| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
=== خاندان === | === خاندان === | ||
مادر نتانیاهو، تزیلا سگال، در پتخ تیکوا (در متصرفات اورشلیم) زاده شد. خانوادهٔ او ریشه در لیتوانی دار و در ۱۹۱۱م از مینیاپولیس به فلسطین مهاجرت کردند.<ref>[https://www.mekomit.co.il/%D7%9E%D7%A9%D7%A4%D7%97%D7%AA-%D7%A0%D7%AA%D7%A0%D7%99%D7%94%D7%95-%D7%A2%D7%9C-%D7%94%D7%A6%D7%99%D7%A8-%D7%91%D7%99%D7%9F-%D7%90%D7%9E%D7%A8%D7%99%D7%A7%D7%94-%D7%9C%D7%A7%D7%95%D7%9C%D7%95%D7%A0/ "משפחת נתניהו: על הציר בין אמריקה לקולוניה בפלסטין," Local Conversation,.]</ref> پدرش، بنصیون نتانیاهو (میلیکوفسکی)، زادهٔ ورشو و مورخ متخصص در عصر طلایی یهودیان اسپانیا بود. پدربزرگ پدریاش، ناتان میلیکوفسکی، خاخام و نویسندهٔ صهیونیست بود. بنصیون با مهاجرت به فلسطین، نام خانوادگی عبری نتانیاهو بهمعنای خدا بخشیده است<ref>[https://lp.israelbiblicalstudies.com/lp_iibs_biblical_hebrew_netanyahu_in_the_bible-en.html "What does Netanyahu Actually Mean?," Israel Biblical Studies.] | مادر نتانیاهو، تزیلا سگال، در پتخ تیکوا (در متصرفات اورشلیم) زاده شد. خانوادهٔ او ریشه در لیتوانی دار و در ۱۹۱۱م از مینیاپولیس به فلسطین مهاجرت کردند.<ref>[https://www.mekomit.co.il/%D7%9E%D7%A9%D7%A4%D7%97%D7%AA-%D7%A0%D7%AA%D7%A0%D7%99%D7%94%D7%95-%D7%A2%D7%9C-%D7%94%D7%A6%D7%99%D7%A8-%D7%91%D7%99%D7%9F-%D7%90%D7%9E%D7%A8%D7%99%D7%A7%D7%94-%D7%9C%D7%A7%D7%95%D7%9C%D7%95%D7%A0/ "משפחת נתניהו: על הציר בין אמריקה לקולוניה בפלסטין," Local Conversation,.]</ref> پدرش، بنصیون نتانیاهو (میلیکوفسکی)، زادهٔ ورشو و مورخ متخصص در عصر طلایی یهودیان اسپانیا بود. پدربزرگ پدریاش، ناتان میلیکوفسکی، خاخام و نویسندهٔ صهیونیست بود. بنصیون با مهاجرت به فلسطین، نام خانوادگی عبری نتانیاهو بهمعنای خدا بخشیده است را برگزید.<ref>[https://lp.israelbiblicalstudies.com/lp_iibs_biblical_hebrew_netanyahu_in_the_bible-en.html "What does Netanyahu Actually Mean?," Israel Biblical Studies.][https://www.jerusalemprayerteam.org/2015/12/17/a-rendezvous-with-destiny/ "A Rendezvous with Destiny," Jerusalem Prayer Team]؛ [https://www.timesofisrael.com/netanyahu-reveals-roots-go-back-to-spain/ "Netanyahu reveals his roots go back to Spain," The Times of Israel,] </ref> اگرچه خانوادهٔ او به اشکنازی معروف هستند، اما آزمایش دیانای نشان داده است که نسبی سفاردی (یهودیهای اسپانیایی) نیز دارد.<ref>[https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4807687,00.html "Netanyahu: I have Sephardic roots as well," Ynetnews,]. | ||
</ref> | </ref> | ||
=== نوجوانی و جوانی === | === نوجوانی و جوانی === | ||
دوران نوجوانی نتانیاهو میان اسرائیل و آمریکا سپری شد. او در مدرسهای در پنسیلوانیا تحصیل کرد و پس از پایان دبیرستان، در ۱۹۶۷م به اسرائیل بازگشت تا وارد ارتش شود. این بازگشت، مسیر زندگی او را دگرگون کرد. او به یگان ویژه «سایرت متکل»، یکی از نخبهترین واحدهای کماندویی ارتش اسرائیل، پیوست و بهعنوان سرباز و سپس فرمانده تیم فعالیت کرد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/966994/%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA «بنیامین نتانیاهو کیست؟»، وبسایت عصر ایران.]</ref> نتانیاهو در ۱۹۷۲م در عملیات آزادسازی هواپیمای ربودهشده سابنا شرکت کرد و در جریان آن زخمی شد. یوناتان نتانیاهو، برادر بزرگتر او، نیز فرمانده نظامی بود و در عملیات انتبه در ۱۹۷۶م کشته شد.<ref>[https://didebaneghtesad.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%DB%8C/ «بیوگرافی بنیامین نتانیاهو/ از کماندوی سایرت متکل تا طولانیترین نخستوزیر اسرائیل»، وبسایت دیدهبان اقتصاد.]</ref> | دوران نوجوانی نتانیاهو میان اسرائیل و آمریکا سپری شد. او در مدرسهای در پنسیلوانیا تحصیل کرد و پس از پایان دبیرستان، در ۱۹۶۷م به اسرائیل بازگشت تا وارد ارتش شود. این بازگشت، مسیر زندگی او را دگرگون کرد. او به یگان ویژه «سایرت متکل»، یکی از نخبهترین واحدهای کماندویی ارتش اسرائیل، پیوست و بهعنوان سرباز و سپس فرمانده تیم فعالیت کرد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/966994/%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA «بنیامین نتانیاهو کیست؟»، وبسایت عصر ایران.]</ref> نتانیاهو در ۱۹۷۲م در عملیات آزادسازی هواپیمای ربودهشده سابنا شرکت کرد و در جریان آن زخمی شد. یوناتان نتانیاهو، برادر بزرگتر او، نیز فرمانده نظامی بود و در عملیات انتبه در ۱۹۷۶م کشته شد.<ref>[https://didebaneghtesad.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%DB%8C/ «بیوگرافی بنیامین نتانیاهو/ از کماندوی سایرت متکل تا طولانیترین نخستوزیر اسرائیل»، وبسایت دیدهبان اقتصاد.]</ref> | ||
| خط ۶۹: | خط ۶۲: | ||
==== دستآوردها ==== | ==== دستآوردها ==== | ||
در حوزه نظامی و امنیتی، نتانیاهو در دوران نخستوزیری خود بر توسعه فناوریهای دفاعی پیشرفته متمرکز بوده است. از جمله مهمترین اقدامات وی، تقویت سیستم دفاع موشکی گنبد آهنین بوده که بهعنوان یکی از پیشرفتهترین سامانههای دفاع موشکی جهان شناخته میشود. همچنین به نظر برخی تحلیلگران اسرائیل تحت رهبری او در حوزۀ امنیت سایبری و جنگهای الکترونیکی به جایگاه پیشروی جهانی دست یافته است. در عرصۀ سیاست خارجی، او به عادیسازی روابط اسرائیل با چندین کشور عربی از جمله امارات متحده عربی، بحرین، سودان و مراکش از طریق توافقنامههای ابراهیم اقدام کرد که به تقویت روابط دیپلماتیک و اقتصادی اسرائیل انجامید؛<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1267499/%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%87%DB%8C%D8%AA%D9%84%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%B4%D8%AF «همه چیز درباره بنیامین نتانیاهو؛ خاخام زادهای که هیتلر قرن شد!»، وبسایت تابناک.]</ref> از سوی دیگر، مخالفان به نقاط ضعف کارنامۀ او اشاره کرده و معتقدند که در دوران فعلی نخستوزیری بنیامین نتانیاهو شمار کشتهها به حدود ۲۲۰۰ نفر رسیده و نزدیک به ۲۰ هزار نفر نیز زخمی شدهاند. حدود ۱۴۳ هزار نفر از سکونتگاههای خود تخلیه شده و نزدیک به ۳۸ هزار موشک به سمت سرزمینهای اشغالی شلیک گردیده است. در حوزه اقتصادی، ۸۰ هزار شرکت با کمبود نیروی انسانی مواجه و ۱۰۰ هزار واحد تجاری تعطیل شده، همچنین بدهیهای رژیم به حدود ۱.۳۲۹ تریلیون و کسری بودجه به ۱۰۰ میلیارد افزایش یافته است. در بخش اجتماعی، حدود ۲۰۰ هزار نفر سرزمینهای اشغالی را ترک کرده و ۲.۶ میلیون نفر با ناامنی غذایی روبهرو هستند. همچنین ۲۸۰ نظامی اقدام به خودکشی کرده و ۷۰ نفر نیز جان خود را از دست دادهاند.<ref>[https://www.irna.ir/news/86158019/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C «انتشار کارنامه سیاه نتانیاهو؛ آمار سنگین تلفات و بحرانهای اقتصادی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | در حوزه نظامی و امنیتی، نتانیاهو در دوران نخستوزیری خود بر توسعه فناوریهای دفاعی پیشرفته متمرکز بوده است. از جمله مهمترین اقدامات وی، تقویت سیستم دفاع موشکی گنبد آهنین بوده که بهعنوان یکی از پیشرفتهترین سامانههای دفاع موشکی جهان شناخته میشود. همچنین به نظر برخی تحلیلگران اسرائیل تحت رهبری او در حوزۀ امنیت سایبری و جنگهای الکترونیکی به جایگاه پیشروی جهانی دست یافته است. در عرصۀ سیاست خارجی، او به عادیسازی روابط اسرائیل با چندین کشور عربی از جمله امارات متحده عربی، بحرین، سودان و مراکش از طریق توافقنامههای ابراهیم اقدام کرد که به تقویت روابط دیپلماتیک و اقتصادی اسرائیل انجامید؛<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1267499/%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%87%DB%8C%D8%AA%D9%84%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%B4%D8%AF «همه چیز درباره بنیامین نتانیاهو؛ خاخام زادهای که هیتلر قرن شد!»، وبسایت تابناک.]</ref> از سوی دیگر، مخالفان به نقاط ضعف کارنامۀ او اشاره کرده و معتقدند که در دوران فعلی نخستوزیری بنیامین نتانیاهو شمار کشتهها به حدود ۲۲۰۰ نفر رسیده و نزدیک به ۲۰ هزار نفر نیز زخمی شدهاند. حدود ۱۴۳ هزار نفر از سکونتگاههای خود تخلیه شده و نزدیک به ۳۸ هزار موشک به سمت سرزمینهای اشغالی شلیک گردیده است. در حوزه اقتصادی، ۸۰ هزار شرکت با کمبود نیروی انسانی مواجه و ۱۰۰ هزار واحد تجاری تعطیل شده، همچنین بدهیهای رژیم به حدود ۱.۳۲۹ تریلیون و کسری بودجه به ۱۰۰ میلیارد افزایش یافته است. در بخش اجتماعی، حدود ۲۰۰ هزار نفر سرزمینهای اشغالی را ترک کرده و ۲.۶ میلیون نفر با ناامنی غذایی روبهرو هستند. همچنین ۲۸۰ نظامی اقدام به خودکشی کرده و ۷۰ نفر نیز جان خود را از دست دادهاند.<ref>[https://www.irna.ir/news/86158019/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C «انتشار کارنامه سیاه نتانیاهو؛ آمار سنگین تلفات و بحرانهای اقتصادی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | ||
== نخستوزیری == | |||
بنیامین نتانیاهو تا کنون ۶ دورهٔ نخستوزیری داشته که خلاصهٔ هر دوره در پایین آمده است: | |||
* '''دورهٔ نخست (۱۹۹۶-۱۹۹۹):''' نتانیاهو در انتخابات ۱۹۹۶ با شعار «نتانیاهو – صلحی امن» پیروز شد[۴۴] و جوانترین نخستوزیر تاریخ اسرائیل و نخستین متولدشده در این کشور شد[۴۴]. چالشهای اصلی او در این دوره شامل حملات استشهادی حماس پیش از انتخابات[۴۶]، توافق هبرون (۱۹۹۷)[۵۳]، حادثهٔ تونل دیوار غربی و درگیریهای فلسطینیان[۵۵]، توافق وای ریور (۱۹۹۸)[۵۶]، و عملیات ناموفق موساد در اردن بود که به آزادی شیخ احمد یاسین انجامید[۶۰]. او در ۱۹۹۹ در انتخابات به بیهود باراک باخت و از سیاست کنارهگیری کرد[۷۰]. | |||
* '''دورهٔ دوم (۲۰۰۹-۲۰۱۳):''' پس از پیروزی لیكود در انتخابات ۲۰۰۹، نتانیاهو دولت ائتلافی را تشكیل داد[۹۴][۹۵]. چالشهای این دوره شامل فشارهای آمریکا برای توقف شهرکسازی، سخنرانی ۲۰۰۹ در دانشگاه بار-ایلان كه بهطور مشروط از راهحل دو دولت حمایت كرد[۱۰۰]، بحران بر سر شهرکسازی در بیتالمقدس شرقی در جریان سفر بایدن (۲۰۱۰)[۱۳۷]، و مذاكرات مستقیم با فلسطینیان در ۲۰۱۰[۱۳۹]. در ۲۰۱۲، لیكود با «یسرائیل بیتینو» ادغام شد[۱۵۶]. | |||
* '''دورهٔ سوم (۲۰۱۳-۲۰۱۵):''' نتانیاهو پس از انتخابات ۲۰۱۳ ائتلافی با ۱۱ كرسی كمتر از دورهٔ قبل تشكیل داد[۱۵۷]. در این دوره، قانون تمرکززدایی کسبوکار برای افزایش رقابت تصویب شد[۱۵۹] و روند خصوصیسازی بنادر آغاز گردید[۱۶۱]. تنش با کاخ سفید بر سر سیاستهای شهرکسازی بالا گرفت[۱۷۲] و در دسامبر ۲۰۱۴، كابینه منحل و انتخابات زودهنگام برگزار شد[۱۷۶]. | |||
* '''دورهٔ چهارم (۲۰۱۵-۲۰۱۹):''' نتانیاهو در انتخابات مارس ۲۰۱۵ با ۳۰ كرسی لیكود را به پیروزی رساند[۱۸۸] و دولت ائتلافی با احزار راستگرا تشكیل داد[۱۸۹]. اصلاحات اقتصادی برای کاهش هزینهها و افزایش رقابت تصویب شد[۱۹۰]. در اکتبر ۲۰۱۵، اظهارات جنجالی او دربارهٔ نقش مفتی بیتالمقدس در هولوکاست با واکنش شدید مورخان مواجه شد[۱۹۸]. در دسامبر ۲۰۱۶، قطعنامهٔ ۲۳۳۴ شورای امنیت علیه شهرکسازی تصویب شد[۲۰۱] و جان کری آن را محکوم کرد[۲۰۲]. در اوایل ۲۰۱۹، دادستان کل قصد خود برای اتهامزنی به نتانیاهو در پروندههای فساد را اعلام كرد[۲۳۲]. | |||
* '''دورهٔ پنجم (۲۰۲۰-۲۰۲۱):''' در مه ۲۰۲۰، نتانیاهو با بنی گانتس دولت اتحاد اضطراری تشکیل داد و سوگند یاد كرد[۲۵۴]. چالش عمدهٔ این دوره، همهگیری كووید-۱۹ و اعتراضات گسترده به سیاستهای قرنطینه بود[۲۴۸]. در مه ۲۰۲۱، پس از تنشهای بیتالمقدس، عملیات «نگهبان دیوارها» علیه حماس در غزه آغاز شد[۲۵۱]. در ژوئن ۲۰۲۱، نفتالی بنت و یائیر لاپید دولت ائتلافی تشكیل دادند و نتانیاهو پس از ۱۲ سال از قدرت بركنار شد[۲۵۵]. | |||
* '''دورهٔ ششم (۲۰۲۲-تاکنون):''' پس از انتخابات نوامبر ۲۰۲۲، نتانیاهو با ائتلافی سختگیرانه سوگند یاد كرد[۲۵۸]. مهمترین رویدادهای این دوره عبارتند از: اصلاحات قضایی جنجالبرانگیز (۲۰۲۳) كه اعتراضات گسترده و مخالفت وزیر دفاع گالانت را در پی داشت[۲۷۶]؛ حملهٔ ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس و آغاز جنگ غزه[۲۸۷]؛ صدور حکم بازداشت دیوان کیفری بینالمللی در نوامبر ۲۰۲۴[۳۱۵]؛ حملات هوایی به ایران در ژوئن ۲۰۲۵ (آغاز جنگ دوازدهروزه)[۳۲۲]؛ و اعلام مخالفت با تشکیل دولت فلسطین در غرب رود اردن[۳۲۷]. | |||
== افراد مؤثر بر تصمیمات نتانیاهو == | == افراد مؤثر بر تصمیمات نتانیاهو == | ||
