دوران عاشقی (فیلم)

دوران عاشقی
پوستر فیلم سینمایی دوران عاشقی
پادکست مقاله | 🡇 noicon

دوران عاشقی (فیلم)؛ فیلمی در ژانر درام خانوادگی با موضوع ازدواج موقت و پنهانی.

فیلم دوران عاشقی، فیلمی ایرانی در ژانر درام خانوادگی، ساختهٔ علیرضا رئیسیان در سال ۱۳۹۳ش است که به مسائلی چون تعدد زوجات، بحران عاطفی، فروپاشی نهاد خانواده و پیامدهای سبک زندگی متأثر از فرهنگ غربی می‌پردازد. هستهٔ روایت این فیلم، ازدواج موقت پنهانی و تبعات عاطفی و اخلاقی ناشی از آن است. منتقدان، فیلم را از جهت تکرار مضمون خیانت، پایان‌بندی نامشخص و پرداخت کم‌عمق به مباحث دینی و اجتماعی مورد نقد قرار داده‌اند. با این حال، در لایه‌های عمیق‌تر، این فیلم بر ارزش‌های اخلاقی، جایگاه زن در خانواده، خطر غفلت از بنیان آن و چالش‌های گذار از سنت به مدرنیته تأکید می‌ورزد.

معرفی فیلم

«دوران عاشقی» فیلمی در ژانر درام خانوادگی است که در سال ۱۳۹۳ش تولید شده است. کارگردان در تیزر اثر، با استناد به بیت «دور عاشقی گذشت و نوبت ماست/ هر کسی پنج روز نوبت اوست» از حافظ، پیوند مفهومی بین این ابیات و مسئله فقدان عشق و دیگر مضامین مرتبط با محوریت عشق را تبیین کرده است.

خلاصه داستان

داستان فیلم حول محور بیتا، با بازی لیلا حاتمی، می‌گردد که وکیل دادگستری است و در پرونده‌های طلاق تخصص دارد. زندگی او زمانی دچار بحران می‌شود که متوجه می‌شود میترا، با بازی مینا وحید، موکل او برای دادخواست طلاق، در واقع همسر دوم شوهر خودش، حمید، با بازی شهاب حسینی، است. این کشف، زندگی مشترک بیتا و حمید را با چالش‌های عمیق عاطفی و اخلاقی مواجه می‌کند. پیچیدگی ماجرا زمانی بیشتر می‌شود که ادعای بارداری میترا در مقابل ادعای نازایی حمید قرار می‌گیرد. فیلم با پایانی باز به اتمام می‌رسد و سرنوشت نهایی این رابطه به قضاوت مخاطب واگذار می‌شود.

درون‌مایه و محورهای اصلی

فیلم دوران عاشقی به ازدواج موقت و پنهانی می‌پردازد که در عرف جامعه ایرانی، پذیرفته نیست. کارگردان، این فیلم را دارای رویکردی فمینیستی توصیف کرده است که در عین حال موضعی ضدمرد ندارد. او همچنین معتقد است که درون‌مایه اصلی اثر بر فساد اخلاقی و بحران‌های اقتصادی در جامعه تمرکز دارد. نویسنده فیلم‌نامه نیز محور داستان را زوال عشق در نهاد خانواده می‌داند که به بروز بحران‌های بعدی منجر شده است.

عوامل کلیدی

نشست خبری فیلم سینمایی«دوران عاشقی» در مرکز همایش‌های برج میلاد

• کارگردان و تهیه‌کننده: علیرضا رئیسیان؛ او فیلم دوران عاشقی را کامل‌ترین اثر در کارنامهٔ هنری خود می‌داند.
• فیلمنامه‌نویسان: رؤیا محقق و مهسا محب‌علی.
• بازیگران اصلی: لیلا حاتمی، شهاب حسینی، فرهاد اصلانی، مینا وحید، پرویز پورحسینی، بیتا فرهی.

گیشه

فیلم دوران عاشقی با عبور از مرز ۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان، عنوان پرفروش‌ترین فیلم غیرکمدی سینمای ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران را در زمان اکران خود به‌دست‌ آورد.

جوایز و افتخارات فیلم

«دوران عاشقی» در جشنواره‌های متعددی نامزد و برگزیده شد:

• جشنواره فیلم فجر (سی‌وسوم): برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه (رؤیا محقق) و سیمرغ بلورین بهترین فیلم‌برداری. نامزد در ۱۰ بخش از جمله بهترین فیلم، کارگردانی و بازیگران.
• جشنواره بین‌المللی فیلم شهر: برنده تندیس بهترین فیلمنامه در بخش بین‌الملل و تندیس ویژهٔ هیئت داوران برای بهترین بازیگر نقش مکمل مرد.
• جشن حافظ: برنده تندیس بهترین کارگردانی (علیرضا رئیسیان) و بهترین بازیگر مرد (فرهاد اصلانی).
• جشنواره بین‌المللی فیلم مونترآل کانادا: دریافت جایزه فیلم منتخب جشنواره.

پیام‌های اجتماعی

سبک زندگی و نهاد خانواده

فیلم دوران عاشقی به تقابل میان الگوهای زندگی سنتی و مدرن و پیامدهای آن بر روابط خانوادگی می‌پردازد. در این اثر، چالش‌های ناشی از دوری از سبک زندگی ایرانی و گرایش به الگوهای جایگزین به تصویر کشیده شده است. فیلم با مقایسه رفتار شخصیت‌های اصلی با والدین‌شان، تأثیر انتخاب سبک زندگی بر ثبات خانواده را بررسی می‌کند. همچنین، بازنمایی گذار جامعه از سنت به مدرنیته و معضلات فرهنگی و اجتماعی ناشی از این تغییر، از محورهای اصلی فیلم است.

بازنمایی شخصیت زن

شخصیت بیتا در این فیلم به‌عنوان نمونه‌ای از مدیریت بحران در خانواده مورد توجه قرار گرفته است. او در مواجهه با چالش‌های زناشویی، تلاش می‌کند با رویکردی منطقی از وارد شدن آسیب به فرزند خانواده جلوگیری کند. برخی تحلیل‌گران این نوع رفتار را تلاشی برای ارائه الگویی از صبوری و عقلانیت در مواجهه با مشکلات خانوادگی دانسته‌اند.

جایگاه زن

سکانسی از فیلم دوران عاشقی با بازی میترا (مینا وحید) و حمید (شهاب حسینی)

روایت فیلم بر پیامدهای بی‌توجهی به نقش و جایگاه زنان در محیط خانواده تأکید دارد. در این چارچوب، موضوع روابط خارج از ازدواج از منظر عرف جامعهٔ ایران بررسی شده و بر ضرورت توجه به نیازهای عاطفی و اجتماعی زنان به‌عنوان عاملی در پیشگیری از آسیب‌های خانوادگی اشاره می‌شود.

مؤلفه‌های اخلاقی

در لایه‌های زیرین، مجموعه‌ای از ارزش‌های اخلاقی و رفتاری مورد توجه قرار گرفته است؛ موضوعاتی همچون پرهیز از قضاوت عجولانه، اهمیت مشورت در تصمیم‌گیری‌های کلان، روحیه بخشش و ضرورت دوری از سوءظن از جمله مواردی است که در جریان داستان بر آن‌ها تأکید می‌شود.

تعادل میان کار و زندگی

یکی دیگر از مضامین فیلم، بررسی چالش‌های ناشی از اولویت‌دادن به موقعیت شغلی در برابر تعهدات خانوادگی است. فیلم با تمرکز بر این تضاد، بر لزوم بازشناسی جایگاه خانواده در سبک زندگی معاصر و ایجاد تعادل میان فعالیت‌های اجتماعی و زندگی خانوادگی تأکید می‌کند.

دیدگاه‌ها و نقدها

موضوع تکراری

برخی منتقدان سینمایی، انتخاب موضوع خیانت را در دوران عاشقی، تکراری توصیف کرده و استمرار آن در سینمای ایران را موجب کاهش اعتبار آثار دانسته‌اند. گروهی از تحلیل‌گران مدعی هستند که پرداختن مکرر به این مسائل، بازتاب‌دهندهٔ ناهنجاری‌های اجتماعی متأثر از الگوهای غربی است و فیلم را به دوری از ریشه‌یابی دقیق متهم می‌کنند. همچنین در برخی نقدها، میزان انطباق و مقبولیت موضوع خیانت با بافت جامعه اسلامی ایران مورد پرسش قرار گرفته است.

پایان‌بندی ضعیف

پایان‌بندی فیلم از سوی گروهی از منتقدان ضعیف ارزیابی شده است؛ این منتقدان معتقدند اثر بدون ارائه نتیجه‌گیری روشن یا پیشنهاد راهکار، تنها به نمایش آسیب‌های خانوادگی بسنده کرده است. نمای پایانی فیلم (بسته‌شدن چشم‌های بیتا) نیز مورد نقد قرار گرفته و برخی آن را به‌جای یک پایان معنادار، نشانه‌ای از انفعال شخصیت در برابر موقعیت مرکزی درام دانسته‌اند.

خرده‌پی‌رنگ‌های نامرتبط

یکی از انتقادات مطرح‌شده به فیلمنامه، وجود حاشیه‌هایی است که با خط اصلی داستان پیوند مستحکمی ندارند. به باور منتقدان، پرداختن به موضوعاتی همچون تغییر جنسیت یا سرقت خودرو، علیرغم جنبه‌های اجتماعی، به دلیل عدم ارتباط مستقیم با روایت اصلی، موجب تضعیف تمرکز بر معنای مورد نظر فیلمساز شده است.

بازنمایی اشتباه شخصیت مردان

نحوهٔ تصویرگری شخصیت‌های مرد در فیلم، چالش دیگری است که منتقدان به آن اشاره کردند. برخی معتقدند نمایش فراگیر مردانی که برای روابط خانوادگی ارزش چندانی قائل نیستند، ممکن است به ارائه تصویری دور از واقعیت منجر شود. همچنین این نگرانی مطرح شده است که تأکید بیش از حد بر ناهنجاری‌های اجتماعی، به‌جای کارکرد اصلاح‌گری، به عادی‌سازی این رفتارها در نگاه مخاطب بینجامد. علاوه بر این، برخی منتقدان نگاه کارگردان به موضوع ازدواج موقت را غیرکارشناسانه قلمداد کرده‌اند. در مقابل، نویسنده اثر این وضعیت را یکی از عوامل اصلی پرونده‌های طلاق دانسته که باید به‌درستی در سینما معرفی و تحلیل شود.

منابع

• ابیلی، میر، « «دوران عاشقی»؛ یک فیلم تاریخ مصرف گذشته»، رجا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۳۹۳ش.
• اخوان‌فر، محسن، «خطا بجای خیانت؟! دوران عاشقی این را نمی‌گوید…»، فردا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ شهریور ۱۳۹۴ش.
• «اکران فرامرزی «دوران عاشقی»»، پایگاه خبری، تحلیلی سینما سینما، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۳۹۴ش.
• انتظاری، علیرضا، « «دوران عاشقی»: عاشقانه‌ای نه چندان موفق در بیان روایت و جذب مخاطب»، سینما پرس، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۳۹۳ش.
• «باید «صیغه» را در جامعه به درستی معرفی کنیم/فیلم رئیسیان دربارهٔ عاشقی نیست!»، سینما پرس، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آبان ۱۳۹۴ش.
• بورقانی، سهام‌الدین، «گفت‌وگویی با عوامل فیلم «دوران عاشقی»»، پایگاه خبری برترین‌ها، تاریخ درج مطلب: ۲۵ شهریور ۱۳۹۴ش.
• «دانلود فیلم دوران عاشقی»، وب‌سایت مگ فیلم، تاریخ بازدید: ۱۱ آذر ۱۴۰۴ش.
• «دفاع تمام قد رئیسیان از «دوران عاشقی» / محور اصلی فیلمنامه فقدان و زوال عشق در خانواده‌هاست»، سینما پرس، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۳۹۴ش.
• « «دوران عاشقی»، اثر فمینیستی که ضدمرد نیست!»، پایگاه خبری برترین‌ها، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۳۹۴ش.
• « «دوران عاشقی» دربارهٔ خیانت نیست»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۳۹۳ش.
• « «دوران عاشقی»؛ فیلمی متوسط، اما خوش‌ساخت/ تزلزل خانواده در اثر دوری از سبک زندگی اسلامی»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۵ شهریور ۱۳۹۴ش.
• «˝دوران عاشقی˝ کامل‌ترین فیلمم است / علیرضا رئیسیان در گفت‌وگو با هنرآنلاین»، وب‌سایت هنرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۴ بهمن ۱۳۹۳ش.
• «رکوردزنی فیلم دوران عاشقی در شبکه نمایش خانگی»، وب‌سایت نمناک، تاریخ درج مطلب: ۱۵ شهریور ۱۳۹۶ش.
• صمدزاده، ارسلان، « «دوران عاشقی»؛ روایتی عاشقانه از یک خیانت!»، سینما پرس، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۳۹۴ش.
• قادری، کاوه، «دوران یا دَوَران؟! یا شاید هم تیر هوایی در کردن؟! نقدی بر فیلم «دوران عاشقی» ساخته علیرضا رئیسیان»، پایگاه تحلیلی پرده سینما، تاریخ درج مطلب: شهریور ۱۳۹۴ش.
• کریمی، میثم، «نقد و بررسی فیلم دوران عاشقی»، وب‌سایت مووی مگ، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مرداد ۱۳۹۴ش.
• کشاورز، احمدرضا، «نقدی بر فیلم دوران عاشقی»، وب‌سایت احمدرضا کشاورز، تاریخ درج مطلب: تابستان ۱۳۹۴ش.
• موحدی، سوده، «از هر دری سخنی»، وب‌سایت منظوم، تاریخ درج مطلب: ۲۵ بهمن ۱۳۹۴ش.
• «نگاه و نقدی به فیلم درام دوران عاشقی ساخته علیرضا رئیسیان»، شبکه اطلاع‌رسانی دانا، تاریخ درج مطلب: ۲۱ شهریور ۱۳۹۴ش.