صله رحم: تفاوت میان نسخه‌ها

صله رحم در لغت از دو واژهٔ صله و رحم ترکیب یافته است. واژهٔ صله در برابر فصل،<ref>ابن‌منظور، لسان‌العرب، 1414ق، ج‏11، ص727.</ref> به معنای پیوستن،<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/204248/صلة دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه صله.]</ref><ref>راغب اصفهانی، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن با تفسیر لغوی و ادبی قرآن،1369ش، ج‏4، ص461.</ref> احسان و بخشش به کار می‌رود<ref>[https://www.ashja.com/fa/amidonliedictionary/?srchamid,صله%7Cd,25809%7Co,1/فرهنگ-و-لغتنامه-آنلاین-فارسی-عمید.html عمید، فرهنگ عمید، ذیل واژه صله.]</ref> و رَحِم به زِهدان یعنی جای جنین در شکم مادر گفته می‌شود.<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/162367/رحم دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه رَحِم.]</ref> از آنجا که همهٔ خویشاوندان از یک رحم سرچشمه گرفته‌اند، واژهٔ رحم به‌طور استعاری به معنای قرابت و خویشاوندی نیز به کار رفته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11016/4/112 نمازی، مستدرک سفینه البحار، 1408ق، ج4، ص112.]</ref><ref>فراهیدی، کتاب العین، 1409ق، ج‏3، ص224.</ref> همچنین این واژه بر مهربانی و عطوفت نیز اطلاق شده است.<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، 1404ق، ج‏2، ص498.</ref> از دیدگاه علامه طباطبایی، رحم به مجتمع خانوادگی و کوچک اشاره دارد.<ref>طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، 1374ش، ج‏4، ص220.</ref> در معنای اصطلاحی، صله رحم عبارت است از دیدار و برقراری ارتباط با خویشاوندان<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/162367/%D8%B1%D8%AD%D9%85 دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه رَحِم.]</ref> و هرگونه احسان و نیکی در حق آنان؛ ازجمله کمک به کسب‌وکار، حل مشکلات، عیادت و مانند آن.<ref>وطن دوست و دیگران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزه‌های اسلامی، 1388ش، ص377.</ref> به بیان دیگر، صله رحم به رفتارهایی اطلاق می‌شود که قرابت و پیوند میان انسان‌ها را تحکیم می‌بخشد یا ایجاد می‌کند. در مقابل، قطع رحم رفتاری است که این پیوند را تضعیف یا منقطع می‌سازد.<ref>شرف‌الدین، تحلیلی اجتماعی از صله رحم، 1378ش، ص27.</ref>

صله رحم در اسلام از جایگاه والایی برخوردار است و در قرآن و روایات، بر انجام آن تأکید و از ترک آن نهی شده است. قرآن، قطع‌کنندگان صله رحم را از زیان‌کاران<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_27_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A8%D9%82%D8%B1%D9%87 سوره بقره، آیه ۲۷.]</ref> و لعنت‌شدگان<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_22_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF سوره محمد، آیات ۲۲ و ۲۳.]</ref> معرفی کرده است. پیامبر اسلام صله رحم را بخشی از دین دانسته و به آن سفارش کرده است، هرچند فاصلهٔ خویشاوندان تا یک سال راه باشد و در این راه سختی‌های زیادی متحمل شوند.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/151 کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص151.]</ref> همچنین در روایتی از پیامبر، برای کسی که صله رحم انجام می‌دهد، پاداش یکصد شهید بیان شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11015/15/249 نوری، مستدرک الوسئل و مستنبط المسائل، 1408ق، ج15، ص249.]</ref><ref>[https://lib.eshia.ir/11021/4/16 شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1385ش، ج۴، ص۱۶.]</ref>[[پرونده:چهل-حدیث-صله-رحم-12.jpg|جایگزین=حدیث پیامبر دربارهٔ صله رحم|بندانگشتی|حدیث پیامبر اکرم برای انجام دهنده صله رحم]]

در عرصه قلبی و عاطفی، صله رحم به معنای محبت قلبی، آرزوی خیر دنیوی و اخروی برای آنان، ابقای نعمت‌ها و دفع بلاها از آنها، همواره به یاد یکدیگر بودن و آئینه یکدیگر بودن در نشان دادن بی‌شائبه خوبی‌ها و بدی‌ها است.<ref>شرف‌الدین، تحلیلی اجتماعی از صله رحم، 1378ش، ص47.</ref>

قطع رابطه با خویشاوندان، حتی اگر آنان قطع رابطه کرده باشند، جایز نیست.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/347 کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص247.]</ref> این کار از مبغوض‌ترین اعمال نزد خداوند شمرده شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11016/4/108 نمازی، مستدرک سفینه البحار، 1408ق، ج4، ص108.]</ref> در روایتی از امام صادق، قطع‌کنندهٔ رحم، ملعون معرفی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/16/280 حر عاملی، وسائل الشیعه، 1409ق، ج16، ص280.]</ref> چنین فردی وارد [[بهشت]] نمی‌شود<ref>[https://lib.eshia.ir/71860/71/91 مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج71، ص91.]</ref> و بوی بهشت را که از فاصلهٔ دو هزار سال به مشام می‌رسد، احساس نمی‌کند.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/349 کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص349.]</ref> در قرآن، رابطه با خویشاوندان کافر و مشرک ستیزه‌جو که دشمن اسلام هستند، استثنا شده است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_113_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D9%88%D8%A8%D9%87 سوره توبه، آیه 113.]</ref>

در مقابل، صله رحم نسبت به والدین شامل پرهیز از سخن درشت و رفتار زشت، یاری کردن با مال، دست، زبان و آبرو، رفت‌وآمد و احوالپرسی از آنان است.<ref>ملااحمد نراقی، معراج السعادة، ص406-408.</ref>

* ابن بابویه محمد بن علی (شیخ صدوق)، من لایحضره الفقیه، تهران‬، دارالکتب الاسلامیه، ‬ ۱۳۸۵ش. ‬

* ابن فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة، محقق، مصحح عبدالسلام هارون، قم، ‏ مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۴ ق‏.

* ابن منظور، محمد بن مکرم، ‏لسان العرب، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ ق‏.

* تبریزی، جواد، صراط النجاه، قم: دارالصدیقه الشهید، ۱۳۸۵ش.

* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه دهخدا، سایت مؤسسه لغت نامه دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی، تاریخ بازدید: ۱۶ مرداد ۱۴۰۰ش.

* راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات، ترجمه: غلامرضا خسروی حسینی، تهران، مرتضوی، چاپ اول، ۱۳۶۹ش.

* شرف‌الدین، حسین، تحلیلی اجتماعی از صله رحم؛ کلیاتی از ابعاد فقهی صله و قطع رحم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، مرکز انتشارات، چاپ اول، ۱۳۷۸ش.

* شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، چاپ اول، ۱۴۰۹ق.

* صدر حاج سید جوادی، احمد و دیگران، دایرةالمعارف تشیع، تهران، شهید سعید محبی، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.

* طوسی، محمد بن حسن، آمالی طوسی، قم، دار الثقافة، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.

* عمید، حسن، فرهنگ عمید، سایت کتابسرای اشجع، تاریخ بازدید: ۱۶ مرداد۱۴۰۰ش.

* فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، قم، نشر هجرت، چاپ دوم، ‏ ۱۴۰۹ ق‏.

* فیض کاشانی، محسن، محجة البیضاء، چاپ دوم، مؤ سسه النشر الاسلامی، بی‌تا.

* فیض کاشانی، محسن، مفاتیح الشرائع فی فقه الامامیه، جلد ۱، کتابخانه مدرسه فقاهت، بی‌تا.

* مجلسی، محمد باقر بن محمدتقی‏، بحار الانوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.

* نراقی، ملااحمد، معراج السعادة، تهران، انتشارات رشیدی، بی‌تا.

* نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏، چاپ اول، ۱۴۰۸ق.

* وطن دوست و دیگران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزه‌های اسلامی، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ۱۳۸۸ش.