بازی‌های محلی افغانستان: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>بازی‌های محلی افغانستان</big>؛''' سرگرمی‌های سنتی رایج میان مردم افغانستان.

بازی‌های محلی افغانستان، گنجینه‌ای از [[فرهنگ]]، [[خلاقیت کودک|خلاقیت]] و [[همبستگی اجتماعی]] است که در دل تنوع اقلیمی و قومی این سرزمین کهن ریشه دوانده و نسل‌ها را با [[شادی]] و آموزه‌های زندگی پیوند زده است. این بازی‌ها که با کمترین امکانات و بیشتر در فضای باز اجرا می‌شوند، فراتر از یک [[تفریح|سرگرمی]] ساده، پلی هستند میان نسل‌ها برای انتقال مفاهیمی چون قانون‌گرایی، [[مسئولیت‌پذیری]] و کار گروهی. از چلیک‌بازی و توپ‌دنده که مهارت و دقت را می‌آموزند، تا سنگ‌چاقو و شیغی‌بازی که دقت نظر و تمرکز را پرورش می‌دهند؛ از بازی‌های فکری چون قطاربازی و شیر و بز که ذهن را به چالش می‌کشند، تا بازی‌های کودکانه‌ای چون گدی‌پران و خاله‌بازی که دنیای تخیل و تقلید را می‌آرایند. این آیین‌های بازی‌گونه، در هر فصل و مناسبتی جلوه‌ای تازه دارند؛ گاهی در [[زمستان]] با یخمالک و پاغنده و گاهی در [[بهار]] با تخم‌مرغ جنگی، شور و نشاط را به [[خانه|خانه‌ها]] و کوچه‌ها می‌آورند. این میراث ارزشمند، یادآور روزگارانی است که [[کودک|کودکان]] با ساده‌ترین ابزارها، بزرگ‌ترین لذت‌ها را می‌آفریدند؛ همچنین گنجینه‌ای از خرد جمعی است که در سینه‌به‌سینه نقل شده و هویت و همبستگی را میان اقوام گوناگون این سرزمین زنده نگه داشته است.

'''قطاربازی''': در این بازی، سه مربع تو‌در‌تو بر روی زمین رسم شده و خطوطی در قسمت‌های میانی هر مربع کشیده می‌شود. دو بازیکن، یکی با ۹ ریگ ریز و دیگری با ۹ چوب کوچک، مهره‌های خود را در زوایای مربع‌ها و نقاط تقاطع خطوط قرار می‌دهند. بازی با حرکت مهره‌ها بر روی نقاط مشخص ادامه می‌یابد. هرگاه سه مهره از یک نوع در یک خط مستقیم قرار گیرند، «قطار» تشکیل شده و بازیکن برنده می‌تواند یکی از مهره‌های حریف را خارج کند. بازی تا شکست یکی از بازیکنان ادامه می‌یابد.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/236/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA- «درنگی بر بازی‌های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''شیر و بز''': این بازی بر روی مقوا یا زمین با مهره‌های متفاوت (۲ شیر و ۱۲ تا ۴۰ بز) انجام می‌شود. با قرعه، یکی از بازیکنان بازی را با قرار دادن مهره‌اش در مرکز مربع آغاز می‌کند. بازیکن مقابل مهره‌های خود را از گوشه‌های ردیف دوم قرار می‌دهد. سپس بازیکنان مانند شطرنج مهره‌های خود را حرکت می‌دهند. هدف این است که بزها شیرها را بگیرند یا شیرها بزها را در بند کشیده و از میدان خارج کنند. انواع مختلفی از این بازی مانند ۱۲ بز و ۴۰ بز وجود دارد و از نظر فکری پیچیده است.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/236/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA- «درنگی بر بازی‌های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''گوش خر''': این بازی مشابه قطاربازی است، اما با ترسیم لوزی‌هایی به شکل گوش خر که در وسط آن دالان (گلخن) قرار دارد. ریگ‌ها در دو طرف گوش‌های خر چیده شده و ریگ بزرگتر در مرکز دالان قرار می‌گیرد. بازیکنان مانند شطرنج از گوشه‌های لوزی وارد منطقه حریف شده و به نوبت دانه‌های او را جمع می‌کنند. هر اشتباهی ممکن است به از دست‌دادن دانه‌ها منجر شود. بازنده کسی است که زودتر تمام دانه‌هایش را از دست بدهد.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/242/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

=='''بازی‌های کودکانه'''==

'''چم‌تشکی''' (چشم‌پوتوکان): بازیکنان به دو گروه مساوی تقسیم می‌شوند. گروه بازنده که با قرعه تعیین می‌شود در دایره‌ای روی زمین می‌نشیند و سرگروه برنده، چشم سرگروه بازنده را می‌بندد. اعضای گروه برنده مخفی می‌شوند و پس از بازکردن چشم، سرگروه بازنده به جستجوی آنان می‌پردازد. بازی برنده و بازنده ندارد و با توافق پایان می‌یابد.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/236/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''سوختم‌بازی''': یک گروه دور دایره و گروه دیگر داخل آن قرار می‌گیرند. یک نفر از گروه بیرون به‌عنوان «گرگ» انتخاب شده و با حرکت لی‌لی‌وار، اعضای داخل دایره را لمس می‌کند. هرکس لمس شود، «سوخته» و کنار می‌رود. این کار تا خالی‌شدن دایره ادامه یافته و سپس جای گروه‌ها عوض می‌شود. این بازی می‌تواند به‌صورت دو نفره نیز انجام شود، جایی که یک نفر نقش گرگ را بازی می‌کند و دیگری داخل دایره است.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/236/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''دستمال‌پشتی''': کودکان در حلقه‌ای می‌نشینند و یکی به‌عنوان «گرگ» دور آنها می‌چرخد و مخفیانه دستمالی پشت سر یکی از آنها می‌اندازد. اگر بازیکن متوجه نشود، گرگ او را تعقیب کرده و در صورت گرفتن، جای آن‌ها عوض می‌شود. در غیر این صورت، بازی ادامه می‌یابد.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/236/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''گرگ و گوسپو''': بازیکنان داخل دایره‌ای قرار می‌گیرند و گرگ و گوسفند (بره) در خارج از دایره قرار دارند. گرگ سعی می‌کند با حمله به داخل دایره، گوسفند را بگیرد و بازیکنان داخل دایره مانع او می‌شوند. اگر گرگ موفق شود، بازی پایان می‌یابد؛ در غیر این صورت، بازی با توافق گروه خاتمه می‌یابد.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/236/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''گُدی‌پران''': یکی از محبوب‌ترین بازی‌های سنتی افغانستان به‌ویژه در کابل است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/221881/%DA%AF%D8%AF%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B7%D8%B1%D9%81%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «گدی‌پران پرطرفدارترین بازی سنتی مردم افغانستان»، خبرگزاری میزان.]</ref><ref>[https://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=92359 «گودی پرانی به آرزوی صلح و سعادت (عکس)»، وب‌سایت شبکۀ اطلاع‌راسانی افغانستان.]</ref> این بازی به‌صورت گروهی و با همکاری هدایت‌کننده بادبادک و کنترل‌کننده چرخ نخ انجام می‌شود<ref>[https://fa2.ifilmtv.ir/Iran/Content/42372/%D8%AA%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA%20%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%9B%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%A8%D9%8F%D8%B2%DA%A9%D8%B4%DB%8C%20%D8%AA%D8%A7%20%DA%AF%D9%88%D8%AF%DB%8C%20%D9%BE%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C «تفریحات نوروزی در افغانستان؛ از بُزکشی تا گودی پران بازی»، وب‌سایت آی فیلم.]</ref> و اصطلاحات خاصی مانند «لوت‌دادن»، «غوته‌دادن»، «تَوخوردن»، «غیل‌کردن»، و «راست و چپ‌کردن»، که هر یک بیانگر تکنیک‌های مختلف کنترل بادبادک هستند.<ref>[https://fa2.ifilmtv.ir/News/Content/72500/%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87%20%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DA%A9%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D8%B2%20%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C%20%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D9%88%20%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 «برگزاری جشنواره گودی پران بازی با شعار«یک قلب و دو ملت» در تهران»، وب‌سایت آی فیلم.]</ref>

'''بیری‌بیری‌''': بازی نمایشی در مراسم محلی که دختران و پسران کوچک نقش عروس و داماد را بازی می‌کنند. این بازی شامل شعرخوانی، آواز، رقص و گفت‌وگوهای نمادین بین دو خانواده است و با سوار شدن عروس و داماد بر چوبی به نام «اسب» به پایان می‌رسد. این مراسم و بازی، نماد جشن و آغاز [[زندگی]] مشترک است و شادی و شور خاصی در آن جاری است.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/242/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''خاله‌بازی''': دختران خردسال با پوشیدن چادر یا روسری، نقش زنان بزرگ‌سال را تقلید می‌کنند. یکی از آنها نقش خاله را بازی کرده و با عروسک‌های پارچه‌ای، به کارهای روزمره مانند لالایی‌خواندن، شیردادن و ساختن خانه می‌پردازد. این بازی نقش‌های اجتماعی و خانوادگی را آموزش می‌دهد.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/242/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''نوور''': پسران خردسال با بیل و کلنگ‌های چوبی، سدهای کوچکی روی جوی‌های آب می‌سازند و مسیر آب را تغییر می‌دهند. این بازی تخیل و مهارت‌های فنی و کار گروهی را تقویت می‌کند.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/242/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''خانه‌خانه''': کودکان با چوب، سنگ، گل‌ولای، خانه‌های کوچک ساخته و با عروسک‌های پارچه‌ای آنها را تزیین می‌کنند. این بازی خلاقیت، همکاری و مهارت‌های دستی را تقویت می‌کند.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/242/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''حیوان‌بازی''': یک بازیکن با حرکات بدن و تقلید صدا، ویژگی‌های یک حیوان را نمایش می‌دهد و دیگران باید آن را حدس بزنند. بازی محدود به حیوانات نبوده و می‌تواند شامل تقلید اشیا، مشاغل یا مفاهیم دیگر نیز باشد. گروهی که نتواند حدس بزند، بازنده است.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/242/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''اوچیرتک''': یا «آوچِیتنَی» (در غزنی) بازی رایج میان هزاره‌ها با استفاده از ساقه گیاه «بلدرغو» است. با کشیدن و فشار دادن چوبی درون ساقه، آب به بیرون پاشیده شده و صدای خاصی ایجاد می‌کند.<ref>جمعی از نویسندگان، دانشنامۀ هزاره،  1399ش، ص956.</ref>

'''خر بیار خروار ببر''': بازی گروهی در فصل تابستان که در آن دو گروه با گفت‌وگوهای پرسش‌وپاسخ دربارهٔ رنگ یا ویژگی‌های اشیا مانند گل یا گاو) به رقابت می‌پردازند. گروهی که پاسخ اشتباه دهد، بازنده شده و جای گروه‌ها عوض می‌شود.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/242/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''زنبور آسی''': بازیکنان مشت‌های گره‌کرده خود را روی هم قرار داده و با آهنگ «زنبور آسِی کند، کوچ کو بال بیه»، دست‌ها را مانند پره‌های آسیاب می‌چرخانند. مشتی که در پایان بالاتر بماند، برنده است و سه ضربه نمادین دریافت می‌کند.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/242/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''آکو باکو''': دو بازیکن با خواندن شعر موزون «آکو باکو، دنبه لاکو، چادو چنبر، بیدو انبر، القا زنجیر، کومی کوتور، دانی دونی، ترکش برکش...» و بیرون کشیدن تدریجی انگشتان، در نهایت یکی از انگشتان به‌عنوان «شبتل‌خور» انتخاب می‌شود. صاحب آن انگشت بازنده شده و سه ضربه نمادین دریافت می‌کند.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/242/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''تخم‌مرغ جنگی''': یکی از سرگرمی‌های سنتی و محبوب در افغانستان است که به‌ویژه در [[نوروز]] در پارک‌ها و مکان‌های تفریحی برگزار می‌شود. در این بازی، دو نفر تخم‌مرغ‌های آب‌پز سفت‌شده را به یکدیگر می‌کوبند و تخم‌مرغی که زودتر بشکند، بازنده محسوب شده و به برنده تعلق می‌گیرد. این بازی در میان کودکان تا بزرگ‌سالان رواج دارد و به تقویت پیوندهای خانوادگی و اجتماعی کمک می‌کند.<ref>[https://farsnews.ir/social/1331712780000838681/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-+-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «نگاهی به بازی‌های سنتی مردم افغانستان در عید نوروز + عکس»، خبرگزاری فارس.]</ref>

'''یخمالک''': در فصل [[زمستان]]، زمانی که بازی‌های متعارف به‌دلیل محدودیت‌های آب‌وهوایی امکان‌پذیر نیست، بازی‌های سنتی مانند یخمالک در مناطق روستایی اجرا می‌شود. این بازی با کمترین امکانات در فضاهای برفی انجام می‌شود. ترانه‌سرایان محلی این بازی را در قالب شعرهای کودکانه به‌تصویر کشیده‌اند که به‌عنوان بخشی از فرهنگ شفاهی مردم افغانستان سینه‌به‌سینه نقل شده است.<ref>[https://baagh.blogfa.com/1392/11 «یخمالک»، وبلاگ باغ.]</ref>{{آغاز نستعلیق}}

=='''بازی‌های حدسی'''==

در این بازی‌ها، عنصر شانس و توانایی حدس‌زدن نقش اصلی را ایفا می‌کند.

'''تاشه‌بازی''': بازی گروهی با دو گروه شش‌نفره یا بیشتر. یک گروه شیء یا سنگی را پنهان می‌کند و گروه دیگر باید آن را پیدا کند. اگر گروه دوم موفق نشود، گروه اول اعضای گروه مقابل را بر پشت خود سوار کرده و دور میدان می‌چرخانند. در این حالت، از سوارشدگان می‌پرسند: «سواره یا پیاده؟» اگر پاسخ «سواره» دهند، بر پشت دیگران می‌مانند و اگر «پیاده» گویند، از سواری برداشته می‌شوند. هر بازیکن می‌تواند دو دور میدان را بچرخد و پس از آن، بازی از نو آغاز می‌شود.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/236/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''تَشکی‌بازی''': بازی با حداقل هشت نفر که در صف پشت سر هم قرار می‌گیرند و یک نفر به‌عنوان سردسته انتخاب می‌شود. سردسته تکه‌چوبی را در کف دست یکی از بازیکنان قرار می‌دهد و فرد کنار دستی باید با سرعت متوجه شده و با پا به فرد مقابل ضربه بزند. اگر فرد کنار دستی متوجه نشود، صاحب تکه‌چوب فرار می‌کند و فرد کنار دستی باید او را تعقیب کند. اگر فراری به محل مشخص‌شده برسد، تعقیب‌کننده باید او را سوار بر کول خود کند و به صف بازگرداند. در غیر این صورت، تعقیب‌کننده برنده شده و فراری را سوار بر دوش خود به صف برمی‌گرداند.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/236/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''غلغله شیطان''': بازی گروهی و آموزشی است که در آن چندین گودال کوچک اطراف یک گودال مرکزی (خانه شیطان) ایجاد می‌شود. بازیکنان به نوبت توپی را به‌سمت گودال مرکزی پرتاب می‌کنند. اگر توپ وارد گودال دیگران شود، صاحب آن گودال باید بر شانه پرتاب‌کننده بنشیند تا وی بتواند توپ را به مقصد برساند. هنگامی که توپ وارد گودال مرکزی شود، تمام بازیکنان متفرق شده و پرتاب‌کننده با نشانه‌گرفتن یکی از آنها با توپ، فردی را برای بازگرداندن توپ به گودال مرکزی انتخاب می‌کند.<ref>[https://www.ibna.ir/news/287753/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B2%DA%A9%D8%B4%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D9%87%D9%81%D8%AA-%D8%B3%D9%86%DA%AF «​بازهای محلی هرات منتشر شد/ از بزکشی تا هفت سنگ»»، خبرگزاری ایبنا.]</ref>

'''شاه‌دزدبازی''': بازی گروهی ۵ تا ۱۰ نفره با استفاده از جعبه کبریت. هر ضلع کبریت نامی مانند شاه، دزد، وزیر و جلاد دارد. بازیکنان به نوبت کبریت را پرتاب کرده و بر اساس ضلعی که روی زمین می‌افتد، نقش‌های خود را مشخص می‌کنند. شاه دستور می‌دهد که جلاد دزد یا فرد خاصی را مجازات کند. در نوع دیگر، هر ضلع کبریت دارای عددی است و مجموع اعداد گروه‌ها محاسبه شده و اختلاف آنها تعداد ضرباتی است که گروه برنده به گروه بازنده وارد می‌کند. بازی تا تعیین برنده نهایی ادامه می‌یابد.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/236/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''چم‌پوتک‌بازی''': این بازی، دو گروه حداقل پنج نفره، نیاز دارد. با قرعه‌کشی، یک گروه شروع می‌کند و سرگروه مقابل با دستمال چشم‌بندی می‌شود. اعضای گروه دیگر با دست به سر یا پشت حریف می‌زنند و سرگروه باید حدس بزند که چه کسی ضربه زده است. اگر حدس درست باشد، آن گروه برنده است. در غیر این صورت، فرد ضربه‌زننده مشخص شده و بازی ادامه می‌یابد.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/236/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>

'''تق و جفت''': بازی در فصل تابستان با هسته‌های میوه مانند زردآلو و بادام انجام می‌شود. یک بازیکن هسته‌ها را در کف دست مخفی کرده و از رقیب می‌خواهد حدس بزند که تعداد آنها زوج است یا فرد. اگر حدس درست باشد، هسته‌ها به برنده تعلق می‌گیرد. اگر اشتباه باشد، باید به تعداد هسته‌های حدس‌زده به برنده بپردازد.<ref>[https://jaghori1.blogfa.com/post/242/%D8%AF%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%85- «درنگی بر بازی های هزارگی»، وبلاگ جاغوری یک.]</ref>