خانواده در اسلام: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 '''خانواده در اسلام'''؛ مهم‌ترین نهاد برای تربیت، رشد و تعالی بشر.
-'''[[خانواده]]''' از ابتدای تاریخ بشر تاکنون به عنوان اصلی‌ترین نهاد اجتماعی، زیربنای جوامع و خاستگاه فرهنگ‌ها، تمدن‌ها و تاریخ بشر بوده است. نهاد خانواده را باید اولین نهاد اجتماعی نامید که انسان به آن پایبندی نشان داده است و عقل و شرع بر آن صحه گذارده‌اند. اسلام توجه خاصی به مقام والای خانواده دارد و هدف از تشکیل خانواده را امنیت، کمال و بقای نسل بشری می‌داند. اصالت، ایمان، آگاهی، مدیریت، شیوه صحیح زندگی و تربیت نسل صالح از ویژگی‌های خانواده در اسلام است. از دیدگاه قرآنی، حیات و کمال انسان، در محیط خانواده سامان می‌یابد و انسان به تنهایی نمی‌تواند از ظرفیت‌های وجودی خود بهره‌برداری کند.
+[[خانواده]] از ابتدای تاریخ بشر تاکنون به‌عنوان اصلی‌ترین نهاد اجتماعی، زیربنای جوامع و خاستگاه فرهنگ‌ها، تمدن‌ها و تاریخ بشر بوده است. نهاد خانواده را باید اولین نهاد اجتماعی نامید که انسان به آن پایبندی نشان داده است و عقل و شرع بر آن صحه گذارده‌اند. اسلام توجه خاصی به مقام والای خانواده دارد و هدف از تشکیل خانواده را امنیت، کمال و بقای نسل بشری می‌داند. اصالت، ایمان، آگاهی، مدیریت، شیوه صحیح زندگی و تربیت نسل صالح از ویژگی‌های خانواده در اسلام است. از دیدگاه قرآنی، حیات و کمال انسان، در محیط خانواده سامان می‌یابد و انسان به‌تنهایی نمی‌تواند از ظرفیت‌های وجودی خود بهره‌برداری کند.
-== مفهوم‌شناسی ==
+== معرفی ==
-خانواده در لغت به معنای اهل خانه، خاندان و دودمان است<ref>معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه خانواده.</ref> و در اصطلاح، به مجموعه افرادی گفته می‌شود که با هم ارتباط سببی، نسبی یا فرزندخواندگی دارند و زیر یک سقف زندگی می‌کنند.<ref>سید مصطفی محقق داماد و دیگران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، درج: 18 دی 1398ش.</ref> خانواده، کوچک‌ترین<ref>عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه خانواده.</ref> و یگانه سازمان اجتماعی بادوام و همگانی بشر است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خانواده.</ref>
+خانواده در لغت به معنای اهل خانه، خاندان و دودمان است<ref>معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه خانواده.</ref> و در اصطلاح، به گروهی از افراد گفته می‌شود که از طریق پیوندهای سببی (خویشاوندی از طریق ازدواج)، نسبی (خویشاوندی خونی) یا فرزندخواندگی به هم مرتبط بوده و زیر یک سقف زندگی می‌کنند.<ref>سید مصطفی محقق داماد و دیگران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، درج: 18 دی 1398ش.</ref> خانواده کوچک‌ترین<ref>عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه خانواده.</ref> و درعین‌حال پایدارترین و همگانی‌ترین نهاد اجتماعی در تاریخ بشر محسوب می‌شود.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خانواده.</ref> براساس باورهای اسلامی، قدمت تشکیل خانواده به اندازهٔ خلقت انسان و زمان آفرینش آدم و حوا بازمی‌گردد.<ref>«تاریخچه تشکیل خانواده»، مجله ویستا، بازدید: 23 آذر 11401ش.</ref> در طول تاریخ، خانواده به اشکال گوناگونی ظاهر شده است که ازجملهٔ آنها می‌توان به گروه‌های مختلط، خانواده‌های پدرسالار با چند زن، نظام مادرسالاری و خانوادهٔ متشکل از پدر، مادر و فرزندان اشاره کرد.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خانواده.</ref>
-بر اساس باورهای اسلامی قدمت تشکیل خانواده به اندازه خلقت انسان و پیدایش حضرت آدم و حوا است.<ref>«تاریخچه تشکیل خانواده»، مجله ویستا، بازدید: 23 آذر 11401ش.</ref> خانواده در طول تاریخ بشر، به شکل‌های گوناگون «گروه‌های مختلط»، «خانواده‌های پدرسالاری با چند زن»، «مادرسالاری» و «مرکب از پدر و مادر و بچه‌ها» وجود داشته<ref>دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خانواده.</ref> و در ایران دارای اشکال زیر بوده است:<ref>«شکلها و نقشهای خانوادگی»، پیام زن، 1385ش، شماره 177.</ref>
+== انواع خانواده در ایران ==
-# خانواده هسته‌ای: شامل زن و شوهر بدون فرزند یا با فرزندان ازدواج نکرده؛
+خانواده در ایران به چهار شکل زیر دسته‌بندی شده است:<ref>«شکلها و نقشهای خانوادگی»، پیام زن، 1385ش، شماره 177.</ref>
-# خانواده گسترده: [[پدر]] و مادر همراه فرزندان [[ازدواج]] کرده؛
+{| class="wikitable"
-# خانواده زن و شوهری با ملحقات: اعضای اصلی خانواده همراه با خویشاوندان دیگر؛
+!'''نوع خانواده'''
-# خانواده از هم پاشیده: خانواده‌ای فاقد یکی از دو عضو اصلی.
+!'''توضیحات'''
+|-
+|خانوادهٔ هسته‌ای
+|شامل زن و شوهر بدون فرزند، یا همراه با فرزندان ازدواج‌نکرده؛
+|-
+|خانوادهٔ گسترده
+|شامل پدر، مادر و فرزندان متأهل آنها که با یکدیگر زندگی می‌کنند.
+|-
+|خانوادهٔ زن و شوهری با ملحقات
+|اعضای اصلی خانواده به‌همراه خویشاوندان دیگر؛
+|-
+|خانوادهٔ ازهم‌پاشیده
+|خانواده‌ای که یکی از دو عضو اصلی (پدر یا مادر) را از دست داده است.
+|}
 == جایگاه خانواده در اسلام ==
-خانواده در نگاه اسلام از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. خانواده هر چند از نظر جمعیت، یک جامعه بسیار کوچک دانسته می‌شود، اما اسلام به منظور سالم‌سازی جوامع بزرگ‌تر انسانی اهتمام ویژه‌ای به سلامت نهاد خانواده دارد. بنای خانواده محبوب‌ترین بناها در پیشگاه خداوند است که روابط آن بر مودت و رحمت پایه‌گذاری شده است.<ref>سوره روم، آیه 21</ref> نهاد خانواده از منظر اسلام، دارای حیات و قداست ویژه‌ای است که قابل قیاس با هیچ نهاد اجتماعی دیگری نیست.<ref>[http://amiralmvmnyyn.blogfa.com/post/14 کمساری، « نظام خانواده در اسلام »، شماره 158، 1433ق]</ref>
-خانواده، در نظر [[پیامبر اسلام]]، محبوب‌ترین بنای اجتماعی نزد خداوند متعال است.<ref>مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج100، ص222.</ref> تشکیل خانواده از نظر اسلام، گرایشی فطری با هدف رسیدن به آرامش است که با ازدواج محقق می‌شود؛ ازدواج، سنت پیامبر اسلام است و ارضای غریزه جنسی، تأمین نیاز زوج‌خواهی، آرامش، خوش‌خلقی، پرورش جوان‌مردی، دوری از لغزش‌ها، جلب یاری خداوند و در نهایت رسیدن به کمال از آثار فردی تشکیل خانواده است. همچنین افزایش جمعیت، سازندگی جامعه، جلوگیری از فساد و انتقال فرهنگ و تمدن از طریق تربیت فرزند، بخشی از فواید اجتماعی آن است.<ref>تقوی و دیگران، «الگوی جامع خانواده تراز در اندیشه اسلامی»، 1396ش، ص222.</ref>
+=== قداست و ارزش خانواده ===
+در نگاه اسلام، خانواده باوجود جمعیت محدود، از چنان اهمیتی برخوردار است که سلامت آن برای سالم‌سازی جوامع بزرگ‌تر انسانی ضروری شمرده می‌شود. بنای خانواده محبوب‌ترین بناها در پیشگاه خداوند معرفی شده و روابط آن بر پایهٔ مودت و رحمت استوار است.<ref>سوره روم، آیه 21</ref> این نهاد از منظر اسلامی، دارای حیات و قداستی ویژه است که با هیچ نهاد اجتماعی دیگری قابل مقایسه نیست.<ref>[http://amiralmvmnyyn.blogfa.com/post/14 کمساری، « نظام خانواده در اسلام »، شماره 158، 1433ق]</ref> [[پیامبر اسلام]] نیز خانواده را محبوب‌ترین بنای اجتماعی نزد خداوند دانسته است.<ref>مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج100، ص222.</ref>[۳]
+خانواده، در نظر [[پیامبر اسلام]]، محبوب‌ترین بنای اجتماعی نزد خداوند متعال است. تشکیل خانواده از نظر اسلام، گرایشی فطری با هدف رسیدن به آرامش است که با ازدواج محقق می‌شود؛ ازدواج، سنت پیامبر اسلام است و ارضای غریزه جنسی، تأمین نیاز زوج‌خواهی، آرامش، خوش‌خلقی، پرورش جوان‌مردی، دوری از لغزش‌ها، جلب یاری خداوند و در نهایت رسیدن به کمال از آثار فردی تشکیل خانواده است. همچنین افزایش جمعیت، سازندگی جامعه، جلوگیری از فساد و انتقال فرهنگ و تمدن از طریق تربیت فرزند، بخشی از فواید اجتماعی آن است.<ref>تقوی و دیگران، «الگوی جامع خانواده تراز در اندیشه اسلامی»، 1396ش، ص222.</ref>
 دین اسلام به عنوان مذهبی انسان‌ساز، بیشترین توجه را به عزت و رفعت خانواده دارد؛ از این رو این نهاد مقدس را کانون تربیت می‌شمرد. سعادت و نگون‌بختی جامعه انسانی را نیز به صلاح و تباهی این بنا وابسته می‌داند و هدف از تشکیل خانواده را تأمین نیازهای عاطفی و معنوی انسان، از جمله دست‌یابی به آرامش برمی‌شمارد. نهاد خانواده ظرف رویش روح و جان، رستگاری و تعالی زن و مرد، تا رسیدن به اوج بالندگی و رشد انسانی است؛ یعنی نه مرد به تنهایی کامل است و می‌تواند به کمال برسد، نه [[زن]]. مگر با هم‌سویی و بودن و زیستن در محدوده خاص مقررات و دستورالعمل‌هایی که نهاد خانواده نام دارد. نهادی که سرآغاز راه رفتن به سوی کمال است.