی شکل با ابعاد ۱۵۰ سانتیمتر است. گاهی آن را به شکل مستطیل با عرض ۱۲۰ سانتیمتر و طول ۱۵۰ سانتیمتر میبافند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240539/چفیه میرمطهری، «چفیه»، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.] </ref> چفیه دارای طرحهای راهراه، چهارخانه، شطرنجی و ساده در رنگهای قرمز تیره، قهوهای، سبز روشن، زرد، آبی، سرخ، سفید یا سیاه است. هر رنگ از چفیه نماد یک منطقه یا اقلیم بوده و بر همین اساس اسامی گوناگونی برای چفیه وجود دارد. اعراب | چفیه پارچهای مربعی شکل با ابعاد ۱۵۰ سانتیمتر است. گاهی آن را به شکل مستطیل با عرض ۱۲۰ سانتیمتر و طول ۱۵۰ سانتیمتر میبافند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240539/چفیه میرمطهری، «چفیه»، وبسایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.] </ref> چفیه دارای طرحهای راهراه، چهارخانه، شطرنجی و ساده در رنگهای قرمز تیره، قهوهای، سبز روشن، زرد، آبی، سرخ، سفید یا سیاه است. هر رنگ از چفیه نماد یک منطقه یا اقلیم بوده و بر همین اساس اسامی گوناگونی برای چفیه وجود دارد. اعراب منطقۀ حجاز از چفیههای قالبزدهشدۀ قرمز و سیاه، سفید و قرمز یا سیاه و سفید استفاده میکنند. مردم سوریه، فلسطین و ایران از چفیههای چهارخانه به رنگ سیاه و سفید استفاده میکنند.<ref>خزائلی، واژهنامه پوشش سر در ایران، ۱۳۸۰ش، ص۸۲ و ۸۴؛ امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۲۰۷؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بینالنهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱.</ref> چفیه اگر بهعنوان شالگردن استفاده شود عرض آن اهمیت زیادی ندارد، اما اگر برای محافظت از سر و صورت باشد باید سایز آن بزرگ انتخاب شود، بهطوری که بستن آن بهصورت مدلهای مختلف ممکن باشد.<ref>[https://virgool.io/@Aradebartar/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87-tayn2rtkoekw «راهنمای خرید چفیه»، وبسایت ویرگول.]</ref> | ||
مردم [[خرمشهر]]، آبادان و شادگان، چفیههای سفید با خالهای مشکی میپوشند. جنس چفیه از نخ پنبه، کتان، [[ابریشم]]، گلابتون، کرباس، ابریشم زرباف یا ترکیبی از نخ و ابریشم است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/کوفیه دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه کوفیه]؛ جونز، خاطرات، ۱۳۸۶ش، ص۴۱۴؛ دوزی، فرهنگ البسه مسلمانان، ۱۳۴۵ش، ص۳۶۷–۳۶۹؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بینالنهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱، حاشیه | مردم [[خرمشهر]]، آبادان و شادگان، چفیههای سفید با خالهای مشکی میپوشند. جنس چفیه از نخ پنبه، کتان، [[ابریشم]]، گلابتون، کرباس، ابریشم زرباف یا ترکیبی از نخ و ابریشم است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/کوفیه دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه کوفیه]؛ جونز، خاطرات، ۱۳۸۶ش، ص۴۱۴؛ دوزی، فرهنگ البسه مسلمانان، ۱۳۴۵ش، ص۳۶۷–۳۶۹؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بینالنهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱، حاشیه ۱۵؛ [https://www.cgie.org.ir/fa/article/240539/%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87 میرمطهری، «چفیه»، وبسایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> پرطرفدارترین نوع چفیه، جنس پنبهای است که دوام و عمر بالایی دارد؛ درحالیکه مرغوبترین نوع آن از ابریشم طبیعی بافته میشود و قیمتی بالاتر دارد.<ref>[https://virgool.io/@Aradebartar/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87-tayn2rtkoekw «راهنمای خرید چفیه»، وبسایت ویرگول.]</ref> | ||
برخی پژوهشگران در عرصهٔ لباس بر این اعتقاد هستند که ترکیب رنگ | برخی پژوهشگران در عرصهٔ لباس بر این اعتقاد هستند که ترکیب رنگ بهکاررفته در چفیه به تمدنهای کهن بینالنهرین برمیگردد و ساختارهای ترکیبی آن برگرفته از شکل تورهای ماهیگیری یا خوشههای گندم است.<ref>[https://www.isna.ir/news/khouzestan-13615/چفيه-از-تعريف-تا-استفاده «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> رنگ چفیهها بسته به سنتها و اعتقادات در هر کشور متفاوت است. در برخی اقوام و طوایف برای شناسایی و تشخیص قوم و قبیلهای خاص از رنگهای متفاوت و منحصربهفردی استفاده میشود. برخی چفیهها دور ریشه پرزی و برخی دیگر دورهای منگولهای دارند که بسته به سلیقهٔ فرد انتخاب میشوند.<ref>[https://virgool.io/@Aradebartar/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87-tayn2rtkoekw «راهنمای خرید چفیه»، وبسایت ویرگول.]</ref> | ||
== کاربرد == | == کاربرد == | ||
مردم در برخی مناطق گرمسیری برای پوشاندن سر و صورت در برابر آفتابسوختگی و همچنین برای مقابله با گرد و خاکهای شدید از چفیه ستفاده میکنند. | مردم در برخی مناطق گرمسیری برای پوشاندن سر و صورت خود در برابر آفتابسوختگی و همچنین برای مقابله با گرد و خاکهای شدید از چفیه ستفاده میکنند. علاوهبر کشورهای گرم و خشک عربی، بومیان مناطق کویری نیز برای مانعشدن از ورود شن به چشمها و نواحی تنفسی از این پوشش بهره میگیرند. همچنین در این مناطق بهدلیل گرمای طاقتفرسا، تعریق چندبرابر حالت عادی است، بدین منظور مردم چپیه را برای خشککردن عرق نیز استفاده میکنند.<ref>[https://www.isna.ir/news/khouzestan-13615/%DA%86%D9%81%D9%8A%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%8A%D9%81-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87 «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> | ||
در جنگ ایران و عراق چپیه کاربردهای فراوانی همچون پوشاندن صورت برای استتار، بند اسلحه و فانسقه، کمربند، شالگردن، حوله، سجادهٔ نماز، سفره، خنک نگهداشتن ناحیهٔ سر و صورت، وسیلهای برای جلوگیری از استنشاق گازهای سمی و باند برای بستن زخم ترکشها داشته است. همچنین چفیه در دوران دفاع مقدس بهعنوان نشان ایثار و مقاومت شناختهشده و امروزه بسیجیان، جانبازهای دوران دفاع مقدس و نیروهای جهادی از آن استفاده میکنند.<ref>[https://bachoontourism.blogfa.com/post/108 قهرمانی، «راهیان نور، کاربردهای چفیه»، وبلاگ باچون توریسم.]</ref> در مراسم مختلفی ازجمله روز ارتش هر سال عربهای ایران با لباسهای محلی و چفیهٔ سفید «الغَتِرَه» و «عِقال» رژه میروند. چفیه بین جوانان به یک نماد و نشان حرکتهای جنبشی تبدیل شده است. در جنبشهای انقلابی در کشورهای عربی، جوانان مصر، تونس، شیعیان بحرین و دیگر کشورها، چفیه را بر سر و گردن میاندازند. مردم فلسطین نیز بهعنوان نماد مقاومت کشورهای اسلامی از [[چفیه فلسطینی|چفیه]] بسیار استفاده میکنند.<ref>[https://www.isna.ir/news/khouzestan-13615/%DA%86%D9%81%D9%8A%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%8A%D9%81-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87 «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> | |||
== نحوه بستن چفیه == | |||
کوفیه یا چفیه به روشها و اشکال مختلفی بسته میشود که به فرهنگ و آدابورسوم هر کشور بستگی دارد. گاه بهعنوان سربند برای محافظت در برابر آفتاب و گردوخاک به سر بسته میشود. گاه گوشههای این پوشش را روی هم قرار داده و به شکل سهگوش درآورده و روی سر میاندازند و بهعنوان تکمیلکنندهٔ لباس به کمک عقال روی سر قرار میگیرد و گاه بههمین صورت سهگوش درآورده و پس از قرار گرفتن روی سر، گوشهها را هر کدام روی شانههای طرف مقابل هم میاندازند. این روش بیشتر در جنوب کشور ایران و کشور امارات مرسوم است. چفیه در بسیاری از کشورها نیز بهعنوان [[عمامه]] بسته میشود.<ref>[https://kimik.ir/راهنمای-خرید-انواع-چفیه/ عزیزی، «راهنمای خرید انواع چفیه عربی و فلسطینی»، وبسایت راهنمای خرید کیمیک.]</ref> | |||
چفیه | برخی چفیه را تا کرده و بهشکل مورب روی شبکلاه میبندند تا یک گوشه آن به پشت سر و دو گوشه دیگر روی پیشانی قرار گیرد. در برخی مناطق، مردم روی چفیهٔ خود عمامه میبندند. آنها گوشههای چفیه را در قسمت پیشانی بر روی عمامه قرار میدهند.<ref>دوزی، فرهنگ البسه مسلمانان، ۱۳۴۵ش، ص۳۶۷.</ref> اعراب بدوی، چفیه را بهشکل عمامه دور سر خود میپیچند تا یک گوشه آن پشت سر، و دو گوشه آن در جلوی شانهها قرار گیرد. گاهی یک گوشه از چفیه را از چانه گذرانده و روی شانه میانداختند.<ref>دوزی، فرهنگ البسه مسلمانان، ۱۳۴۵ش، ص۳۶۹.</ref> مردم در منطقه دشت آزادگان، چفیه را بهشکل ساده روی سر قرار میدهند. در منطقه اورامان [[کردستان]]، مردم از چفیه سیاه و سفیدی که «جامهدانی» مینامند، استفاده میکنند. آنها نوعی چفیه سرخ و سفید با نام «سورمور» را نیز روی سر میاندازند.<ref>سلیمی، زمستان در فرهنگ مردم کرد، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۴.</ref> | ||
== انواع == | == انواع == | ||
| خط ۱۱۲: | خط ۱۱۲: | ||
* دوزی، د.پ.آ. فرهنگ البسه مسلمانان، بهترجمه حسینعلی هروی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۵ش. | * دوزی، د.پ.آ. فرهنگ البسه مسلمانان، بهترجمه حسینعلی هروی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۵ش. | ||
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۶ خرداد ۱۴۰۱ش. | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۶ خرداد ۱۴۰۱ش. | ||
* «راهنمای خرید چفیه»، وبسایت ویرگول، تاریخ بازدید: 26 خرداد 1405ش. | |||
* سلیمی، هاشم، زمستان در فرهنگ مردم کرد، تهران، سروش، ۱۳۹۰ش. | * سلیمی، هاشم، زمستان در فرهنگ مردم کرد، تهران، سروش، ۱۳۹۰ش. | ||
* سیدصدر، ابوالقاسم، دایرةالمعارف هنرهای صنایع دستی، تهران، سیمای دانش، ۱۳۸۶ش. | * سیدصدر، ابوالقاسم، دایرةالمعارف هنرهای صنایع دستی، تهران، سیمای دانش، ۱۳۸۶ش. | ||
* شرتونی، سعید، اقرب الموارد، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ق. | * شرتونی، سعید، اقرب الموارد، قم، کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ق. | ||
* عارف، محمد، کمیجان سرزمین شگفتانگیز تاتها و مادها، تهران، طهوری، ۱۳۹۱ش. | * عارف، محمد، کمیجان سرزمین شگفتانگیز تاتها و مادها، تهران، طهوری، ۱۳۹۱ش. | ||
* عواد، کورکیس، الذخائر الشرقیة، بهکوشش جلیل عطیه، بیروت، مطبعة الارشاد، ۱۹۹۹م. | * عواد، کورکیس، الذخائر الشرقیة، بهکوشش جلیل عطیه، بیروت، مطبعة الارشاد، ۱۹۹۹م. | ||
* قهرمانی، محمدرضا، «راهیان نور، کاربردهای چفیه»، وبلاگ باچون توریسم، تاریخ درج مطلب: 16 شهریور 1390ش.. | |||
* کیان، مرضیه، «همه چیز دربارهٔ چفیه»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲ آذر ۱۴۰۰ش. | * کیان، مرضیه، «همه چیز دربارهٔ چفیه»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲ آذر ۱۴۰۰ش. | ||
* مصاحب، غلامحسین، دایرةالمعارف فارسی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۳ش. | * مصاحب، غلامحسین، دایرةالمعارف فارسی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۳ش. | ||
